Qua kết quả điều tra kỹ thuật trồng và chăm cây hồng tại Bắc Kạn hầu hết các hộ trồng theo tự phát, còn thiếu các kỹ thuật canh tác, công tác bảo vệ thực vật với cây hồng hầu như chưa có[r]
Trang 1VIỆN KHOA HỌC NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM
VIỆN NGHIÊN CỨU RAU QUẢ
BÁO CÁO HOÀN THIỆN QUY TRÌNH
Nội dung: Quy trình thâm canh cây hồng không hạt trên đất đồi
Thuộc đề tài: “Nghiên cứu, tuyển chọn cây đầu dòng và xây dựng mô hình thâm canh
giống hồng không hạt tại tỉnh Bắc Kạn”.
Người thực hiện: Phan Trọng Điệp
Hà Nội - 2009
Trang 2I Đặt vấn đề
Cây hồng nói chung và cây hồng không hạt Ba Bể nói riêng thuộc loại cây ăn quả á nhiệt đới Là một trong các loại cây ăn quả chịu hạn, có thể sinh trưởng, phât triển tốt ở vùng có lượng mưa thấp tới 500 mm/năm, tuy nhiên khả năng chịu úng cũng khá, trừ những vùng có mưa to, mưa phùn kéo dài trùng với thời kỳ ra hoa làm ảnh hưởng đến tỷ lệ đậu quả
Cây hồng không hạt Ba Bể có tính thích nghi rộng, có thể trồng nhiều trên các loại đất có tầng dày trên 70 cm, mực nước ngầm thấp dưới 1m Hồng chịu được đất xấu, nghèo dinh dưỡng nhưng phải có lớp đất sâu và thoát nước Tuy nhiên với những ưu điểm của cây hồng như vậy, để đạt được năng suất cao, chất lượng quả tốt, phù hợp với điều kiện đất đai, khí hậu ở vùng đất Ba Bể cần có các biện phát kỹ thuật tác động phù hợp với điều kiện thực tế thì cây hồng mới sinh trưởng và phát triển tôt nhất cho năng suất cao
II Tổng quan về tình hình nghiên cứu cây hồng trong và ngoài nước.
2.1 Các nghiên cứu cây hồng trên thế giới.
Hồng là loại cây ăn quả á nhiệt đới, được trồng nhiều nước trên thế giới, tập trung chủ yếu tại các nước Trung Quốc, Nhật Bản, Triểu Tiên, Braxin,….Tại Trung Quốc hồng được trồng nhiều trên phạm vi lớn Một số nước có giống hồng ngon, trồng thành vùng sản xuất hang hoá xuất khẩu với số lượng lớn như Trung Quốc, Nhật Bản, Nam Triều Tiên,…
Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra các tiêu chuẩn giống hồng có chất lượng tốt đạt yêu cầu xuất khẩu như: không có hoặc ít hạt ăn giòn, có vị ngọt (không qua giấm), thơm,…hoặc nhóm hồng giấm phải có vị ngọt mát, đậm đà, mẫu mã đẹp, hấp dẫn người tiêu dung, quả có kích thước đồng đều, dễ vận chuyển
Các nghiên cứu về kỹ thuật thâm canh cây hồng trên thế giới được nhiều nước quan tâm Để đạt năng suất cao, phẩm chất tốt, kết quả nghiên cứu về phân bón thích hợp cho cây hồng ở Nhật Bản đã được chỉ ra như sau: Phân chuồng 10kg/cây, đạm 0.5 kg/cây, supe lân 0.25 kg/cây, kali clorua: 0.1 kg/cây (đối với cây
1 tuổi) Lượng phân bón tăng dần theo tuổi cây ví dụ: đối với cây hồng 10 tuổi
Trang 3lượng bón tương ứng là: 25 kg/cây, 2kg/cây, 1 kg/cây 0.5 kg/cây.
