Một số giải pháp nâng cao chất lượng dạy và học kỹ năng nghe tiếng Trung Quốc giai đoạn nâng cao tại Học viện Khoa học Quân sự

Nghe là một trong những kỹ năng quan trọng trong việc dạy và học ngôn ngữ, có ảnh hưởng lớn đến việc hình thành năng lực ngôn ngữ của người học. Do vậy, trong quá trình dạy và học tiếng[r]

NGÔ HOÀI PHƯƠNG * , TRỊNH THANH HOA **

* Học viện Khoa học Quân sự,  nguyenhavi2011@gmail.com

** Học viện Khoa học Quân sự,  hoamaudon7478@gmail.com

Ngày nhận bài: 27/3/2019; ngày sửa chữa: 25/4/2019; ngày duyệt đăng: 15/5/2019

1 ĐẶT VẤN ĐỀ

Nghe là một trong những kỹ năng quan trọng

trong việc giảng dạy và học tập ngôn ngữ, có ảnh

hưởng lớn đến việc hình thành năng lực ngôn ngữ

của người học Trong bốn kỹ năng nghe, nói, đọc,

viết thì kỹ năng nghe do đặc thù riêng thường được

coi là khó dạy và khó học Người dạy thường phải

dành nhiều thời gian trước khi lên lớp để chuẩn

bị một bài dạy nghe nhưng dường như vẫn không

thỏa mãn với chất lượng bài dạy, còn người học thì

rất ngại nếu không muốn nói là sợ học và kết quả

thi- kiểm tra thường không cao Đặc biệt là trong

giai đoạn nâng cao (năm thứ 3 và học kỳ 1 năm thứ

MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG

DẠY VÀ HỌC KỸ NĂNG NGHE TIẾNG TRUNG QUỐC GIAI ĐOẠN NÂNG CAO

TẠI HỌC VIỆN KHOA HỌC QUÂN SỰ

TÓM TẮT

Nghe là một trong những kỹ năng quan trọng trong việc dạy và học ngôn ngữ, có ảnh hưởng lớn đến việc hình thành năng lực ngôn ngữ của người học Do vậy, trong quá trình dạy và học tiếng Trung Quốc cần phải phát huy được vai trò của việc dạy và học kỹ năng nghe, từ đó có thể nâng cao toàn diện các kỹ năng khác của người học Nghiên cứu này được tiến hành với mục đích tìm hiểu thực trạng dạy và học kỹ năng nghe tiếng Trung Quốc giai đoạn nâng cao tại Học viện Khoa học Quân sự Bằng phương pháp phân tích thống kê, dựa trên cơ sở thực tiễn, tìm ra những vấn

đề còn tồn tại ảnh hưởng đến chất lượng dạy và học, đồng thời đề xuất một số giải pháp từ phía người dạy, người học cũng như môi trường dạy học nhằm nâng cao chất lượng dạy và học kỹ năng nghe tiếng Trung Quốc giai đoạn nâng cao

Từ khóa: giải pháp, giai đoạn nâng cao, nâng cao chất lượng, kỹ năng nghe, tiếng Trung Quốc

4), nội dung ngữ liệu nghe không phải là những bài hội thoại giao tiếp thông thường như ở giai đoạn

cơ sở mà đã được nâng cao lên gắn với những nội dung cả quen thuộc và không quen thuộc, phức tạp và trừu tượng hơn gây không ít khó khăn cho người học Chính vì vậy để nghe hiểu được nội dung người học cần phải có kỹ năng nghe, biết sử dụng các chiến lược nghe một cách hợp lý

Trong quá trình dạy và học kỹ năng nghe hiện nay vẫn tồn tại một số vấn đề nhất định mà nguyên nhân chủ yếu là do nhận thức của người dạy về quá trình dạy và học kỹ năng nghe cũng như phương pháp dạy và học Điều đó cần phải

