Ebook Cách phòng và điểu trị bệnh viêm gan B: Phần 1 - NXB Thời Đại

Chúng ta cần phải hiểu rõ về căn bệnh nguy hiểm này, về con đường lây truyền cũng như các biến chứng của nó đê từ đó có các biện pháp phòng bệnh hiệu quả.. Đỗ Đức Nghĩa ([r]

' “ Câọh _ Htông

yỊỆM

GAN

»

i

CÁCH PHÒNG VÀ ĐIỀU TRỊ

BỆNH VIÊM GAN B

CÁCH PHÒNG VÀ ĐIÊU TRỊ

BỆNH VIÊM GAN B

ĐỖ Đức Nghĩa (biên soạn )

NHÀ XUẤT BẢN TH Ờ I ĐẠI

Lờí nói đầu

Viêm gan B là căn bệnh tương đối phổ biến và nguy hiếm trên thế giới Bệnh có thể không có triệu chứng rõ ràng song ti lệ tử vong do các biến chứng của bệnh rất cao

Vì thế đây được coi là căn bệnh giết người thầm lặng, ước tính hiện nay có hơn 300 triệu người mắc bệnh trên thế giới và ti lệ mắc bệnh ở các nước châu Á cao hơn so với các nước còn lại Việt Nam là một trong những nước có tỉ

lệ người mắc viêm gan B cao trên thế giới Do đó, nhằm giúp bạn đọc hiểu rõ hơn về căn bệnh này, chúng tôi đã

biên soạn cuốn sách "Cách phòng và đỉêu trị bệnh viêm

gan B" Nội dung của cuốn sách gồm có 3 chương;

Chưcmg 1: Tìm hiếu chung vê bệnh viêm gan B

Chưcmg 2: Cách phòng và đĩêu trị bệnh viêm gan B Chương 3: Những hiếu lâm và các câu hỏi thường gặp vê bệnh viêm gan B

Với những kiến thức nhất định, chúng tôi hi vọng tằng cuốn sách sẽ giúp bạn đọc hiếu thêm về sự hình thành và phát triển của bệnh viêm gan B, các con đường lây bệnh

để từ đó các bạn có thể có những biện pháp phòng ngừa viêm gan B hiệu quả cũng như có niềm tin vào quá trình điều trị bệnh của mình

Trong quá trình biên soạn, không tránh khỏi những thiếu sót, chúng tôi rất mong nhận được những ý kiến đóng góp của bạn đọc để cuốn sách ngày càng hoàn thiện hơn

Trân trọng giới thiệu cuốn sách đến bạn đọc!

Chương 1

Tim hiểu chung về bệnh viêm gan B

Tim hiểu về gan

Gan là một cơ quan cúa các động vật có xương sống, bao gồm cả con người Cơ quan này đóng một vai trò quan trọng trong quá trình chuyển hóa và một số các chức năng khác trong cơ thể như dự trữ glycogen, tổng hợp protein huyết tương và thải độc Gan cũng sản xuất dịch mật, một dịch thể quan trọng trong quá trình tiêu hóa Gan được xem là nhà máy hóa chất của cơ thể vì nó đảm trách cũng như điều hòa rất nhiều các phản ứng hóa sinh

mà các phản ứng này chi xảy ra ờ một số tô chức đặc biệt của cơ thể

Gan người trưởng thành thường nặng 1,4 -1,6 kg, mềm,

có màu đỏ sẫm Gan là một cơ quan nội tạng lớn nhất trong

cơ thể và đồng thời là tuyến tiêu hóa lớn nhất trong cơ thể Gan nằm ngay dưới cơ hoành (hoành cách mô) ở phần trên, bên phải của ổ bụng Gan nằm về phía bên phải cúa dạ dày (bao từ) và tạo nên giường túi mật

Gan được cung cấp máu bởi hai mạch chính ở thùy phải: động mạch gan và tĩnh mạch cửa (tĩnh mạch gánh)

Đỗ Đức Nghĩa (biên soạn)

