Thực trạng tiêm chủng đầy đủ và đúng lịch 8 loại vắc xin ở trẻ dưới 1 tuổi và một số yếu tố liên quan tại phường Ô Chợ Dừa, Quận Đống Đa, Hà Nội năm 2019.

Trong thời gian vừa qua đã xảy ra một số trường hợp tai biến nặng sau tiêm chủng liên quan đến vắc xin trong chương trình tiêm chủng mở rộng, người dân dè dặt khi đưa con [r]

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC THĂNG LONG

-

NGUYỄN HỒ MAI

THỰC TRẠNG TIÊM CHỦNG ĐẦY ĐỦ VÀ ĐÚNG LỊCH 8 LOẠI VẮC XIN Ở TRẺ DƯỚI 1 TUỔI VÀ MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN TẠI PHƯỜNG Ô CHỢ DỪA, QUẬN ĐỐNG ĐA,

HÀ NỘI NĂM 2019

LUẬN VĂN THẠC SĨ Y TẾ CÔNG CỘNG

HÀ NỘI – 2019

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC THĂNG LONG KHOA KHOA HỌC SỨC KHOẺ

BỘ MÔN Y TẾ CÔNG CỘNG

-

NGUYỄN HỒ MAI

THỰC TRẠNG TIÊM CHỦNG ĐẦY ĐỦ VÀ ĐÚNG LỊCH 8 LOẠI VẮC XIN Ở TRẺ DƯỚI 1 TUỔI VÀ MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN TẠI PHƯỜNG Ô CHỢ DỪA, QUẬN ĐỐNG ĐA,

HÀ NỘI NĂM 2019

Chuyên ngành : Y tế công cộng

Mã số : 8720701

LUẬN VĂN THẠC SĨ Y TẾ CÔNG CỘNG

Người hướng dẫn khoa học:

PGS.TS HỒ THỊ MINH LÝ

HÀ NỘI – 2019

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành luận văn này, tôi đã nhận được sự quan tâm giúp đỡ từ nhiều phía, đó là các thầy cô giáo, gia đình và bạn bè

Đầu tiên, em xin gửi lời cảm ơn chân thành và lòng biết ơn sâu sắc tới

PGS.TS Hồ Thị Minh Lý, người đã tận tình chỉ dạy và hướng dẫn em trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thiện luận văn PGS.TS Đào Xuân Vinh đã giúp em định hướng trong việc xây dựng đề cương và sửa

chữa luận văn

Em xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu, phòng đào tạo Sau đại học và các thầy cô giáo Bộ môn Y tế công cộng - Trường Đại học Thăng Long đã truyền thụ và giúp em trang bị kiến thức trong quá trình học tập

Sau cùng, xin gửi cảm ơn sâu sắc đến những người thân trong gia đình

và bạn bè, là những người luôn ở bên động viên chia sẻ và ủng hộ tôi để tôi có thể hoàn thành luận văn một cách tốt nhất

Hà Nội, ngày 20 tháng 10 năm 2019

HỌC VIÊN

Nguyễn Hồ Mai

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luận văn này là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kì công trình nào khác

Tác giả

Nguyễn Hồ Mai

DANH MỤC VIẾT TẮT

DPT– VGB – Hib : Vắc xin phối hợp 5 thành phần phòng bệnh Bạch

hầu – Ho gà – Uốn ván – viêm gan B – viêm màng não mủ, viêm phổi do Haemophilus influenza týp B GAVI : Liên minh toàn cầu về vắc xin và tiêm chủng

(United Nations Children's Fund)

(World Health Organization)

