KIẾN THỨC, THÁI ĐỘ, THỰC HÀNH CHĂM SÓC TRẺ DƯỚI 5 TUỔI MẮC VIÊM PHỔI VÀ MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN TẠI KHOA NHI TRUNG TÂM Y TẾ THỊ XÃ TỪ SƠN, NĂM 2020.. LUẬN VĂN THẠC SĨ ĐIỀU DƯỠNG.[r]
Trang 1
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC THĂNG LONG
NGUYỄN THỊ TUYẾT NHUNG
KIẾN THỨC, THÁI ĐỘ, THỰC HÀNH CHĂM SÓC TRẺ DƯỚI 5 TUỔI MẮC VIÊM PHỔI VÀ MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN TẠI KHOA NHI TRUNG TÂM Y TẾ THỊ XÃ TỪ SƠN, NĂM 2020
LUẬN VĂN THẠC SĨ ĐIỀU DƯỠNG
HÀ NỘI - 2020
Trang 2BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC THĂNG LONG KHOA: KHOA HỌC SỨC KHỎE
BỘ MÔN: ĐIỀU DƯỠNG
NGUYỄN THỊ TUYẾT NHUNG - C01283
KIẾN THỨC, THÁI ĐỘ, THỰC HÀNH CHĂM SÓC TRẺ DƯỚI 5 TUỔI MẮC VIÊM PHỔI VÀ MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN TẠI KHOA NHI TRUNG TÂM
Y TẾ THỊ XÃ TỪ SƠN, NĂM 2020
Chuyên ngành: Điều dưỡng
Mã số: 8.72.03.01
LUẬN VĂN THẠC SĨ ĐIỀU DƯỠNG
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
TS PHẠM THU HIỀN
Hà Nội - 2020
Trang 3LỜI CẢM ƠN
Tôi xin gửi đến Ban giám hiệu, Phòng Sau đại học và Quản lý Khoa học, các Thầy, Cô trong Bộ môn Điều dưỡng - Khoa Khoa học sức khỏe Trường Đại học Thăng Long lời cảm ơn sâu sắc về sự tâm huyết trong mỗi bài giảng cũng như quan tâm tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất cho tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn
Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới Ban Lãnh đạo, các Khoa - Phòng liên quan của Trung tâm Y tế thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu
Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn tới TS Phạm Thu Hiền, người đã tận tình hướng dẫn, định hướng, động viên, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận văn này
Xin chân thành cảm ơn các anh/chị đồng nghiệp tại Khoa Nhi, Bệnh viện Trung tâm Y tế thị xã Từ Sơn đã phối hợp, giúp đỡ chúng tôi trong công tác điều tra thu thập số liệu
Và cuối cùng, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã luôn bên cạnh dành cho tôi mọi sự động viên, khích lệ và hỗ trợ để tôi vượt qua mọi khó khăn trong quá trình học tập, nghiên cứu
Hà Nội, ngày tháng năm 2020
Tác giả
Nguyễn Thị Tuyết Nhung
Trang 4LỜI CAM ĐOAN
Tên Tôi là Nguyễn Thị Tuyết Nhung là học viên thạc sỹ Điều dưỡng khóa 1 trường Đại học Thăng Long chuyên ngành điều dưỡng đa khoa tôi xin cam đoan:
1 Đây là luận văn do bản thân tôi trực tiếp thực hiện dưới sự hướng dẫn của cô: TS.Phạm Thu Hiền
2 Công trình này không trùng lập với bất kỳ nghiên cứu nào khác đã được công bố ở Việt Nam
3 Các số liệu và thông tin trong nghiên cứu là hoàn toàn chính xác, trung thực và khách quan, đã được xác nhận và chấp nhận của cơ sở nới nghiên cứu
Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật về cam kết này
Bắc ninh, ngày tháng năm 2020
Tác giả
Nguyễn Thị Tuyết Nhung
Trang 5DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
ARI Acute respiratory infections (Nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính)
CI Confidence Interval (Khoảng tin cậy)
KAP Knowledge Attitude Practice (Kiến thức, thái độ, thực hành)
NKHHCT Nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính
NVYT Nhân viên y tế
OR Odds ratio (Tỷ suất chênh)
P Probability (Xác suất)
RLLN Rút lõm lồng ngực
UNICEF United Nations Children's Fund
(Quỹ Nhi đồng Liên Hiệp Quốc)
WHO World Health Organization (Tổ chức Y tế thế giới)
Trang 6MỤC LỤC
ĐẶT VẤN ĐỀ 1
CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 3
1.1.Đặc điểm giải phẫu và sinh lý bộ phận hô hấp của trẻ em 3
1.2 Đại cương về viêm phổi ở trẻ em 4
1.2.1 Khái niệm 4
1.2.2 Một số yếu tố dịch tễ bệnh viêm phổi 4
1.2.3 Triệu chứng bệnh viêm phổi ở trẻ em 5
1.2.4 Nguyên nhân gây viêm phổi 7
1.2.5 Phân loại mức độ viêm phổi 11
1.2.6 Biến chứng của viêm phổi ở trẻ nhỏ 12
1.2.7 Nhận biết dấu hiệu sớm viêm phổi ở trẻ nhỏ 14
1.2.8 Chăm sóc trẻ em bị viêm phổi 15
1.2.9 Phòng bệnh viêm phổi ở trẻ nhỏ 16
1.3 Một số nghiên cứu về kiến thức thái độ hành vi của bà mẹ có con dưới 5 tuổi về viêm phổi và một số yếu tố liên quan 17
1.3.1 Nghiên cứu về kiến thức thái độ thực hành của bà mẹ về viêm phổi 17
1.3.2 Nghiên cứu các yếu tố liên quan đến viêm phổi ở trẻ em 18
CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 21
2.1 Đối tượng, địa điểm và thời gian nghiên cứu 21
2.1.1 Đối tượng nghiên cứu 21
2.1.2 Địa điểm nghiên cứu 21
2.1.3 Thời gian nghiên cứu 21
2.2 Phương pháp nghiên cứu 21
2.2.1 Thiết kế nghiên cứu 21
2.2.2 Cỡ mẫu và cách chọn mẫu 22
2.2.3 Các biến số và chỉ số nghiên cứu 22
Trang 72.2.4 Các tiêu chuẩn, chỉ tiêu đánh giá biến số trong nghiên cứu 26
2.2.5 Quy trình thu thập thông tin 28
2.2.6 Sai số và các biện pháp khống chế sai số 30
2.2.7 Xử lý và phân tích số liệu 30
2.3 Vấn đề đạo đức nghiên cứu 30
2.4 Hạn chế của đề tài 31
CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 32
3.1 Thông tin chung về đối tượng nghiên cứu 32
3.1.1 Thông tin chung của trẻ tham gia nghiên cứu 32
3.1.2 Thông tin chung của bà mẹ tham gia nghiên cứu 35
3.2 Triệu chứng lâm sàng của bệnh nhi lúc vào viện 37
3.2.1 Triệu chứng toàn thân của trẻ 37
3.2.2 Triệu chứng hô hấp của trẻ khi vào viện 38
3.2.3 Triệu chứng đi kèm khác 40
3.2.4 Các hoạt động chăm sóc trẻ của các điều dưỡng tại viện 41
3.3 Kiến thức, thái độ, thực hành chăm sóc trẻ bị viêm phổi của bà mẹ 43
