Phương pháp dạy học theo dự án trong dạy và học hóa học ở trường phổ thông

PPDH tích cực hướng tới việc hoạt động hóa, tích cực hóa hoạt động nhận thức của người học, nghĩa là tập trung vào phát huy tính tích cực của người học chứ không phải là tập trung vào ph

Phương pháp dạy học tích cực là một thuật ngữ rút gọn, được dùng ở nhiều nước để chỉ những phương pháp giáo dục, dạy học theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của người học PPDH tích cực hướng tới việc hoạt động hóa, tích cực hóa hoạt động nhận thức của người học, nghĩa là tập trung vào phát huy tính tích cực của người học chứ không phải là tập trung vào phát huy tính tích cực của người dạy, tuy nhiên để dạy học theo phương pháp tích cực thì giáo viên (GV) phải nỗ lực nhiều so với dạy theo phương pháp thụ động;

Trong quá trình đổi mới PPDH, có nhiều PPDH tích cực đang đượcnghiên cứu và sử dụng như: PPDH phát hiện và giải quyết vấn đề, dạy họctheo góc, dạy học theo hợp đồng, bàn tay nặn bột, dạy học dự án (DHDA)…

đã góp phần tích cực trong việc đổi mới giáo dục nước ta từ tiếp cận nội dungnghiêng về trang bị kiến thức sang chú trọng phát triển các năng lực cần thiếttrong xã hội hiện đại cho học sinh (HS), đặc biệt là năng lực giải quyết vấn

đề, năng lực sáng tạo, năng lực hoạt động xã hội… Trong nhóm các PPDHtích cực thì DHDA là hình thức dạy học có khả năng phát triển được cácnăng lực chung, cần thiết để HS sống và phát triển trong thế giới hội nhập của

xã hội hiện đại Cách học này giúp HS nắm vững kiến thức và kỹ năng đồngthời phát triển được các năng lực xã hội thông qua những hoạt động thực tiễn,đòi hỏi HS phải khảo sát và thể hiện một cách rõ ràng qua sản phẩm của dự án

học tập DHDA có những ưu điểm vượt trội so với các PPDH khác về khảnăng phát triển năng lực sáng tạo, hợp tác, giải quyết vấn đề, nghiên cứu khoahọc, rèn luyện tinh thần trách nhiệm.

1.1.2 Lý do chủ quan

Nếu như chúng ta nói với một nhóm HS: “hãy nghiên cứu bài này” vànói với một nhóm HS khác: “chúng ta cùng chơi một trò chơi này nhé” (quatrò chơi đó, HS tự rút ra kiến thức) thì chắc chắn rằng sự hào hứng tham gia ởnhóm thứ 2 sẽ cao hơn Vì sao vậy? Bởi vì con người chúng ta nói chung luônthích làm những công việc phù hợp với nhu cầu, hứng thú, sở trường củamình Hứng thú làm nảy sinh khát vọng hành động, làm tăng sự tập trung, sựsay mê, ý chí quyết tâm vươn lên của HS Nhưng, trong giáo dục cần phảikhơi dậy hứng thú cho HS bằng cách nào?

Có rất nhiều yếu tố gây hứng thú cho HS Đó có thể là sự vững vàng, sâusắc về chuyên môn; tính hài hước, lòng nhiệt tình, sự đồng cảm với HS ở GV;

là sự hấp dẫn, tính hữu ích thiết thực của nội dung học tập;… Không nhữngphụ thuộc vào nhu cầu, hứng thú; hiệu quả học tập còn phụ thuộc vào mức độhoạt động của HS trong phương pháp giảng dạy của GV

Học sinh sẽ học tập thực sự hiệu quả khi họ được cuốn hút vào các hoạtđộng học tập do GV tổ chức và chỉ đạo, thông qua đó tự lực khám phá nhữngđiều mình chưa rõ Được đặt vào những tình huống của đời sống thực tế, HStrực tiếp quan sát, thảo luận, làm thí nghiệm, giải quyết vấn đề đặt ra theocách suy nghĩ của mình, từ đó nắm được kiến thức kĩ năng mới, vừa nắmđược phương pháp chiếm lĩnh kiến thức, kĩ năng đó không rập theo nhữngkhuôn mẫu sẵn có, được bộc lộ và phát huy tiềm năng sáng tạo;