Động mạch gan thường bắt nguồn từ động mạch thân tạng Tĩnh mạch cứa dẫn lưu máu từ lách, tụy và ruột non nhờ đó mà gan có thế tiếp cận được nguồn dinh dưỡng cũng như các sản phẩm phụ của quá trình tiêu hóa thức

ăn Các tĩnh mạch gan dẫn lưu máu từ gan và đổ trực tiếp vào tĩnh mạch chú dưới

Mật sản xuất trong gan được tập trung tại các tiếu quản mật Các tiểu quản này sẽ hội lưu với nhau tạo thành ống mật Các ống mật sẽ đổ về ống gan trái hoặc ống gan phải Hai ống gan này cuối cùng sẽ hợp nhất thành ống gan chung Ống cổ túi mật (nối túi mật) vào ống gan chung và hình thành ống mật chủ Mật có thê’ đổ trực tiếp từ gan vào tá tràng thông qua ống mật chủ hoặc tạm thời được lưu trữ trong túi mật thông qua con đường ống cố túi mật Ông mật chủ và ống tụy đô vào tá tràng ở bóng Vater Gan là một trong số ít nội tạng của cơ thể có khá năng tái tạo lại một lượng nhu mô bị mâ’t Nếu khối lượng gan mất dưới 25% thì gan có thể tái tạo hoàn toàn Điều này là

do tế bào gan có khả năng đặc biệt như là một tế bào mầm đơn thẩm quyền (nghĩa là tế bào gan có thê’ phân đôi thành hai tế bào gan) Cũng có một số tế bào mầm song thẩm quyền gọi là các tế bào oval có thể biệt hóa thành tế bào gan và tế bào lót mặt trong ống mật

10

Cách phòng và đỉêu trị bệnh viêm gan B

Giải phẫu bề mặt

Trừ nơi gan được nối vào cơ hoành thì toàn bộ bề mặt gan được bao phủ bởi lớp phúc mạng tạng, một lớp màng kép, mỏng có tác dụng làm giảm ma sát giữa các cơ quan với nhau Phúc mạng này tạo nên các dây chằng liềm và dây chằng tam giác Các "dây chằng" này không giống như các dây chằng thực sự ớ các khớp và không có chức năng quan trọng nhưng nó lại là những mốc giải phẫu bề mặt giúp nhận biết trong quá trình phẫu thuật

Vê mặt giải phẫu đại thể, gan có thể được chia thành bốn thùy dựa trên các đặc điểm bề mặt Dây chằng liềm có thể nhìn thấy ở mặt trước của gan chia gan thành hai phần: thùy gan trái và thùy gan phải

Nếu nhìn từ mặt sau (hay mặt tạng) thì gan còn có hai thùy phụ nằm giữa thùy gan phải và thùy gan trái Đây là các thùy đuôi (nằm ở phía trên) và thủy vuông (nằm ờ phía dưới)

Giải phẫu chức năng

Đối với phẫu thuật cắt gan thì việc hiểu cặn kẽ cấu trúc của gan dựa trên hệ thống cung cấp máu và dẫn lưu mật có vai trò sống còn Vùng trung tâm, nơi ống mật chú, tĩnh mạch cửa và động mạch gan đi vào gan được gọi là "rốn" gan Ống mật, tĩnh mạch và động mạch chia thành các

11

Đỗ Đức Nghĩa (biên soạn)

nhánh trái và phải và phần gan được cung cấp máu hay dẫn luu mạnh bới các nhánh này được gọi là thùy gan chức năng trái và phải Các thủy chức năng được chia ra bởi một mặt phang nối từ hố túi mật đến tĩnh mạch chú dưới

Chức năng của gan được thực hiện bởi tế bào gan

Gan sản xuất và tiết mật cần thiết cho quá trình tiêu hóa

mỡ Một lượng mật có thể đổ thẳng từ gan vào tá tràng, một phần khác được trữ lại ở túi mật trước khi vào tá tràng Gan cũng đóng một số vai trò quan trọng trong chuyến hóa carbohydrate:

- Tân tạo đường: tổng hợp glucose từ một số amino acid, lactate hoặc glycerol

- Phân giải glycogen: tạo glucose từ glycogen

- Tạo glycogen: tổng hợp glycogen từ glucose

- Giáng hóa insulin và các hoóc môn khác

- Là noi chuyển hóa protein

Gan cũng là co quan tham gia vào quá trình chuyển hóa lipid:

- Tổng hợp cholesterol

- Sản xuất triglyceride

- Gan tổng hợp các yếu tố đông máu, íibrinogen (yếu tố I), thrombin (prothrombin), yếu tố V, yếu tố VII, yếu tố IX, 12

Cách phòng và điêu trị bệnh viêm gan B

antithrombin

- Gan giáng hóa hemoglobin tạo nên các sản phẩm chuyên hóa đi vào dịch mật dưới hình thức các sắc tố mật Gan giáng hóa các chất độc và thuốc thông qua quá trình gọi là chuyển hóa thuốc Tuy nhiên quá trình chuyển hoá này có thể gây độc vì chất chuyển hóa lại độc hon tiền chất của nó

- Gan chuyển ammonia thành urea

- Gan dự trữ râ't nhiều chất khác nhau bao gồm glu-cose dưới dạng glycogen, vitamin B12, sắt và đồng

Trong ba tháng đầu tiên của thai kỳ, gan là nơi tạo hồng cầu chính cho thai nhi Vào tuần thứ 32 của thai kỳ, tủy xương đảm nhận gần như toàn bộ chức năng này

Gan còn tham gia vào quá trình miễn dịch: hệ thống lưới nội mô của gan chứa rất nhiều tế bào có thẩm quyền miễn dịch hoạt động như một cái rây nhằm phát hiện những kháng nguyên trong dòng máu do tĩnh mạch cửa mang đến

Hiện tại, không có một cơ quan nhân tạo nào có thể đảm trách được toàn bộ chức năng vô cùng phức tạp của gan Chỉ một số chức năng có thế thực hiện được thông qua con đường nhân tạo như thẩm phân gan trong điều trị suy gan

13

Đỗ Đức Nghĩa (biên soạn)

Bệnh lý vê gan

Rất nhiều bệnh lý của gan có biểu hiện triệu chiing vàng da do sự tăng cao nồng độ bilirubin trong máu Bilirubin là sản phẩm của quá trình giáng hóa hemo- globin từ những tế bào hồng cầu chết Thông thường thì gan loại bỏ bilirubin ra khỏi dòng máu và tiết vào ruột theo mật

Viêm gan là hiện tượng viêm của gan gây nên do rất nhiều virut khác nhau và một số độc chất, các bệnh tự miễn hoặc di truyền

Xơ gan là sự hình thành tổ chức xơ trong gan thay thế cho nhu mô gan bị chết Nguyên nhân gây chết tế bào gan

có thể kể như viêm gan virut, ngộ độc rưọoí hoặc một số hóa chất độc hại với gan khác

Nhiễm huyết sắc tố là một bệnh di truyền gây nên sự tích trữ sắt trong cơ thể và cuối cùng có thể đưa đến tổn thương gan

Ung thư gan: ung thư gan tiên phát hoặc ung thư đường mật và ung thư di căn, thường là từ ung thư của đường tiêu hóa

Bệnh VVilson: một bệnh lý di truyền gây nên sự tích trữ quá mức đồng trong cơ thể

Viêm đường mật xơ hóa tiên phát: một bệnh lý viêm của đường mật có bản chất tự miễn

14

Xơ gan mật tiên phát: bệnh tự miễn của các đường dẫn mật nhỏ

Hội chứng Budd-Chiari: tắc nghẽn tĩnh mạch gan Hội chứng Gilbert: một rối loạn di truyền của quá trình chuyển hóa bilirubin, hiện diện khoảng 5% dân số

Cũng có nhiều bệnh lý nhi khoa liên quan đến gan như teo đường mật bẩm sinh, thiếu alpha-1 antitrypsin, hội chimg Alagille và ứ mật trong gan tuần tiến có tính chất gia đình

Một số xét nghiệm chức năng gan nhằm đánh giá chức năng gan Các xét nghiệm này khảo sát sự hiện diện của một số enzyme trong máu mà bình thường chúng hiện diện với mức độ lớn trong gan

Cách phòng và điêu trị bệnh viêm gan B

15

Đỗ Đức Nghĩa (biên soạn)

Viêm gan B tà gì?