MỤC LỤC

ĐẶT VẤN ĐỀ 1

Chương 1 3

TỔNG QUAN TÀI LIỆU 3

1.1 Các khái niệm 3

1.1.1 Vắc xin 3

1.1.2 Tiêm chủng 3

1.1.3 Tiêm chủng đầy đủ 4

1.1.4 Phản ứng sau tiêm chủng 5

1.2 Chương trình tiêm chủng trên thế giới và tại Việt Nam 5

1.2.1 Chương trình tiêm chủng trên thế giới 5

1.2.2 Chương trình tiêm chủng tại Việt Nam 7

1.3 Thực trạng tiêm chủng đầy đủ ở trẻ em dưới 1 tuổi 9

1.3.1 Trên thế giới 9

1.3.2 Việt Nam 9

1.3.3 Chương trình tiêm chủng tại Hà Nội 12

1.4 Một số yếu tố liên quan đến tiêm chủng đầy đủ ở trẻ em 12

1.4.1 Nghiên cứu trên Thế giới 13

1.4.2 Nghiên cứu tại Việt Nam 14

1.5 Giới thiệu về địa điểm nghiên cứu 16

1.6 Khung lý thuyết nghiên cứu 17

Chương 2 18

ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 18

2.1 Đối tượng, địa điểm, thời gian nghiên cứu 18

2.1.1 Đối tượng nghiên cứu 18

2.1.2 Địa điểm nghiên cứu 18

2.1.3 Thời gian nghiên cứu 18

2.2 Phương pháp nghiên cứu 18

2.2.1 Thiết kế nghiên cứu 18

2.2.2 Cỡ mẫu, phương pháp chọn mẫu nghiên cứu 19

2.2.3 Phương pháp thu thập thông tin 20

2.3 Biến số, chỉ số nghiên cứu 20

2.3.1 Biến số, chỉ số nghiên cứu 20

2.3.2 Tiêu chí đánh giá 28

2.4 Xử lý và phân tích số liệu 30

2.5 Đạo đức trong nghiên cứu 30

2.6 Sai số và cách khắc phục 30

2.7 Hạn chế nghiên cứu 31

Chương 3 32

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 32

3.1 Thông tin chung về đối tượng nghiên cứu 32

3.2 Thực trạng tiêm chủng đầy đủ và đúng lịch 8 loại vắc xin ở trẻ em dưới 1 tuổi ở phường Ô Chợ Dừa năm 2019 35

3.3 Phân tích một số yếu tố liên quan đến tiêm chủng đầy đủ và đúng lịch ở trẻ em dưới 1 tuổi tại địa điểm nghiên cứu 39

Chương 4 49

BÀN LUẬN 49

4.1 Thực trạng tiêm chủng đầy đủ và đúng lịch 8 loại vắc xin của trẻ 49

4.2 Một số yếu tố liên quan đến tiêm chủng đầy đủ và đúng lịch của trẻ 57

KẾT LUẬN 67

KHUYẾN NGHỊ 69

TÀI LIỆU THAM KHẢO

DANH MỤC BẢNG

Bảng 3 1 Tình trạng của trẻ tham gia nghiên cứu 32

Bảng 3 2 Thông tin chung về người chăm sóc trẻ tham gia nghiên cứu 33

Bảng 3 3 Tình trạng của gia đình có trẻ tham gia nghiên cứu 34

Bảng 3.4 Tình trạng tai biến lần tiêm trước/số lần ốm, đi viện năm qua của trẻ tham gia nghiên cứu 34

Bảng 3.5 Tỷ lệ tiêm chủng đầy đủ, đúng lịch vắc xin BCG ở trẻ 35

Bảng 3.6 Tỷ lệ trẻ tiêm chủng đầy đủ, đúng lịch với vắc xin DPT – Hib 36

Bảng 3.7 Tỷ lệ trẻ tiêm chủng đầy đủ, đúng lịch với vắc xin phòng bệnh viêm gan B 36

Bảng 3.8 Tỷ lệ trẻ tiêm chủng đầy đủ, đúng lịch với 36

Bảng 3.9 Tỷ lệ tiêm chủng đầy đủ, đúng lịch với 37

Bảng 3.10 Tỷ lệ tiêm chủng đầy đủ, đúng lịch với cả 8 loại vắc xin ở trẻ 37

Bảng 3.11 Lý do trẻ không được tiêm chủng đầy đủ, đúng lịch 38

Bảng 3.12 Mối liên quan giữa tuổi, trình độ học vấn, nghề nghiệp của mẹ và tỷ lệ tiêm chủng đầy đủ của trẻ 39

Bảng 3.13 Mối liên quan giữa việc bà mẹ giữ sổ tiêm của con và tỷ lệ tiêm chủng đầy đủ của trẻ 40

Bảng 3.14 Mối liên quan giữa kiến thức của mẹ về tiêm chủng và tỷ lệ tiêm chủng đầy đủ của trẻ 41

Bảng 3.15 Mối liên quan giữa giới của trẻ và tỷ lệ tiêm chủng đầy đủ 41

Bảng 3.16 Mối liên quan giữa tình trạng sức khỏe của trẻ và tỷ lệ tiêm chủng đầy đủ của trẻ 42

Bảng 3.17 Mối liên quan giữa loại hình tiêm chủng của trẻ và tỷ lệ tiêm chủng đầy đủ của trẻ 42

Bảng 3.18 Mối liên quan giữa nguồn thông tin người mẹ nhận được về tiêm chủng và tỷ lệ tiêm chủng đầy đủ ở trẻ 43

Bảng 3.19 Mối liên quan giữa tuổi mẹ và tỷ lệ tiêm chủng đúng lịch của trẻ 44 Bảng 3.20 Mối liên quan giữa số bà mẹ giữ sổ tiêm của con và tỷ lệ tiêm chủng đúng lịch của trẻ 45 Bảng 3.21 Mối liên quan giữa kiến thức của mẹ về tiêm chủng và tỷ lệ tiêm chủng đúng lịch của trẻ 45 Bảng 3.22 Mối liên quan giữa giới của trẻ và tỷ lệ tiêm chủng đúng lịch 46 Bảng 3.23 Mối liên quan giữa tình trạng sức khỏe của trẻ và tỷ lệ tiêm chủng đúng lịch của trẻ 47 Bảng 3.24 Mối liên quan giữa loại hình tiêm chủng của trẻ và tỷ lệ tiêm chủng đúng lịch của trẻ 47 Bảng 3.25 Mối liên quan giữa nguồn thông tin người mẹ nhận được về tiêm chủng và tỷ lệ tiêm chủng đúng lịch ở trẻ 48