Mang lí thuyết lại gần với thực tế, góp phần khơi dậy hứng thú học tập

và chuẩn bị những kĩ năng cần thiết cho HS bước vào cuộc sống sau này;những ưu điểm đó cùng với tính chưa phổ biến của PPDH theo dự án là lí do

tôi chọn đề tài : “ Phương pháp dạy học theo dự án trong dạy và học Hóa học ở trường phổ thông ” làm đề tài sáng kiến kinh nghiệm (SKKN), với

mong muốn nghiên cứu sâu hơn về tính ưu việt, khả năng vận dụng PPDHtheo dự án, có thêm kiến thức vận dụng vào thực tiễn công tác ở đơn vị, cùngvới nhóm bộ môn làm cho HS yêu thích môn Hóa học hơn, cùng với nhàtrường nâng cao chất lượng dạy và học.

1.2 Thời gian viết sáng kiến kinh nghiệm

Trong Hội nghị cán bộ công chức, viên chức nhà trường đầu năm học

2019 – 2020, tôi đã đăng ký viết SKKN, đến tháng 9/2019 đăng ký đề tài: “

Phương pháp dạy học theo dự án trong dạy và học Hóa học ở trường phổ thông ” Từ tháng 9/2019 đến tháng 4/2020 triển khai thực hiện đề tài; tháng

5/2020 báo cáo kết quả thực hiện, hoàn thành và nộp SKKN về cho Hội đồngkhoa học của nhà trường

1.3 Đối tượng, nhiệm vụ và phương pháp nghiên cứu

1.3.1 Đối tượng nghiên cứu

Việc học bộ môn Hóa học của HS Trường Trung học phổ thông TràBồng

1.3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Tìm hiểu cơ sở lí luận của đề tài: tổng quan về đổi mới PPDH, PPDHtheo dự án

Tìm hiểu cơ sở thực tiễn của đề tài

Nghiên cứu và xây dựng các dự án trong dạy và học Hóa học ở trườngphổ thông

Thiết kế giáo án thực nghiệm

Thực nghiệm sư phạm để kiểm tra, đánh giá tính khả thi và tính hiệu quảcủa dự án học tập đã xây dựng

Kết luận và đề xuất

1.3.3 Phương pháp nghiên cứu

1.3.3.1 Các phương pháp nghiên cứu lí luận

Đọc và nghiên cứu các tài liệu có liên quan đến đề tài: Các tài liệu tâm líhọc, lí luận dạy học, các văn kiện đại hội Đảng về đổi mới giáo dục, các bàibáo, tạp chí liên quan; các tài liệu về PPDH theo dự án; các tài liệu liên quanđến việc tích hợp công nghệ nhằm phát huy tối đa hiệu quả của dạy học; nộidung, cấu trúc logic của chương trình hóa học THPT.

Phương pháp phân tích và tổng hợp

Phương pháp diễn dịch và quy nạp

Phương pháp phân loại, hệ thống hóa

1.3.3.2 Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn

Quan sát, thăm lớp, dự giờ, trao đổi với GV và HS

Điều tra, khảo sát tình hình sử dụng dạy học theo dự án hiện nay

Khảo sát kết quả học tập của HS

Thăm dò tình hình sử dụng công nghệ thông tin của HS

Thực nghiệm sư phạm

Tổng kết kinh nghiệm thực tiễn

1.3.3.3 Các phương pháp thống kê toán học

PHẦN II: NỘI DUNG

2.1 Thời gian thực hiện

- Từ năm 2019 đến năm 2020

2.2 Đánh giá thực trạng về chất lượng dạy và học môn Hóa học Trường THPT Trà Bồng

2.2.1 Vài nét về đặc điểm, tình hình trường THPT Trà Bồng

- Trường THPT Trà Bồng được thành lập vào tháng 10/1984, đến nay

trường đã thực sự trưởng thành, góp phần trong công tác đào tạo thế hệ trẻ cho huyện Trà Bồng;