Lượng phân bón theo tuổi cây của Hàn Quốc là: tuổi cây 1 – 5 bón N: 35kg/ha, P2O5: 20kg/ha, K2O: 30kg/ha (Yung và Jung, 1979)
2.2 Các kết quả nghiên cứu cây hồng ở Việt Nam
Theo tài liệu “ Trồng cây ăn quả Việt Nam” của Vũ Công Hậu – nhà xuất bản Nông nghiệp năm 1996 và “ Cây Hồng – kỹ thuật trồng và chăm sóc” của Phạm Văn Côn – Nhà xuất bản Nông nghiệp 2001 cho thấy cây hồng được trồng ở khắp các tỉnh miền Bắc từ Huế trở ra đặc biệt là khu vực trung du đồi núi phía Bắc như: Lạng Sơn, Phú thọ, Hà Tây cũ (Hà Nội) Bắc Giang, Cao Bằng, Bắc Kạn, Quảng Ninh, … Có trên 30 giống hồng khác nhau được trồng ở nước ta và được chia 3 loại chính là hồng ngâm, hồng dấm và hồng có thể vừa ngâm vừa dấm Tuy nhiên hai loại hồng ngâm và hồng dấm nước ta là phổ biến nhất, trong đó một số giống nổi tiếng như: Hồng Văn Lý, Hồng vuông Thạch Hà - Hà Tĩnh, hồng Hạc Trì
- Việt Trì Phú Thọ, hồng Nhân Hậu - Lý Nhân - Hà Nam, hồng chùm Lục Yên -Yên Bái, hồng Bảo Lâm Lạng Sơn, Hồng không hạt Bắc Kạn Theo Trần Thế Tục
và Phạm Văn Côn trong tất cả các giống hồng được trồng tại Việt Nam cho thấy tán các cây hồng có nhiều dạng khác nhau
Một số kết quả nghiên cứu trên cây hồng thời gian qua:
Ở Thừa Thiên Huế, kết quả điều tra năm 1994 trên các đối tượng cây ăn quả
đã xác định: cây hồng là đối tượng đem lại hiệu quả kinh tế cao nhất
Tại Phú Thọ kết quả công tác điều tra tuyển chọn giống đã tuyển chọn được
22 cây hồng thuộc hai giống hồng Hạc Trì và Gia Thanh đạt tiêu chuẩn ưu tú và 30 cây hồng đạt tiêu chuẩn xuất sắc làm cơ sở cho việc bảo tồn và nhân giống nguồn gen quý cho tỉnh (Trương Đình Lộ, 2005)
Trung tâm nghiên cứu cây ăn quả Phú Hộ đã tiến hành điều tra, thu thập đánh giá giống hồng ở các tỉnh phía Bắc, đã chọn được một số giống có phẩm chất tốt như giống Đoàn Kêt, Sơn Dương, Hồng Ngâm Hạc Trì, Lục Yên (Lê Đình Danh, 1995)
2.3 Kết quả điều tra bước đầu về giống tại địa bàn Bắc Kạn:
Trang 4Kết quả điều tra thu thập nguồn thông tin từ các hộ nông dân về năng suất chất lượng từ năm 2006 và kết quả điều tra cây hồng của Viện Nghiên cứu Rau quả
2007 – 2009 thực hiện tại Bắc Kạn có 6 giống hồng các cây có độ tuổi từ 20- 30 năm trở lên hầu hết được nhân giống bằng phương pháp giâm rễ, trồng rải rác tại các vườn hộ, các giống được hồng du nhập từ nhiều nguồn, do vậy năng suất và chất lượng chưa được cao, đặc biệt một số hộ nông dân muốn phát triển cây hồng nhưng vẫn chưa thực sự yên tâm về chất lựơng giống Tuy nhiên diện tích cây hồng đang có nguy cơ bị thu hẹp do thiếu kỹ thuật và chất lượng giống, vốn và việc phát triển cây ăn quả còn tự phát chất lượng giống chưa được quản lý
+ Theo kết quả điều tra đánh giá cho thấy:
Về kỹ thuật nhân giống:
Theo tập quán của người dân thì cây giống vẫn được nhân bằng phương pháp ươm rễ truyền thống Ưu điểm là giữ được những đặc tính cây mẹ, tỷ lệ cây sống cao, cây phát triển tốt, hệ số nhân giống thấp, ảnh hưởng đến cây mẹ