Bệnh viêm gan siêu vi B do virut viêm gan B (HBV = Hepatitis B virus) gây ra Sau khi nhiễm, siêu vi theo đường máu đến gan nhưng HBV tự nó không gây tổn thương gan trực tiếp, mà làm ảnh hưởng tới hoạt động của hệ miễn dịch chống lại HBV trong tế bào gan

HBV bao gồm phần lõi ở trung tâm và lớp vỏ bao phủ bên ngoài Lớp vỏ chứa một protein mang tên kháng nguyên bề mặt viêm gan B (HBsAg = hepatitis B suríace antigen) Phần lõi chứa HBcAg (hepatitis B core antigen), HBeAg (hepatitis B e antigen), HBV-DNA và DNA polymerase

Nhiễm siêu vi B mạn tính là nguyên nhân thường thấy nhất đưa đến tử vong do xơ gan hoặc ung thư gan Hiện nay trên toàn thế giới có 350 triệu người bị viêm gan mạn tính Người châu Á có tỷ lệ bị nhiễm siêu vi gan B cao nhất trong số tất cả các nhóm chủng tộc

Việt Nam thuộc nhóm nước có tỷ lệ nhiễm virut viêm gan B rất cao, khoảng 15% dân số, tức khoảng 1 0 - 1 2 triệu người đang mang mầm bệnh

16

Cách phòng và đỉêu trị bệnh viêm gan B

Viêm gan B là một căn bệnh truyền nhiễm thường gặp nhất hiện nay Bệnh do virut viêm gan loại B (HBV) truyền nhiễm vào cơ thể gây ra, tồn tại trong tế bào gan và làm tổn thương gan, dẫn đến chứng viêm gan, hoại tử, gan xơ hóa

Sự nguy hiểm của virut HBV

HBV thuộc loại siêu vi trùng (hay virut) Hepadna với

kháng ete (eter), nhưng bất hoạt trong íormalin (íócmon) HBV bao gồm phần lõi ở trung tâm và lớp vỏ bao phủ bên ngoài Lớp vỏ có chứa một protein mang tên kháng nguyên bề mặt viêm gan B (HBsAg = hepatitis B suríace antigen) Phần lõi có chứa HbcAg (hepatitis B core antigen), HBeAg (hepatitis B e antigen), HBV-DNA và DNA polymerase

Sau khi HBV nhập vào cơ thể, hệ miễn nhiễm sẽ tạo kháng thể cho từng kháng nguyên của HBV Một tuần hay một tháng sau khi nhiễm siêu vi, HBsAg xuất hiện trong máu, tiếp theo là HbeAg và anti-HBc Khi HBsAg biến mất, thì kháng thê’ chống HBsAg (anti-HBs) mói xuất hiện Một khi anti-HBs xuất hiện người bệnh được coi như hồi phục, trở thành miễn nhiễm đối với HBV và không lây

17

Đỗ Đức Nghĩa (biên soạn)

bệnh qua người khác được Một số bệnh nhân không tạo được kháng thể này và tiếp tục mang mầm bệnh HBsAg,

sẽ có thể lây cho người khác

Khi xét nghiệm máu thấy HBeAg dưong tính là dấu hiệu cho thấy virut đang nhân lên mạnh mẽ, bệnh nhân có khả năng lây cao, trường hợp này cần điều trị ngay nếu không nguy cơ bệnh diễn tiến sang xơ gan và ung thư gan

là rất lớn

Con đường lây truyền virut viêm gan B

Virut viêm gan B chủ yếu lây qua các con đường sau;

- Mẹ truyền sang con: Trẻ sơ sinh, con của bà mẹ bị nhiễm siêu vi B rất dễ lây nhiễm từ mẹ Đây là đường lây quan trọng nhất

- Đường tình dục: Hoạt động tình dục cùng giới đồng tính nam hoặc khác giới với người nhiễm siêu vi B đều có khả năng bị lây bệnh