- Đội ngũ cán bộ quản lý, điều đạt trình độ chuẩn về đào tạo;

- Năm học 2019 – 2020 tổng số cán bộ GV, công nhân viên của trường là

57, nữ 33, trong dó BGH: 04, GV đứng lớp là 50, nhân viên là 04;

- Tổ chức bộ máy của nhà trường:

+ Ban giám hiệu: 1 Hiệu trưởng, 3 Phó Hiệu trưởng;

+ Một Chi bộ Đảng sinh hoạt độc lập dưới sự chỉ đạo của Huyện ủy;+ Trường có 5 tổ chuyên môn( tổ ghép) và một tổ văn phòng;

+ Trong nhà trường có 04 tổ chức Đoàn thể: Hội chữ thập đỏ, Công đoàn, Đoàn thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh, Hội liên hiệp thanh niên Việt Nam;

- Tổng số học sinh: 847 học sinh với 22 lớp, trong đó lớp 10: 331/9 lớp;lớp 11: 285/7 lớp; lớp 12: 231 /6 lớp

2.2.2 Những thuận lợi và khó khăn về chất lượng dạy và học môn Hóa học Trường THPT Trà Bồng

2.2.2.1 Thuận lợi

- Giáo viên:

+ Được sự quan tâm chỉ đạo kịp thời của của Chi bộ Đảng, của Ban giámhiệu;

+ Giáo viên nhóm bộ môn nhiệt tình, có trách nhiệm trong công tácgiảng dạy và giáo dục; đạt chuẩn về chuyên môn;

+ Các thành viên trong nhóm bộ môn có tinh thần tự học, luôn trao dồikiến thức và cập nhật thông tin để nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ;+ Rất nhiều phụ huynh HS quan tâm đến việc học tập của HS;

+ Được sinh hoạt trong tổ chuyên môn luôn có sự đoàn kết, tương thântương ái giúp đỡ nhau trong công việc, các thành viên trong tổ đều có tinhthần trách nhiệm cao trong công việc;

+ Cơ sở vật chất phục vụ, các trang thiết bị, các dụng cụ phục vụ cho dạy

và học đã từng bước được bổ sung và cải tiến;

- Học sinh: Phần lớn đều chăm ngoan;

Học sinh đã tích cực, chủ động hơn trong hoạt động chiếm lĩnh kiếnthức; HS đã chủ động tìm kiếm tài liệu tham khảo để tự học, tự đọc, tự rènluyện; nhiều HS có kĩ năng tốt trong việc sử dụng công nghệ thông tin, ;bước đầu HS đã có ý thức tự đánh giá kết quả học tập của mình và đánh giálẫn nhau khi được yêu cầu

+ Chất lượng học tập và khả năng tiếp thu kiến thức của HS là người dântộc thiểu số chưa cao.

2.2.3 Thực trạng về chất lượng dạy và học môn Hóa học Trường THPT Trà Bồng

- Trong những năm qua, phần lớn GV đã được tiếp cận với cácphương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực Tuy nhiên, việc nắm vững vàvận dụng chúng còn hết sức hạn chế, có khi còn máy móc, lạm dụng

- Giáo viên chủ yếu vẫn lên lớp giảng dạy theo các phương pháp cũ màthiếu sự đổi mới, sử dụng các PPDH tích cực trong quá trình dạy học;

- Hơn 85% GV chưa bao giờ sử dụng PPDH theo dự án trong giảng dạy

- Năng lực tự học của HS còn hạn chế: Chỉ có 15 % HS tìm hiểu trướcnội dung bài học, 10% HS thích phát biểu xây dựng bài, 5% HS cảm thấytrình bày dễ dàng trước đám đông

- Khả năng tự học, tự tìm tòi, nghiên cứu của HS còn yếu;

- Đa số HS cho rằng môn Hóa học là môn khó hiểu và HS bị hổng kiếnthức Hóa học khá nhiều

2.2.3.3 Nguyên nhân đạt được và nguyên nhân hạn chế

- Nguyên nhân đạt được:

+ Nhờ có sự quan tâm chỉ đạo kịp thời của của Chi bộ Đảng, của Bangiám hiệu;

+ Sự nhiệt tình, mong muốn cống hiến của GV giảng dạy nhằm nâng caochất lượng dạy và học bộ môn

+ Sự tích cực, ham học hỏi, mong muốn chiếm lĩnh tri thức của HS

- Nguyên nhân hạn chế:

- Các thầy cô còn ngại đổi mới trong giảng dạy;

- Để triển khai đươc một tiết học dự án khai thác được hết kiến thức bàihọc trong 45 phút đòi hỏi sự đầu tư thời gian rất lớn của GV nên hình thứcnày ít được áp dụng

- Cơ sở vật chất còn thiếu thốn nên việc triển khai PPDH theo dự án gặpnhiều khó khăn

- Phương pháp dạy học và hình thức tổ chức dạy học không tạo đượchứng thú cho HS dẫn tới tình trạng HS trở nên thụ động

PHẦN III: GIẢI PHÁP THỰC HIỆN

3.1 Căn cứ thực hiện

- Hội nghị Trung ương 8 khóa XI, Ban chấp hành Trung ương đã banhành Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04/11/2013 về đổi mới căn bản, toàndiện giáo dục và đào tạo, đã đưa ra các quan điểm chỉ đạo, trong đó quanđiểm hàng đầu là: “ Phát triển giáo dục và đào tạo là nâng cao dân trí, đào tạonhân lực, bồi dưỡng nhân tài Chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếutrang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học.Học đi đôi với hành; lý luận gắn với thực tiễn; giáo dục nhà trường kết hợpvới giáo dục gia đình và giáo dục xã hội”;

- Phương pháp dạy học theo dự án là một trong những PPDH tích cực,hướng đến việc phát triển những kĩ năng của thế kỉ 21, chuẩn bị những hànhtrang tốt nhất cho HS bước vào cuộc sống lao động sau này;

- Muốn thực hiện được PPDH theo dự án thì trước hết ta cần tìm hiểumột số vấn đề liên quan đến dạy học theo dự án

3.1.1 Khái niệm dạy học theo dự án

Dạy học theo dự án là một PPDH, lấy HS làm trung tâm, trong đó HSdưới sự chỉ đạo của GV thực hiện một nhiệm vụ học tập phức hợp, có sự kếthợp giữa lý thuyết và thực hành, tạo ra các sản phẩm Nhiệm vụ này được HSthực hiện với tính tự lực cao trong toàn bộ quá trình học tập, từ việc xác địnhmục đích, lập kế hoạch đến việc thực hiện dự án, kiểm tra, điều chỉnh, đánhgiá quá trình và kết quả thực hiện Làm việc nhóm là hình thức cơ bản củadạy học theo dự án

3.1.2 Đặc điểm của dạy học theo dự án

Định hướng thực tiễn: Chủ đề của dự án xuất phát từ những tình huốngcủa thực tiễn xã hội, thực tiễn nghề nghiệp cũng như thực tiễn đời sống;

Có ý nghĩa thực tiễn xã hội: Các dự án học tập góp phần gắn việc học tậptrong nhà trường với thực tiễn đời sống, xã hội;

Định hướng hứng thú người học: HS được tham gia chọn đề tài, nội dung

học tập phù hợp với khả năng và hứng thú cá nhân;

Tính phức hợp: Nội dung dự án có sự kết hợp tri thức của nhiều lĩnh vựchoặc môn học khác nhau nhằm giải quyết một vấn đề mang tính phức hợp;Định hướng hành động: Trong quá trình thực hiện dự án có sự kết hợpgiữa nghiên cứu lý thuyết và vận dung lý thuyết vào trong hoạt động thựctiễn, thực hành;

Tính tự lực cao của người học: Trong dạy học theo dự án, người học cầntham gia tích cực và tự lực vào các giai đoạn của quá trình dạy học.;

Cộng tác làm việc: Các dự án học tập thường được thực hiện theo nhóm,trong đó có sự cộng tác làm việc và sự phân công công việc giữa các thànhviên trong nhóm.;