3.3.1 Kiến thức của bà mẹ về bệnh viêm phổi 43
3.3.2 Thái độ của bà mẹ có trẻ bị viêm phổi 46
3.3.3 Thực hành chăm sóc của bà mẹ có trẻ bị viêm phổi 49
3.4 Một số yếu tố liên quan đến KAP của bà mẹ 51
3.4.1 Một số yếu tố liên quan đến kiến thức của bà mẹ 51
3.4.2 Một số yếu tố liên quan đến thái độ chăm sóc của bà mẹ 53
3.4.3 Một số yếu tố liên quan đến thực hành chăm sóc của bà mẹ 55
CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN 59
4.1 Thông tin chung về đối tượng nghiên cứu 59
4.1.1 Thông tin chung của trẻ tham gia nghiên cứu 59
4.1.2 Thông tin chung của bà mẹ tham gia nghiên cứu 61
4.2 Đặc điểm lâm sàng của trẻ khi vào viện 63
4.2.1 Lý do vào viện của trẻ 63
Trang 84.2.2 Triệu chứng toàn thân 63
4.2.3 Triệu chứng hô hấp của trẻ khi vào viện 64
4.3 Đánh giá chăm sóc cho trẻ viêm phổi của người điều dưỡng tại Viện 66
4.3.1 Chăm sóc trực tiếp cho trẻ viêm phổi 66
4.3.2 Các hoạt động chăm sóc theo y lệnh của các điều dưỡng 68
4.3.3 Phòng ngừa nguy cơ lây nhiễm chéo tại viện 69
4.3.4 Điều dưỡng hỗ trợ gia đình và trẻ 69
4.4 Kiến thức, thái độ, thực hành chăm sóc trẻ dưới 5 tuổi mắc viêm phổi 70
4.4.1 Kiến thức của bà mẹ về bệnh viêm phổi 70
4.4.2 Thái độ của bà mẹ có trẻ bị viêm phổi 73
4.4.3 Thực hành chăm sóc của bà mẹ có trẻ bị viêm phổi 74
4.5 Một số yếu tố liên quan đến KAP của bà mẹ 75
4.5.1 Một số yếu tố liên quan đến kiến thức của bà mẹ 75
4.5.2 Một số yếu tố liên quan đến thái độ chăm sóc của bà mẹ 77
4.5.3 Một số yếu tố liên quan đến thực hành chăm sóc của bà mẹ 78
KẾT LUẬN 79
KIẾN NGHỊ 81 TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC
Trang 9DANH MỤC BẢNG
Bảng 3.1 Tỷ lệ nhóm tuổi của trẻ tham gia nghiên cứu 32
Bảng 3.2 Đặc điểm chung của trẻ tham gia nghiên cứu 33
Bảng 3.3 Lý do trẻ vào viện điều trị 34
Bảng 3.4 Tỷ lệ trẻ đã được điều trị ở nhà trước khi vào viện 34
Bảng 3.5 Tỷ lệ một số thông tin chung của bà mẹ tham gia nghiên cứu 35 Bảng 3.6 Tỷ lệ bà mẹ có kinh nghiệm chăm sóc trẻ viêm phổi 36
Bảng 3.7 Tình trạng toàn thân của trẻ khi vào viện 37
Bảng 3.8 Biểu hiện ho của trẻ khi vào viện 38
Bảng 3.9 Biểu hiện tím tái của trẻ khi vào viện 38
Bảng 3.10 Đánh giá số lượng đờm của bệnh nhi 39
Bảng 3.11 Đánh giá tình trạng hô hấp khi vào viện của trẻ 40
Bảng 3.12 Tỷ lệ chăm sóc điều dưỡng khi trẻ ho, khó thở, chảy nước mũi41 Bảng 3.13 Tỷ lệ chăm sóc điều dưỡng giảm nguy cơ lây nhiễm chéo 42
Bảng 3.14 Tỷ lệ chăm sóc điều dưỡng hỗ trợ gia đình trẻ viêm phổi 42
Bảng 3.15 Kiến thức đúng về dấu hiệu chỉ điểm và triệu chứng của các bà mẹ43 Bảng 3.16 Kiến thức đúng về nguyên nhân và các yếu tố nguy cơ của bà mẹ 44 Bảng 3.17 Kiến thức đúng về xử trí ban đầu bệnh viêm phổi của bà mẹ 44
Bảng 3.18 Kiến thức đúng về phòng bệnh viêm phổi của bà mẹ 45
Bảng 3.19 Tỷ lệ thái độ đúng của bà mẹ qua một số tình huống cụ thể 46
Bảng 3.20 Tỷ lệ thái độ đúng của bà mẹ khi chăm sóc trẻ viêm phối 47
Bảng 3.21 Thái độ tích cực của bà mẹ về phòng bệnh viêm phổi 48
Bảng 3.22 Thái độ tích cực của bà mẹ về dấu hiệu nguy hiểm của bệnh 48
Bảng 3.23 Tỷ lệ thực hành đúng việc chăm sóc trẻ viêm phổi của các bà mẹ 49 Bảng 3.24 Mối liên quan giữa nhóm tuổi với kiến thức của bà mẹ 51
Bảng 3.25 Mối liên quan nghề nghiệp với kiến thức của bà mẹ 51
Bảng 3.26 Mối liên quan trình độ học vấn với kiến thức của bà mẹ 52
Trang 10Bảng 3.27 Mối liên quan giữa thu nhập bình quân với kiến thức của bà mẹ52 Bảng 3.28 Mối liên quan giữa kinh nghiệm chăm sóc với kiến thức của bà
mẹ 53
Bảng 3.29 Mối liên quan giữa nhóm tuổi với thái độ của bà mẹ 53
Bảng 3.30 Mối liên quan giữa nghề nghiệp với thái độ của bà mẹ 54
Bảng 3.31 Mối liên quan giữa trình độ học vấn với thái độ của bà mẹ 54
Bảng 3.32 Mối liên quan giữa thu nhập bình quân với thái độ của bà mẹ 54 Bảng 3.33 Mối liên quan giữa kinh nghiệm chăm sóc với thái độ của bà mẹ55 Bảng 3.34 Mối liên quan giữa nhóm tuổi với thực hành của bà mẹ 55
Bảng 3.35 Mối liên quan giữa nghề nghiệp với thực hành của bà mẹ 56
Bảng 3.36 Mối liên quan giữa trình độ học vấn với thực hành của bà mẹ 56 Bảng 3.37 Mối liên quan giữa thu nhập bình quân với thực hành của bà mẹ57 Bảng 3.38 Mối liên quan kinh nghiệm chăm sóc với thực hành của bà mẹ57 Bảng 3.39 Mối liên quan giữa kiến thức với thực hành của bà mẹ 58
Bảng 3.40 Mối liên quan giữa thái độ với thực hành của bà mẹ 58
Trang 11DANH MỤC BIỂU ĐỒ
Biểu đồ 3.1 Phân bố nhóm tuổi của trẻ tham gia nghiên cứu 32 Biểu đồ 3.2 Phân bố giới tính của trẻ tham gia nghiên cứu 33 Biểu đồ 3.3 Phân loại đánh giá kiến thức chung về viêm phổi của bà mẹ 46 Biểu đồ 3.4 Phân loại đánh giá thái độ chung về viêm phổi của bà mẹ 49 Biểu đồ 3.5 Phân loại đánh giá thực hành chung về viêm phổi của bà mẹ 50
Trang 121
ĐẶT VẤN ĐỀ
Viêm phổi là bệnh thường gặp và là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu
ở trẻ em trên toàn thế giới cũng như ở Việt Nam Theo thống kê của Tổ chức
Y tế thế giới (2009) có khoảng 20% trẻ em tử vong dưới 5 tuổi có nguyên nhân do nhiễm khuẩn hô hấp dưới cấp tính, trong đó 90% là viêm phổi [30]
Do đó, phòng chống viêm phổi cho trẻ đã và đang là một chiến dịch toàn cầu với mục tiêu giảm 2/3 tỷ lệ tử vong ở trẻ em dưới 5 tuổi [31]
