Bình:Buùt phaùp khoa tröông daõ laøm noåi baät söùc maïnh to lôùn cuûa con ngöôøi ñoù laø khí theá hieân ngang löøng laãy nhö böôùc vaøo traän chieán ñaáu maõnh lieät [r]
Trang 1Bài 14
Tiết 58
Tuần 14
Văn bản: ĐẬP ĐÁ Ở CÔN LÔN
( Phan Châu Trinh)
I MỤC TIÊU
1 Kiến thức
- Sự mở rộng kiến thức về văn học CM đầu TK XX
- Chí khí lẫm liệt , phong thái đàng hịang của nhà chí sĩ yêu nước PCT
- Cảm hứng hào hùng , lãng mạn được thể hiện trong bài thơ
2 Kĩ năng
- Đọc – hiểu văn bản thơ văn yêu nước theo thể thơ TNBC Đường luật
- Phân tích được vẻ đẹp hình tựơng nv trữ tình trong bài thơ
- Cảm nhận được giọng điệu , hình ảnh trong bài thơ
3 Thái độ : Học tập một cách nghiêm túc tp thơ cũng như lí tưởng sống của PCT
II NỘI DUNG HỌC TẬP
- Thấy được đĩng gĩp của nhà chí sĩ CM PCT cho nền văn học VN đầu TK XX
- Cảm nhận được vẻ đẹp hình tượng người chiến sĩ yêu nước được khắc họa bằng bút pháp nghệ thuật lãng mạn , giọng điệu hào hùng trong một tp tiêu biểu của PCT
III CHUẨN BỊ
- GV: Sách tham khảo, tư liệu , tranh cĩ liên quan
- HS: chuẩn bị bài theo gợi ý GV
IV TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP
1.Ổn định tổ chức và kiểm diện : Kiểm diện HS(1 phút)
2 Kiểm tra miệng : khơng trả bài
3 Tiến trình bài học
Hoạt động 1 : HD tìm hiểu tác giả – tác phẩm.
GV sử dụng chân dung Phan Châu Trinh
? Giới thiệu một vài nét chính về tác giả – tác
phẩm?
HS: Dựa vào chú thích * trả lời.
- Phan Châu Trinh ( 1872 – 1926).
- Quê: Quảng Nam.
- Là nhà thơ lớn, nhà yêu nước.
- Có tư tưởng dân chủ sớm nhất ở Việt Nam.
- Có tầm nhìn xa, trông rộng, dũng cảm, bất khuất,
có óc tổ chức đầy sáng kiến.
? Nêu hồn cảnh ra đời của bài thơ
- Bài thơ được viết khi PCT bị bắt lao động khổ sai ở
Côn Lôn.
GVù bổ sung và mở rộng: Những năm đầu thế kỉ XX,
ông là người đầu tiên đề xướng dân chủ, đòi bãi bỏ
chế độ quân chủ ở VN Hoạt động cách mạng của
ông rất sôi nổi ngay cả trong và ngoài nước ( Pháp,
Nhật) Năm 1908, PCT bị khép tội xúi giục nhân dân
nổi loạn trong phong trào chống thuế ở Trung kì ->
bị bắt đày ra Côn Đảo
I.Tác giả – tác phẩm.
1 Tác giả.
- Phan Châu Trinh ( 1872 – 1926).
- Quê: Quảng Nam.
- Là nhà thơ lớn, nhà yêu nước.
2 Tác phẩm.
Bài thơ được viết khi PCT bị bắt lao động khổ sai ở Côn Lôn.
Trang 2Hoạt động 2: Hướng dẫn đọc tìm hiểu chung.
GV hướng dẫn đọc: giọng hào hùng thể hiện khẩu
khí ngang tàng cuả tác giả, trầm ở 4 câu sau
? Thể thơ và PTBĐ của văn bản
- Thể thơ: Thất ngôn bát cú Đường luật.
- PTBĐ: Biểu cảm.