Thời gian gần đây mới bắt đầu chuyển sang cây ghép Phương pháp này có
ưu điểm là hệ số nhân giống cao, tuy nhiên quá trình chọn hạt ghép khó kiểm soát, cũng như chọn mắt ghép khó kiểm soát, mang tính tự phát, chất lượng cây giống không đồng đều
Kỹ thuật chăm sóc:
Qua điều tra kỹ thuật chăm sóc cây hồng tại Bắc Kạn, hầu hết công tác chuẩn
bị cho việc trồng cây còn sơ sài, nhiều hộ trồng chay không có phân lót đặc biệt công tác đào hố không chuẩn bị trước Mật độ trồng tuỳ tiện, không có công đoạn thiết kế vườn trồng nên khó khăn trong chăm sóc và bảo vệ
Cây hồng thường bị sâu đục thân và sâu ăn lá gây hại và nhân dân thường sử dụng thuốc Ofatoc phòng trừ hiệu quả Tuy nhiên với ruồi vàng gây hại hiện vẫn còn là bài toán khó đối với nhân dân
Tại địa bàn tỉnh Bắc Kạn, kết quả điều tra tuyển chọn cây hồng của Viện nghiên cứu Rau quả năm 2007 - 2009 tại ba huyện Chợ Đồn, Ngân Sơn, Ba Bể gồm 6 giống tuy nhiên để phát triển thành vùng hồng hàng hóa đặc sản Viện nghiên
Trang 5cứu rau quả đã lựa chọn giống hồng quả thuôn to được đang được người dân phát triển được thị trường chấp nhận, để làm cây đầu dòng phục vụ phát triển vùng sản suất hồng tại Bắc Kạn Đã được UBND tỉnh phê duyệt tại Quyết định số: 1175 /QĐ- UBND, ngày 25/6/2008
2.4 Kết quả điều tra kỹ thuật trồng và chăm sóc cây hồng
Qua kết quả điều tra kỹ thuật trồng và chăm cây hồng tại Bắc Kạn hầu hết các hộ trồng theo tự phát, còn thiếu các kỹ thuật canh tác, công tác bảo vệ thực vật với cây hồng hầu như chưa có, các cây hồng truyển thống được trồng lâu năm chủ yếu nhân giống bằng phương pháp từ giâm rễ đã lâu năm đều đã cỗi chủ yếu trồng tại bờ ruộng , bên cạnh bờ ao, không có điều kiện chăm sóc nhiều
Qua 3 năm điều tra trên địa bàn 3 huyện chúng tôi thấy hầu hết các hộ gia đình không có sự đầu tư chăm sóc như bón phân, đốn tỉa, phòng trừ sâu bệnh,…mà chủ yếu là để cây tự phát triển Đó cũng chính là nguyên nhân làm cho năng suất hồng chưa được cao, trọng lượng quả chưa lớn, một số hộ vườn bị sâu bệnh tấn công gây ảnh hưởng đến năng suất, chất lượng của quả
3 Yêu cầu ngoại cảnh:
3.1 Yêu cầu về nhiệt độ:
Hồng là cây Á nhiệt đới, không chịu được nhiệt độ quá thấp hoặc quá cao, trong thời kỳ sinh trưởng cần nhiệt độ cao từ 20 – 300, tốt nhất là từ 22 – 260C, nhiệt độ cần đề hạt nảy mầm từ 13 – 170C, nở hoa từ 20 – 220C, để phát triển quả
26 – 270C và khi chin cần nhiệt độ thấp hơn Biên độ nhiệt lớn sẽ làm cho mã quả đẹp, phẩm chất tốt
3.2 Yêu cầu về lượng mưa và độ ẩm.
Cây hồng có khả năng chịu hạn hơn nhiều loại cây ăn quả khác như nhãn, vải,….Có thể sinh trưởng bình thường ở vùng có lượng mưa thấp tới 500 mm/năm, cũng có thể ở nơi có lượng mưa cao trên 2.000 mm/năm, lượng mưa phù hợp nhất