được khắc phục chỉ đạo về cả lý luận và thực tiễn

Trong phạm vi cụ thể, tới nay cũng chưa có nghiên

cứu tổng thể nào đề xuất các giải pháp nâng cao

chất lượng dạy và học kỹ năng nghe tiếng Trung

Quốc cho học viên, sinh viên giai đoạn nâng cao

tại Học viện Khoa học Quân sự (HVKHQS) Vì

thế, bài viết này mong muốn giúp cho các giảng

viên Thực hành tiếng Trung Quốc giai đoạn nâng

cao (Bộ môn Thực hành tiếng 2) cũng như học

viên, sinh viên giai đoạn này có một cái nhìn tổng

quát hơn về thực trạng dạy và học môn nghe đồng

thời cung cấp một số giải pháp góp phần nâng cao

chất lượng dạy và học Hy vọng đây sẽ là tài liệu

tham khảo cho người dạy cũng như người học về

mặt lý luận và thực tiễn trong quá trình dạy và học

ngôn ngữ này

2 CƠ SỞ KHOA HỌC

2.1 Cơ sở lý luận

2.1.1 Khái niệm và bản chất của quá trình

nghe hiểu

Theo Hasan (2000) (Dẫn theo Kiều Thị Thu

Hương, 2014), “nghe” và “hiểu” là hai quá trình

tách biệt, trong đó “nghe” là một quá trình mà

người nghe tiếp nhận thông tin, và quá trình này

diễn ra một chiều, hoàn toàn không đòi hỏi bất kỳ

sự giải thích hay tương tác nào với văn bản nghe

Còn “nghe hiểu” là quá trình diễn ra hoạt động

tương tác hai chiều giữa người nghe và văn bản

nghe, và sự tương tác này giúp người nghe có sự

hiểu biết khái quát về văn bản nghe Quá trình

“nghe” và “hiểu” này được thực hiện khi người

nghe chọn lọc và giải thích được những thông tin

thu nhận nhờ cơ quan thính giác cùng các dấu hiệu

trực quan khác (nếu có) nhằm mục đích hiểu được

thông điệp của người nói

Dương Huệ Nguyên (杨惠元, 1996) cho rằng,

bản chất của nghe hiểu là quá trình con người

thông qua các cơ quan thính giác tiến hành, tiếp

nhận, giải mã các tín hiệu ngôn ngữ Khi các tín

hiệu ngôn ngữ được cơ quan thính giác tiếp nhận,

người nghe trước tiên sẽ căn cứ vào các kiến thức

ngôn ngữ văn hóa của mình tiến hành nhận biết và phân tích các tín hiệu ngôn ngữ đồng thời sắp xếp

và gia công thành những đơn vị ngôn ngữ có ý ng-hĩa, sau đó tiến hành so sánh, nhận biết với các tín hiệu đã biết trong não bộ, từ đó lý giải hàm ý của người nói và căn cứ vào mục đích của người nói

để có những phản ứng thích hợp Trong quá trình nghe, người nghe đóng vai trò là chủ thể tích cực,

xử lý thông tin theo cách từ dưới lên - phân đoạn lời nói thành từng đơn vị từ nhỏ đến lớn để hiểu nội dung, hoặc từ trên xuống - dùng kiến thức nền sẵn có của mình để nắm bắt vấn đề

Nếu không có kỹ năng nghe, người nghe sẽ không tiếp nhận được thông điệp, và do đó họ cũng không thể phản hồi nhanh chóng và hiệu quả được Nghe tốt thì nói mới có thể giỏi, trong quá trình học chỉ có nghe chuẩn thì mới nói đúng, trong giao tiếp chỉ có nghe hiểu lời của người nói mới có thể quyết định điều mình nói và nói như thế nào Do vậy trong quá trình dạy và học tiếng Trung Quốc cần phải phát huy được vai trò đặc biệt của việc dạy và học kỹ năng nghe, nắm được điều này

để có thể nâng cao toàn diện các kỹ năng khác của người học

2.1.2 Các yếu tố ảnh hưởng đến việc nghe hiểu và chất lượng dạy và học kỹ năng nghe giai đoạn nâng cao

2.1.2.1 Các yếu tố ảnh hưởng đến nghe hiểu

Underwood (1989), Runin (1994), Hasan (2000), Yagang (1994), cũng như Dương Huệ Nguyên (杨惠元, 1996), Từ Tử Lượng, Ngô Nhân Phủ (徐子亮,吴仁甫, 2006) đều đề cập đến các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình nghe hiểu Các yếu tố mà các nhà nghiên cứu đưa ra liên quan đến

ba yếu tố (i) nội dung thông điệp được nghe, (ii) người nói, (iii) người nghe (Dẫn theo Kiều Thị Thu Hương, 2014)

- Yếu tố về nội dung thông điệp nghe Cùng là một ngữ liệu nhưng nhiều người thấy nghe khó hơn đọc trên giấy rất nhiều lần vì khi nghe âm thanh vụt qua rất nhanh còn khi đọc xong

đoạn ngữ liệu vẫn còn trên giấy có cơ hội cho

chúng ta xem lại Với những đề tài người học có

hứng thú và những đề tài gần với đời sống hàng

ngày họ sẽ dễ dàng hiểu nội dung hơn và nâng cao

được tính tích cực của người học, hiệu quả nghe

cũng tốt hơn Với ngữ liệu nghe quá dài thì hiệu

quả nghe sẽ không cao, người học không thể tập

trung liên tục vào ngữ liệu nghe mà băng/đĩa vẫn

chạy liên tục không thể suy nghĩ lâu, thông thường

là nghe được nội dung phía sau thì lại quên nội

dung phía trước Do vậy, trước khi lên lớp giảng

viên cần nghiên cứu kỹ nội dung ngữ liệu nghe,

có những phương pháp phù hợp để xử lý ngữ liệu

nghe một cách hợp lý

- Yếu tố về người nói trong ngữ liệu nghe

Ảnh hưởng của người nói chủ yếu là về ngữ

âm và tốc độ khi nói Đa số các ngữ liệu nghe

được thu trong phòng thu âm và sử dụng tiếng phổ

thông với ngữ âm chuẩn Tuy nhiên ở giai đoạn

nâng cao để rèn luyện cho người học tiếp xúc với

ngôn ngữ thực tế, nhiều ngữ liệu nghe được ghi

trực tiếp tại hiện trường do đó có người nói ngữ âm

không chuẩn và mang sắc thái địa phương vùng

miền, đây là điểm khó đối với người nghe trong

quá trình nghe hiểu.Tốc độ của người nói cũng là

một cản trở không nhỏ đối với người nghe Việc

cố gắng bắt kịp tốc độ, cố gắng hiểu những điều

mình nghe thấy sẽ làm họ thất bại trong quá trình

nghe Khi họ cố gắng hiểu được một phần nào đó

của ngữ liệu nghe, họ sẽ bị lỡ thông tin của đoạn

nghe kế tiếp và kết quả là sẽ không hiểu cả một

lượng thông tin lớn của ngữ liệu nghe vì tốc độ lời

nói quá nhanh

- Yếu tố về bản thân người nghe

Những yếu tố về bản thân người nghe ảnh

hưởng đến hiệu quả nghe theo chúng tôi chủ yếu

là: (i) kiến thức nền và (ii) việc sử dụng các chiến

lược nghe

Kiến thức nền của người học bao gồm kiến

thức văn hóa xã hội và kiến thức ngôn ngữ Đây

là hai yếu tố có ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng

nghe hiểu của người học Kiến thức nền của người nghe là nhân tố căn bản, đầu tiên quyết định thành công trong quá trình nghe của họ, thiếu kiến thức nền sẽ là trở ngại trong quá trình nghe Ngoài ra một nguyên nhân ảnh hưởng lớn đến nghe hiểu đó

là việc áp dụng các chiến lượcnghe hiểu của người học Chiến lược nghe hiểu gồm (i) chiến lược siêu nhận thức, (ii) chiến lược nhận thức và (iii) chiến lược tình cảm, xã hội Chiến lược siêu nhận thức

là chiến lược được tiến hành để kiểm soát thông tin, giám sát và hướng dẫn quá trình nhận thức Siêu nhận thức hay còn gọi là “ tư duy về tư duy”,

là quá trình trí tuệ có khả năng điều khiển và điều chỉnh cách thức suy nghĩ của con người Do vậy, trong quá trình học tập đây là chiến lược sử dụng kiến thức thu được trong quá trình nhận thức để điều chỉnh hành vi ngôn ngữ bằng cách thiết lập mục tiêu và kế hoạch học tập, theo dõi quá trình học tập và đánh giá kết quả học tập Chiến lược nhận thức là những phương pháp và kỹ xảo của người học để xử lý thông tin, giúp học lý giải và ghi nhớ thông tin một cách có hiệu quả Chiến lược tình cảm, xã hội chính là các cách người học quản lý tình cảm của mình và giao lưu với người xung quanh để thúc đẩy quá trình học tập Người nghe hiệu quả là người có khả năng áp dụng tất cả các chiến lược phù hợp cùng lúc, thành công của người nghe trong việc hiểu nội dung những gì họ nghe thấy phụ thuộc rất nhiều vào sự thành thạo của họ trong sử dụng các chiến lược nghe

2.1.2.2 Các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng dạy và học kỹ năng nghe giai đoạn nâng cao

Theo Nguyễn Văn Tuấn (2016), quá trình dạy học là sự vận động của một hoạt động kép dạy và học đan xen và tương tác lẫn nhau trong khoảng không gian và thời gian nhất định, quá trình này được thực hiện bởi người dạy và người học và trong một môi trường dạy học cụ thể Do vậy, chất lượng dạy và học phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó trực tiếp nhất là ba yếu tố tham gia tương tác lẫn nhau trong một giờ giảng bất kỳ đó là người dạy, người học và môi trường (điều kiện) dạy học

Người dạy với vai trò là chủ thể của hoạt động

dạy, người “thiết kế” quá trình dạy học Thành công

của quá trình dạy học phụ thuộc nhiều vào các hoạt

động dạy học trên lớp của người dạy Trên lớp,

người dạy phải tổ chức, điều khiển, tạo ra những

điều kiện và cơ hội cho quá trình dạy học được

tiến hành thuận lợi; tạo ra những qui trình, thao

tác hình thành ở người học các nhu cầu thường

xuyên học tập, tìm tòi tri thức, rèn luyện kỹ năng,

kích thích khả năng tư duy sáng tạo, định hướng

cho người học trong việc tìm tòi, đào sâu kiến thức

từ nguồn tài nguyên kiến thức phong phú trong xã

hội; hình thành thói quen lập kế hoạch tự kiểm tra,

đánh giá hoạt động học của mình

Người học vừa là khách thể nhưng cũng vừa

là chủ thể của quá trình dạy học, giữ vai trò tích

cực chủ động, quyết định chất lượng và hiệu quả

của quá trình dạy học Các yếu tố ảnh hưởng đến

chất lượng dạy và học kỹ năng nghe từ phía người

học ngoài kiến thức nền và các chiến lược nghe họ

sử dụng trong quá trình học đã nói ở phần trên ra,

còn có động cơ học tập cũng là yếu tố ảnh hưởng

đến kết quả học tập nói riêng và chất lượng học

tập nói chung Động cơ học tập là lòng ham muốn

tham dự và học tập những nội dung của môn học

hay chương trình học Động cơ học tập là quá trình

quyết định của người học về định hướng, mức độ

tập trung và nỗ lực của họ trong quá trình học tập

Ngoài yếu tố người dạy, người học ảnh hưởng

đến chất lượng dạy và học ra thì yếu tố môi trường

dạy học cũng góp một phần không nhỏ Đối với

kỹ năng nghe, trong phạm vi nghiên cứu của mình

chúng tôi chủ yếu xét đến yếu tố môi trường có

ảnh hưởng trực tiếp đó chính là giáo trình và trang

thiết bị dạy học Ở giai đoạn nâng cao các ngữ

liệu nghe thường là các bài khóa dài đề cập đến

nhiều nội dung, tốc độ nghe nhanh, sẽ không là

việc dễ dàng để nghe hiểu đối với người học Giáo

trình học không phù hợp, không hấp dẫn hay cơ sở

vật chất, trang biết bị dạy học không đầy đủ, đồng

bộ cũng là nguyên nhân ảnh hưởng đến hiệu quả

giảng dạy

2.2 Cơ sở thực tiễn

2.2.1 Mục đích, đối tượng và phương thức khảo sát

Mục đích của việc khảo sát nhằm đánh giá thực trạng quá trình dạy và học kỹ năng nghe tiếng Trung Quốc giai đoạn nâng cao Trên cơ sở phân tích kết quả khảo sát tìm ra những vấn đề còn tồn tại ảnh hưởng đến chất lượng dạy và học kỹ năng nghe giai đoạn nâng cao

Đối tượng khảo sát là 108 học viên, sinh viên đã

và đang học kỹ năng nghe giai đoạn nâng cao học phần 5,6,7 và 07 giảng viên đã và đang giảng dạy kỹ năng nghe tại Khoa tiếng Trung Quốc

Phương thức khảo sát là lập bảng hỏi, phỏng vấn

và dự giờ nghe ở một số lớp

2.2.2 Đánh giá thực trạng

Các vấn đề khảo sát chủ yếu xoay quanh đến

ba nhân tố chính của quá trình dạy học, đó là người dạy, người học và môi trường dạy học, cụ thể là: chương trình giảng dạy; giáo trình tài liệu và trang thiết bị giảng dạy; phương pháp dạy và học; nội dung, hình thức thi kiểm tra đánh giá; chất lượng đội ngũ giảng viên; kết quả học tập của học viên,

sát chúng tôi nhận thấy kết quả học tập môn nghe

chưa có sự hứng thú trong môn học và nguyên nhân xuất phát từ nhiều phía, cụ thể là:

Về phía người dạy: chúng tôi nhận thấy có 2

vấn đề ảnh hưởng đến chất lượng dạy và học, đó

là phương pháp giảng dạy theo mô hình truyền thống làm môn nghe khô khan, không gây được sự hứng thú cho người học và việc rèn luyện kỹ năng nghe thiếu tính khoa học làm cho người học thiếu

và yếu các kỹ năng nghe

Với phương pháp giảng dạy truyền thống theo các bước: giảng giải từ mới – nghe băng/đĩa – làm bài tập/đối chiếu đáp án – nghe lại để kiểm tra (nếu cần thiết), người dạy có vai trò quyết định

trong tiến trình bài giảng, người dạy truyền thụ,

người học bị động tiếp nhận, người học cảm nhận,

lý giải và củng cố các kiến thức ngôn ngữ đều dưới

sự giúp đỡ của người dạy Ưu điểm của phương

pháp này là vận dụng tương đối đơn giản, đối với

nhiều giảng viên thì đây là phương pháp được lựa

chọn thường xuyên vừa đảm bảo việc truyền thụ

kiến thức ngôn ngữ vừa dễ thao tác, trong quá trình

dạy cũng ít mắc lỗi Tuy nhiên, phương pháp giảng

dạy theo mô hình truyền thống thường chú trọng

nội dung, ít chú ý khơi gợi tiềm năng của học viên,

sinh viên, thêm nữa việc rèn luyện kỹ năng nghe

vẫn chủ yếu dựa vào bài tập thiết kế trong giáo trình,

việc mở rộng kiến thức bên ngoài hầu như không

có, các hình thức hoạt động trong giờ nghe đơn

điệu, do đó rất dễ làm người học mệt mỏi, không

tạo được sự hứng thú cho người học, chất lượng

giảng dạy không cao Theo kết quả khảo sát 7/7

(100%) giảng viên đều áp dụng theo mô hình này

Nguyên nhân của việc rèn luyện kỹ năng nghe,

chiến lược nghe thiếu tính khoa học gồm cả nguyên

nhân khách quan và chủ quan Khách quan là do thời

lượng môn nghe hạn chế, chủ quan là do giảng viên

có lúc chưa chú trọng rèn luyện các kỹ năng nghe, cụ

thể là: Với số lượng giờ nghe ít, việc rèn luyện kỹ

năng trên lớp không nhiều, thời gian học và thời

gian thi cuối kỳ bị gián đoạn cũng ảnh hưởng ít

nhiều đến kết quả thi Ngoài ra, nội dung của giáo

trình đã chiếm hết thời gian trên lớp, do vậy, giảng

viên chỉ chú trọng việc hoàn thành nội dung giảng

dạy trong giáo trình, không mở rộng nội dung ngoài

giáo trình Việc này làm cho chất lượng giảng dạy

không thể ở mức cao nhất Đa số giảng viên không

ra bài tập về nhà nếu trên lớp đã hoàn thành xong

các phần bài tập trong giáo trình, bài tập về nhà

nếu có chỉ là những phần chưa kịp nghe trên lớp

hoặc là yêu cầu ôn lại bài cũ và chuẩn bị bài mới

nhưng không qui định bắt buộc, do đó chất lượng

giảng dạy cũng bị ảnh hưởng phần nào, người học

cũng dần dần không coi trọng kỹ năng nghe và

không có thói quen tự luyện nghe ngoài giờ

Trong quá trình luyện nghe, người dạy thường

chỉ chú trọng ở việc cho người học hiểu nội dung

ngữ liệu được nghe mà chưa chú trọng vào việc

rèn luyện kỹ năng nghe Người dạy thường cho người học nghe đi nghe lại vài lần cho đến khi hiểu nội dung ngữ liệu nghe mà chưa chú ý đến việc làm thế nào để hiểu nội dung đấy một cách có hiệu quả, trong quá trình nghe nên sử dụng chiến lược nghe nào để có thể nghe một cách dễ dàng, thuận lợi và có hiệu quả cao, từ đó dần hình thành

