- Hệ sinh thái rừng chủ yếu là HST rừng gió mùa với các kiêu rừng như: rung Gm thường xanh, rừng GM nửa rụng lá… Hệ động – thực vật phong phú, đa dạng với nhiều thành phần loài. 2/ Hướng[r]
Trang 1Bài 10 THIÊN NHIÊN NHIỆT ĐỚI ẨM GIÓ MÙA (Tiếp theo)
I MỤC TIÊU
Sau bài học, HS cần:
1/ Kiến thức
- Phân tích được các biểu hiện, nguyên nhân của đặc điểm nhiệt đới ẩm gió mùa qua: Địa hình, thuỷ văn, thổ nhưỡng, sinh vật
- Hiểu được mặt thuận lợi và khó khăn của thiên nhiên nhiệt đới ẩm gió mùa đối với hoạt động sản xuất, và đời sống
2/ Kĩ năng
Sử dụng các bản đồ tự nhiên, địa hình, thực vật, động vật để trình bày đặc điểm nổi bật về sông ngòi, đất đai, động thực vật và nhận xét mối quan hệ tác động qua lại giữa chúng
3/ Thái độ:
Có ý thức bảo vệ tài nguyên thiên nhiên vùng đồi núi, đồng bằng
II CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH:
1/ Chuẩn bị của giáo viên:
Atlat Địa lí Việt Nam
2/ Chuẩn bị của học sinh: SGK, Atlat ĐL Việt Nam
III TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP:
1/Ổn định tổ chức lớp: Kiểm tra sĩ số, trang phục, vệ sinh
2/ Kiểm tra bài cũ: (5 phút)
Trình bày hoạt động của gió mùa mùa đông và gió mùa mùa hạ ở nước ta?
3/ Bài mới (35 phút)
a) Vào bài: Ở bài 9, chúng ta đã cùng tìm hiểu về khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa Hôm nay, Chúng ta sẽ tiếp tục tìm hiểu các thành phần tự nhiên khác của thiên nhiên nhiệt đới ẩm gió mùa nước ta đó là: Địa hình, sông ngòi, đất và sinh vật.
b) Giảng bài mới:
Hoạt động: Tìm hiểu đặc điểm
và giải thích tính chất nhiệt đới
ẩm gió mùa của địa hình, sông
ngòi, đất, sinh vật.
Hình thức tổ chức hoạt động:
Nhóm, cả lớp
Phương pháp, kĩ thuật dạy
học: Thảo luận, đàm thoại gợi
mở, giải quyết vấn đề
- Bước 1: GV chia lớp thành 4
nhóm, phát phiếu thảo luận và
giao nhiệm vụ cho các nhóm thảo
luận với nội dung sau:
+ Biểu hiện
II Các thành phần tự nhiên khác:
1/ Địa hình:
Trang 2+ Nguyên nhân
+ Ý nghĩa
Nhóm 1: Phần Địa hình (Sử dụng
Atlat Địa lí Việt Nam trang 6; 7
và nội dung SGK)
GV mở rộng:
- Thế nào là xâm thực? (Xâm
thực là toàn bộ các HĐ ĐL ngoại
sinh làm mất đi 1 phần hay toàn
bộ đất đá bề mặt, dẫn tới sự hạ
thấp địa hình)
- Biện pháp gì nhằm hạn chế hiện
tượng xâm thực ở miền núi?
- Cacxtơ là gì?(Là hiện tượng
phong hóa đặc trưng của những
miền đá vội bị nước chảy xói
mòn)
- Kể tên một số Hang động ở
nước ta mà em biết (Động
Tràng An, ,…) Du lịch Karst?
Ngoài ra trên thế giới còn có rất
nhiều các dạng địa hình Cacxto
nổi tiếng, các em về nhà tìm hiểu
nha
- Nơi nào ở nước ta đang được
bồi tụ với tốc độ nhanh nhất?
- Nhóm 2: Phần Sông ngòi (Sử
dụng Atlat địa lí Việt Nam trang
10 và nội dung SGK)
- Nước ta có bao nhiêu con sông
dài trên 10 km?
