Do vậy, nghiên cứu “Khảo sát chỉ số tế bào Lympho T-CD4 và một số yếu tố liên quan của bệnh nhân HIV/AIDS đang điều trị ARV tại tỉnh Đăk Lăk, năm 2012” được thực hiện tại 03 phòng khám[r]
Trang 1CHỈ SỐ TẾ BÀO LYMPHO CD4 VÀ MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN CỦA BỆNH NHÂN HIV/AIDS ĐANG ĐIỀU TRỊ ARV TẠI TỈNH ĐẮK LĂK, NĂM 2012
Nguyễn Thị Thủy và cộng sự
Khoa PC HIV/AIDS-Viện vệ sinh dịch tễ Tây Nguyên
TÓM TẮT
Theo dõi diễn biến số lượng tế bào T-CD4 của bệnh nhân nhiễm HIV trước và trong khi điều trị ARV đã trở thành một phần của chương trình Chăm sóc và Điều trị cho bệnh nhân HIV/AIDS Do vậy, nghiên cứu
“Khảo sát chỉ số tế bào Lympho T-CD4 và một số yếu tố liên quan của bệnh nhân HIV/AIDS đang điều trị ARV tại tỉnh Đăk Lăk, năm 2012” được thực hiện tại 03 phòng khám và điều trị ngoại trú của tỉnh Đắk Lắk với 2 mục tiêu: (1) Đánh giá chỉ số CD4 của bệnh nhân HIV/AIDS đang điều trị tại các phòng khám ngoại trú tỉnh Đắk Lắk, năm 2012; (2) Tìm hiểu một số yếu tố liên quan đến chỉ số CD4 của bệnh nhân HIV/AIDS đang điều trị ARV tại Đắk Lắk Nghiên cứu sử dụng phương pháp mô tả cắt ngang Thời gian thực hiện
từ 4/2012-9/2012, đối tượng là 226 bệnh nhân đang điều trị ARV tại 03 phòng khám và điều trị ngoại trú của tỉnh Đắk Lắk Kết quả: Bệnh nhân HIV tiếp cận với dịch vụ điều trị ARV khá muộn Số tế bào T-CD4 trung bình khi bắt đầu điều trị ARV là 137.8 tế bào/ml máu, rất thấp so với tiêu chuẩn bắt đầu điều trị của
Bộ Y tế Trung bình CD4 tăng lên 235,5 tế bào/ml máu sau 6 tháng điều trị và 322,9 tế bào/ml máu sau 12 tháng điều trị ARV
Từ khoá: Tế bào CD4, bệnh nhân HIV/AIDS, điều trị ARV
I ĐẶT VẤN ĐỀ
Cho đến nay, phương pháp điều trị bằng
thuốc kháng retrovirus (ARV) vẫn là phương
pháp hiệu quả nhất giúp người nhiễm HIV/
AIDS kéo dài tuổi thọ, giảm tử vong, giảm các
bệnh NTCH và giảm sự lây truyền HIV cho
người khác Hiện nay, toàn quốc có 299 phòng
điều trị HIV/AIDS với 74.401 người nhiễm
HIV đang được điều trị ARV
Xét nghiệm và theo dõi số lượng tế bào
T-CD4 của người nhiễm HIV khi bắt đầu điều
trị và trong suốt quá trình điều trị ARV là rất cần
thiết và là cơ sở cho việc chăm sóc, điều trị hiệu
quả cho bệnh nhân Việc đánh giá hiệu quả điều
trị ARV thông qua khảo sát chỉ số tế bào T-CD4
và một số yếu tố ảnh hưởng đến chỉ số T-CD4
của bệnh nhân là rất cần thiết và thiết thực giúp
cho công tác điều trị ARV nói riêng và công tác
phòng, chống HIV/AIDS nói chung ngày càng
tốt và đạt hiệu quả cao hơn Do đó, nghiên cứu
“Khảo sát chỉ số tế bào Lympho T-CD4 và một
số yếu tố liên quan của bệnh nhân HIV/AIDS đang điều trị ARV tại tỉnh Đăk Lăk, năm 2012” được thực hiện với 2 mục tiêu:
1 Đánh giá chỉ số T-CD4 của bệnh nhân HIV/AIDS đang điều trị tại các phòng khám ngoại trú tỉnh Đắk Lắk, năm 2012