Viêm phổi ở trẻ em là vấn đề quan tâm của gia đình và toàn xã hội Bệnh ảnh hưởng tới sự phát triển thể chất, trí tuệ của trẻ và tạo nên sự lo lắng cho cha mẹ của trẻ [49] Ở Việt Nam, theo nghiên cứu của Nguyễn Thu Nhạn và cộng sự đã công bố mô hình bệnh tật trẻ em năm 2001, bệnh hô hấp chiếm 28,8% và viêm phổi là một trong 10 bệnh có tỷ lệ tử vong cao chiếm 24,3% [17] Những năm gần đây qua một số báo cáo vẫn thấy rằng bệnh lý hô hấp tăng rất nhiều và luôn chiếm hàng đầu như nghiên cứu của Lê Huy Thạch (2006) bệnh cơ quan hô hấp chiếm 37,4% trong đó viêm phổi chiếm 79,4%; nghiên cứu của Võ Phương Khanh (2007) bệnh hô hấp chiếm 39,9%; nghiên cứu của Trần Đình Thoại (2006) bệnh lý hô hấp và viêm phổi tương đương chiếm 27,1% [1], [9], [11]
Vì vậy, thực hiện tốt phòng chống nhiễm khuẩn hô hấp cấp trẻ em sẽ giảm được tỷ lệ mắc bệnh và tử vong ở trẻ, đặc biệt là trẻ dưới 5 tuổi, từ đó sẽ giảm kinh phí chi trả về thuốc, dịch vụ y tế, giảm sự quá tải vào điều trị tại các bệnh viện Đồng thời, kết quả phòng chống nhiễm khuẩn hô hấp cấp sẽ góp phần làm giảm thời gian bà mẹ phải nghỉ việc để chăm sóc trẻ ốm Xuất phát từ những vấn đề trên, Thế giới cũng như Việt Nam đã xem xét, đề xuất các giải pháp can thiệp Trong đó, đòi hỏi sự tham gia của nhiều ngành, nhiều cấp, phối hợp với ngành y tế cùng với sự tham gia tích cực của cộng đồng Nâng cao khả năng xử trí trẻ mắc nhiễm khuẩn hô hấp cấp theo phác đồ của
Bộ Y tế về sử dụng thuốc hợp lý, bổ sung kiến thức cho các bà mẹ và người
Trang 132 chăm sóc trẻ đối với nhiễm khuẩn hô hấp cấp ở trẻ em, đồng thời phát hiện được các yếu tố nguy cơ gây bệnh để có biện pháp phòng bệnh hữu hiệu đối với căn bệnh này [3], [5], [20]
Từ Sơn là thị xã thuộc tỉnh Bắc Ninh, có mật độ dân số cao, nhiều làng nghề, khu công nghiệp nổi lên nên không khí ở đây bị ảnh hưởng gây tình trạng ô nhiễm nghiêm trọng, tạo điều kiện thuận lợi cho nhiều bệnh tật phát triển trong đó có bệnh về đường hô hấp Theo số liệu thống kê của Trung tâm
Y tế thị xã Từ Sơn, tính đến cuối tháng 11 năm 2019 có 15.673 lượt người đến khám bệnh: có 3.061 ca NKHHCT ở trẻ nhỏ chiếm 19,53%, trong đó chủ yếu là NKHHC dưới 1.515 ca Một nghiên cứu để đánh giá thực trạng mắc viêm phổi ở trẻ em và tìm hiểu kiến thức của các bà mẹ về bệnh viêm phổi ở trẻ em tại thị xã Từ Sơn là cần thiết Chính vì vậy, chúng tôi thực hiện đề tài:
“Kiến thức, thái độ, thực hành chăm sóc trẻ dưới 5 tuổi mắc viêm phổi và một số yếu tố liên quan tại khoa Nhi Trung tâm y tế thị xã Từ Sơn, năm 2020” với ba mục tiêu sau:
mắc viêm phổi điều trị nội trú tại khoa Nhi, Trung tâm y tế thị xã Từ Sơn, năm 2020
2 Đánh giá kiến thức, thái độ, thực hành (KAP) và một số yếu tố liên quan tới KAP của bà mẹ trong chăm sóc trẻ viêm phổi tại địa điểm nghiên cứu