? Bài thơ được viết theo thể thất ngôn bát cú, gồm 4
phần, tương ứng với 4 cặp câu Nhưng ý kiến cho
rằng: ở bài thơ này xét về ý thì 4 câu đầu là một ý, 4
câu sau là một ý Nêu ý kiến của em?
- 4 câu đầu: Hình ảnh người anh hùng trong việc đập
đá.
- 4 câu cuối: Cảm xúc và suy nghĩ của tác giả
Hoạt động 3 : HD tìm hiểu chi tiết văn bản.
Học sinh đọc lại 4 câu thơ đầu.
? Nổi bật trong 4 câu thơ đầu là hình ảnh nào
- Con người dang làm một cơng việc nặng nhọc, lớn
lao : đập đá.
? Đập đá cĩ thể là việc bình thường ,nhưng việc đập
đá ở Cơn Lơn cĩ bình thường khơng ? Vì sao ?
- Khơng bình thường vì đây là cơng việc khổ sai ,
buộc tù nhân phải làm
? Câu thơ đầu nĩi lên vấn đề gì
- Làm trai đứng giữa …
Thế đứng hiên ngang, sừng sững > Vẻ đẹp hùng
tráng
GV giảng : Câu thơ đầu miêu tả bối cảnh khơng
gian , đồng thời tạo dụng tư thế của con người giữa
đất trời Cơn Lơn Qua đĩ đưa ra 1 quan niệm về chí
làm trai Thực ra , làm trai đã trở thành 1 qn nhân
sinh truyền thống đc nhiều thế hệ nhà nho đề cập đến
‘Chí làm trai Nam , Bắc , Tây , Đơng / Cho phỉ sức
vẫy vùng trong 4 bể ’’( Ng Cơng Trứ ) , ‘Làm trai phải
lạ trên đời / Há để càn khơn tự chuyển dời ’’ ( PBC )
Theo cách hiểu ấy , người con trai phải là người cĩ ý
chí ,nghị lưc phi thường , cĩ cơng danh sự nghiệp lớn
lao được lưu cùng sử sách Đến bài thơ của PCT , chí
làm trai được gắn với 1 hình ảnh cụ thể, 1 tư thế cụ
thể , 1 cơng việc cụ thể
? Vậy , câu thơ thứ nhất tạo nên thế đứng ntn của
người làm trai ? Từ đĩ tĩat lên vẻ đẹp nào của đấng
nam nhi ?
- Câu thơ T1 tạo nên thế đứng của người "làm
trai" :đứng giữa đất trời Cơn Lơn, đứng giữa biển
rộng non cao,đội trời đạp đất, tư thế hiên ngang, sừng
sững, ngang tầm vũ trụ
THTV : Từ lừng lẫy nghĩa là gì ? (ngạo nghễ , lẫm
liệt) Thế nào là lở núi non ? (phá núi lấy đá )
? Phá núi lấy đá – 1 cơng việc hết sức nặng nhọc và
đơn điệu nhưng vì sao tg lại coi đĩ là lừng lẫy
- Hiểu theo nghĩa tượng trưng thì đĩ là cơng việc phi
II Đọc – tìm hiểu chung
1 Đọc
2 Thể thơ: Thất ngôn bát cú Đường luật.
3 PTBĐ: Biểu cảm.
III Phân tích văn bản
1 Hình ảnh người anh hùng trong việc đập đá.
- Làm trai: làm người anh hùng, hiên ngang, chí khí.
- “ Đứng giữa…Côn Lôn”:Thế đứng đàng hoàng giữa biển rộng non cao.
=> Tư thế hiên ngang, sừng sững,
một vẻ đẹp hùng tráng.
- Công việc đập đá cực nhọc, vất vả-> Động từ mạnh, nét bút khoa trương, giọng thơ hào hùng
-> Sức mạnh phi thường, hành động
quả quyết, biến công việc khổ sai thành một cuộc chinh phục thiên nhiên dũng mãnh.
