THỰC TRẠNG CHẤN THƯƠNG CỘT SỐNG NGỰC – THẮT LƯNG VÀ MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN CỦA NGƯỜI BỆNH TẠI KHOA PHẪU THUẬT CỘT SỐNG.. BỆNH VIỆN VIỆT ĐỨC NĂM 2019.[r]
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC THĂNG LONG -
PHẠM THỊ LIỀN
THỰC TRẠNG CHẤN THƯƠNG CỘT SỐNG NGỰC – THẮT LƯNG VÀ MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN CỦA NGƯỜI BỆNH TẠI KHOA PHẪU THUẬT CỘT SỐNG
BỆNH VIỆN VIỆT ĐỨC NĂM 2019
LUẬN VĂN THẠC SĨ Y TẾ CÔNG CỘNG
Hà Nội – 2020
Trang 2BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC THĂNG LONG KHOA KHOA HỌC SỨC KHỎE
BỘ MÔN Y TẾ CÔNG CỘNG -
PHẠM THỊ LIỀN
THỰC TRẠNG CHẤN THƯƠNG CỘT SỐNG NGỰC – THẮT LƯNG VÀ MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN CỦA NGƯỜI BỆNH TẠI KHOA PHẪU THUẬT CỘT SỐNG
BỆNH VIỆN VIỆT ĐỨC NĂM 2019
Chuyên ngành: Y TẾ CÔNG CỘNG
Mã số: 8 72 07 01
LUẬN VĂN THẠC SĨ Y TẾ CÔNG CỘNG
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC
TS BS Nguyễn Đình Hòa
Hà Nội – 2020
Trang 3LỜI CẢM ƠN
Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám hiệu Trường Đại học Thăng Long, phòng Sau đại học và quản lý khoa học, các phòng ban của nhà trường đã tạo mọi điều kiện thuận lợi để tôi được học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn
Tôi xin bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới PGS TS Đào Xuân Vinh, TS BS Nguyễn Đình Hòa, người thầy đã hết lòng dìu dắt tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu và tận tình hướng dẫn tôi thực hiện đề tài, giúp tôi giải quyết nhiều khó khăn trong quá trình thực hiện luận văn, đóng góp cũng như tạo mọi điều kiện thuận lợi để giúp tôi hoàn thành luận văn này
Trân trọng biết ơn sâu sắc lãnh đạo Bệnh viện Hữu Nghị Việt Đức, Khoa Phẫu thuật cột sống, cùng các nghiên cứu viên, các cộng sự của Bệnh viện đã nhiệt tình hỗ trợ, phối hợp thực hiện nghiên cứu và cung cấp thông tin, số liệu giúp tôi hoàn thành đề tài này
Xin chân thành cảm ơn các anh, chị em đồng nghiệp và bạn bè đã quan tâm, động viên, giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu
Cuối cùng, tôi xin dành tình yêu thương cho những người thân trong gia đình là chỗ dựa vô cùng to lớn cả về vật chất lẫn tinh thần để tôi thực hiện và hoàn thành luận văn
Hà Nội, ngày 06 tháng 11 năm 2020
Học viên
Phạm Thị Liền
Trang 4LỜI CAM ĐOAN
Tôi là Phạm Thị Liền, học viên lớp cao học khóa 7.2 năm 2018 trường Đại học Thăng Long, chuyên ngành Y tế công cộng, xin cam đoan:
1 Đây là luận văn do bản thân tôi trực tiếp thực hiện dưới sự hướng dẫn của Thầy TS.BS Nguyễn Đình Hòa
2 Công trình này không trùng lặp với bất kỳ nghiên cứu nào khác đã được công bố tại Việt Nam
3 Các số liệu và thông tin trong nghiên cứu là hoàn toàn chính xác, trung thực, khách quan, đã được xác nhận và chấp thuận của cơ sở nơi nghiên cứu
Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật về những cam kết này
Hà Nội, ngày 06 tháng 11 năm 2020
Học viên
Phạm Thị Liền
Trang 5DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
Chữ viết tắt Chữ viết đầy đủ
CS
CSC
CSNTL
CSTL
CT
CTCS
CTCSNTL
CTXH
ĐH
ĐS
PHCN
TĐHV
THCS
THPT
TNGT
TNLĐ
TNSH
Cột sống Cột sống cổ Cột sống ngực – thắt lưng Cột sống thắt lưng
Chấn thương Chấn thương cột sống Chấn thương cột sống ngực – thắt lưng Công tác xã hội
Đại học Đốt sống Phục hồi chức năng Trình độ học vấn Trung học cơ sở Trung học phổ thông Tai nạn giao thông Tai nạn lao động Tai nạn sinh hoạt
Trang 6MỤC LỤC
ĐẶT VẤN ĐỀ 1
CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 3
1.1 Giải phẫu học cột sống 3
1.1.1 Đặc điểm của cột sống 3
1.1.2 Chức năng của cột sống 4
1.1.3 Đặc điểm vùng chuyển tiếp 4
1.1.4 Tủy sống 4
1.2 Một số kiến thức về chấn thương cột sống ngực – thắt lưng 5
1.2.1 Định nghĩa chấn thương cột sống ngực – thắt lưng 5
1.2.2 Nguyên nhân, cơ chế chấn thương cột sống ngực – thắt lưng 6
1.2.3 Phân loại chấn thương cột sống ngực – thắt lưng 7
1.2.4 Triệu chứng lâm sàng và cận lâm sàng của chấn thương cột sống ngực – thắt lưng 8
1.2.5 Các phương pháp điều trị chấn thương cột sống 9
1.2.6 Phòng chống chấn thương cột sống ngực – thắt lưng 10
1.3 Thực trạng chấn thương cột sống ngực – thắt lưng 12
1.3.1 Thực trạng chấn thương cột sống ngực – thắt lưng trên thế giới 12
1.3.2 Thực trạng chấn thương cột sống ngực – thắt lưng ở Việt Nam 16
1.4 Một số yếu tố liên quan đến mức độ chấn thương cột sống ngực – thắt lưng………18
1.4.1 Về phía người dân và người bệnh 18
1.4.2 Tình trạng CTCS ngực – thắt lưng của người bệnh 19
1.4.3 Ngành Y tế 19
1.4.4 Các cơ sở sản xuất kinh doanh, xây dựng 21
1.5 Khoa phẫu thuật cột sống – Bệnh viện Việt Đức 21
1.6 Khung lý thuyết nghiên cứu 23
Trang 7CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 24
2.1 Đối tượng, địa điểm và thời gian nghiên cứu 24
2.1.1 Đối tượng nghiên cứu 24
2.1.2 Địa điểm nghiên cứu 24
2.1.3 Thời gian tiến hành nghiên cứu 24
2.2 Phương pháp nghiên cứu 24
2.2.1 Thiết kế nghiên cứu 24
2.2.2 Cỡ mẫu và cách chọn mẫu nghiên cứu 24
2.3 Biến số, chỉ số nghiên cứu và tiêu chí đánh giá 25
2.3.1 Biến số và chỉ số nghiên cứu 25
2.3.2 Tiêu chí đánh giá 29
2.4 Phương pháp thu thập thông tin 30
2.4.1 Công cụ thu thập thông tin 30
2.4.2 Kỹ thuật thu thập thông tin 30
2.4.3 Qui trình thu thập thông tin và Sơ đồ nghiên cứu 30
2.5 Phân tích và xử lý số liệu 31
2.6 Sai số và biện pháp khống chế sai số 31
2.6.1 Sai số 31
2.6.2 Biện pháp khống chế sai số 32
2.7 Vấn đề đạo đức trong nghiên cứu 32
2.8 Hạn chế của đề tài 32
CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 33
3.1 Thông tin chung của đối tượng nghiên cứu 33
3.2 Thực trạng chấn thương cột sống ngực – thắt lưng của người bệnh tại khoa Phẫu thuật cột sống, Bệnh viện Việt Đức năm 2019 35
3.3 Một số yếu tố liên quan đến mức độ chấn thương cột sống ngực – thắt lưng của người bệnh tại Khoa Phẫu thuật cột sống, Bệnh viện Việt Đức 39 CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN 50
Trang 84.1 Về Thực trạng chấn thương cột sống ngực – thắt lưng của người bệnh tại Khoa Phẫu thuật cột sống, Bệnh viện Việt Đức năm 2019 51 4.2 Về một số yếu tố liên quan đến mức độ chấn thương cột sống ngực – thắt
lưng của người bệnh tại Khoa Phẫu thuật cột sống, Bệnh viện Việt Đức 59
KẾT LUẬN 66 KHUYẾN NGHỊ 68 TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC
Trang 9DANH MỤC BẢNG
Bảng 1.1 Phân loại thương tổn chấn thương cột sống theo Frankel 9
Bảng 2.1 Các biến số, chỉ số nghiên cứu 25
Bảng 3.1 Phân bố đối tượng nghiên cứu theo nghề nghiệp 34
Bảng 3.2 Phân bố đối tượng nghiên cứu theo khu vực địa lý 34
Bảng 3.3 Tỷ lệ chấn thương cột sống và chấn thương cột sống ngực – thắt lưng tại Khoa Phẫu thuật cột sống – Bệnh viện Việt Đức năm 2019 35
Bảng 3.4 Nguyên nhân chấn thương cột sống ngực – thắt lưng của đối tượng nghiên cứu 35
Bảng 3.5 Hình thức sơ cấp cứu của đối tượng nghiên cứu 36
Bảng 3.6 Cơ chế chấn thương cột sống ngực – thắt lưng của đối tượng nghiên cứu 36
Bảng 3.7 Vị trí xảy ra chấn thương cột sống ngực – thắt lưng của đối tượng nghiên cứu 36
Bảng 3.8 Thời gian xảy ra chấn thương cột sống ngực – thắt lưng theo mùa của đối tượng nghiên cứu 37
Bảng 3.9 Thời gian xảy ra chấn thương cột sống ngực – thắt lưng theo thời gian trong ngày và mùa của đối tượng nghiên cứu 37
Bảng 3.10 Phân loại thương tổn của chấn thương cột sống ngực – thắt lưng của đối tượng nghiên cứu 38
Bảng 3.11 Phân loại thương tổn chấn thương cột sống ngực – thắt lưng của đối tượng nghiên cứu theo Frankel 38
Bảng 3.12 Mức độ chấn thương cột sống ngực – thắt lưng của đối tượng nghiên cứu 39
Bảng 3.13 Phương pháp điều trị chấn thương cột sống ngực – thắt lưng của đối tượng nghiên cứu 39
Bảng 3.14 Tình trạng phục hồi chức năng của đối tượng nghiên cứu 39
Bảng 3.15 Mối liên quan giữa tuổi, giới của người bệnh và mức độ chấn thương cột sống ngực – thắt lưng 40
Trang 10Bảng 3.16 Mối liên quan giữa khu vực địa lý của người bệnh và mức độ chấn
thương cột sống ngực – thắt lưng 41 Bảng 3.17 Mối liên quan giữa nghề nghiệp của người bệnh và mức độ chấn
thương cột sống ngực – thắt lưng 42 Bảng 3.18 Mối liên quan giữa nguyên nhân chấn thương của người bệnh và
mức độ chấn thương cột sống ngực – thắt lưng 43 Bảng 3.19 Mối liên quan giữa cơ chế chấn thương của người bệnh và mức độ
chấn thương cột sống ngực – thắt lưng 43 Bảng 3.20 Mối liên quan giữa vị trí chấn thương của người bệnh và mức độ
chấn thương cột sống ngực – thắt lưng 44 Bảng 3.21 Mối liên quan giữa hình thức sơ cấp cứu và mức độ chấn thương
cột sống ngực – thắt lưng 45 Bảng 3.22 Mối liên quan giữa thời gian xảy ra chấn thương theo mùa và mức
độ chấn thương cột sống ngực – thắt lưng 46 Bảng 3.23 Mối liên quan giữa thời gian xảy ra chấn thương theo ngày và mức
độ chấn thương cột sống ngực – thắt lưng 47 Bảng 3.24 Mối liên quan giữa phân loại thương tổn chấn thương và mức độ
chấn thương cột sống ngực – thắt lưng 47 Bảng 3.25 Mối liên quan giữa thời gian từ lúc bị chấn thương đến lúc vào viện
với mức độ CTCS ngực – thắt lưng 48 Bảng 3.26 Mối liên quan giữa thời gian từ lúc bị chấn thương đến khi được
điều trị nội khoa hoặc phẫu thuật với mức độ CTCS ngực – thắt lưng 49 Bảng 3.27 Mối liên quan giữa thời gian phẫu thuật với mức độ chấn thương
cột sống ngực – thắt lưng 49 Bảng 4.1 Nguyên nhân CTCS ngực – thắt lưng của các nghiên cứu 51 Bảng 4.2 Hình thức sơ cấp cứu của các nghiên cứu 54 Bảng 4.3 Vị trí chấn thương cột sống ngực – thắt lưng của các nghiên cứu 55
Bảng 4.4 Phân loại thương tổn CTCS ngực – thắt lưng theo Frankel 59
Trang 11DANH MỤC HÌNH
Hình 1.1 Giải phẫu cột sống 3
Hình 1.2 Cấu tạo đĩa đệm – tủy sống – rễ thần kinh 5
Hình 1.3 Các trục của Denis khi xác định tình trạng mất vững 7
Hình 1.4 Sơ đồ khung lý thuyết nghiên cứu 23
Hình 1.5 Sơ đồ quy trình thu thập số liệu 32
DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 3.1 Phân bố đối tượng nghiên cứu theo nhóm tuổi 33
Biểu đồ 3.2 Phân bố đối tượng nghiên cứu theo giới 34
Trang 12ĐẶT VẤN ĐỀ
Tai nạn thương tích là một vấn đề sức khỏe cộng đồng trên toàn thế giới với tỷ lệ tử vong và thương tích cao hơn so với các bệnh lây nhiễm và không lây Ước tính mỗi năm trên thế giới có khoảng 830.000 trẻ dưới 18 tuổi tử vong
do tai nạn thương tích, tương đương với khoảng 2.000 trẻ tử vong một ngày [44] Ở Việt Nam, theo thống kê của Bộ Y tế năm 2017, có hơn 88.000 ca tai nạn thương tích nhập viện tại Thành phố Hồ Chí Minh, chủ yếu là do tai nạn giao thông [1] Tai nạn thương tích không chỉ là một trong những nguyên nhân hàng đầu dẫn đến tử vong và di chứng tàn tật suốt đời cho người bệnh, mà còn là gánh nặng tài chính lớn đối với nền kinh tế [44]
Một trong những vấn đề sức khỏe ít được đề cập cụ thể và nghiên cứu trong các chương trình phòng chống tai nạn thương tích là chấn thương cột sống Chấn thương cột sống là một chấn thương nặng, thường gặp trong tai nạn lao động, giao thông và sinh hoạt Trong đó, chấn thương cột sống ngực – thắt lưng là loại chấn thương thường gặp nhất Mặc dù không nguy hiểm đến tính mạng như chấn thương cột sống cổ nhưng chấn thương cột sống ngực – thắt lưng để lại nhiều di chứng nặng nề, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của người bệnh, khả năng lao động, đời sống sinh hoạt, tâm sinh lý của người bệnh, là gánh nặng cho gia đình và xã hội
Theo thống kê tại Mỹ, hàng năm có khoảng 20 – 64 trường hợp chấn thương cột sống trên 100.000 dân, khoảng 40 ca chấn thương tủy sống mới trong một triệu dân hoặc tổng số có khoảng 12.000 ca chấn thương tủy sống, chủ yếu
ở nam giới với tỷ lệ 77%, tuổi trung bình của người bệnh trong ba thập kỷ gần đây khoảng từ 28,7 đến 39,5 tuổi, chi phí điều trị tốn kém hàng tỉ USD [54], [63] Theo Tobias Ludwig do Nascimento và cộng sự năm 2016 nghiên cứu trên
32 người bệnh chấn thương cột sống cho thấy chấn thương cột sống ngực – thắt lưng là thường gặp nhất chiếm 40,62%, vị trí đốt sống L1 hay gặp nhất (23,8%), tiếp theo là đốt sống lưng T12 (14,3%); tỷ lệ người bệnh bị chấn thương tủy