Tính hình tượng: là khả năng tạo ra những hình tượng nhờ cách diễn đạt ngôn ngữ có hình ảnh, màu sắc, âm thanh, biểu tượng…người đọc dùng tri thức, vốn sống của mình để liên tưởng, [r]
Trang 1Tiết 88
PHONG CÁCH NGÔN NGỮ NGHỆ THUẬT I- Mục tiêu
1 Về kiến thức: HS nắm được khái niệm ngôn ngữ nghệ thuật, phong cách
ngôn ngữ nghệ thuật và những đặc trưng cơ bản
2 Về kĩ năng:
+ Trình bày khái niệm phong cách ngôn ngữ nghệ thuật
+ Nhận diện được văn bản sử dụng PCNNNT
+ Nhận diện được đặc trưng của PCNT trong VB,
+ Phân tích và sử dụng ngôn ngữ theo phong cách ngôn ngữ nghệ thuật + Vận dụng được những kiến thức và kĩ năng đã học để tạo lập 1 VB theo PCNNNT
3 Về thái độ: Có ý thức giữ gìn, sử dụng đúng chuẩn mực phong cách ngôn
ngữ nghệ thuật
PHẨM CHẤT, NĂNG LỰC: PHẨM CHẤT CHĂM HỌC, NĂNG LỰC
NGÔN NGỮ, THẨM MỸ, TỰ CHỦ VÀ TỰ HỌC, GIAO TIẾP VÀ HỢP TÁC, GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ VÀ SÁNG TẠO
II- Chuẩn bị
1 GV: Giáo án, phiếu học tập Powerpoint,
2 HS: Bài soạn, sách giáo khoa,
III- Hình thức tổ chức, phương pháp dạy học
1 Hình thức tổ chức:
- Dạy học trên lớp, dạy học theo nhóm, dạy học cá nhân
2 Phương pháp:
- Thảo luận nhóm, vấn đáp, thuyết trình,
IV- Tiến trình bài giảng
1 Bài mới:
G cho H xem ảnh về một cơn mưa Hỏi: Nếu cho em thông tin trong một bản tin dự báo thời tiết như sau: “Ngày mai, mưa rào nhẹ”, em sẽ dùng ngôn ngữ sinh hoạt để truyền đến cho người nghe như thế nào?
H: trả lời
G: Em hãy đọc một bài thơ mà em biết về mưa? Vậy cách truyền đạt về thông tin trời mưa trong bài thơ bạn vừa đọc có gì khác với lời nói trong PCNN sinh hoạt? Bài thơ đã sử dụng ngôn ngữ gì để truyền tin? Ngôn ngữ
đó có gì đặc biệt? Để trả lời những câu hỏi ấy, chúng ta sẽ tìm hiểu bài
“Phong cách ngôn ngữ nghệ thuật” để hiểu rõ hơn.
Trang 2HOẠT ĐỘNG CỦA GV VÀ HS NỘI DUNG CẦN ĐẠT
1 Hoạt động 1: giáo viên hướng dẫn
học sinh tìm hiểu phần I, sgk.
H hoạt động theo bàn, điền vào phiếu
học tập Hoạt động trong 10 phút G
gọi H bất kỳ trình bày sản phẩm
Phiếu học tập
1 Bài ca dao trên nói về sự vật gì?
2 Những ngôn từ này xuất hiện
trong loại văn bản nào?
3 Bài ca dao trên cho chúng ta
biết những thông tin gì về cây
sen?
4 Dân gian gửi gắm tư tưởng gì
qua bài ca dao này?
5 Theo em, tại soa tác giả lại viết
“lá xanh bông trắng lại chen nhị
vàng/ nhị vàng bông trắng lá
xanh”?
6 Em nhận xét gì về cách so sánh
của tác giả dân gian?
? Từ việc phân tích ví dụ trên, em hiểu
thế nào là ngôn ngữ nghệ thuật?
