Bài 18. Chu kì tế bào và quá trình nguyên phân

 Đặt vấn đề: Như vậy, rất nhiều hiện tượng trong đời sống mang tính chất chu kì, và các tế bào trong cơ thể sinh vật cũng vậy, trong cơ thể khi TB lớn lên đến mức nhất định thì sẽ phân[r]

Trang 1

Ngày giảng: ……….

Tiết giảng số: …

Người soạn: Hà Thế Duy – SP Sinh K48 – ĐHSP Thái Nguyên

CHƯƠNG IV PHÂN BÀO BÀI 18 CHU KÌ TẾ BÀO VÀ QUÁ TRÌNH NGUYÊN PHÂN

I Mục tiêu: Sau khi học xong bài này học sinh phải

1 Về kiến thức:

- Trình bày được khái niệm chu kì tế bào và nguyên phân

- Mô tả được quá trình nguyên phân ở tế bào nhân thực

- Phân biệt được quá trình nguyên phân ở tế bào thực vật và động vật

- Trình bày được ý nghĩa sinh học và ý nghĩa thực tiễn của quá trình nguyên phân cũng như nguyên nhân phát sinh bệnh ung thư

2 Về kỹ năng:

- Rèn kĩ năng phân tích, so sánh, tư duy, tổng hợp

- Rèn kĩ năng làm việc nhóm và làm việc với sách giáo khoa

3 Về thái độ:

- Học sinh phải có ý thức nghiêm túc trong học tập

4 Về năng lực:

- Năng lực tự học

- Năng lực hợp tác nhóm

II Chuẩn bị:

1 Giáo viên

1.1 Đồ dùng, thiết bị dạy học: Máy tính, máy chiếu, giáo án, sách giáo khoa,

sách giáo viên, kính hiển vi, video nguyên phân, tiêu bản cố định và tiêu bản thật và một số đồ dùng dạy học khác

1.2 Phương pháp, kĩ thuật dạy học: Phương pháp vấn đáp, phương pháp trực

quan – tìm tòi, kĩ thuật KWL, dạy học theo góc

2 Học sinh: sách giáo khoa, vở ghi, đồ dùng học tập khác.

III Tiến trình

1 Ổn định lớp

2 Hoạt động khởi động (….phút):

- Giáo viên đưa ra các hình ảnh câm trên máy chiếu, yêu cầu học sinh đoán tên?

- Đáp án hình ảnh: Thuỷ triều, chu kì tuần trăng, chu kì mùa, chim đi tránh rét,

- GV: Tất cả những hiện tượng trên đều là hiện tượng mang tính chất gì:

A Mang tính chu kì B Thích thì có không thích thì thôi

- HS: Trả lời Đáp án A

- GV: Đây đều là các hiện tượng mang tính chu kì, vậy hãy cho biết chu kì là gì:

Trang 2

- HS: chu kỳ là khoảng thời gian giữa hai lần lặp lại liên tiếp của một sự việc, hay thời gian để kết thúc một vòng quay, một chu trình

3 Hoạt động hình thành kiến thức:

 Đặt vấn đề: Như vậy, rất nhiều hiện tượng trong đời sống mang tính chất chu

kì, và các tế bào trong cơ thể sinh vật cũng vậy, trong cơ thể khi TB lớn lên đến mức nhất định thì sẽ phân chia, trong tế bào có 2 hình thức phân chia cơ bản là nguyên phân và giảm phân Vậy thì chu kì tế bào là gì? Quá trình nguyên phân diễn ra như thế nào, chúng có ý nghĩa gì? Chúng ta sẽ cùng tìm hiểu bài ngày hôm nay

Hoạt động 1: Chu kì tế bào

GV: Dựa vào khái niệm chu kì nói

trên và kiến thức trong SGK, hãy cho

biết chu kì TB là gì:

HS: Suy nghĩ, trả lời

GV: Nhận xét, kết luận

GV: Cho HS quan sát hình ảnh về một

chu kì TB, yêu cầu trả lời câu hỏi:

- Mô tả 1 chu kì tế bào?

- Trong chu kì TB, phần nào chiếm

nhiều thời gian nhất?

HS: Quan sát, suy nghĩ, trả lời

GV: Chia mỗi bàn là 1 nhóm, trong

vòng 3 phút, yêu cầu các nhóm thảo

luận yêu cầu:

- Kì trung gian được chia làm mấy

pha?

- Diễn biến cơ bản của các pha là gì?