Trang 3phàm của thần trụ trời , của bà Nữ Oa đội đá vá trời ,
của chàng Hậu Nghệ bắn mặt trời Người tù đập đá
trong tư thế vung búa phá núi thoắt bỗng trở thành
hình ảnh dũng sĩ huyền thọai với vị thế và tầm kích
cao lớn ngang tầm vũ trụ
? Khẩu khí của hai câu thơ này cĩ gì gần gũi và khác
với hai câu đầu của bài Vào nhà ngục Quảng Đơng
cảm tác ?
- Giống ờ giọng điệu khẩu khí ngang tàng, nhưng
khác ở chỗ 2 câu của P CT k cĩ ý đùa cợt hài hướcrõ
nét mà nghiêng về hướng oai linh , hùng tráng
? Cơng việc đập đá của người tù được miêu tả ntn
- Xách búa - đánh tan …
Ra tay - đập bể …
Động từ mạnh , nĩi quá , phép đối
Khí phách hiên ngang , kiên cường trước gian nan
? Hai câu thơ trên được miêu tả bằng những hình ảnh
vừa thực , vừa sử dụng bút pháp khoa trương Em hãy
chỉ ra đâu là hình ảnh thực , đâu là bút pháp khoa
trương ?
- Thực ở chỗ tg tiếp tục bám sát d/ tượng miêu tả :
dùng búa và những động tác mạnh để khai thác đá từ
những hịn núi ngịai Cơn Đảo Đĩ là 1 cơng việc vơ
cùng gian khổ quá sức đ/ v nhà Nho Đồng thời cho
thấy tội ác dã man tàn bạo của TD Pháp trong việc
đầy đọa thân xác những nhà CM
- Bút pháp khoa trương thể hiện qua các hình ảnh : lở
núi non , đánh tan năm bảy đống, đập vỡ …, với
những từ diễn tả những hành động mạnh mẽ : xách
búa, ra tay , … đã làm nổi bật vĩc dáng phi thường ,
sức mạnh ghê gớm đến mức thần kì của người anh
hùng
? Em cĩ nhận xét gì về giọng điệu và cách dùng từ
ngữ trong 2 câu thơ trên ?
GVH :Ngịai ra, 3 câu thơ trên cịn sử dụng phép đối
Hãy phân tích và nêu tác dụng của chúng ?
GVH : Nhận xét về nội dung của hai câu thơ trên ?
HS : Câu thơ vừa miêu tả 1 hiện thực trần trụi , vừa
tĩat lên vẻ lãng mạn tuyệt đẹp thể hiện được khí phách
vững vàng của người chiến sĩ CM xả thân khi TQ lâm
nguy
GV bình : Cĩ lời bình cho rằng 4 câu thơ đầu đã
dựng được bức tượng đài uy nghi về những tù nhân
Cơn Đảo , những anh hùng cứu nước giữa chốn địa
ngục trần gian , với khí phách hiên ngang , lẫm liệt
giữa đất trời
GV chuyển : Nếu 4 câu thơ đầu là sự miêu tả kết hợp
với biểu cảm , thì đến 4 câu thơ cuối tg đã trực tiếp
bộc lộ cảm xúc và suy nghĩ của mình
Học sinh đọc 4 câu cuối
GVH : Hai câu 5, 6 thể hiện 1 nghệ thuật đối rất rõ
trong thể thơ TNBC Đường luật em hãy nhận xét về
=> Khí phách hiên ngang, ý chí
chiến đấu, tấm lòng yêu nước, coi thường thử thách, gian nan.
2 Cảm xúc, suy nghĩ của tác giả.
- “ Tháng ngày….sỏi.
Mưa nắng….son”
-> Đối lập, giọng điệu như lời tự
bạch.
.
=> Thử thách gian nan, sức chịu
đựng dẻo dai, bền bỉ và ý chí chiến đấu sắt son của người chí sĩ cách mạng.