DANH MỤC BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 1.1 Kết quả tiêm chủng đầy đủ toàn quốc giai đoạn 1985 – 2012 10

1

ĐẶT VẤN ĐỀ

Hướng đến mục tiêu bảo vệ trẻ em khỏi các bệnh truyền nhiễm phổ biến và gây tử vong cao, chương trình tiêm chủng mở rộng (TCMR) đã bắt đầu được triển khai ở Việt Nam từ năm 1981 với sự hỗ trợ của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF) Tại Hà Nội, sau giai đoạn triển khai thí điểm, đến năm 1985 chương trình đã bao phủ 100% các xã, phường, thị trấn trên địa bàn thành phố, với tỷ lệ đối tượng được tiêm chủng đầy đủ năm sau cao hơn năm trước Từ nhiều năm nay tỷ lệ bao phủ trong nhóm trẻ dưới 1 tuổi đạt trên 95% Nhờ tiêm vắc xin, tỷ lệ mắc các bệnh truyền nhiễm giảm hàng chục đến hàng trăm lần góp phần vào thành công chung của Việt Nam: thanh toán được bệnh bại liệt (năm 2000), loại trừ uốn ván sơ sinh (2005), tiến tới thanh toán, loại trừ từng bệnh có vắc xin sử dụng trong chương trình tiêm chủng mở rộng ở những năm tiếp theo [6]

Trong những năm gần đây, tình hình dịch bệnh trên thế giới diễn biến phức tạp Thủ đô Hà Nội cũng không nằm ngoài bối cảnh đó, năm 2013 toàn thành phố chỉ ghi nhận 06 trường hợp mắc ho gà, số mắc liên tục tăng lên 23 trường hợp năm 2014 và tăng đột biến năm 2015 với 164 trường hợp trong đó

có 1 trường hợp tử vong và 08 tháng đầu năm 2016 đã ghi nhận 53 trường hợp Đặc biệt, phải kể đến dịch sởi xảy ra năm 2014, có đến 1971 trường hợp sởi, trong đó có 14 trường hợp tử vong Nguyên nhân là do tỷ lệ tiêm chủng giảm Trong thời gian vừa qua đã xảy ra một số trường hợp tai biến nặng sau tiêm chủng liên quan đến vắc xin trong chương trình tiêm chủng mở rộng, người dân dè dặt khi đưa con em đi tiêm chủng miễn phí, trong khi vắc xin dịch vụ khan hiếm dẫn đến hậu quả trẻ không được tiêm chủng đầy đủ hoặc tiêm chủng không đúng lịch (chiếm đến 75% theo thống kê từ dịch sởi năm 2014) [36]

2

Phường Ô Chợ Dừa, quận Đống Đa là một trong những phường ở khu vực nội thành có tình hình dân cư ngày càng phức tạp, di biến động dân cư nhiều, hoạt động giao thông mạnh, khói bụi, ô nhiễm môi trường, dịch bệnh

có nguy cơ xuất hiện Số đối tượng trong chương trình tiêm chủng mở rộng hàng năm lớn Bên cạnh hình thức tiêm chủng miễn phí trong chương trình tiêm chủng mở rộng, hình thức tiêm chủng dịch vụ cũng được người dân lựa chọn nhiều (khoảng 15%) Đây là thách thức đối với chương trình tiêm chủng

mở rộng thành phố trong việc đảm bảo tốt công tác tiêm chủng mở rộng nhất

là không bỏ sót đối tượng

Trước tình hình đó, việc xác định tỷ lệ tiêm chủng đầy đủ, đúng lịch và phân tích các yếu tố liên quan tại phường Ô Chợ Dừa là rất cần thiết để nâng cao hiệu quả của chương trình, đồng thời đưa ra những khuyến nghị thích hợp nhằm hạn chế dịch bệnh lớn có thể bùng phát Chính vì vậy, chúng tôi tiến

hành nghiên cứu về “Thực trạng tiêm chủng đầy đủ và đúng lịch 8 loại vắc xin ở trẻ dưới 1 tuổi và một số yếu tố liên quan tại phường Ô Chợ Dừa, quận Đống Đa, Hà Nội năm 2019” với các mục tiêu:

1 Mô tả thực trạng tiêm chủng đầy đủ và đúng lịch 8 loại vắc xin ở trẻ em dưới 1 tuổi tại phường Ô Chợ Dừa, quận Đống Đa, Hà Nội năm 2019

2 Phân tích một số yếu tố liên quan đến thực trạng tiêm chủng đầy đủ và đúng lịch của 8 loại vắc xin ở trẻ em dưới 1 tuổi tại địa điểm nghiên cứu