kỹ năng nghe cho người học, nâng cao năng lực nghe hiểu của học Trong khi luyện nếu người dạy không chú trọng bồi dưỡng các chiến lược nghe thì người học sẽ gặp nhiều khó khăn trong khi nghe Theo kết quả khảo sát về mong muốn của học viên, sinh viên khi học môn nghe thì chiếm vị trí cao nhất là “học được các kỹ xảo, phương pháp nghe” (72.2%), điều này cho thấy nhu cầu được bồi dưỡng về các chiến lược nghe là nhu cầu lớn nhất hiện nay của sinh viên mà giảng viên cần phải chú ý trong quá trình giảng dạy

Về phía người học: chúng tôi nhận thấy những

vấn đề còn tồn tại về phía người học chủ yếu là thiếu và yếu kỹ năng nghe một phần do kiến thức nền hạn chế, một phần là do động cơ học tập chưa cao và phần nữa là do chưa biết cách sử dụng các chiến lược nghe một cách hợp lý

Theo kết quả khảo sát, chỉ có 2.8% học viên, sinh viên cho rằng khả năng nghe của mình tốt, 26.9% tự nhận ở mức khá, 47.2% nhận mức trung bình và 23.1% nhận mức yếu/kém, 28,7% sinh viên không thích học môn nghe, ngoài ra khi khảo sát khó khăn của giảng viên khi dạy kỹ năng nghe thì kiến thức nền của người học ít (42.8%) cũng đứng ở vị trí thứ 3/8 Điều này cho thấy, động cơ học tập và kiến thức nền của người học vẫn cần phải được củng cố và bổ sung

Với giả thiết phương pháp học có sự khác nhau trong từng nhóm đối tượng, thông thường những người học tốt sẽ có phương pháp học hay và ngược lại có một số người học chưa tốt là do chưa có phương pháp học, do vậy chúng tôi tiến hành phân tích và thống kê đối tượng khảo sát thành 3 nhóm căn cứ vào trình độ nghe do họ tự nhận Nhóm 1 học lực khá/tốt (gồm 32 người), nhóm 2 học lực trung bình (51 người) và nhóm 3 học lực yếu kém (25 người) Theo kết quả sảo sát, tần suất sử dụng

cácchiến lược ngheở cả 3 nhóm có sự khác nhau,

đa số là ở các chiến lược nghe hiệu quả tần suất sử

dụng các chiến lược nghe của nhóm 1 > nhóm 2 >

nhóm 3 Nhóm 1 khi nghe thường sử dụng nhiều

các chiến lược nghe hơn, các chiến lược họ nghe

đều là các chiến lược nghe hiệu quả và điều này

giúp họ dễ dàng lý giải nội dung nghe Số lượng

các chiến lược nghe nhóm 1 sử dụng thường xuyên

là 16/30, nhóm 2 là 2/30, nhóm 3 là 4/30, tuy nhiên,

ở nhóm 3 có 2 chiến lược không hiệu quả, không

nên dùng khi nghe Như vậy, có thể thấy số lượng

các chiến lược nghe được học viên, sinh viên sử

dụng thường xuyên tương đối ít (22/90) hay nói

cách khác là số lượng học viên, sinh viên sử dụng

các chiến lược nghe trong khi nghe vẫn rất ít (trừ

một số có kỹ năng nghe tốt) Đây cũng là nguyên

nhân vì sao đa số học viên, sinh viên yếu và thiếu

kỹ năng khi nghe

Môi trường dạy học: hiện nay môi trường dạy

học cũng còn một số vấn đề cần được khắc phục

Về phía giáo trình, chưa có sự đồng bộ giữa các

giáo trình và mỗi giáo trình vẫn có hạn chế nhất

định Theo kết quả khảo sát, 71.4% giảng viên

cho rằng, các giáo trình trong ba học phần phù

hợp hoặc tương đối phù hợp với yêu cầu, nội dung

và mục tiêu môn học, 14.3% giảng viên cho rằng

chưa phù hợp lắm vì nội dung giáo trình nhiều thời

gian lên lớp còn ngắn hơn so với sách biên soạn

Về phía học viên, sinh viên, kết quả khảo sát cho

thấy, các giáo trình cơ bản đáp ứng yêu cầu của

họ về tất cả các tiêu chí khảo sát Giáo trình ở học

phần 5 về độ hài lòng giáo trình được đánh giá

cao nhất, tuy nhiên, vẫn còn một số ít ý kiến cho

rằng giáo trình dễ (9.3%), không thiết thực (4.6%)

và chưa khoa học (4.6%) Giáo trình ở học phần

6 về nội dung không phải là giáo trình dễ đối với

người học (0%), vẫn còn 4.2% sinh viên không hài

lòng, 15.3 % sinh viên cho rằng, các chủ đề không

thiết thực và 11.1% sinh viên cho rằng chưa khoa

học Giáo trình ở học phần 7 được sinh viên đánh

giá là khó nhất (48.6%), nhưng lại được đánh giá

là khoa học nhất (23.6%), tuy nhiên, vẫn còn một

số ít ý kiến cho rằng giáo trình không thiết thực

(4.6%) Nhìn chung mỗi giáo trình đều có những

ưu khuyết điểm riênglà điều không tránh khỏi,

điều quan trọng đối với người dạy là cần phải tìm hiểu kỹ giáo trình để phát huy những điểm mạnh

và khắc phục những điểm yếu của giáo trình Về trang thiết bị giảng dạy, hiện nay các phòng học trên giảng đường đều đã trang bị máy tính, tivi, đèn chiếu và có một số phòng máy chuyên dụng, tuy nhiên, hiệu quả khai thác và sử dụng vẫn còn một số bất cập về công tác bảo dưỡng sửa chữa cũng như chất lượng

Những vấn đề còn tồn tại này một phần nào ảnh hưởng đến chất lượng dạy và học kỹ năng nghe giai đoạn nâng cao Đây cũng chính là cơ sở

để chúng tôi đưa ra các giải pháp nâng cao hiệu quả chất lượng dạy học kỹ năng nghe tiếng Trung Quốc giai đoạn nâng cao tại HVKHQS

3 MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY HỌC KỸ NĂNG NGHE TIẾNG TRUNG QUỐC GIAI ĐOẠN NÂNG CAO TẠI HỌC VIỆN KHOA HỌC QUÂN SỰ 3.1 Nâng cao nhận thức của người dạy và người học

Người dạy và người học cần có nhận thức đúng

về vai trò, nhiệm vụ của mình trong quá trình dạy học Quá trình dạy học được hình thành trên cơ sở của quá trình học và xu hướng phát triển của người học, ngược lại tính tự giác, chủ động sáng tạo của người học có được là nhờ có sự tác động kích thích

từ phía người dạy Người học là trung tâm của quá trình dạy học, toàn bộ quá trình dạy học đều hướng vào nhu cầu, kỹ năng và lợi ích của người học, mục đích là phát triển ở người học kỹ năng độc lập học tập và giải quyết các vấn đề

Cần phải nhận thức rõ, nghe là kỹ năng có thể dạy và có thể học Để rèn luyện kỹ năng nghe có hiệu quả, người dạy và người học cần hiểu rõ bản chất của quá trình nghe hiểu, trong đó người nghe đóng vai trò là một chủ thể tích cực Người nghe cần xác định cho mình kỹ năng nắm bắt thông tin bằng phương pháp từ dưới lên – phân đoạn lời nói thành từng đơn vị từ nhỏ đến lớn dần để hiểu hoặc bằng phương pháp từ trên xuống – dùng kiến thức