- “ Những kẻ…đất Gian nan…con”
->Ý thức sâu sắc về sự nghiệp cứu nước-> công việc gian khổ nhưng vĩ
đại.
=> Coi thường tù ngục, gian truân.
IV Tổng kết :
Ghi nhớ ( sgk)
Trang 4NT đối đĩ ? Tg muốn nĩi gì qua NT đối lập này ?
HS : - Đối nhau rất chặt chẽ về số chữ
- Tác dụng : Đối lập giữa những thử thách gian nan
mà người tù phải chịu đựng khơng phải một sớm một chiều mà dài dằng dặc qua nhiều năm tháng (tháng ngày, mưa nắng) với sức chịu đựng dẻo dai , bền bỉ và
ý chí chiến đấu sắt son của người chiến sĩ cách mạng GVH : Em hiểu ntn là thân sành sỏi và dạ sắt son ?
GV
bình : Như vậy ,những người yêu nước đã biến nhà tù Cơn Đảo – nơi kẻ thù muốn làm địa ngục trần gian thành 1 trường học tơi luện ý chí và tinh thần đấu tranh CM
GVH : Qua sự phân tích trên, em thấy tĩat lên phẩm chất cao quí nào của người tù yêư nước ?
HS : ý chí chiến đấu bất chấp gian nan , nguy hiểm
GVH : Hai câu thơ cuối nĩi về việc gì ?
HS
: Những người cĩ gan làm việc lớn , khi phải chịu
cảnh tù đày chỉ là việc nhỏ, k cĩ gì đáng nĩi
GVH : Ở đây tác gỉa sử dụng biện pháp nghệ thụât nào ?
GVH : Phép liên tưởng + NT đối lập này cĩ ý nghĩa
gì ?
HS : Nhà thơ ngầm ví sự nghiệp cứu nước, cứu dân
của mình giống như cơng việc của Bà Nữ Oa đội đá
vá trời để cứu nhân dân ( liên tưởng ) , nhưng khi chí
lớn của người anh hùng phải sa cơ lỡ bước vào chốn
tù đày thì cũng chỉ xem đĩ là việc cỏn con , cĩ đáng
kể gì (đối lập )
GVH : Qua PT cho biết h/ả người tù hiện lên với ý chí ntn ?
GV bình : Sự thực thì bản án mà PCT đang phải
mang và hịan cảnh khắc nghiệt mà ơng đang phải chịu đựng đâu cĩ phải là ‘việc con con’’, cĩ điều , đặt bên cái chí lớn ,gan to ấy thì quả nĩ chẳng cĩ gì đáng phải kể đến
* Gọi học sinh đọc lại 4 câu đầu.
? Ở câu phá đề, qua từ làm trai, em hiểu gì về quan niệm sống của tác giả?
LH: - Đã làm trai thì phải khác đời ( PBC)
- Chí làm trai Nam, Bắc, Tây, Đông
Chỉ phỉ sức vẫy vùng trong bốn bể.( NCTrứ)
? Ngay ở câu thơ này, gợi lên trước mắt ta hình ảnh gì?
HS: Thế đứng của con người giữa đất trời.
Thuyết giảng: Câu thơ đầu ngoài việc mtả bối cảnh
ko gian nó còn cho ta thấy được tư thế của con người giữa trời đất Côn Lôn.
? Qua hai từ “đứng giữa”, em cảm nhận là thế đứng như thế nào?
HS: Trả lời.
Trang 5? Những từ ngữ trong câu gợi cho em suy nghĩ gì về thế đứng của người tù cách mạng?
GVBình: Xuất hiện lên một con người với vẻ đẹp hùng tráng, hiên ngang trước đất trời bao la
Chuyển ý:
? Ba câu thơ tiếp theo tập trung miêu tả công việc gì?
HS: Công việc đập đá ( câu 2,3,4).
? Đất Côn Lôn là một nơi như thế nào?
HS: Đó là một hòn đảo trơ trọi,giũă nắng gió biển khơi, nơi lưu đày, tù ảikhắc nghiệt,…
? Ở nơi đó, những người tù thường làm những công việc gì?