HS: Thảo luận

GV: Hết giờ, GV gọi ngẫu nhiên 1-3

nhóm trả lời theo từng pha ? Sau đó

cho các nhóm khác thảo luận

GV nhận xét và kết luận

I Chu kì tế bào

- Chu kì tế bào là trình tự nhất định các sự kiện mà tế bào trải qua và lặp lại giữa các lần nguyên phân liên tiếp mang tính chất chu kì

- Chu kì TB gồm kì trung gian và quá trình nguyên phân Kì trung gian chiếm phần lớn chu kì tế bào

- Kì trung gian gồm 3 pha: G1, S, G2

- Diễn biến các pha:

Trang 3

GV: Lấy ví dụ:

- Ở người bình thường, tốc độ phân

chia của TB ruột nhanh hơn tốc độ

phân chia của TB gan rất nhiều

- Ở người trưởng thành TB thần kinh

hầu như không phân chia, nó tồn tại

khi TB đó chết đi hoặc cơ thể đó chết

đi

GV: Thông qua ví dụ trên, hãy cho

biết:

- Thời gian và tốc độ phân chia TB ở

các bộ phận khác nhau trên cùng một

cơ thể như nào và để đảm bảo điều gì?

GV: Vậy, tại sao lại có sự khác nhau

nhiều như vậy ?

TB trong cơ thể chỉ phân chia khi

nhận được tín hiệu từ bên trong hoặc

bên ngoài TB hay nói cách khác TB

được điều hoà sự phân chia rất chặt

chẽ

GV: Một trong những cơ chế điều hoà

sự phân chia của TB trong chu kì TB

là sự kết hợp hay phân giải của các

hợp phần protein để hình thành nên

những hợp chất ức chế hay cho phép

chu kì TB tiếp tục hay dừng lại Và sự

kết hợp cũng như phân giải của các

hợp phần này xảy ra ở các vị trí xác

+ G1: TB tổng hợp các chất cần thiết cho sự phân bào

+ S: Pha nhân đôi ADN và NST + G2: Tổng hợp tất cả những gì còn lại cần cho quá trình phân bào

- Thời gian và tốc độ phân chia TB ở các bộ phận khác nhau trên cùng một

cơ thể là rất khác nhau để đảm bảo sự sinh trưởng và phát triển bình thường của cơ thể

Trang 4

định trên chu kì TB còn được goi là

điểm điều hoà chu kì TB

HS:Lắng nghe, ghi chép

GV: Theo đó, các điểm điều hoà chu

kì TB này sẽ kiểm soát điều gì?

GV: Hãy cho biết các điểm điều hoà

trong chu kì TB thường gặp ở kì trung

gian?

HS: Quan sát, trả lời

GV: Nếu các cơ chế điều khiển phân

bào bị hỏng thì cơ thể có thể bị làm

sao? Lấy ví dụ?

Hoạt động 2: Quá trình nguyên phân

GV: Cho HS qua sát một video và dựa

vào kiến thức sinh học 9, hãy cho biết

video đang nói về quá trình gì?

HS: Trả lời: Quá trình nguyên phân

GV: Nhận xét Và hãy cho biết

nguyên phân là gì? Và gồm mấy giai

đoạn?

* Điều hoà chu kì TB:

- Điểm điều hoà chu kì TB (R) là điểm kiểm soát mà tại đó sẽ cho phép chu kì

TB tiếp tục hay dừng lại

Các điểm điều hoà chu kì TB sẽ kiểm soát thời gian và tốc độ phân chia của TB

- Điểm R, xuất hiện ở pha G1 và G2 của kì trung gian

- Nếu vượt qua điểm kiểm soát R thì

TB tiếp tục chu kì, nếu không vượt qua R thì TB sẽ đi vào quá trình biệt hoá

- Nếu các cơ chế điều khiển phân bào

bị hỏng, trục trặc, cơ thể có thể bị lâm bệnh

Ví dụ: Bệnh ung thư Là hiện tượng các tế bào phân chia mất kiểm soát; các TB này di chuyển khắp cơ thể gọi

là di căn

II Quá trình nguyên phân

- Nguyên phân là hình thức phân chia

TB ở sinh vật nhân thực, trong đó vật

Trang 5

Hoạt động 3: Phân chia nhân và

phân chia TB chất

GV: Quan sát hình 18.2 SGK-Tr.73

(Sinh 10 cơ bản) và hình ảnh trên màn

hình máy chiếu hãy cho biết quá trình

phân chia nhân được chia là mấy kì:

HS: Quan sát, suy nghĩ, trả lời

GV: Nhận xét kết luận

GV: Chia lớp thành 04 nhóm, giao

nhiệm vụ hãy trình bày diễn biến cơ

bản của quá trình nguyên phân theo

các hình thức:

- Nhóm 01: Xem video về quá trình

nguyên phân

- Nhóm 02: Xem tiêu bản cố định trên

kính hiển vi về các kì của phân chia

TB chất

- Nhóm 03: Nghiên cứu tài liệu về quá

trình phân chia TB chất

- Nhóm 04: Thực hành xem mẫu vật

thật trên kính hiển vi đã được GV

chuẩn bị trước

- Thời gian để các nhóm làm việc là

10 phút Sau đó GV linh động gọi các

nhóm 1-2-4 lên trình bày, có thể gọi 1

nhóm rồi 2 nhóm còn lại bổ sung

Nhóm 03 sẽ báo cáo riêng

HS: Báo cáo kết quả

chất di truyền được phân chia đồng đều cho TB con

- Quá trình nguyên phân gồm 2 giai đoạn: Phân chia nhân và phân chia tế bào chất

- Quá trình phân chia nhân chia làm 4 kì: kì đầu, kì giữa, kì sau và kì cuối

* Phân chia nhân:

- Kì đầu: Các NST kép co xoắn, màng nhân tiêu biến, thoi phân bào xuất hiện

- Kì giữa: Các NST kép co xoắn cực đại, xếp thành 1 hàng ở mặt phẳng xích đạo, thoi phân bào được đính vào

2 phía của NST tại tâm động

- Kì sau: Các nhiễm sắc tử tách nhau

Trang 6

GV: Hãy cho biết kết quả của quá

trình nguyên phân là gì?

GV: Nhận xét và kết luận

Hoạt động 4: Ý ngĩa của quá trình

nguyên phân

GV: Thông qua nội dung kiến thức đã

học hãy nêu ý nghĩa sinh học và ý

nghĩa thực tiễn của quá trình nguyên

phân?

ra và di chuyển về 2 cực TB trên thoi phân bào

- Kì cuối: NST dãn xoắn dần và màng nhân xuất hiện

* Phân chia TB chất:

- Các TB động vật: phân chia TBC bằng cách thắt màng TB ở vị trí mặt phẳng xích đạo

- Các TB thực vật: tạo thành TB ở mặt phẳng xích đạo

=> Kết quả quá trình nguyên phân: Từ

1 TB mẹ ban đầu tạo ra 2 TB con giống nhau và giống hệt mẹ

III Ý nghĩa của quá trình nguyên phân

* Ý nghĩa sinh học:

- Cấp độ TB: Là phương thức sinh sản của TB

- Cấp độ cơ thể: Giúp cơ thể sinh trưởng, phát triển, giúp tái sinh mô, cơ quan tổn thương, là cơ sở của sinh sản

vô tính

* Ý nghĩa thực tiễn:

- Là cơ sở khoa học cho công nghệ nuôi cấy mô và nuôi cấy TB gốc

4 Hoạt động luyện tập: Chọn đáp án đúng duy nhất

1 Trình tự các giai đoạn mà tế bào trải qua trong khoảng thời gian giữa hai lần nguyên phân liên tiếp được gọi là :

a Quá trình phân bào

b Phát triển tế bào

c Chu kỳ tế bào

d Phân chia tế bào

2 Thời gian của một chu kỳ tế bào được xác định bằng :

a Thời gian giữa hai lần nguyên phân liên tiếp

Trang 7

b Thời gian kì trung gian

c Thời gian của quá trình nguyên phân

d.Thời gian của các quá trình chính thức trong một lần nguyên phân

3 Trong một chu kỳ tế bào , thời gian dài nhất là của :

a Kì cuối

b Kỳ đầu

c Kỳ giữa

d Kỳ trung gian

4 Trong 1 chu kỳ tế bào , kỳ trung gian được chia làm :

a 1 pha

b 3 pha

c 2 pha

d 4 pha

5.Hoạt động xảy ra trong pha Gl của kỳ trung gian là :

a Sự tổng hợp thêm tế bào chất và bào quan

b Trung thể tự nhân đôi

c ADN tự nhân đôi

d Nhiễm sắc thể tự nhân đôi

5 Hoạt động tự học

GV nhắc học sinh về học bài cũ và chuẩn bị bài 19 Giảm phân

IV Rút kinh nghiệm

Ngày…tháng…năm 2016 Duyệt BGH

Định dạng
Số trang	7
Dung lượng	21,79 KB