2 Tìm hiểu một số yếu tố liên quan đến chỉ
số T-CD4 của bệnh nhân HIV/AIDS đang điều trị ARV tại Đắk Lắk
II PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2.1 Đối tượng nghiên cứu
Bệnh nhân nhiễm HIV/AIDS đang điều trị ARV tại tỉnh Đắk Lắk
2.2 Thời gian và địa điểm nghiên cứu
- Thời gian: Từ tháng 4/2012 đến 11/2013
Trang 2- Địa điểm: Tại 03 phòng khám ngoại trú
(phòng OPC) của tỉnh Đắk Lắk: Bệnh viện ĐK
tỉnh, bệnh viện ĐK TP Buôn Ma Thuột, Trung
tâm phòng chống HIV/AIDS tỉnh
2.2 Thiết kế nghiên cứu
Nghiên cứu mô tả cắt ngang có phân tích
Có sử dụng số liệu hồi cứu
2.3 Mẫu và phương pháp chọn mẫu
- Cỡ mẫu: Chọn mẫu toàn bộ
- Phương pháp chọn mẫu: Chọn mẫu không
xác suất
2.4 Phương pháp thu thập số liệu
- Phỏng vấn trực tiếp bệnh nhân; hồi cứu hồ
sơ bệnh án; lấy máu làm XN đếm tế bào T-CD4
cho bệnh nhân HIV/AIDS đang điều trị ARV
tại 03 phòng OPC tỉnh Đăk Lăk
- Nhập và quản lý số liệu bằng phần mềm
Epidata 3.0, xử lý và phân tích bằng phần mềm
SPSS 19.0
III KẾT QUẢ 3.1 Thông tin chung về đối tượng nghiên cứu
Số bệnh nhân nam chiếm 54,4%, nữ 45,6%, chủ yếu trong độ tuổi 30-39%), nhóm bệnh nhân dưới 20 tuổi và trên 50 tuổi chiếm 4,8%;
Có 13,3% người nhiễm đang điều trị là người dân tộc thiểu số
Hầu hết các bệnh nhân (81,4%) đều được điều trị dự phòng nhiễm trùng cơ hội và điều trị nhiễm trùng cơ hội trước và trong thời gian điều trị ARV Số bệnh nhân nam có điều trị nhiễm trùng cơ hội (86,2%) cao hơn nữ (75,7%) Chủ yếu các bệnh nhân đến các phòng khám và được điều trị ARV khi đã ở giai đoạn lâm sàng
3 hoặc 4 (83,6%) Tỷ lệ tuân thủ điều trị tốt chiếm 74,8%
3.2 Đánh giá chỉ số tế bào T-CD4 của bệnh nhân đang điều trị ARV tại các phòng khám
và điều trị ngoại trú của tỉnh Đăk Lăk
Hình 1 Sự thay đổi giai đoạn lâm sàng (GĐLS) sau 6 tháng và 12 tháng điều trị
Khi bắt đầu điều trị ARV, hầu hết bệnh nhân
ở GĐLS 3 (55,8%) và 4 (27,9%) Sau 6 tháng,
số bệnh nhân HIV ở GĐLS 3 và 4 có giảm và
sau 12 tháng thì số bệnh nhân chuyển GĐLS 4
tăng (31,4%), trong khi số bệnh nhân ở GĐLS
1 và 2 lại giảm (6,6% và 12,4%)
Diễn biến số lượng tế bào T-CD4
Trang 3Hình 2 Sự thay đổi số lượng tế bào T-CD4 theo thời gian điều trị ARV
Số lượng tế bào T-CD4 trung bình lúc bắt
đầu điều trị ARV là 137 tế bào/ml máu, sau 6
tháng tăng lên 235 tế bào/ml máu và sau 12
tháng điều trị là 322 tế bào/ml máu
Khi bắt đầu điều trị ARV, bệnh nhân có số
lượng tế bào T-CD4< 200 tế bào/ml máu chiếm
chủ yếu (85,8%) Sau 6 tháng, số bệnh nhân
có số tế bào T-CD4<200 tế bào/ml máu giảm
(34,1%), bệnh nhân có số lượng T-CD4 >350
tế bào/ml máu tăng lên, chiếm (10,2%) Sau
12 tháng điều trị, số bệnh nhân có số lượng
T-CD4>350 tế bào/ml máu chiếm (37,6%)
Số lượng tế bào T-CD4 của bệnh nhân HIV tăng thêm trung bình 88 tế bào/ml sau 6 tháng điều trị ARV, sau 12 tháng tăng thêm trung bình
98 tế bào/ml Có sự khác nhau về số trung bình
tế bào T-CD4 tăng thêm sau khi điều trị ARV theo phân tầng số lượng tế bào T-CD4 ban đầu
3.3 Một số yếu tố liên quan đến sự thay đổi
số lượng tế bào T-CD4 của bệnh nhân HIV trước và sau khi điều trị ARV
Bảng 1 Phân tích đa biến hồi quy logistic giữa số lượng T-CD4 tăng thêm trên 100 tế
bào/ml máu sau 6 tháng điều trị ARV và một số yếu tố liên quan
Yếu tố trong mô hình Hệ số hồi
quy (B) Exp(B)
Khoảng tin cậy (95% CI)
Mức ý nghĩa (giá trị p) Giai đoạn lâm sàng khi bắt đầu điều trị ARV
Giai đoạn lâm sàng 1,2 0,944 2,570 1,226-5,391 0,012
-Mức độ tuân thủ điều trị của bệnh nhân
Tuân thủ điều trị tốt 0,840 2,316 1,164-4,611 0,017
-Số lượng CD4 lúc bắt đầu điều trị
-Cỡ mẫu phân tích (n): 226 (Ref): Nhóm so sánh
Kiểm định tính phù hợp của mô hình: Hosmer and Lemeshow Test (chi-square=17.803, Sig.=0,004, df=1)
Trang 4Kết quả (Bảng 1) cho thấy những bệnh nhân
tuân thủ điều trị tốt sẽ có khả năng tăng thêm
số lượng tế bào T-CD4>100 tế bào/ml máu cao
hơn 2,32 lần so với những bệnh nhân tuân thủ
điều trị không tốt Bệnh nhân bắt dầu điều trị
ARV khi ở giai đoạn lâm sàng 1 và 2 thì có khả
năng tăng thêm số lượng T-CD4>100 tế bào/ml
máu sau 6 tháng điều trị cao hơn 2,57 lần so với
những bệnh nhân bắt đầu điều trị khi đã ở gia
đoạn lâm sàng 3 và 4
IV BÀN LUẬN
Hầu hết bệnh nhân HIV của tỉnh Đắk Lắk
bắt đầu được điều trị ARV khi đã ở GĐLS 3 và
4 (65,9%), cao hơn so với một số nghiên cứu
khác như ở Ninh Bình (46,1%) [1], thấp hơn
ở TP Hồ Chí Minh (73,9%), Huế (73,3%), An
Giang (87,9%) [2] Nghĩa là đa số bệnh nhân
đều tiếp cận với dịch vụ điều trị ARV rất muộn,
đây cũng là tình hình chung của toàn quốc
Số lượng tế bào T-D4 trung bình tăng thêm
sau 6 tháng điều trị ARV là 88 tế bào/ml và sau
12 tháng điều trị là 98 tế bào/ml Tuy nhiên, kết
quả này thấp hơn so với nghiên cứu của Lê Bửu
Châu (sau 6 tháng là 105 tế bào/ml và sau 12
tháng là 155 tế bào/ml) [3]
GĐLS lúc bắt đầu điều trị và mức độ TTĐT
là những yếu tố ảnh hưởng đến sự tăng số
lượng tế bào CD4 của bệnh nhân điều trị ARV
Có thể thấy, để tăng hiệu quả điều trị của
thuốc ARV đối với người nhiễm HIV thì cần
phải điều trị sớm, khi người nhiễm đang ở giai
đoạn lâm sàng 1 và 2, chưa có các dấu hiệu
suy giảm miễn dịch nặng như xuất hiện các
nhiễm trùng cơ hội…Ngoài ra, việc tư vấn kỹ
và tìm hiểu những yếu tố ảnh hưởng đến thực
hành tuân thủ điều trị của người nhiễm HIV/
AIDS đang điều trị ARV để có những giải pháp
kịp thời, phù hợp nhằm tăng mức độ tuân thủ
của bệnh nhân, từ đó tăng hiệu quả điều trị của
thuốc là điều cần thiết
V KẾT LUẬN
Hầu hết (83,7%) bệnh nhân HIV bắt đầu điều trị ARV khi ở GĐLS 3 và 4
Trung bình số tế bào T-CD4 tăng lên 235,5
tế bào/ml máu sau 6 tháng điều trị và 322,9 tế bào/ml máu sau 12 tháng điều trị ARV
Số tế bào T-CD4 trung bình tăng thêm sau 6 tháng điều trị là 88 tế bào/ml máu, sau 12 tháng điều trị là 98 tế bào/ml máu
Những bệnh nhân bắt đầu điều trị ARV khi ở GĐLS 1 và 2 có khả năng tăng số lượng tế bào T-CD4 lên trên 100 tế bào/ml máu sau 6 tháng điều trị cao gấp 2,32 lần so với những bệnh nhân bắt đầu điều trị ở GĐLS 3 và 4 Bệnh nhân tuân thủ điều trị tốt có khả năng tăng tế bào T-CD4 lên trên 100 tế bào/ml máu sau 6 tháng điều trị ARV cao gấp 2,57 lần so với những bệnh nhân TTĐT không tốt
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Hoàng Huy Phương Đánh giá sự tuân thủ điều trị và một số kết quả điều trị ARV ở bệnh nhân HIV/AIDS tại các phòng khám ngoại trú tỉnh Ninh Bình năm
2012, 2012 Ninh Bình.
2 Hà Văn Tâm Nghiên cứu hiệu quả thuốc ARV trong điều trị bệnh nhân HIV/AIDS tại phòng khám ngoại trú Tân Châu, An Giang, Tạp chí Y học thực hành,
2009 742-743, tr 474
3 Lê Bửu Châu, Nguyễn Trần Chính Diễn tiến của bệnh nhân nhiễm HIV/AIDS người lớn sau điều trị ARV phác đồ bậc 1 tại bệnh viện nhiệt đới, Tạp chí
Y học thành phố Hồ Chí Minh, 2010 14(1).
4 Nguyễn Minh Hạnh Sự tuân thủ điều trị ARV và các yếu tố liên quan tại các phòng khám và điều trị ngoại trú 8 quận/huyện Hà Nội, 2007 Luận văn Thạc sỹ
Y tế công cộng, Trường Đại học Y tế công cộng, Hà Nội.
Trang 5LYMPHO CD4 CELL INDEX AND SOME RELATED FACTORS IN HIV/AIDS PATIENTS TREATING WITH ARV IN DAK LAK PROVINCE, 2012
Nguyen Thi Thuy
Tay Nguyen Institute of Hygiene and Epidemiology
Monitoring number of T-CD4 cell in HIV
infected patients before and during ARV
treat-ment is part of the HIV/AIDS patient care
pro-gram Therefore the research was caried out in
Dak Lak province with two objectives (1)
eval-uation of CD4 cell index in HIV/AIDS patients
treating ARV in Dak Lak province, 2012; (2)
ex-plore some related factors to CD4 cell index in
HIV/AIDS treating ARV in Dak Lak province
The cross-sectional study was applied for the
re-search from April to September, 2012 with total
of 226 patients treating ARV at three out-patient
clinics in Dak Lak province The results showed that HIV/AIDS patients receiving ARV treat-ment was rather late Average number of CD4 cell when starting ARV treatment was 137.8 cell/ blood ml (it is lower compared to treatment stand-ard of MOH) The average number of CD4 cell was increased up to 235.5 cell/blood ml after 6 months of treatment and to 322.9 cell/blood ml after 12 months of ARV treatment
Keywords: CD4 cell, HIV/AIDS patient,
ARV treatment