HS: Công việc đập đá cực nhọc, vất vả.
? Công việc đập đá được miêu tả qua những từ ngữ nào?
- Lẫy lừng, lở núi non, xách búa, ra tay, đánh tan, đập bể
? Tác giả đã sử dụng từ loại và nghệ thuật gì? Giọng thơ như thế nào?
- Động từ mạnh, nét bút khoa trương, giọng thơ hào hùng.
? Qua giọng thơ, biện pháp nghệ thuật, làm nổi bật công việc đập đá, hình ảnh người tù hiện lên như thế nào?
Bình:Bút pháp khoa trương dã làm nổi bật sức mạnh
to lớn của con người đó là khí thế hiên ngang lừng lẫy như bước vào trận chiến đấu mãnh liệt với những hành động mạnh mẽ, quả quyết làm cho “lở núi non,đánh tan năm bảy đống, đập bể mấy trăm hòn.” Giữa trời đất bao la, gian nan, người tù vẫn giữ được thế hiên ngang Hành động đập đá như là một hành động đập vào sự bất công, đen tối của xã hội.
? Từ đấy, thể hiện ý chí, khí phách gì của nhà thơ? Chuyển ý:
* Gọi học sinh đọc 4 câu thơ còn lại
GV:Chú ý hai câu đầu của đoạn và giải thích:
-Tháng ngày, mưa nắng?
-Thân sành sỏi, càng bề dạ sắt son?
HS: Dựa vào chú thích để giải thích
? Ở hai câu thơ này tác giả đã sử dụng nghệ thuật gì? Giọng điệu như thế nào?
HS: Trả lời
? Người tù đã bộc lộ cảm xúc, suy nghĩ gì?
GV Bình: Gian khổ phải chịu đựng ko phải một sớm, một chiều mà dài dặc qua nhiều năm tháng với sức
Trang 6chịu đựng dẻo dai, bền bỉ, ý chí sắt son của người
chiến sĩ cách mạng
Chú ý 2 câu kết.
? Những kẻ vá trời là ai?
HS: Hình ảnh Nữ Oa -> người chí sĩ cách mạng.
? Vậy, đối với sự nghiệp cách mạng, tác giả đã có ý
thức gì?
GV: Em hiểu qua câu thơ: gian nan….con, tác giả đã
có thái độ gì ?
Bình: Sự thực thì bản án…
LH –GD: Nhiều anh hùng yêu nước -> tình cảm đối
với anh hùng DT.
Hoạt động 4 Hướng dẫn tổng kết.
Yêu cầu HS tổng kết phần nội dung và nghệ thuật
của văn bản.
4 Tổng kết(Củng cố , rút gọn kiến thức)
? Qua giọng thơ, biện pháp nghệ thuật, làm nổi bật công việc đập đá, hình ảnh người tù hiện lên như thế nào?
-> Sức mạnh phi thường, hành động quả quyết, biến công việc khổ sai thành một cuộc chinh
phục thiên nhiên dũng mãnh
? Người tù đã bộc lộ cảm xúc, suy nghĩ gì?
-> Thử thách gian nan, sức chịu đựng dẻo dai, bền bỉ và ý chí chiến đấu sắt son của người chí
sĩ cách mạng.
5 Hướng dẫn học tập( Hướng dẫn HS tự học ở nhà)
* Đối với bài học ở tiết học này
- Ơn lại đặc điểm của thể thơ thất ngơn bát cú đường luật
- Sưu tầm 1 số tranh ảnh và thơ văn về Cơn Đảo hoặc nhà tù thực dân
* Đối với bài học ở tiết học tiếp theo
- Chuẩn bị bài “ Ơn luyện về dấu câu”
+ Xem lại các bài về dấu câu đã học
V RÚT KINH NGHIỆM:
a.Nội
dung
………
b.Phương pháp
………
c.Đồ dùng thiết bị dạy học ………