- Truyền máu: Truyền máu hoặc chế phẩm máu nhiễm siêu vi B, dùng chung bàn chải đánh răng, dao cạo râu, kềm cắt móng tay với người bị nhiễm siêu vi B, kim chích xăm mình hay xỏ lỗ tai không đảm bảo vô trùng đều có thể bị nhiễm virut viêm gan B

Cẩn thận bị nhiễm virut viêm gan B khi chăm sóc sắc đẹp: Có rất nhiều người đã bị bất ngờ khi bị nhiễm virut viêm gan B sau khi đi chăm sóc sắc đẹp Bởi virut viêm 18

Cách phòng và điêu trị bệnh viêm gan B

gan B là loại virut truyền nhiễm mạnh, nó có thể dễ dàng lây truyền qua máu và dịch từ người bệnh sang người lành và trong quá trình sử dụng dao kéo khi chăm sóc sắc đẹp, nhiều người đã không may khi nhiễm phải virut này Những người xăm lông mày, xăm người, làm móng hay xỏ lỗ tai rất dễ bị lây truyền virut viêm gan B bới ở những người này, trong quá trình thực hiện các hoạt động làm đẹp trên đã làm cho da bị tổn thương khiến cho virut viêm gan B rất dễ xâm nhập vào cơ thể

Hơn nữa, phần lón các cửa hàng chăm sóc sắc đẹp đều thiếu các biện pháp khử trùng bằng nhiệt độ cao, họ chỉ dùng rượu, cồn đế khử trùng các dụng cụ này, như vậy không đảm bảo được việc virut có bị tiêu diệt hoàn toàn không Do đó, khi tiến hành các hoạt động xăm lỊìình hay

xỏ lỗ tai rất dễ bị nhiễm virut viêm gan B

Một số người làm đẹp bằng cách kéo dài chân ở các tiệm massage không quy phạm cũng dễ bị lây nhiễm bệnh viêm gan B ở các tiệm này, các dụng cụ dùng để phẫu thuật cũng thường không được khử trùng đúng cách nên rất dễ làm lây nhiễm virut viêm gan B

Ngoài virut viêm gan B thì ở những người này còn tiềm

HIV do đó khi quyết định đi làm đẹp có sử dụng đến dao kéo, các bạn phải hết sức chú ý đến vấn đề này

19

Đỗ Đức Nghĩa (biên soạn)

Tốt nhâ't nên hạn chế các hoạt động như xăm mình, xỏ

lỗ tai vì các hoạt động này rất dễ khiến bạn bị lây nhiễm bệnh viêm gan B

Tuy nhiên, do nhu cầu làm đẹp của con người hiện nay rất cao, vì thế khi quyết định bất cứ hình thức làm đẹp nào, cũng cần phải chú ý đến các biện pháp phòng ngừa lây truyền bệnh Bạn nên đến bệnh viện hoặc các cơ sở thẩm mỹ có uy tín đê’ tiến hành làm đẹp Trước khi tiến hành làm đẹp, cần phải khử trùng các dụng cụ ở nhiệt độ cao theo đúng quy cách để đảm bảo tiêu diệt được các loại virut, vi khuẩn có thể lây bệnh Các nhân viên y tế làm trong lĩnh vực này cũng cần phải chú ý, tránh bị lây nhiễm bệnh trong quá trình làm đẹp cho người bệnh

Để phòng ngừa tốt nhất sự lây nhiễm căn bệnh này, mọi người nên đi tiêm phòng vacxin viêm gan B Hãy tiêm

đủ số mũi và đúng quy trình để đảm bảo tác dụng chủng ngừa đạt kết quả tốt nhất

Phòng ngừa virut viêm gan B bằng cách nào?

Viêm gan B là căn bệnh nguy hiểm, diễn biến âm thầm

và hiện nay vẫn chưa có thuốc đặc trị vì thế tỷ lệ người bệnh tử vong là rất cao, do đó việc phòng ngừa viêm nhiễm virut viêm gan B là cách tốt nhất để tránh nguy cơ lây bệnh cho mình và cho người khác

20