- Tại sao lượng nước ở sông ngòi
nước ta lại chủ yếu nhận được từ
bên ngoài lãnh thổ?
- Xâm thực mạnh ở miền núi: Địa hình bề mặt bị cắt xẻ, đất bị xói mòn, rửa trôi, nhiều nới trơ sỏi đá; bên cạnh đó là hiện tượng đất trượt, đá lỡ
- Ở vùng núi đá vôi hình thành địa hình cacxtơ với các hang động, suối cạn
- Bồi tụ nhanh ở đồng bằng hạ lưu sông tạo nên các đồng bằng màu mỡ (Đồng bằng sông Hồng
và đồng bằng sông Cửu Long hàng năm lấn ra biển vài chục đến gần trăm mét)
Nguyên nhân:
- Nhiệt độ cao, lượng mưa lớn
- Bề mặt địa hình có độ dốc lớn, mất lớp phủ thực vật
- Quá trình phong hóa hóa học diễn ra mạnh mẽ
Ý nghĩa:
- Phát triển du lịch tại các dạng địa hình cacxtơ.
- Mở rộng diện tích đồng bằng
2/ Sông ngòi
- Mạng lưới sông ngòi dày đặc: Trên toàn lãnh thổ có 2360 con sông có chiều dài trên 10km Dọc bờ biển cứ 20km lại gặp 1 cửa sông Sông ngòi nước ta nhiều nhưng phần lớn là sông nhỏ
- Sông ngòi nhiều nước, giàu phù sa: Tổng lượng nước 839 tỉ m3/năm (có 60% nước nhận từ ngoài lãnh thổ) Tổng lượng phù sa hằng năm là khoảng
200 triệu tấn
- Chế độ mưa theo mùa: Mùa lut tương ứng với mùa mưa, mùa cạn tương ứng với mùa khô Chế
độ mưa thất thường làm cho chế độ dòng chảy cũng thất thường
Nguyên nhân:
- Do mưa lớn, đất dốc, mất lớp phủ thực vật tạo
Trang 3- Lớp mình có nhà bạn nào từng
bị lụt trong mùa lũ chưa? Nếu có
thì gặp những khó khăn gì?
- Kể tên các đứt gãy ở nước ta
mà em biết
Nhóm 3: Phần Đất (Sử dụng
Atlat địa lí Việt Nam trang 11 và
nội dung SGK)
- Tại sao feralit lại là loại đất
chính ở nước ta? Ngoài feralit
nước ta còn có những loại đât
nào?
- Tại sao nói quá trình feralit
diễn ra ở khu vực đồi núi thấp là
quá trình hình thành đất đặc
trưng của nước ta? (vì nước ta có
¾ là đồi núi nhưng chủ yếu là đồi
núi thấp).
- Lớp mình có nhà em nào ở Tây
Nguyên không? Nhà em có trồng
Cà Phê, Hồ Tiêu, chè… không?
nên địa hình bị cắt xẻ hình thành nhiều khe rãnh
- Hoạt động địa chất tạo nên nhiều đứt gãy (Đứt gãy sông Hồng, sông Chảy, sông Mã, sông Cả)
- Ảnh hưởng của gió mùa
Ý nghĩa:
- Phát triển thủy điện (Thủy điện Hòa Bình, Sơn
La, Yaly…)
- Cung cấp nước tưới tiêu cho phát triển nền nông nghiệp nhiệt đới
- Phát triển GTVT đường thủy…
3/ Đất:
- Feralit là loại đất chính ở Việt Nam
- Quá trình feralit là quá trình hình thành đất đặc trưng ở nước ta (Feralit là quá trình rửa trôi bazơ
và tích tụ Fe và Al)
- Lớp vỏ phong hoá dày
- Đặc tính chung của đất là chua, nghèo mùn, nhiều sét và dễ bị rửa trôi
- Diễn ra mạnh mẽ ở khu vực đồi núi thấp
Nguyên nhân:
- Điều kiện nhiệt ẩm cao thuận lợi cho quá trình phong hóa diễn ra mạnh mẽ (Nguyên nhân chính hình thành đất feralit)
- Lượng mưa lớn tăng cường quá trình rửa trôi vật chất trong đất
- Vi sinh vật và động vật trong đất hoạt động mạnh
Ý nghĩa:
- Đất giàu dinh dưỡng: Đất đỏ Bazan thuận lợi
trồng các cây công nghiệp: Hồ Tiêu, chè, cà
Trang 4Nhóm 4: Phần Sinh vật (Sử dụng
Atlat Việt Nam trang 12 và nội
dung SGK)
- Tại sao hệ Động – Thực vật
nước ta lại phong phú, đa dạng?