Định hướng sản phẩm: Trong quá trình thực hiện dự án, các sản phẩmđược tạo ra Sản phẩm của dự án không giới hạn trong những thu hoạch lýthuyết, mà trong đa số trường hợp các dự án học tập tạo ra những sản phẩmvật chất của hoạt động thực tiễn, thực hành Những sản phẩm này có thể sửdụng, công bố, giới thiệu

3.1.3 Mục tiêu của dạy học theo dự án

Tất cả các nội dung của môn học đều hướng tới các vấn đề của thực tiễn,gắn kết nội dung học với cuộc sống thực;

Rèn luyện cho người học phát triển kĩ năng phát hiện và giải quyết vấn

đề liên quan đến nội dung học tập và cuộc sống;

Rèn luyện cho người học nhiều khả năng: tổ chức kiến thức, kỹ năngsống, làm việc theo nhóm;

Phát triển tính tích cực và sáng tạo của người học;

Giúp người học nâng cao kỹ năng sử dụng công nghệ thông tin (CNTT)vào quá trình học tập và tạo ra sản phẩm

3.1.4 Ưu điểm và nhược điểm của dạy học theo dự án

* Ưu điểm:

Kích thích động cơ, thúc đẩy học tập của HS, phát huy khả năng làmviệc, tính trách nhiệm và mong muốn được nhìn nhận, đánh giá của HS;

Yêu cầu và tạo điều kiện cho HS sử dụng thông tin của những mônhọc khác nhau để giải quyết vấn đề;

Khuyến khích HS giải quyết những vấn đề phức tạp mang tính thực tế;Thúc đẩy và rèn luyện năng lực cộng tác, kỹ năng giao tiếp giữa HSvới GV và giữa các HS với nhau;

Học sinh có cơ hội để định hướng việc học của mình, họ coi trọng việchọc hơn HS học được những kỹ năng nghiên cứu có giá trị mà họ không thể

có được từ các bài giảng truyền thống;

Rèn luyện tính bền bỉ, kiên nhẫn; phát triển năng lực đánh giá

Đòi hỏi phương tiện vật chất và tài chính phù hợp;

Nhiều HS đã quen với PPDH truyền thống nên không quen với việc chủđộng định hướng quá trình học tập, vì thế gặp nhiều khó khăn; tương tự,nhiều GV đã quen và tự tin với vai trò giảng dạy theo PPDH truyền thống nếuchuyển sang vai trò “người dẫn đường” cũng gặp nhiều lúng túng

3.1.5 Tiến trình thiết kế quá trình dạy học theo dự án

Có nhiều tài liệu nghiên cứu đưa ra các mô hình thiết kế khác nhau vềdạy học theo dự án, qua nghiên cứu và học hỏi tôi thấy rằng mô hình thiết kếgồm 5 bước sau đây là đầy đủ và dễ dàng thực hiện hơn cả:

*Bước 1 Xác định đề tài

Giáo viên và HS xác định đề tài, đề xuất ý tưởng và mục đích của dự án

Cần tạo ra một tình huống chứa đựng một vấn đề hoặc đặt một nhiệm vụ cầngiải quyết, trong đó chú ý đến việc liên hệ với hoàn cảnh thực tiễn xã hội vàđời sống Cần chú ý đến hứng thú của người học cũng như ý nghĩa xã hội của

đề tài

*Bước 2 Lập kế hoạch thực hiện dự án

Giáo viên chia lớp thành các nhóm nhỏ và giới thiệu các tài liệu hỗ trợ.Đồng thời GV đưa ra tiêu chí đánh giá dự án

Sau đó các nhóm sẽ bàn bạc thống nhất đề cương cũng như kế hoạch choviệc thực hiện dự án

Trong việc xây dựng kế hoạch cần xác định công việc cần làm, ngườithực hiện, cách thức thực hiện, thời gian dự kiến hoàn thành và sản phẩm tạođược, kinh phí thực hiện dự án

*Bước 4 Tổng hợp kết quả và báo cáo sản phẩm

Giáo viên tổ chức cho các nhóm HS báo cáo kết quả và thảo luận Kếtquả thực hiện dự án có thể được viết dưới dạng thu hoạch, báo cáo hoặc có thểđược trình bày trên Power Point hoặc qua các sản phẩm vật chất được tạo raqua hoạt động thực hành hoặc có thể là những hành động phi vật chất, chẳnghạn việc biểu diễn một vở kịch, việc tổ chức một sinh hoạt nhằm tạo ra cáctác động xã hội

Bước 5 Đánh giá

Giáo viên và HS cùng đánh giá sản phẩm dự án của từng nhóm theo tiêuchí đánh giá đã đề ra Từ đó rút ra những kinh nghiệm cho dự án tiếp theo

3.2 Nội dung, giải pháp và cách thức thực hiện

3.2.1 Nội dung, phương pháp

Sau khi tự nghiên cứu, tìm hiểu và qua thực tế giảng dạy của bản thân tôixin đề xuất một số nội dung hóa học trong chương trình Trung học phổ thông

có thể tiến hành dạy học theo dự án

Bảng 1 Các dự án trong chương trình hóa học phổ thông

Lớp Chương

Dự án, Tiểu dự án

- Chất tiệt trùng trong sinh hoạt

- Quá trình sản xuất muối

- Ăn nhiều muối lợi hay hại?

- Iot có ở đâu? Vì sao phải dùng muối iot?

- Tại sao flo giúp răng chắc khỏe?

- Vòng tuần hoàn của nước

- Sự ô nhiễm nước; bảo vệ nguồnnước

11 Nitơ

-Photpho

Tìm hiểu

về phân bón hóa học

- Các loại phân bón hóa học

- Vai trò của phân bón hóa học đối với cây lúa

- Ảnh hưởng của dư lượng phân bón

- Bón phân như thế nào để tăng năng suất cây trồng mà vẫn đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm?

Cacbon

-Silic

Cacbon – nguyên tốcủa sự sống

- Than đá - nguồn năng lượng hóathạch: khai thác, ô nhiễm; nguyênnhân gây nổ mỏ than; sập hầm than;

- Rượu được ứng dụng trong nhữnglĩnh vực nào?

- Thực trạng sử dụng rượu bia ởnước ta?

- Những tác động tiêu cực của rượubia và giải pháp cho vấn đề bia rượu

12

Cacbon-hidrat

Ăn uống hợp lí

- Thành phần của một bữa ăn khoahọc; vì sao chúng ta cần tinh bột?

- Kim loại nặng ảnh hưởng gì đếncon người?

- Hợp kim

- Chống ăn mòn kim loại

- Vì sao ở vùng núi có nhiềukhoáng sản?

- Khái niệm nước cứng?

- Tác hại của nước cứng đến đời sống, sản xuất

và sức khỏe con người

- Cách làm mềm nước cứng

- Bảo vệ nguồn nước

3.2.2 Giải pháp thực hiện

Trong năm học 2019-2020, tôi đã tiến hành dạy dự án: Tìm hiểu về phânbón hóa học tại lớp 11B1 với các bước như sau:

- Giáo viên và HS xác định đề tài: Tìm hiểu về phân bón hoá học

- Học sinh đề xuất ý tưởng dưới sự định hướng của GV

- Giáo viên và HS cùng xác định mục tiêu của dự án (chính là mục tiêu dạy học) như sau:

I MỤC TIÊU

1 Kiến thức, kỹ năng, thái độ

Kiến thức

Biết được:

- Khái niệm phân bón hóa học và phân loại

- Cây trồng cần những nguyên tố dinh dưỡng nào

- Thành phần hóa học và cách điều chế phân đạm, lân, kali, NPK và vilượng

Kỹ năng

- Quan sát mẫu vật, nhận biết được các loại phân bón hóa học

- Sử dụng an toàn, hiệu quả một số phân bón hoá học

Thái độ

- Say mê, hứng thú học tập, yêu khoa học

- Giúp cho học sinh hăng say nghiên cứu và học tập , thấy được tầm quantrọng của phân bón hóa học đối với sản xuất nông nghiệp để có ý thức bảo vệ

và sử dụng hợp lí