nền sẵn có của mình để nắm bắt vấn đề, lý giải

thông tin nghe được Trên nguyên tắc dạy và học

kỹ năng nghe giai đoạn nâng cao, cần áp dụng các

phương pháp nghe vốn được sử dụng một cách tự

nhiên trong quá trình nghe hiểu tiếng mẹ đẻ (quá

trình thụ đắc ngôn ngữ) để luyện nghe – nghe nhiều

luyện nhiều, không nên bám vào từng câu, từng

chữ trong ngữ liệu nghe, cần rèn luyện kỹ năng

nắm bắt những thông tin quan trọng Người học

cũng cần phải tăng cường học hỏi để tăng cường

vốn kiến thức nền về ngôn ngữ cũng như mở mang

thêm kiến thức văn hóa xã hội có liên quan đến các

lĩnh vực trong đời sống xã hội Ở giai đoạn nâng

cao với ngữ liệu nghe dài, tốc độ băng nhanh để

nghe hiểu được nội dung ngữ liệu, trước trong và

sau khi nghe cần sử dụng các chiến lược nghe một

cách hợp lý để quá trình nghe được tiến hành thuận

lợi và có kết quả cao Với thời lượng nghe trên lớp

ít cần rèn luyện cho mình thói quen tự học tập, tự

rèn luyện Ngoài ra cũng cần phải hình thành động

cơ học tập đúng đắn cho người học, khi có động cơ

học tập đúng đắn, chuyên tâm vào học tập và say

mê học tập, người học sẽ tự tìm ra những phương

pháp tối ưu, phù hợp với mình để đạt kết quả cao

Về phía người dạy, với quan điểm lấy người

học làm trung tâm, dạy học hướng vào người học,

tập trung mọi điều kiện tốt nhất cho người học để

được học, được phát triển, đòi hỏi người dạy phải

có trình độ cao hơn về phẩm chất và năng lực nghề

nghiệp Người dạy là người hướng dẫn, người cố

vấn hơn là chỉ đóng vai trò là công cụ truyền đạt

tri thức Trong quá trình dạy kỹ năng nghe giai

đoạn nâng cao vai trò của người dạy là xác định

lượng kiến thức ngôn ngữ và trọng điểm giảng dạy

của mỗi bài, phán đoán những vấn đề khó đối với

người học, đồng thời sử dụng một số phương pháp

phù hợp dẫn dắt người học trước khi nghe, hướng

dẫn cho người học cách để hiểu những điểm khó

này, tìm ra những nguyên nhân gây trở ngại cho

người học và các biện pháp giúp người học vượt

qua những trở ngại này khi nghe Trên lớp ngoài

việc dẫn dắt cho người học hiểu nội dung ngữ liệu

nghe cần chú trọng rèn luyện kỹ năng nghe, hướng

dẫn người nghe sử dụng các chiến lược nghe có

hiệu quả một cách hợp lý, dần hình thành kỹ năng

nghe cho người học, nâng cao khả năng nghe hiểu Ngoài ra trong quá trình giảng dạy cũng cần kết hợp đa dạng các hình thức luyện tập để tạo không khí vui vẻ, phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo của người học cũng như khắc phục hình thức các hoạt động đơn điệu hiện nay Người dạy cũng cần có ý thức tự đổi mới mình cả về kiến thức ngôn ngữ cũng như phương pháp giảng dạy

3.2 Đổi mới về phương pháp dạy và học

3.2.1 Đổi mới về phương pháp dạy

Đổi mới phương pháp giảng dạy, theo quan điểm của chúng tôi chính là đổi mới nhận thức,

tư duy và cách lên lớp của mỗi giảng viên, một sự đổi mới nằm trong bản thân mỗi người đứng lớp Cho dù đó là một phương pháp giảng dạy mới, tiên tiến đã được áp dụng thành công ở một số đối tượng nhưng nếu người dạy chỉ áp dụng duy nhất một phương pháp trong một thời gian dài không

kể đó là đối tượng nào thì hoặc là nó không phù hợp với đối tượng hoặc nếu có phù hợp thì cũng sẽ trở nên nhàm chán, lạc hậu trở thành lối mòn đối với giảng viên đó Do vậy, việc cải tiến, đổi mới phương pháp giảng dạy là công việc mà mỗi giảng viên cần làm thường xuyên và liên tục

Nhiệm vụ quan trọng của giảng viên trong đổi mới phương pháp giảng dạy kỹ năng nghe tiếng Trung Quốc giai đoạn nâng cao là phải tiếp cận

và sử dụng các phương pháp giảng dạy tích cực,

tự nghiên cứu, tự hoàn thiện các phương pháp dạy học để thích nghi với yêu cầu giảng dạy trong tình hình mới, ngoài ra phải sáng tạo trong kết hợp các phương pháp giảng dạy truyền thống và hiện đại Căn cứ vào thực trạng dạy và học kỹ năng nghe giai đoạn nâng cao hiện nay, chúng tôi đề xuất một số giải pháp nhằm khắc phục những vấn đề còn tồn tại

3.2.1.1 Các giải pháp khắc phục những hạn chế của phương pháp giảng dạy truyền thống

Để tránh sự khô khan của phương pháp truyền thống trong môn nghe hiện nay có thể kết hợp thêm một số phương pháp và biện pháp khác, làm