là 1.200 – 2.100 mm/năm
3.3 Yêu cầu về ánh sáng.
Hồng là cây ưa sáng, bộ lá dày, to, mặt trên xanh thẫm (nhiều diệp lục tố),
Trang 6mặt dưới nhạt Ở những nơi đủ sang cây phân cành thấp tán lá rộng, quả phân bố đều trên tán, còn những nơi thiếu ánh sang, cây mọc vống, tán nhỏ, quả phân bố không đều, năng suất thấp
3.4 Yêu cầu về đất đai.
Hồng có tính thích ứng rộng, có thể trồng được trên nhiều loại đất với nhu cầu tầng đất dày, thoát nước, mực nước ngầm dưới 1m Hồng có ưu điểm là chịu được đất xấu, đất nghèo dinh dưỡng hơn các cây khác
4 Chuẩn bị đất trồng
- Phát quang: Dọn cỏ và cây bụi để cây có đủ ánh sang sinh trưởng và phát triển
Thiết kế: Đất có độ dốc <100 thiết kế như trên đất bằng (bố trí cây theo hình chữ nhật, hình vuông hay hình tam giác) Đất có độ dốc > 100 thì phải thiết kế theo đường đồng mức (dung thước chữ A)
Mật độ: Tuỳ đất, tuỳ giống mà khoảng cách giữa các cây có thể là: 4 x 4, 5 x
5, 8 x 8 m
Đào hố, bón lót:
Đào hố kích thước 80 x 80 x 80 cm, dung 50 – 10kg phân chuồng hoai mục cùng với 1 kg lân super, 0.5kg kaliclorua và 1 kg vôi bột trộn đều với đất phù sa hoặc đất màu (tầng đất mặt), lấp đất cao hơn mặt hố 1 chút (chuẩn bị trước khi trồng 1 – 2 tháng)
III Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu thâm canh cây hồng Bắc Kạn
3.1 Đối tượng
- Giống hồng không hạt địa phương
3.2 Nội dung và phương pháp nghiên cứu
3.2.1 Nôi dung
+ Nghiên cứu một số biện pháp kỹ thuật phân bón cho cây hồng Bắc Kạn phù hợp với vùng đất gò đòi
+ Thiết kế vườn trồng trên đất gò đồi tại Bắc Kạn
Trang 73.2.2 Phương pháp nghiên cứu
Trên cơ sở tham khảo tài liệu các nước Nhật Bản, Triều Tiên, Trung Quốc
quy trình của Viện nghiên cứu rau quả đã được áp dụng nhiều địa phương
Thí nghiệm 1: Thí nghiệm về phân bón
CT1: Bón theo quy trình của Viện Nghiên cứu Rau quả
- Bón phân hố trồng hồng: 20 kg phân chuồng + 1 kg supe lân + 0.5 kg kali clorua + 1 kg vôi
- Mức bón cho 1 cây trong 3 năm đầu: 500 g ure + 400g supe lân + 500g kali clorua chia 3 lần bón:
+ Tháng 1 – 2: bón 100% lân + 50% kali + 30% đạm
+ Tháng 4 – 5: bón 20% kali + 30%đạm
+ Tháng 8: bón nốt số phân còn lại
CT2: Thay đổi một số biện pháp kỹ thuật phù hợp với điều kiện tỉnh Bắc Kạn.
- Bón phân hố trồng hồng: 20 kg phân chuồng + 1 kg supe lân + 0.5 kg kali clorua + 1 kg vôi
- Mức bón cho 1 cây trong 3 năm đầu: 300 g ure + 400 g supe lân + 500 g kali clorua chia làm 3 lần bón:
+ Tháng 1 – 2: bón 100% lân + 50% kali + 30% đạm
+ Tháng 4 – 5: bón 20% kali + 30%đạm
+ Tháng 8: bón nốt số phân còn lại
Thí nghiệm 2: Thí nghiệm về thiết kế vườn trồng, quy trình bón phân theo quy trình của Viện Nghiên cứu Rau quả.
- CT1: Không theo đường đồng mức
- CT2: Theo đường đồng mức, làm theo băng
* Bố trí thí nghiệm: Các thí nghiệm được bố trí theo kiểu khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh, với 3 lần nhắc lại Tiến hành đo 10 cây cho một lần nhắc lại, 15 ngày đo một lần
3.3 Các chỉ tiêu theo dõi
- Thời gian ra lộc (ngày)
Trang 8+ Thời gian ra lộc xuân
+ Thời gian ra lộc hè
- Thời gian ra lộc - kết thúc
+ Lộc xuân
+ Lộc hè
- Chiều dài lộc (cm):
+ Chiều dài lộc xuân
+ Chiều dài lộc hè
- Số lá/cành
- Đường kính thân (cm)
- Đường kính lộc (cm):
+ Đường kính lộc xuân
+ Đường kính lộc hè
- Số lượng cành cấp 1
- Chiều dài cành cấp 1
- Chiều dài lá (cm)
- Chiều rộng lá (cm)
- Tình hình nhiễm sâu bệnh hại
3.4 Phương pháp xử lý số liệu: Số liệu được thu thập và xử lý bằng chương trình
excell và irristart
IV Kết quả nghiên cứu
4.1 Tình hình sinh trưởng của cây hồng
Việc đầu tiên là chuẩn bị hố trồng cây, tốt nhất là trước thời vụ trồng
tháng1-2 Đối với đất trồng cây càng rộng thì càng tốt, là cơ sở cho cây sinh trưởng, phát triển tốt sau này
Hố trồng thường đào 80 x 80 x 80 cm, khi đào để lớp đất mặt một bên và lớp đất đáy một bên, khi lấp hố, dùng đất mặt trộn với phân lót cho xuống đáy hố, sau khi đào hố, hố cần được phơi nắng 15 – 30 ngày
Phá thành hố, bón lót và lấp hố: hố sau khi được phơi nắng, dùng xẻng phá
Trang 9thành hố, tránh cho thành hố ko bị chai.
Bón phân lót: lượng phân như thí nghiệm 2, 3 Cho phân trộn với lớp đất mặt cho xuống dưới, sau đó cho lớp đất mặt lên trên, lấp đầy hoặc cao hơn mặt hố Sau
đó dùng cuốc bới giữa tâm hố, cắt bỏ túi bầu, đặt cây vào giữa hố, lấp đất bằng mặt
bầu cây giống, nhận chặt đều quanh gốc, dùng cọc đóng chéo, buộc cố định thân
cây để tránh gió lay đổ gốc cây, tủ gốc bằng cỏ
Thí nghiệm 1: Thí nghiệm về phân bón: Ảnh hưởng của yếu tố đạm đến sinh trưởng
của cây.
Bảng 1: Tình hình sinh trưởng của cây hồng qua các lần đo (cm)
Chiều
dài gốc
ghép
Chiều dài cành ghép
ĐK gốc ghép
ĐK cành ghép
Chiều dài gốc ghép
Chiều dài cành ghép
ĐK gốc ghép
ĐK cành ghép
Chiều dài gốc ghép
Chiều dài cành ghép
ĐK gốc ghép
ĐK cành ghép
CT1 20.24a 45.6ª 1.32a 0.82a 25.32a 48.34ª 1.57ª 0.89a 31.87a 50.48ª 1.64a 1.02a CT2 20.2a 45.58a 1.35a 0.80a 25.36a 48.35a 1.54ª 0.90a 31.84a 49.84ª 1.65a 0.98a
LSD 0,5% 0,04 0.07 0.05 0.05 0,05 0.04 0.08 0.03 0,05 1.2 0.03 0.04
Qua các lần đo chúng tôi thấy, giữa 2 công thức không có sự khác nhau Việc bón đạm theo quy trình của Viện Nghiên cứu Rau quả chưa phù hợp với điều kiện
tỉnh Bắc Kạn, lượng đạm bón giảm hơn so với công thức chuẩn nhưng cây vẫn sinh
trưởng, phát triển tốt, không có sự chênh lệch giữa 2 công thức
Bảng 2: Đặc điểm về lộc của cây hồng sau khi trồng
Thờ
i
gian
bật
lộc
Thờ i gian kết thúc
Chiều dài cành lộc (cm)
ĐK lộc
Số lá/c ành
Thờ i gian bật lộc
Thời gian kết thúc
Chiề
u dài cành lộc (cm)
ĐK lộc
Số lá/
cà nh
Thời gian bật lộc
Thời gia kết thúc
Chiề
u dài cành lộc (cm)
ĐK lộc
Số lá/cà nh
CT1 15/2 11/3 28.9a 0.23ª 6.4 20/5 18/6 31.2a 0.37a 7.6 15/7 16/8 26.4a 0.41 7.2 CT2 15/2 12/3 28.1a 0.22ª 6.1 22/5 20/6 30.5a 0.34a 7.4 15/7 17/8 26.1a 0.39 7.1
-Sức sinh trưởng của cây ảnh hưởng lớn đến thời gian bật lộc Nếu cây sinh trưởng tốt, lộc bật nhiều, mập cành, ra lộc tập trung Giữa 2 công thức sự chệnh
Trang 10lệch giữa các đợt lộc không có ý nghĩa, cây sinh trưởng như nhau giữa 2 công thức Đặc điểm của đất đai tỉnh Bắc Kạn, đặc biệt là đất khu thí nghiệm rất màu mỡ, tơi xốp do đó việc cung cấp đạm quá nhiều cũng không làm tăng sự sinh trưởng của cây mặt khác gây lãng phí
Bảng 3: Đặc điểm về lá của các cây theo dõi (cm)
Công
thức
rụng lá – kết thúc
Dài lá Rộng
lá
Dài cuống
Dài lá
Rộng lá
Dài cuống
Dài lá
Rộng lá
Dài cuống
CT1 18.4ª 15.6ª 1.8 17.6a 14.3a 1.8a 18.2a 15.4a 2.0a 2/10 – 8/12 CT2 18.2ª 15.5ª 1.8 17.2a 14.1a 1.7a 18.1a 15.2a 2.0a 2/10 - 5/12
-Bộ lá là cơ quan quang hợp của cây, nơi tổng hợp chất dinh dưỡng nuôi cây Nếu bộ lá to cây sinh trưởng tốt, tích lũy được nhiều chất dinh dưỡng nuôi cây Qua
2 công thức cho thấy bộ lá của các cây sinh trưởng, phát triển tốt, đều nhau
Thí nghiệm 2: Thí nghiệm về thiết kế vườn trồng
Bảng 4: Tình hình sinh trưởng của cây hồng
CT
Chiều
dài
gốc
ghép
Chiều dài cành ghép
ĐK gốc ghép
ĐK cành ghép
Chiều dài gốc ghép
Chiều dài cành ghép
ĐK gốc ghép
ĐK cành ghép
Chiều dài gốc ghép
Chiều dài cành ghép
ĐK gốc ghép
ĐK cành ghép
CT1 20.21a 12.35a 1.46ª 0.45a 25.32a 16.72ª 1.56a 0.76a 31.84a 18.42a 1.68a 0.79a CT2 20.35a 12.45b 1.59b 0.51b 25.45b 16.54b 1.52b 0.70b 31.51b 18.24b 1.62b 0.74b
LSD 0,5% 0,05 0,08 0,2 0,09 0,1 0,13 0,03 0,02 0,01 0,15 0,02 0,03
CT1 trồng cây mang tính tự phát, không có kỹ thuật trồng phù hợp, việc chăm sóc, bón phân tưới nước gặp khó khăn hơn rất nhiều so với việc thiết kế theo đường đồng mức Trong thực tế, hầu hết đất tỉnh Bắc Kạn có độ dốc, việc trồng cây không theo đường đồng mức rất khó khăn, nếu trời mưa rất dễ bị xói mòn đất mặt, trơ lại sỏi đá
Bảng 5: Đặc điểm về lộc của cây (cm)