Hoạt động 2: Tìm hiểu phong cách
ngôn ngữ nghệ thuật
G chia lớp thành 4 nhóm, kẻ bảng điền
vào giấy A0, thảo luận trong 10 phút
và đại diện nhóm trình bày tỏng 5
phút
Nhóm 1: Tính hình tượng
Nhóm 2: Tính truyền cảm
Nhóm 3: Tính cá thể hóa
Nhóm 4: Nhóm chuyên gia
I Ngôn ngữ nghệ thuật:
1 Ví dụ
“Trong đầm gì đẹp bằng sen
Lá xanh bông tráng lại chen nhị vàng Nhị vàng bông trắng lá xanh
Gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn” (Ca dao)
- Sự vật được nói đến: Cây sen
- Những ngôn từ này thường xuất hiện trong tác phẩm văn chương
- Thông tin được cung cấp: nơi sống, cấu tạo, màu sắc, sự trong sạch của cây hoa sen
- Qua bài ca dao, tác gải dân gian gửi gắm tư tưởng: Cái đẹp có thể hiện hữu và bảo tồn ngay trong những môi trường có nhiều cái xấu)
- Tác giả đã tổ chức, sắp xếp, miêu
tả cây sen từ lá -> bông -> nhị rồi lại ngược lại để tạo sự tầng tầng lớp lớp của cây sen
- Tg dân gian đã lựa chọn yếu tố cơ bản trong ngôn ngữ hàng ngày để nhào nặn thành ngôn ngữ nghệ thuật theo mục đích thẩm mỹ của mình
2 Khái niệm:
Ghi nhớ: SGK – tr98
II – Phong cách ngôn ngữ nghệ thuật
1 Tính hình tượng: là khả năng tạo
ra những hình tượng nhờ cách diễn đạt ngôn ngữ có hình ảnh, màu sắc,
âm thanh, biểu tượng…người đọc dùng tri thức, vốn sống của mình để liên tưởng, suy nghĩ và rút ra bài học nhất định
- Biện pháp tu từ tạo hình tượng: so sánh, ẩn dụ, hoán dụ, nói giảm, nói tránh…
Trang 3Mẫu kẻ bảng
Nhóm 1
Tính hình tượng
Đặc điểm Tính hình
tượng biểu hiện như thế nào ở
1 số đoạn thơ đoạn văn mà em
đã học trong chương trình
Tác dụng của tính hình tượng
Nhóm 2:
Tính truyền cảm
Đặc điểm Tính
truyền cảm biểu hiện như thế nào ở
1 số đoạn thơ đoạn văn mà em
đã học trong chương trình
Tác dụng của tính truyền cảm
Nhóm 3:
Tính cá thể hóa
Đặc điểm Tính cá
thể thể hiện như thế nào ở hai tác giả
Tú Xương
và Nguyễn Khuyến
Tại sao VBNT lại
có tính cá thể?
Hoạt động 3: Hướng dẫn làm bài tập
“dốc lên khúc khuỷu dốc thăm thẳm Heo hút cồn mây súng ngửi trời Ngàn thước lên cao ngàn thước xuống”
-> Quang Dũng sử dụng ngôn ngữ tạo hình và biện pháp đối lập để vẽ nên bức tranh về con đường hành quân của lính Tây Tiến vừa gập ghềnh, gấp khúc, vừa lên cao thẳng đứng, vừa đổ xuống đột ngột Gợi cảm giác về con đường hành quân đầy gian nan, nguy hiểm
2 Tính truyền cảm:
- Ví dụ: “Đau đớn thay phận đàn bà, lời rằng bạc mệnh cũng là lời chung” -> Tác giả thông cảm, đồng cảm, xót
xa cho số phận của người phụ nữ trong xã hội phong kiến
→ta phải trăn trở, suy nghĩ về thân phận của người phụ nữ→thương cảm, đồng cảm với họ
- Tính tryền cảm làm cho người nghe (đọc) cùng vui, buồn, yêu thích…tạo
ra sự giao cảm , hòa đồng, gợi cảm xúc
3 Tính cá thể hóa:
- Là khả năng sáng tạo giọng điệu riêng, phong cách riêng của mỗi nhà văn không dễ bắt chước
- Thể hiện trong lời nói của từng nhân vật, trong diễn đạt từng sự việc, hình ảnh, tình huống…
Ghi nhớ: SGK
III – Luyện tập Bài tập mở rộng: Đọc văn bản và thực hiện các yêu cầu :
Không có kính, ừ thì có bụi, Bụi phun tóc trắng như người già Chưa cần rửa, phì phèo châm điếu thuốc
Trang 4Bài 1: so sách, ẩn dụ, hoán dụ, nói
giảm, nói tránh…
- Ví dụ: Ẩn dụ:
“Ngày ngày mặt trời đi qua trên lăng,
Thấy một mặt trời trong lăng rất đỏ”
→Mặt trời (1): mặt trời thiên nhiên
→Mặt trời (2): bác Hồ: công lao của
bác Hồ có ý nghĩa vô cùng lớn lao với
người dân Việt Nam
Bài 2: Tính hình tượng là đặc trưng
tiêu biểu nhất của phong cách ngôn
ngữ nghệ thuật vì:
- Là phương tiện tái hiện cuộc sống
thông qua chủ thể sáng tạo
- Sự thu hút đầu tiên đối với người
đọc.Là mục đích hướng tới của sáng
tạo nghệ thuật
Bài 3:
- “Canh cánh”: luôn thường trực trong
lòng→hoán dụ: bác Hồ: nỗi nhớ luôn
thường trực trong lòng
- “Rắc”: vần trắc
- “Giết”: tội ác của giặc, thể hiện thái
độ căm phẫn của người viết
Nhìn nhau mặt lấm cười ha ha.
Không có kính, ừ thì ướt áo Mưa tuôn mưa xối như ngoài trời Chưa cần thay, lái trăm cây số nữa Mưa ngừng, gió lùa khô, mau thôi.
( Bài thơ về tiểu đội xe không kính-Phạm Tiến Duật).
1 Văn bản trên thuộc PCNNNT không?
2 Nêu nội dung thông tin và nội dung thẩm mĩ của văn bản?
3 Kể tên một số hình ảnh được gợi ra
từ văn bản Phân tích BPTT được thể hiện trong văn bản – Đó có phải biểu hiện tính hình tượng không ?
5.Chỉ ra biểu hiện tính các thể hóa của văn bản khi so sánh với tác phẩm Đồng chí ( chính Hữu)
4 Hãy phân tích tính truyền cảm của văn bản?