- Tại sao khí hậu nước ta lại có
sự phân hóa đa dạng từ Bắc
xuống Nam?
- Tình trạng khai thác và săn bắt
bừa bãi gây nên hậu quả gì?
- Em nào hãy kể tên một số loài
động vật quý hiểm ở nước ta mà
em biết?
- - Bước 2: Yêu cầu các nhóm
thảo luận trong 7’
- Bước 3: Các nhóm trình bày, bổ
phê…
- Đất dễ bị rửa trôi, bạc màu nên cần có biện pháp khắc phục, cải tạo
4/ Sinh vật:
- Hệ sinh thái rừng nguyên sinh đặc trưng là rừng nhiệt đới ẩm lá rộng thường xanh, còn lại rất ít
- Hiện nay phổ biến là rừng thứ sinh với các hệ sinh thái rừng nhiệt đới gió mùa như: Rừng gió mùa thường xanh, rừng GM nửa rụng lá, rừng khô rụng lá tới xavan…
- Thành phần các loài nhiệt đới chiếm ưu thế Hệ Động – Thực vật đa dạng, phong phú
- HST rừng nhiệt đới ẩm gió mùa phát triển trên đất feralit là cảnh quan tiêu biểu
Nguyên nhân:
- Điều kiện khí hậu thuận lợi:
+ Lượng mưa lớn, nguồn nước dồi dào (Lượng mưa trung bình năm 1500 – 2000mm)
+ Nguồn năng lượng mặt trời lớn (số giờ nắng từ
1400 – 3000 giờ/năm)
- Khí hậu phân hóa đa dạng từ Bắc xuống Nam,
từ thấp lên cao tạo nên nhiều hệ sinh thái khác nhau: Rừng lá rộng, rừng lá kim, xavan…
Ý nghĩa:
- Đa dạng chủng loài động – thực vật, trong đó có
nhiều loài quý hiếm có giá trị về khoa học và nguồn Gen
- Cung cấp nguyên liệu cho nghành Công nghiệp chế biến: Lâm sản, Giấy…
- Cần có chính sách và biện pháp bảo tồn hợp lí các loài động thực vật quý hiếm
Trang 5sung; GV chuẩn kiến thức.
IV CỦNG CỐ VÀ HƯỚNG DẪN HỌC TẬP: (5 phút)
1/ Củng cố: Qua bài học này, cần ghi nhớ các nội dung chính sau:
- Địa hình nước ta bị xâm thực mạnh ở khu vực đồi núi và bồi tụ nhanh ở đồng bằng hạ lưu sông
- Sông ngòi dày đặc, sông nhiều nước và giàu phù sa, chế độ nước theo mùa
- Nước ta có nhiều loại đất nhưng trong đó feralit là loại đất chính và quá trình hình thành đất feralit ở khu vực đồi núi thấp là quá trình hình thành đất đặc trưng của nước ta
- Hệ sinh thái rừng chủ yếu là HST rừng gió mùa với các kiêu rừng như: rung Gm thường xanh, rừng GM nửa rụng lá… Hệ động – thực vật phong phú, đa dạng với nhiều thành phần loài
2/ Hướng dẫn học tập:
Trả lời câu hỏi cuối bài; Chuẩn bị trước bài mới
3/ Rút kinh nghiệm:
