QUẢN TRỊ KINH DOANH VIỄN THÔNG CHƯƠNG 5-6

- Lao động bổ trợ là những lao động làm các công việc tác động vào quá trình chuẩn bị, quá trình đảm bảo các điều kiện cho lao động công nghệ sản xuất, kiểm tra chất lượng sản phẩm ở cá

Chương 5: Quản trị nhân lực doanh nghiệp viễn thông

CHƯƠNG 5 : QUẢN TRỊ NHÂN LỰC DOANH

NGHIỆP VIỄN THÔNG

GIỚI THIỆU

Mục đích, yêu cầu:

- Nắm được cách xác định các loại lao động của doanh nghiệp viễn thông

- Nắm được bản chất, cách tính và biện pháp nâng cao năng suất lao động

- Nắm được công tác tiền lương trong doanh nghiệp viễn thông

Nội dung chính:

- Tổ chức lao động trong viễn thông, đặc điểm và yêu cầu

- Các lao động viễn thông và cách xác định

- Năng suất lao động viễn thông

- Tiền lương trong doanh nghiệp viễn thông

NỘI DUNG

5.1 TỔ CHỨC LAO ĐỘNG VIỄN THÔNG VÀ ĐẶC ĐIỂM

Quá trình tổ chức lao động viễn thông có một số đặc điểm sau:

- Là ngành liên hiệp nhiều ngành nghề nhưng lại có một chức năng chung là phục vụ truyền đưa tin tức cho các ngành kinh tế quốc dân và nhân dân

- Thu hút một lực lượng lao động khá lớn

- Hoạt động viễn thông vừa thực hiện nhiệm vụ sản xuất kinh doanh, vừa là công cụ chuyên chính phục vụ mọi nhu cầu thông tin liên lạc của Đảng, Nhà nước, phục vụ an ninh quốc phòng

- Cơ sở thông tin trải rộng khắp nơi, liên kết thành một dây chuyền thống nhất trong phạm

vi cả nước, nhiều chức danh lao động phải thường xuyên lưu động trên đường

- Do quy luật khối lượng công việc không đồng đều giữa các giờ trong ngày, giữa các ngày trong tháng, giữa các tháng trong năm nên tổ chức lao động đòi hỏi phải tổ chức chặt chẽ theo nguyên tắc giờ nhiều việc nhiều người, giờ ít việc ít người, thực hiện điều độ lao động thay thế nghỉ bù theo ca kíp

Tổ chức lao động ngành viễn thông phải đảm bảo yêu cầu sau:

- Lãnh đạo, chỉ đạo sản xuất phải tập trung, mọi lao động phải chấp hành kỷ luật nghiêm, tự giác trong làm việc

- Tổ chức lao động phải khoa học, hợp lý và phải có sự hợp đồng chặt chẽ giữa các đơn vị,

bộ phận Chấp hành nghiêm chỉnh các quy trình, thể lệ khai thác thiết bị và nghiệp vụ viễn thông

- Trong quản lý phải thực hiện nghiêm chỉnh Đảng lãnh đạo, cá nhân thủ trưởng phụ trách, phát huy tốt chức năng các bộ phận tham mưu và tinh thần làm chủ tập thể của cán bộ công nhân viên trong đơn vị

- Thường xuyên phát động các phong trào thi đua, phát huy các sáng kiến cải tiến kỹ thuật, áp dụng rộng rãi các kinh nghiệm tiên tiến, học tập và noi gương người tốt, việc tốt trong ngành và các đơn vị

5.2 XÁC ĐỊNH LAO ĐỘNG VIỄN THÔNG

5.2.1 Thành phần lao động viễn thông

Lao động trong khâu sản xuất nói chung và ở các doanh nghiệp viễn thông nói riêng chia làm hai bộ phận chủ yếu và thực hiện hai chức năng chính sau đây:

Một là, bộ phận lao động trực tiếp thực hiện cung cấp các dịch vụ viễn thông như lao động

làm các công việc bảo dưỡng, sửa chữa cáp, dây máy thuê bao, di chuyển lắp đặt máy điện thoại thuê bao, lao động chuyển mạch, vi ba, giao dịch Hao phí lao động này nhập vào giá trị sản phẩm dịch vụ viễn thông Bộ phận lao động này sáng tạo ra giá trị mới và tạo ra thu nhập quốc dân

Hai là, bộ phận phục vụ cho thực hiện các dịch vụ viễn thông

Ngoài hai bộ phận lao động thực hiện hai chức năng chủ yếu của quá trình sản xuất kinh doanh, trong các doanh nghiệp viễn thông còn có bộ phận lao động ngoài kinh doanh Bộ phận lao động này nhiều hay ít tuỳ thuộc vào quy mô và cơ chế quản lý

Trong viễn thông, căn cứ vào chức năng, nội dung công việc của từng lao động bao gồm:

- Lao động công nghệ tức là những lao động tham gia trực tiếp vào quá trình sản xuất kinh

doanh (truyền đưa tin tức) như lao động làm các công việc bảo dưỡng, sửa chữa cáp, dây máy thuê bao, lao động chuyển mạch, vi ba,

- Lao động quản lý là những lao động làm các công việc tác động vào mối quan hệ giữa

những người lao động và giữa các tập thể lao động của đơn vị nhằm thực hiện quá trình sản xuất kinh doanh Lao động quản lý thực hiện các công việc theo chức năng: định hướng, điều hoà, phối hợp, duy trì các mối quan hệ về tổ chức quản lý sản xuất kinh doanh trong và ngoài ngành Lao động quản lý được phân thành ba loại:

+ Viên chức quản lý (Chủ tịch, Phó Chủ tịch, uỷ viên Hội đồng quản trị; Tổng Giám đốc,

Phó Tổng Giám đốc, Kế toán trưởng, Trưởng, Phó các ban Tổng Công ty; Giám đốc, Phó Giám đốc, Kế toán trưởng các công ty, Trưởng Phó đài, trạm, cán bộ chuyên trách Đảng, Đoàn thể)

+ Viên chức chuyên môn kỹ thuật, nghiệp vụ (Chuyên viên, kỹ sư, thanh tra, cán sự, kỹ thuật

viên, kế toán viên, thủ quỹ, thủ kho, y bác sỹ, lưu trữ viên, kỹ thuật viên)

+ Viên chức thừa hành, phục vụ (Nhân viên văn thư, lưu trữ, bảo vệ, kỹ thuật viên đánh máy,

điện nước, lái xe, nhân viên phục vụ)

- Lao động bổ trợ là những lao động làm các công việc tác động vào quá trình chuẩn bị, quá

trình đảm bảo các điều kiện cho lao động công nghệ sản xuất, kiểm tra chất lượng sản phẩm ở các Công ty, đài, trạm như vận chuyển cung ứng vật tư trong dây chuyền công nghệ, vệ sinh công nghiệp, kiểm soát chất lượng thông tin, bảo vệ kinh tế tại doanh nghiệp, tích cước, thu cước, hướng dẫn chỉ đạo kỹ thuật nghiệp vụ

Mỗi loại lao động nói trên có vai trò và nhiệm vụ nhất định trong quá trình sản xuất kinh doanh của ngành viễn thông Nhìn chung lao động phải đáp ứng được những yêu cầu nhất định về bản lĩnh chính trị, năng lực tổ chức thực hiện và phẩm chất đạo đức

Chương 5: Quản trị nhân lực doanh nghiệp viễn thông

- Về bản lĩnh chính trị: Phải kiên định với chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách và pháp luật của Nhà nước, mục tiêu và chiến lược sản xuất kinh doanh của ngành Phải có bản lĩnh chính trị vững vàng, mạnh dạn phát triển sản xuất kinh doanh, tăng thu nhập cho ngành và người lao động, đồng thời tích cực đóng góp cho Nhà nước theo luật pháp quy định, có thái độ đối xử văn minh, lịch sự với khách hàng

- Về năng lực tổ chức thực hiện: Phải có trình độ nhận thức và khả năng vận dụng các quy luật kinh tế, các chính sách, pháp luật, cơ chế quản lý để tổ chức thực hiện có hiệu quả nhiệm vụ sản xuất kinh doanh, luôn luôn trau dồi kiến thức

- Về phẩm chất đạo đức: Luôn trau dồi phẩm chất đạo đức, thực hiện nhiệm vụ một cách chủ động, sáng tạo

5.2.2 Tính toán lao động viễn thông

Theo quy định lao động định biên của doanh nghiệp bao gồm lao động trực tiếp sản xuất (trong các doanh nghiệp viễn thông là lao động công nghệ), lao động phục vụ và bổ trợ, lao động quản lý và lao động bổ sung Như vậy, lao động định biên của doanh nghiệp được xác định như sau:

Tđb= Tcn + Tpv + Tql + Tbs Trong đó: Tđb- Định biên lao động của doanh nghiệp

Tcn - Định biên lao động công nghệ Tpv - Định biên lao động phục vụ và bổ trợ Tql - Định biên lao động quản lý

Tbs - Định biên lao động bổ sung

1 Tính toán định biên lao động công nghệ

a) Đối với các lao động làm các nội dung công việc bảo dưỡng sửa chữa cáp, dây trần, dây máy thuê bao, di chuyển lắp đặt máy điện thoại thuê bao, định biên lao động xác định theo công thức:

n

i i cnj

T

t N

=

Trong đó: Tcnj - Định biên lao động công nghệ loại j (người)

Ni - Số đơn vị sản phẩm tính định mức i (km cáp, máy điện thoại)

ti - Định mức thời gian 1 đơn vị sản phẩm (giờ - người)

Tn - Quỹ thời gian phải làm việc của một lao động trong một năm (2088 giờ)

b) Đối với lao động chuyển mạch, vi ba, hệ thông tin đặc biệt, nguồn, điều hoà khí hậu, các trạm thiết bị cáp quang

Đặc điểm sản xuất của các lao động công nghệ trên đây là phải đảm bảo thông tin thông suốt 24/24 giờ trong ngày, 365 ngày trong năm, theo quy luật không đều, khối lượng các sản phẩm thông tin từng giờ trong ngày, trong tuần, tháng nhiều ít chủ yếu do khách hàng sử dụng các dịch vụ viễn thông quyết định Nhưng khi có yêu cầu sử dụng thì chất lượng đòi hỏi phải nhanh, chính xác, an toàn, do vậy thời gian sản xuất bao gồm thời gian thực tế làm việc và thời gian thường trực Với những đặc điểm sản xuất đó, định biên của các loại lao động công nghệ trên

được xác định trên cơ sở tổ chức lao động khoa học, thể hiện trong việc tổ chức ca làm việc hợp

lý có năng suất lao động, chất lượng cao và đảm bảo nguyên tắc giờ nhiều việc nhiều người, giờ ít việc ít người

2 Tính toán định biên lao động bổ trợ

a) Loại làm việc theo chế độ ca

Căn cứ vào nội dung công việc, khối lượng công tác để nghiên cứu chế độ ca làm việc Sau khi xác định được chế độ ca làm việc, định biên các chức danh phục vụ này tính theo công thức:

5252365

T.L

=

pv

-Trong đó: Tpv - Định biên lao động phục vụ (tính cho từng chức danh)

Tca - Số lao động làm các ca trong ngày thường

52 – Số ngày chủ nhật (thứ bảy) trong một năm

b) Loại làm việc theo giờ hành chính hoặc theo khối lượng công việc

Loại này bao gồm lái xe vận tải, mua sắm vật tư, vệ sinh công nghiệp các đơn vị căn cứ vào nội dung công việc, khối lượng từng nội dung công việc trong năm, thời gian cần thiết để hoàn thành một lần nội dung công việc để tính định biên theo công thức:

n

m

® pv

T

T.M

3 Tính toán định biên lao động quản lý

Định biên lao động quản lý được tính toán theo công thức:

n

m

¨ ycn ql

T

T

=

T ΣTrong đó: Tql - Định biên lao động quản lý (tính cho từng chức danh)

∑ Tycnăm - Tổng số giờ lao động yêu cầu các nội dung công việc của chức

danh trong 1 năm

4 Tính toán định biên lao động bổ sung

Căn cứ vào thoả ước lao động và tình hình cụ thể của đơn vị để định các thời gian trên và tính định biên lao động bổ sung

5.3 NĂNG SUẤT LAO ĐỘNG VIỄN THÔNG

5.3.1 Khái niệm năng suất lao động viễn thông

Năng suất lao động (NSLĐ) là "Sức sản xuất của lao động cụ thể có ích" Nó nói lên kết quả hoạt động sản xuất có mục đích của lao động viễn thông trong một đơn vị thời gian nhất định Năng suất lao động là chỉ tiêu chất lượng quan trọng biểu thị trình độ phát triển lực lượng sản xuất, mức độ tổ chức lao động của toàn xã hội nói chung và ngành viễn thông nói riêng NSLĐ

Chương 5: Quản trị nhân lực doanh nghiệp viễn thông

được đo bằng số lượng sản phẩm dịch vụ viễn thông sản xuất cung cấp trong một đơn vị thời gian; cũng có thể hiểu NSLĐ là lượng thời gian hao phí để sản xuất cung cấp một đơn vị sản phẩm dịch

vụ viễn thông

5.3.2 Các chỉ tiêu tính năng suất lao động viễn thông

1 Chỉ tiêu năng suất tính bằng hiện vật

Khái niệm: Chỉ tiêu năng suất tính bằng hiện vật là dùng sản lượng hiện vật của từng loại sản phẩm dịch vụ viễn thông (đơn vị tính: cuộc, phút, kênh/tháng ) để biểu hiện NSLĐ của một lao động

Công thức tính:

T

Q

W =

Trong đó: w - NSLĐ của một lao động tính bằng đơn vị hiện vật

Q - Khối lượng sản phẩm dịch vụ viễn thông tính bằng hiện vật

T - Tổng số lao động Chỉ tiêu này có ưu điểm biểu hiện NSLĐ một cách cụ thể, chính xác, không chịu ảnh hưởng của sự biến động về giá cả và có thể so sánh NSLĐ giữa các bộ phận, các doanh nghiệp theo một loại sản phẩm dịch vụ viễn thông sản xuất và cung cấp Tuy nhiên chỉ tiêu này có nhược điểm chỉ dùng để tính cho một loại sản phẩm dịch vụ viễn thông nhất định nào đó, không thể dùng làm chỉ tiêu tổng hợp cho nhiều loại sản phẩm dịch vụ viễn thông Trong thực tiễn rất ít các doanh nghiệp,

bộ phận sản xuất cung cấp một loại sản phẩm dịch vụ viễn thông Chính vì vậy để khắc phục nhược điểm này phải dùng chỉ tiêu hiện vật quy ước Nghĩa là các sản phẩm có cùng tính chất và đặc điểm được quy đổi về một sản phẩm dịch vụ lấy làm chuẩn như quy đổi các dịch vụ điện thoại thuê bao về dịch vụ chuẩn

Trong đó: w - NSLĐ của một lao động tính bằng đơn vị giá trị (tiền tệ)

D - Doanh thu sản phẩm dịch vụ viễn thông

T - Tổng số lao động Chỉ tiêu này đặc trưng cho NSLĐ của toàn bộ doanh nghiệp viễn thông và một số đơn vị có

ưu điểm là có thể dùng tính cho các loại sản phẩm dịch vụ khác nhau, khắc phục nhược điểm của chỉ tiêu tính bằng hiện vật Phạm vi sử dụng của nó rộng rãi; có thể dùng để so sánh NSLĐ giữa các

bộ phận, giữa các doanh nghiệp viễn thông với nhau Yêu cầu cơ bản khi dùng chỉ tiêu này là khi so sánh NSLĐ ở các thời kỳ khác nhau có cước phí khác nhau hoặc giá cả thay đổi phải loại trừ ảnh hưởng của yếu tố giá cả Tuy thế chỉ tiêu này vẫn có nhược điểm nhất định, đó là trong chỉ tiêu giá trị (doanh thu) sản phẩm dịch vụ viễn thông bao gồm cả phần giá trị lao động vật hoá không do lao động viễn thông tạo ra, cho nên NSLĐ tính bằng giá trị thể hiện NSLĐ xã hội, phản ánh hiệu quả của lao động khi sử dụng một loại công cụ, tư liệu nào đó Do vậy không thể so sánh NSLĐ tính bằng đơn vị giá trị của các sản phẩm dịch vụ viễn thông có mức trang bị tài sản cố định khác nhau

và cũng không thể so sánh NSLĐ giữa các doanh nghiệp viễn thông có mức trang bị tài sản cố định khác nhau NSLĐ của các doanh nghiệp viễn thông phụ thuộc rất nhiều các yếu tố như vị trí địa lý, mức độ phát triển kinh tế xã hội, văn hoá, tình hình mạng lưới thông tin viễn thông

5.3.3 Các nhân tố ảnh hưởng đến năng suất lao động

1 Nhóm các nhân tố gắn liền với phát triển và sử dụng kỹ thuật công nghệ

Nhóm này bao gồm: cơ giới hoá và tự động hoá quá trình sản xuất cung cấp các sản phẩm dịch vụ viễn thông trên cơ sở kỹ thuật công nghệ tiên tiến; Hiện đại hoá các phương tiện thông tin viễn thông đang khai thác sử dụng; xây dựng mạng lưới viễn thông hợp lý và tin học hoá quá trình truyền đưa tin tức

Các nhân tố kỹ thuật công nghệ ảnh hưởng mạnh nhất đến NSLĐ ngành viễn thông Việc ứng dụng kỹ thuật công nghệ hiện đại trong quá trình cung cấp các dịch vụ viễn thông sẽ làm giảm tiêu hao lao động để thực hiện một đơn vị sản phẩm dịch vụ viễn thông, làm cho lao động có hiệu quả cao hơn

2 Các nhân tố gắn liền với người lao động và quản lý người lao động

Nâng cao trình độ văn hoá chuyên môn cho người lao động có ý nghĩa lớn đối với tăng NSLĐ Thực ra đây là một yếu tố không thể thiếu được Vì bản thân khoa học, kỹ thuật công nghệ phát triển với tố độ nhanh, sự sáng tạo và đưa vào quá trình sản xuất cung cấp các dịch vụ viễn thông càng hiện đại, đòi hỏi người lao động phải có trình độ chuyên môn tương ứng Nếu không nắm bắt các kỹ thuật công nghệ hiện đại, người lao động không thể thực hiện được quá trình sản xuất cung cấp các dịch vụ viễn thông

Cùng với tiến bộ khoa học, kỹ thuật công nghệ cần nâng cao trình độ quản lý người lao động Có thể kể đến phân công và hợp tác lao động, sự phân bố hợp lý lực lượng sản xuất và nguồn nhân lực đều là các nhân tố làm tăng NSLĐ xã hội Các nhân tố ảnh hưởng đến NSLĐ cá nhân bao gồm các nhân tố gắn với bản thân người lao động (Kỹ năng, kỹ xảo, cường độ lao động, thái độ và kỷ luật lao động ) Các nhân tố gắn với quản lý người lao động (Phân công, hợp tác lao động; tạo động lực lao động: tiền lương, tiền thưởng; tổ chức, phục vụ nơi làm việc; định mức ) Các nhân tố gắn với điều kiện làm việc của người lao động (chiếu sáng, tiếng ồn, bụi, thông gió, an toàn lao động )

3 Các nhân tố gắn liền với điều kiện thiên nhiên

Các nhân tố này là điều kiện khách quan ảnh hưởng đến NSLĐ Thời tiết, khí hậu nếu thuận lợi sẽ ảnh hưởng tốt đến quá trình sản xuất cung cấp các dịch vụ viễn thông và do đó làm NSLĐ cao Ngược lại nếu thời tiết, khí hậu khắc nghiệt sẽ làm cho quá trình sản xuất cung cấp các dịch

vụ viễn thông khó khăn và lúc đó NSLĐ sẽ thấp Trong quá trình cung cấp các dịch vụ viễn thông

đã có nhiều hoạt động nhằm hạn chế các ảnh hưởng xấu của thiên nhiên và đạt được kết quả nhất định Tuy nhiên vẫn chưa khắc phục được hết Vì vậy nhân tố điều kiện thiên nhiên vẫn là nhân tố quan trọng, cần phải đặc biệt tính đến để có các biện pháp hạn chế nhằm nâng cao NSLĐ

5.3.4 Biện pháp nâng cao năng suất lao động

Các biện pháp nâng cao NSLĐ được hiểu là biện pháp tiết kiệm lao động xã hội Những biện pháp này liên quan đến việc ứng dụng thành tựu khoa học, kỹ thuật công nghệ, hoàn thiện tổ chức sản xuất, tổ chức lao động cung cấp các dịch vụ viễn thông; nâng cao trình độ sử dụng lao động, xoá bỏ mọi tiêu hao lao động vô ích và những tổn thất về thời gian lao động Xuất phát từ

Chương 5: Quản trị nhân lực doanh nghiệp viễn thông

tình hình và điều kiện cụ thể của quá trình sản xuất cung cấp các dịch vụ viễn thông ở từng nơi, từng thời kỳ để có các biện pháp phù hợp Muốn vậy cần phải:

- Nghiên cứu tất cả các yếu tố tăng NSLĐ có liên quan đến kỹ thuật, công nghệ, trình độ thành tạo của lao động, trình độ sử dụng sức lao động Người cán bộ chuyên môn cần phát động mọi người trong đơn vị để đưa ra các biện pháp nhằm tăng NSLĐ

- Sắp xếp, phân loại các biện pháp có liên quan đến các bộ phận, các đơn vị và doanh nghiệp hoặc rộng hơn nữa đến toàn ngành viễn thông

- Tổ chức để thực hiện các biện pháp

5.4 TIỀN LƯƠNG DOANH NGHIỆP VIỄN THÔNG

5.4.1 Khái niệm tiền lương và nguyên tắc trả lương trong viễn thông

1 Khái niệm tiền lương

Trong điều kiện nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần như ở nước ta hiện nay, phạm trù tiền lương được thể hiện cụ thể trong từng thành phần và khu vực kinh tế

Đối với thành phần kinh tế Nhà nước và khu vực hành chính sự nghiệp trong đó có lao

động ngành viễn thông, tiền lương là số tiền mà các doanh nghiệp Nhà nước, các cơ quan tổ chức của Nhà nước trả cho người lao động theo cơ chế và chính sách của Nhà nước và được thể hiện trong hệ thống thang lương, bảng lương do Nhà nước quy định

Đối với thành phần kinh tế không phải Nhà nước, tiền lương chịu sự tác động, chi phối rất

lớn của thị trường và thị trường lao động Tiền lương trong khu vực này dù vẫn nằm trong khuôn khổ luật pháp và theo những chính sách của Nhà nước nhưng là những giao dịch trực tiếp giữa người sử dụng lao động và người lao động

Tiền lương trong ngành viễn thông phản ánh quan hệ giữa Nhà nước với cán bộ công nhân viên viễn thông Tiền lương trở thành công cụ đắc lực thúc đẩy sự phát triển của sản xuất kinh doanh viễn thông, cải thiện điều kiện sinh hoạt cho cán bộ công nhân viên trong ngành Tiền lương là một vấn đề trọng yếu trong công tác tổ chức sản xuất kinh doanh ngành viễn thông Nó

có quan hệ mật thiết với các mặt hoạt động sản xuất kinh doanh và biểu hiện rõ chính sách, chế độ đãi ngộ đối với người lao động ngành viễn thông Chính vì vậy tiền lương đúng đắn không những thể hiện đầy đủ nguyên tắc trả lương, mà còn có ý nghĩa to lớn trong việc đẩy mạnh tốc độ phát triển sản suất kinh doanh viễn thông, động viên cán bộ công nhân viên thi đua hợp lý hoá sản xuất kinh doanh, cải tiến kỹ thuật, thực hành tiết kiệm để không ngừng nâng cao năng suất lao động, hạ giá thành sản phẩm dịch vụ viễn thông, tạo khả năng vật chất cần thiết để nâng cao phúc lợi của người lao động

2 Nguyên tắc trả lương

- Tiền lương phải được trả trên cơ sở sức lao động và năng suất lao động Những lao động

có trình độ nghề nghiệp cao, thành thạo và chất lượng cao thì được trả công cao và ngược lại Do vậy, tiền lương phải phản ánh đúng giá trị của sức lao động và được coi là giá cả sức lao động

- Trả lương phải căn cứ vào điều kiện lao động cụ thể Việc trả công lao động phải tính đến thực trạng của quá trình lao động để kịp thời động viên năng lực sẵn có, giải phóng sức lao động

và bù đắp khó khăn mà người lao động phải gánh chịu nhằm nâng cao năng suất lao động Trong quá trình lao động, người lao động chịu sự tác động của rất nhiều yếu tố như điều kiện và môi

trường lao động, mức độ nặng nhọc của công việc, do vậy, việc trả lương phải đảm bảo tính hợp

lý, thông qua chế độ phụ cấp nhằm bù đắp hao phí lao động cho người lao động

- Trả lương trên cơ sở thoả thuận giữa người lao động và người sử dụng lao động Sự thoả thuận là yếu tố tinh thần căn bản của tiền lương trong quan hệ hợp đồng lao động

5.4.2 Chế độ tiền lương

Nội dung cơ bản của chế độ tiền lương bao gồm :

1 Tiền lương tối thiểu

a) Khái niệm lương tối thiểu: Tiền lương tối thiểu là số tiền nhất định trả cho người lao

động tương ứng với trình độ lao động giản đơn nhất trong điều kiện lao động bình thường Theo

Bộ luật Lao động: Mức lương tối thiểu được ấn định theo giá sinh hoạt, bảo đảm bù đắp sức lao động giản đơn và một phần tích luỹ tái sản xuất sức lao động mở rộng và được dùng làm căn cứ tính các mức lương cho các loại lao động khác Khi chỉ số giá sinh hoạt tăng lên làm cho tiền lương thực tế của người lao động bị giảm sút, thì Chính phủ điều chỉnh mức lương tối thiểu để bảo đảm tiền lương thực tế Như vậy, lương tối thiểu là mức lương được quy định trên cơ sở cung cầu lao động, khả năng kinh tế và chỉ số giá sinh hoạt theo từng thời kỳ Tiền lương tối thiểu là khung pháp lý quan trọng, là cơ sở để trả công cho người lao động toàn xã hội, là mức lương mang tính chất bắt buộc người sử dụng lao động phải trả ít nhất là bằng chứ không được thấp hơn

b Vai trò của lương tối thiểu:

- Lương tối thiểu là sự đảm bảo có tính pháp lý của nhà nước đối với người lao động trong mọi ngành nghề, khu vực có tồn tại quan hệ lao động Tiền lương tối thiểu bảo đảm đời sống tối thiểu cho người lao động, phù hợp với khả năng của nền kinh tế

- Là công cụ điều tiết của nhà nước trên phạm vi toàn xã hội và trong từng cơ sở kinh tế nhằm loại bỏ sự bóc lột có thể xảy ra đối với người làm công ăn lương trước sức ép của thị trường Bảo vệ sức mua cho các mức tiền lương trước sự gia tăng của lạm phát và các yếu tố kinh tế khác Loại bỏ

sự cạnh tranh không công bằng của thị trường lao động Đảm bảo sự trả lương tương đương cho những công việc tương đương, tiền lương tối thiểu ở một mức độ nào đó là sự điều hoà tiền lương trong các nhóm người lao động mà ở đó tiền lương không được tính đúng mức

- Thiết lập mối quan hệ ràng buộc kinh tế trong lĩnh vực sử dụng lao động, tăng cường trách nhiệm của các bên trong quản lý và sử dụng lao động

c Các loại lương tối thiểu: Hiện nay có hai loại lương tối thiểu là lương tối thiểu chung và

lương tối thiểu đối với người lao động làm việc trong các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài Tuỳ theo điều kiện và khả năng hoạt động kinh doanh, nhà nước khuyến khích doanh nghiệp, cơ quan áp dụng mức lương tối thiểu cao hơn mức lương tối thiểu do nhà nước quy định để làm căn

cứ trả lương cho người lao động

- Mức lương tối thiểu chung: được dùng làm căn cứ tính các mức lương trong hệ thống thang lương, bảng lương, mức phụ cấp lương trong khu vực nhà nước, tính các mức lương ghi trong hợp đồng lao động đối với các doanh nghiệp xây dựng thang lương, bảng lương theo quy định của pháp luật lao động và thực hiện một số chế độ khác cho người lao động theo quy định của pháp luật Mức lương tối thiểu chung áp dụng đối với cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp, lực lượng vũ trang, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị – xã hội

Chương 5: Quản trị nhân lực doanh nghiệp viễn thông

- Mức lương tối thiểu của người lao động Việt nam làm việc trong các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài: được thực hiện theo hướng dẫn của Bộ lao động – Thương binh và Xã hội

2 Hệ thống thang, bảng lương

a Khái niệm thang, bảng lương: Thang, bảng lương là một trong những nội dung quan

trọng trong chính scáh tiền lương Việc xây dựng hệ thống thang, bảng lương phải xuất phát từ đặc điểm lao động khác nhau trong từng ngành nghề và trong điều kiện lao động cụ thể nhằm thiết lập chế độ tiền lương hợp lý cho từng đối tượng lao động

Thang lương là những bậc thang làm thước đo chất lượng lao động, phân định những quan

hệ tỷ lệ trả công lao động khác nhau theo trình độ chuyên môn khác nhau giữa các nhóm người lao động Thang lương bao gồm một số nhất định các bậc và những hệ số tiền lương tương ứng Mỗi bậc trong thang lương thể hiện mức phức tạp và mức tiêu hao lao động của công việc Với công việc có mức độ phức tạp và mức tiêu hao năng lượng ít nhất thì thuộc bậc thấp nhất, thường gọi là bậc khởi điểm Trong thang lương của khu vực sản xuất kinh doanh, bậc khởi điểm gọi là bậc 1 Mức lương bậc 1 có thể cao hơn mức lương tối thiểu Mỗi bậc trong thang lương có thể biểu hiện bằng mức lương theo số tuyệt đối, có thể vừa theo số tuyệt đối, vừa theo hệ số của mỗi bậc trên so với bậc dưới liền kề Chênh lệch giữa bậc cao nhất và bậc thấp nhất của thang lương được gọi là bội số của thang lương Đối với một số nghề do không thể phân chia được các mức độ phức tạp rõ rệt, hoặc do đặc điểm của công việc phải bố trí lao động theo cương vị và trách nhiệm nên thường không gọi là thang lương mà gọi là bảng lương bảng lương cũng có bậc từ số 1 trở đi,

có bậc khởi điểm, có bội số của bảng lương và cũng có thể kèm theo hệ số bậc lương cùng với mức lương theo số tuyệt đối của từng bậc

b Hệ thống thang, bảng lương: Gồm lương cán bộ lãnh đạo bầu cử và bổ nhiệm; lương cán

bộ, công chức chuyên môn hành chính; lương cán bộ, viên chức sự nghiệp…Với doanh nghiệp viễn thông áp dụng thang lương công nhân, nhân viên trực tiếp sản xuất kinh doanh Cụ thể:

Bảng thang lương kỹ thuật viễn thông

Đơn vị tính: 1000 đồng Bậc lương

Nhóm mức lương

I II III IV V VI VII Nhóm I

1,83 530,7 2,10 609,0

2,16 626,4 2,48 719,2

2,55 739,5 2,92 846,8

3,01 872,9 3,45 1000,5

3,56 1032,4 4,07 1180,3

4,20 1218,0 4,80 1392,0

(Nguồn: Hướng dẫn xây dựng thang, bảng lương $ quy chế trả lương theo chế độ tiền lương

mới; NXB Lao động xã hội, năm 2005)

Nhóm I: - Vận hành, bảo dưỡng, sửa chữa thiết bị viba analog;

- Vận hành, bảo dưỡng, sửa chữa máy thu phát vô tuyến điện;

- Vận hành, bảo dưỡng, sửa chữa máy tải ba;

- Vận hành, bảo dưỡng, sửa chữa đường thuê bao;

- Vận hành, bảo dưỡng thiết bị nguồn, thiết bị đầu cuối;

Nhóm II: - Vận hành, bảo dưỡng máy phát hình;

- Vận hành, bảo dưỡng máy phát thanh;

- Vận hành, bảo dưỡng tổng đài quang;

- Vận hành, bảo dưỡng tổng đài điện tử;

- Vận hành, bảo dưỡng thiết bị viba số;

- Vận hành, bảo dưỡng thiết bị thông tin vệ tinh;

- Vận hành, sửa chữa cáp sợi quang;

- Vận hành, sửa chữa cáp kim loại;

- Vận hành, sửa chữa cáp biển;

- Vận hành, bảo dưỡng thiết bị điện tử, tin học

5.4.3 Các hình thức trả lương

1 Trả lương theo sản phẩm

a) Ý nghĩa và điều kiện áp dụng

Trả lương theo sản phẩm là hình thức trả lương cho người lao động căn cứ trực tiếp vào số lượng và chất lượng sản phẩm dịch vụ đã hoàn thành Hình thức trả lương này có ưu điểm và ý nghĩa sau:

- Quán triệt tốt nguyên tắc trả lương theo lao động, vì tiền lương của người lao động phụ thuộc vào số lượng và chất lượng sản phẩm dịch vụ hoàn thành

- Có tác dụng trực tiếp khuyến khích người lao động học tập nâng cao trình độ lành nghề, tích luỹ kinh nghiệm, rèn luyện kỹ năng, phát huy sáng tạo để nâng cao khả năng làm việc và năng suất lao động

- Có ý nghĩa trong việc nâng cao và hoàn thiện công tác quản lý, nâng cao tính tự chủ, chủ động trong làm việc của người lao động

Điều kiện áp dụng hình thức trả lương theo sản phẩm:

- Phải xây dựng được các định mức lao động có căn cứ khoa học Đây là điều kiện quan trọng làm cơ sở để tính toán đơn giá tiền lương, xây dựng kế hoạch, sử dụng hợp lý và có hiệu quả tiền lương

- Đảm bảo tổ chức và phục vụ tốt nơi làm việc nhằm tạo điều kiện cho người lao động hoàn thành năng suất lao động nhờ giảm bớt thời gian tổn thất do phục vụ tổ chức và phục vụ kỹ thuật

- Làm tốt công tác kiểm tra, nghiệm thu sản phẩm nhằm đảm bảo sản phẩm sản xuất ra đúng chất lượng quy định, qua đó tiền lương được tính và trả đúng với kết quả thực tế

- Giáo dục tốt ý thức và trách nhiệm của người lao động để phấn đấu nâng cao năng suất lao động, đảm bảo chất lượng sản phẩm, tiết kiệm vật tư và sử dụng có hiệu quả thiết bị

b) Các chế độ trả lương theo sản phẩm

Trả lương theo sản phẩm trực tiếp cá nhân: Chế độ này được áp dụng rộng rãi đối với lao

động trực tiếp sản xuất trong điều kiện quá trình lao động mang tính chất độc lập tương đối, có thể

Chương 5: Quản trị nhân lực doanh nghiệp viễn thông

định mức, kiểm tra và nghiệm thu sản phẩm một cách cụ thể và riêng biệt Tiền lương của người lao động được hưởng trong kỳ được tính theo công thức:

TL1 = ĐG Q1

Trong đó: TL1 - Tiền lương thực tế người lao động được nhận

ĐG - Đơn giá tiền lương trả cho một sản phẩm

Q1 - Số lượng sản phẩm dịch vụ hoàn thành

Trả lương sản phẩm tập thể: Chế độ này áp dụng để trả cho một nhóm người lao động khi

hoàn thành một khối lượng sản phẩm nhất định, khi những công việc đòi hỏi nhiều người cùng tham gia thực hiện, các công việc của mỗi lao động có liên quan với nhau

Tiền lương thực tế người lao động được hưởng:

TL1 = ĐG Q1

Q

T.TL

TL1 - Tiền lương thực tế tổ, nhóm người lao động được hưởng

ĐG - Đơn giá tiền lương

Q1 - Sản lượng thực tế hoàn thành

Trả lương theo sản phẩm gián tiếp: Chế độ này được áp dụng để trả lương cho những lao

động làm các công việc phục vụ hay bổ trợ, phục vụ cho hoạt động của lao động chính

- Tính đơn giá tiền lương:

Q.M

TL

=

Gbt

Trong đó: ĐGbt - Đơn giá tiền lương của lao động phụ, bổ trợ

TLbt - Lương cấp bậc của lao động phụ, bổ trợ

M - Mức phục vụ của lao động phụ, bổ trợ

Q - Mức sản lượng của lao động chính

- Tính tiền lương thực tế: TL1bt = ĐGbt Q1

Trong đó: TL1bt - Tiền lương thực tế của lao động phụ, bổ trợ

Q1 - Sản lượng thực tế hoàn thành của lao động chính

Trả lương sản phẩm khoán: Chế độ này được áp dụng cho những công việc được giao

khoán cho người lao động, khi các công việc mang tính đột xuất, không thể định mức lao động ổn định trong thời gian dài Tiền lương khoán được tính: TL1 = ĐGk Q1

Trong đó: TL1 - Tiền lương thực tế

ĐGk - Đơn giá khoán cho một sản phẩm hay công việc

Trả lương sản phẩm có thưởng: Là các chế độ trả lương sản phẩm kết hợp với tiền thưởng

Chế độ trả lương này gồm hai bộ phận:

- Phần trả theo đơn giá cố định và số lượng sản phẩm dịch vụ thực hiện

- Phần tiền thưởng được tính dựa vào trình độ hoàn thành các chỉ tiêu thưởng cả về số lượng

và chất lượng sản phẩm dịch vụ

Tiền lương sản phẩm có thưởng được tính:

100

)h.m(TL+TL

=

Trong đó: TLth - Tiền lương sản phẩm có thưởng

TLsp - Tiền lương trả theo sản phẩm dịch vụ

m - Tỷ lệ % tiền thưởng tính theo tiền lương sản phẩm với đơn giá cố định

h - Tỷ lệ % hoàn thành vượt mức sản lượng được tính thưởng

Trả lương theo sản phẩm luỹ tiến: Chế độ này được áp dụng ở những khâu yếu trong sản

xuất, ảnh hưởng trực tiếp đến toàn bộ quá trình sản xuất

Trả lương theo sản phẩm lũy tiến dùng hai loại giá:

- Đơn giá cố định dùng để trả cho những sản phẩm thực tế đã hoàn thành

- Đơn giá luỹ tiến dùng để tính lương cho những sản phẩm vượt mức khởi điểm Đơn giá luỹ tiến là đơn giá cố định nhân với tỷ lệ tăng đơn giá

Tiền lương trả theo sản phẩm lũy tiến: TLlt= ĐG Q1 + ĐG k(Q1 - Qkđ)

Trong đó: TLlt - Tiền lương trả theo sản phẩm luỹ tiến

Qkđ - Sản lượng đạt mức khởi điểm

k - Tỷ lệ tăng thêm để có được đơn giá lũy tiến

100.t

=k

tl

cd cd

γγ

Trong đó: γcđ - Tỷ trọng chi phí gián tiếp sản xuất cố định trong giá thành

tcđ - Tỷ lệ tiền tiết kiệm về chi phí gián tiếp sản xuất cố định dùng để tăng đơn

giá

γtl - Tỷ trọng tiền lương trong giá thành khi hoàn thành vượt mức sản lượng

2 Trả lương theo thời gian

a) Trả lương theo thời gian đơn giản: Là chế độ trả lương mà tiền lương của mỗi lao động

do mức lương cấp bậc và thời gian thực tế làm việc quyết định Chế độ trả lương này chỉ áp dụng khi không định mức lao động được, khó đánh giá công việc chính xác

Tiền lương được tính: TLttđg = TLcb t lv

Trong đó: TLttđg - Lương thực tế người lao động được nhận

TLcb - Lương cơ bản tlv - Thời gian làm việc Lương theo thời gian đơn giản có thể lương giờ, lương ngày và lương tháng ở nước ta nói chung, ngành viễn thông nói riêng chủ yếu áp dụng lương tháng Nhược điểm chủ yếu của chế độ trả lương này là mang tính chất bình quân, không khuyến khích sử dụng hợp lý thời gian làm việc, tiết kiệm vật tư và khai thác triệt để thiết bị để nâng cao NSLĐ

b) Trả lương theo thời gian có thưởng: Là chế độ trả lương theo thời gian đơn giản kết hợp

với chế độ thưởng khi đạt hoặc vượt các chỉ tiêu về số lượng hoặc chất lượng quy định Chế độ

Chương 5: Quản trị nhân lực doanh nghiệp viễn thông

này áp dụng đối với lao động phụ, bổ trợ hoặc những lao động chính làm việc ở những khâu sản xuất có trình độ cơ khí hoá, tự động hoá cao hoặc những công việc đòi hỏi phải tuyệt đối đảm bảo chất lượng Tiền lương được tính: TLttct = TLttđg + TLt

Trong đó: TLttct - Tiền lương thời gian có thưởng

TLt - Tiền thưởng Chế độ tiền lương này có ưu điểm phản ánh trình độ thành thạo và thời gian làm việc thực

tế, gắn thành tích công tác của từng lao động thông qua các chỉ tiêu xét thưởng Do đó khuyến khích người lao động quan tâm đến trách nhiệm và kết quả công tác của mình

TÓM TẮT NỘI DUNG CỦA CHƯƠNG

1 Tổ chức lao động trong viễn thông có một số đặc điểm cần chú ý, đó là viễn thông là ngành liên hiệp nhiều ngành nghề nhưng lại có một chức năng chung là phục vụ truyền đưa tin tức cho các ngành kinh tế quốc dân và nhân dân Thu hút một lực lượng lao động khá lớn Hoạt động viễn thông vừa thực hiện nhiệm vụ sản xuất kinh doanh, vừa là công cụ chuyên chính phục vụ mọi nhu cầu thông tin liên lạc của Đảng, Nhà nước, phục vụ an ninh quốc phòng Cơ sở thông tin trải rộng khắp nơi, liên kết thành một dây chuyền thống nhất trong phạm vi cả nước, nhiều chức danh lao động phải thường xuyên lưu động trên đường Do quy luật khối lượng công việc không đồng đều giữa các giờ trong ngày, giữa các ngày trong tháng, giữa các tháng trong năm nên tổ chức lao động đòi hỏi phải tổ chức chặt chẽ theo nguyên tắc giờ nhiều việc nhiều người, giờ ít việc ít người, thực hiện điều độ lao động thay thế nghỉ bù theo ca kíp Tổ chức lao động ngành viễn thông phải đảm bảo yêu cầu lãnh đạo, chỉ đạo sản xuất phải tập trung, mọi lao động phải chấp hành kỷ luật nghiêm, tự giác trong làm việc; phải khoa học, hợp lý và phải có sự hợp đồng chặt chẽ giữa các đơn vị, bộ phận; chấp hành nghiêm chỉnh các quy trình, thể lệ khai thác thiết bị và nghiệp

vụ viễn thông…

2 Xác định lao động viễn thông được thực hiện riêng cho từng loại lao động Với lao động công nghệ chia ra lao động làm các nội dung công việc bảo dưỡng sửa chữa cáp, dây trần, dây máy thuê bao, di chuyển lắp đặt máy điện thoại thuê bao; lao động chuyển mạch, vi ba, hệ thông tin đặc biệt, nguồn, điều hoà khí hậu, các trạm thiết bị cáp quang Với lao động bổ trợ chia ra loại làm việc theo chế độ ca, loại làm việc theo giờ hành chính hoặc theo khối lượng công việc Với lao động quản lý và lao động bổ sung

3 Năng suất lao động là "Sức sản xuất của lao động cụ thể có ích" Nó nói lên kết quả hoạt động sản xuất có mục đích của lao động viễn thông trong một đơn vị thời gian nhất định Để tính năng suất lao động có thể sử dụng chỉ tiêu hiện vật, chỉ tiêu giá trị và chỉ tiêu thời gian Để nâng cao NSLĐ cần có các biện pháp như biện pháp về kỹ thuật công nghệ, biện pháp về tổ chức và khuyến khích kinh tế

4 Tiền lương, trước hết là số tiền mà người sử dụng lao động trả cho người lao động Trong điều kiện nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần như ở nước ta hiện nay, phạm trù tiền lương được thể hiện cụ thể trong từng thành phần và khu vực kinh tế Nguyên tắc trả lương là trên cơ sở sức lao động và năng suất lao động Trả lương phải căn cứ vào điều kiện lao động cụ thể và trên

cơ sở thoả thuận giữa người lao động và người sử dụng lao động

5 Chế độ tiền lương bao gồm tiền lương tối thiểu và hệ thống thang bảng lương Hiện nay thường trả lương theo sản phẩm và trả lương theo thời gian Mỗi hình thức trả lương có ưu nhược

điểm và phạm vi sử dụng nhất định Để phát huy được vai trò của tiền lương cần vận dụng các hình thức trả lương cho phù hợp với điều kiện cụ thể

CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP

1 Tổ chức lao động trong viễn thông có những đặc điểm gì? Phải đáp ứng những yêu cầu nào?

2 Lao động trong viễn thông có những loại nào? Cách xác định các loại lao động đó?

3 Thế nào là NSLĐ? Cách tính và biện pháp nâng cao năng suất lao động?

4 Anh (chị) hiểu thế nào là tiền lương? Có mấy nguyên tắc trả lương? Chế độ tiền lương bao gồm những nội dung gì ?

5 Các hình thức trả lương ? Nội dung, ưu nhược điểm và phạm vi áp dụng

Chương 6: Quản trị tài chính doanh nghiệp viễn thông

CHƯƠNG 6 : QUẢN TRỊ TÀI CHÍNH DOANH NGHIỆP

- Yêu cầu nắm được những kiến thức cơ bản và biết cách vận dụng để giải quyết vấn đề khi nghiên cứu những nội dung liên quan đến kiến thức của chương

Nội dung chính:

- Vốn kinh doanh của doanh nghiệp viễn thông (vốn cố định và vốn lưu động)

- Doanh thu hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp viễn thông

- Chi phí, giá thành và giá cước sản phẩm dịch vụ của doanh nghiệp viễn thông

- Lợi nhuận hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp viễn thông

NỘI DUNG

6.1 VỐN KINH DOANH DOANH NGHIỆP VIỄN THÔNG

6.1.1 Vốn cố định

1 Tài sản cố định

a Khái niệm: Tài sản cố định (TSCĐ) là những tư liệu lao động tham gia vào nhiều chu kỳ

sản xuất kinh doanh vẫn giữ nguyên hình thái vật chất ban đầu Trong quá trình tham gia bị hao mòn và giá trị của nó chuyển dần sang giá trị sản phẩm theo mức độ hao mòn và được thu hồi lại dưới hình thức khấu hao

TSCĐ có nhiều loại, có thời gian sử dụng và giá trị khác nhau, cho nên để thuận tiện cho việc quản lý, Nhà nước quy định tiêu chuẩn nhận biết TSCĐ Với tài sản cố định hữu hình (Chắc chắn thu được lợi ích kinh tế trong tương lai từ việc sử dụng tài sản đó; Nguyên giá tài sản phải được xác định một cách tin cậy; Có thời gian sử dụng từ một năm trở lên và có giá trị từ

10.000.000 đồng trở lên) Với tài sản cố định vô hình ( Tính khả thi về mặt kỹ thuật đảm bảo cho

việc hoàn thành và đưa tài sản vô hình vào sử dụng theo dự tính hoặc để bán; Doanh nghiệp dự định hoàn thành tài sản vô hình để sử dụng hoặc để bán; Doanh nghiệp có khả năng sử dụng hoặc bán tài sản vô hình đó; Tài sản vô hình đó phải tạo ra được lợi ích kinh tế trong tương lại; Có đầy

đủ các nguồn lực về kỹ thuật, tài chính và các nguồn lực khác để hoàn tất các giai đoạn triển khai, bán hoặc sử dụng tài sản vô hình đó; Có khả năng xác định một cách chắc chắn toàn bộ chi phí trong giai đoạn triển khai để tạo ra tài sản vô hình đó và ước tính có đủ tiêu chuẩn về thời gian sử dụng và giá trị theo quy định cho TSCĐ vô hình)

Những tư liệu lao động không đủ tiêu chuẩn quy định trên được coi là những công cụ lao động nhỏ, được mua sắm bằng nguồn vốn lưu động Trên thực tế việc xem xét tiêu chuẩn và nhận biết TSCĐ không phải là vấn đề đơn giản

Đặc điểm chung của TSCĐ là tham gia trực tiếp hoặc gián tiếp vào nhiều chu kỳ sản xuất sản phẩm Trong quá trình đó mặc dầu TSCĐ bị hao mòn song chúng vẫn giữ nguyên được hình thái vật chất ban đầu và đặc tính sử dụng Giá trị của TSCĐ không bị tiêu hao hoàn toàn trong lần

sử dụng đầu tiên mà nó được chuyển dịch dần từng phần vào giá trị sản phẩm sản xuất ra Bên cạnh những đặc điểm nêu trên, một tư liệu lao động chỉ được coi là TSCĐ khi nó là sản phẩm của lao động Do đó TSCĐ không chỉ có giá trị sử dụng mà còn có giá trị Nói cách khác TSCĐ phải

là hàng hoá như mọi hàng hoá thông thường khác Thông qua mua bán, trao đổi các TSCĐ có thể được chuyển dịch quyền sở hữu và quyền sử dụng từ chủ thể này sang chủ thể khác trên thị trường TSCĐ ngành viễn thông là điều kiện chủ yếu thể hiện năng lực sản xuất kinh doanh của ngành Các TSCĐ này là yếu tố quan trọng để thực hiện hoàn thành nhiệm vụ và đảm bảo công tác truyền đưa tin tức thường xuyên liên tục Ngoài những đặc điểm chung, TSCĐ của ngành viễn thông có những đặc điểm , đặc thù riêng như giá trị của TSCĐ chiếm tỷ trọng lớn trong vốn sản xuất kinh doanh của ngành; Hầu hết các TSCĐ đều có giá trị lớn và được nhập từ nước ngoài; Một số TSCĐ như công trình đường dây, anten thường xuyên hoạt động ngoài trời do đó chịu ảnh hưởng lớn đến mức độ hao mòn

b Phân loại tài sản cố định

Phân loại tài sản cố định theo hình thức biểu hiện:

- TSCĐ hữu hình: Là những tư liệu lao động chủ yếu được biểu hiện bằng các hình thái vật

chất cụ thể như trạm vi ba, tổng đài, nhà cửa Những TSCĐ này có thể là từng đơn vị tài sản có kết cấu độc lập hoặc là một hệ thống gồm nhiều bộ phận tài sản liên kết với nhau để thực hiện một hay một số chức năng nhất định trong quá trình sản xuất kinh doanh

- TSCĐ vô hình: Là những TSCĐ không có hình thái vật chất cụ thể, thể hiện một lượng

giá trị đã được đầu tư có liên quan trực tiếp đến nhiều chu kỳ kinh doanh của doanh nghiệp như chi phí thành lập doanh nghiệp, chi phí về đất sử dụng, chi phí mua bằng sáng chế, phát minh hay nhãn hiệu thương mại, giá trị lợi thế thương mại

Cách phân loại này cho thấy được cơ cấu đầu tư vào TSCĐ hữu hình và vô hình Từ đó lựa chọn các quyết định đầu tư hoặc điều chỉnh cơ cấu đầu tư sao cho phù hợp và có hiệu quả nhất

Phân loại tài sản cố định theo mục đích sử dụng:

- TSCĐ dùng cho mục đích kinh doanh: Là những TSCĐ dùng trong hoạt động kinh doanh

dịch vụ viễn thông và kinh doanh dịch vụ khác của đơn vị Bao gồm những TSCĐ tham gia trực tiếp hoặc gián tiếp vào quá trình truyền đưa tin tức nh thiết bị chuyển mạch, thiết bị truyền dẫn,

- TSCĐ dùng cho mục đích phúc lợi, sự nghiệp, an ninh, quốc phòng: Là những TSCĐ do

ngành quản lý và sử dụng cho các hoạt động phúc lợi, sự nghiệp, TSCĐ phục vụ cho hoạt động bảo đảm an ninh, quốc phòng của ngành như nhà ăn, câu lạc bộ

- Các TSCĐ bảo quản hộ, gửi hộ, cất giữ hộ nhà nước: Là những TSCĐ bảo quản hộ, giữ

hộ cho các đơn vị khác hoặc cho nhà nước theo quyết định của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền Cách phân loại này cho thấy cơ cấu TSCĐ của mình theo mục đích sử dụng từ đó có biện pháp quản lý TSCĐ sao cho có hiệu quả nhất

Chương 6: Quản trị tài chính doanh nghiệp viễn thông

Phân loại tài sản cố định theo công dụng kinh tế:

- Nhà cửa, vật kiến trúc: Là những TSCĐ được hình thành sau quá trình thi công xây dựng

như nhà xưởng, trụ sở làm việc, trạm vi ba, cột vi ba, cột điện thoại

- Máy móc thiết bị: Là toàn bộ các loại máy móc thiết bị dùng trong hoạt động sản xuất kinh

doanh như tổng đài, máy vi ba

- Thiết bị truyền dẫn: Là các thiết bị truyền dẫn như cáp

- Thiết bị, dụng cụ quản lý: Là những thiết bị, dụng cụ dùng trong công tác quản lý hoạt

động sản xuất kinh doanh như máy vi tính, thiết bị điện tử, máy điều hoà nhiệt độ

- Các loại TSCĐ khác: Là toàn bộ TSCĐ khác ngoài các loại trên

Cách phân loại trên cho thấy công dụng cụ thể của từng loại TSCĐ, tạo điều kiện thuận lợi cho việc quản lý sử dụng TSCĐ và tính toán khấu hao TSCĐ một cách chính xác

Phân loại tài sản cố định theo tình hình sử dụng:

- TSCĐ đang sử dụng: Đó là những TSCĐ đang sử dụng cho hoạt động sản xuất kinh

doanh hoặc các hoạt động phúc lợi, sự nghiệp, an ninh và quốc phòng

- TSCĐ chưa cần dùng: Là những TSCĐ cần thiết cho hoạt động sản xuất kinh doanh hay

các hoạt động khác song hiện tại chưa cần dùng hoặc đang được dự trữ để sử dụng sau này

- TSCĐ không cần dùng chờ thanh lý: Là những TSCĐ không cần hay không phù hợp với

nhiệm vụ sản xuất kinh doanh

Cách phân loại này cho thấy mức độ sử dụng có hiệu quả các TSCĐ như thế nào, từ đó có biện pháp nâng cao hơn nữa hiệu quả sử dụng chúng

Theo sở hữu

- TSCĐ tự có: Là tài sản được đầu tư, mua sắm, xây dựng bằng nguồn vốn của ngân sách

nhà nước, sau đó chuyển giao cho ngành quản lý hoặc bằng nguồn vốn tự có của doanh nghiệp

- TSCĐ đi thuê: là những tài sản mà ngành không có phải đi thuê ngoài theo yêu cầu sản

xuất kinh doanh

Cách phân loại này có tác dụng giúp cho việc xác định phạm vi quản lý TSCĐ hiện có; tính toán khấu hao và xác định hướng đầu t mở rộng cho các thời kỳ

Tuỳ theo yêu cầu và mục đích của công tác quản lý mà lựa chọn cách thức phân loại cho phù hợp Mỗi cách phân loại trên đây cho phép đánh giá, xem xét kết cấu TSCĐ theo các tiêu thức khác nhau

c Các hình thức đánh giá tài sản cố định

* Đánh giá tài sản cố định theo giá trị ban đầu (nguyên giá): Theo phương pháp này giá

trị TSCĐ là toàn bộ các chi phí thực tế đã chi ra để có được TCSĐ cho đến khi đưa TSCĐ vào hoạt động bình thường như giá mua thực tế của TSCĐ, các chi phí vận chuyển, bốc dỡ, lắp đặt, chạy thử, lãi tiền vay đầu tư TSCĐ khi chưa bàn giao và đưa TSCĐ vào sử dụng Tuỳ theo từng loại TSCĐ hữu hình hay vô hình, mà nguyên giá được xác định với nội dung cụ thể khác nhau

Xác định nguyên giá tài sản cố định hữu hình

- TSCĐ hữu hình mua sắm: Nguyên giá TSCĐ hữu hình mua sắm (kể cả mua mới và cũ)

là giá mua thực tế phải trả công (+) các khoản thuế (không bao gồm các khoản thuế được hoàn lại), các chi phí liên quan trực tiếp phải chi ra tính đến thời điểm đưa TSCĐ vào trạng thái sẵn

sàng sử dụng như lãi tiền vay đầu tư cho TSCĐ; chi phí vận chuyển, bốc dỡ; chi phí nâng cấp; chi phí lắp đặt, chạy thử; lệ phí trước bạ…Trường hợp TSCĐ hữu hình mua trả chậm, trả góp, nguyên giá tài sản cố định mua sắm là giá mua trả tiền ngay tại thời điểm mua cộng (+) các khoản thuế (không bao gồm các khoản thuế được hoàn lại), các chi phí liên quan trực tiếp phải chi ra tính đến thời điểm đưa TSCĐ vào trạng thái sẵn sàng sử dụng như chi phí vận chuyển, bốc dỡ; chi phí nâng cấp; chi phí lắp đặt, chạy thử; lệ phí trước bạ…Khoản chênh lệch giữa giá mua trả chậm và giá mua trả tiền ngay được hạch toán vào chi phí tài chính theo kỳ hạn thanh toán, trừ khi chênh lệch đó được tính vào nguyên giá của TSCĐ hữu hình theo quy định vốn hoá chi phí lãi vay

- TSCĐ hữu hình mua dưới hình thức trao đổi: Nguyên giá TSCĐ hữu hình mua sắm dưới

hình thức trao đổi với một TSCĐ hữu hình không tương tự hoặc tài sản khác là gía trị hợp lý của TSCĐ hữu hình nhận về, hoặc giá trị hợp lý của tài sản đem trao đổi (sau khi cộng thêm các khoản phải trả thêm hoặc trừ đi các khoản phải thu về) cộng (+) các khoản thuế (không bao gồm các khoản thuế được hoàn lại), các chi phí liên quan trực tiếp phải chi ra tính đến thời điểm đưa TSCĐ vào trạng thái sẵn sàng sử dụng như chi phí vận chuyển, bốc dỡ; chi phí nâng cấp; chi phí lắp đặt, chạy thử; lệ phí trước bạ… Nguyên giá TSCĐ hữu hình mua dưới hình thức trao đổi với một TSCĐ hữu hình tương tự, hoặc có thể hình thành do được bán để đổi lấy quyền sở hữu một TSCĐ hữu hình tương tự là giá trị còn lại của TSCĐ hữu hình đem trao đổi

- TSCĐ hữu hình tự xây dựng hoặc tự sản xuất: Nguyên giá TSCĐ hữu hình tự xây dựng

hoặc tự sản xuất là giá thành thực tế của TSCĐ cộng (+) các chi phí lắp đặt chạy thử, các chi phí khác trực tiếp liên quan phải chi ra tính đến thời điểm đưa TSCĐ vào trạng thái sẵn sàng sử dụng (trừ các khoản lãi nội bộ, các chi phí không hợp lý như vật liệu lãng phí, lao động hoặc các khoản chi phí khác vượt quá mức quy định trong xây dựng hoặc tự sản xuất)

- Nguyên giá TSCĐ hữu hình do đầu tư xây dựng cơ bản hình thành theo phương thức giao thầu là giá quyết toán công trình xây dựng theo quy định tại Quy chế quản lý đầu tư và xây dựng

hiện hành cộng (+) lệ phí trước bạ, các chi phí liên quan trực tiếp khác

- TSCĐ được cấp, được điều chuyển đến… Nguyên giá TSCĐ hữu hình được cấp, được

điều chuyển đến… là giá trị còn lại trên sổ kế toán của TSCĐ ở các đơn vị cấp, đơn vị điều chuyển…hoặc giá trị theo đánh giá thực tế của Hội đồng giao nhận công (+) các chi phí mà bên nhận tài sản phải chi ra tính đến thời điểm đưa TSCĐ vào trạng thái sẵn sàng sử dụng như chi phí vận chuyển, bốc dỡ; chi phí nâng cấp, lắp đặt, chạy thử, lệ phí trước bạ (nếu có) Đối với TSCĐ điều chuyển giữa các đơn vị thành viên hạch toán phụ thuộc thì nguyên giá TSCĐ phản ánh ở đơn vị bị điều chuyển phù hợp với bộ hồ sơ của TSCĐ đó Đơn vị nhận TSCĐ căn cứ vào nguyên giá, số khấu hao luỹ kế, giá trị còn lại trên sổ sách kế toán và bộ hồ sơ của TSCĐ đó để xác định các chỉ tiêu nguyên giá, số khấu hao luỹ kế, giá trị còn lại trên sổ kế toán của TSCĐ và phản ánh vào sổ kế toán

- TSCĐ hữu hình được cho, được biếu, tặng, nhận vốn góp liên doanh, nhận lại vốn góp

do phát hiện thừa… Nguyên giá TSCĐ hữu hình được cho, được biếu, tặng, nhận vốn góp liên

doanh, nhận lại vốn góp do phát hiện thừa là giá trị theo đánh giá thực tế của Hội đồng giao nhận cộng (+) các chi phí mà bên nhận phải chi ra tính đến thời điểm đưa TSCĐ vào trạng thái sẵn sàng

sử dụng như chi phí vận chuyển, bốc dỡ; chi phí nâng cấp, lắp đặt, chạy thử, lệ phí trước bạ…

Xác định nguyên giá tài sản cố định vô hình

Chương 6: Quản trị tài chính doanh nghiệp viễn thông

- TSCĐ vô hình loại mua sắm: Nguyên giá TSCĐ vô hình loại mua sắm là giá mua thực tế

phải trả cộng (+) các khoản thuế (không bao gồm các khoản thuế được hoàn lại), các chi phí liên quan phải chi ra tính đến thời điểm đưa tài sản vào sử dụng theo dự tính Trường hợp TSCĐ vô hình mua dưới hình thức trả chậm, trả góp, nguyên giá TSCĐ là giá mua trả tiền ngay tại thời điểm mua Khoản chênh lệch giữa giá mua trả chậm và giá mua trả tiền ngay được hạch toán vào chi phí tài chính theo kỳ hạn thanh toán, trừ khi số chênh lệch đó được tính vào nguyên giá của TSCĐ vô hình theo quy định vốn hoá chi phí lãi vay

- TSCĐ vô hình mua dưới hình thức trao đổi: Nguyên giá TSCĐ vô hình mua dưới hình

thức trao đổi với một TSCĐ vô hình không tương tự hoặc tài sản khác là giá trị hợp lý của TSCĐ

vô hình nhận về, hoặc giá trị hợp lý của tài sản đem trao đổi (sau khi cộng thêm các khoản phải trả thêm hoặc trừ đi các khoản phải thu về) cộng (+) các khoản thuế (không bao gồm các khoản thuế được hoàn lại), các chi phí liên quan phải chi ra tính đến thời điểm đưa tài sản vào sử dụng theo

dự tính Nguyên giá TSCĐ vô hình mua dới hình thức trao đổi với một TSCĐ vô hình tương tự, hoặc có thể hình thành do được bán để đổi lấy quyền sở hữu một TSCĐ vô hình tương tự là giá trị còn lại của TSCĐ vô hình đem trao đổi

- TSCĐ vô hình được tạo ra từ nội bộ doanh nghiệp: Nguyên giá TSCĐ vô hình được tạo

ra từ nội bộ doanh nghiệp là các chi phí liên quan trực tiếp đến khâu thiết kế, xây dựng, sản xuất thử nghiệm phải chi ra tính đến thời điểm đưa TSCĐ đó vào sử dụng theo dự tính

- TSCĐ vô hình được cấp, được biếu, được tặng: Nguyên giá TSCĐ vô hình được cấp,

đ-ược biếu, đđ-ược tặng là giá trị theo đánh giá thực tế của Hội đồng giao nhận cộng (+) các chi phí phí liên quan trực tiếp phải chi ra tính đến thời điểm đưa TSCĐ đó vào sử dụng theo dự tính

- Quyền sử dụng đất: Là toàn bộ chi phí thực tế đã chi ra có liên quan trực tiếp tới đất sử

dụng bao gồm tiền chi ra để có quyền sử dụng đất và chi phí cho đền bù, giải phóng mặt bằng, san lấp mặt bằng, lệ phí trước bạ

- Quyền phát hành, bản quyền, bằng sáng chế, là toàn bộ các chi phí thực tế đã chi ra cho

các công trình nghiên cứu (bao gồm cả chi cho sản xuất thử nghiệm, chi cho công tác kiểm nghiệm, nghiệm thu của nhà nước) được nhà nước cấp bằng phát minh sáng chế, bản quyền tác giả, hoặc các chi phí mua lại bản quyền tác giả, bản quyền nhãn hiệu, chi cho việc nhận chuyển giao công nghệ từ các tổ chức và cá nhân… mà các chi phí này có tác dụng phục vụ trực tiếp hoạt động kinh doanh

Xác định nguyên giá tài sản cố định thuê tài chính: Nguyên giá TSCĐ thuê tài chính

đư-ợc phản ánh ở đơn vi thuê là giá trị hợp lý của tài sản thuê tại thời điểm khởi đầu thuê tài sản Nếu giá trị hợp lý của tài sản thuê cao hơn giá trị hiện tại của khoản thanh toán tiền thuê tài sản tối thiểu, thì nguyên giá ghi theo giá trị hiện tại của khoản thanh toán tiền thuê tối thiểu Chi phí phát sinh ban đầu liên quan trực tiếp đến hoạt động thuê tài chính được tính vào nguyên giá của TSCĐ

đi thuê

Cách đánh giá này cho thấy được số tiền vốn đầu tư mua sắm TSCĐ ở thời điểm ban đầu, là căn cứ để xác định số tiền phải khấu hao để tái sản xuất giản đơn TSCĐ Ưu điểm của phương pháp đánh giá này là đơn giản và có các dữ liệu tính toán cho đối tượng song nó lại có nhược điểm là do sự biến động của giá cả nên có thể dẫn tới sự khác nhau về giá trị ban đầu của cùng một loại TSCĐ nếu được mua sắm ở các thời kỳ khác nhau Mặt khác phương pháp này không tính đến mức hao mòn hữu hình và vô hình của TSCĐ Dẫn đến nếu dùng giá trị ban đầu của

TSCĐ để đánh giá sẽ không phản ánh đúng tình hình TSCĐ, không thể dùng để tính toán các chỉ tiêu kinh tế trong phân tích

* Đánh giá tài sản cố định theo giá khôi phục (Giá đánh giá lại): Theo phương pháp này

giá trị của TSCĐ là giá trị để mua sắm TSCĐ ở tại thời điểm đánh giá Hay nói một cách khác giá đánh giá lại TSCĐ phản ánh toàn bộ chi phí để tái sản xuất tài sản đó trong một thời gian nhất định Giá đánh giá lại của TSCĐ có thể cao hơn hoặc thấp hơn giá trị ban đầu của nó Tuỳ thuộc vào tình hình cụ thể mà có quyết định xử lý thích hợp như điều chỉnh lại mức khấu hao, thanh lý nhượng bán hoặc hiện đại hoá TSCĐ

Ưu điểm của phương pháp đánh giá này là thống nhất mức giá cả của TSCĐ được mua sắm

ở các thời điểm khác nhau về thời điểm đánh giá lại, loại trừ sự biến động của giá cả Do đó nó là một căn cứ để xem xét, điều chỉnh mức khấu hao, loại trừ ảnh hưởng của hao mòn vô hình Tuy nhiên việc đánh giá lại TSCĐ là một vấn đề phức tạp, vì thế thường sau một số năm nhất định hoặc trong trường hợp có sự đột biến về giá cả, tỷ giá ngoại tệ (Đối với TSCĐ được mua bằng ngoại tệ) thì mới tiến hành đánh giá lại Theo quy định hiện hành chỉ được đánh giá lại TSCĐ trong trường hợp kiểm kê đánh giá lại tài sản theo quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền Thực hiện cổ phần hoá, đa dạng hoá hình thức sở hữu, chuyển đổi sở hữu hoặc dùng tài sản để liên doanh, góp vốn cổ phần (khi đem góp tài sản và khi nhận lại tài sản)

* Đánh giá theo giá trị còn lại của tài sản cố định: Theo phương pháp này giá trị của

TSCĐ là phần giá trị còn lại chưa chuyển vào giá trị của sản phẩm Giá trị còn lại có thể:

- Tính theo giá trị ban đầu: Ưu điểm của các đánh giá này cho phép thấy được mức độ thu

hồi vốn đầu tư đến thời điểm đánh giá Từ đó giúp cho việc lựa chọn chính sách khấu hao để thu hồi số vốn đầu t còn lại

- Tính theo giá đánh giá lại: Ưu điểm của cách đánh giá này là cho thấy được số vốn đầu tư

thực tế còn phải thu hồi đã loại trừ sự ảnh hưởng của giá cả

Có 3 cách xác định giá trị còn lại của TSCĐ

Cách 2 :

tcl

K2 = - x 100

tsd

Trong đó tcl - Thời gian còn phải sử dụng TSCĐ

tsd - Thời gian sử dụng TSCĐ ( theo quy định ) Cách tính này đơn giản nhng không đảm bảo chính xác vì thời gian sử dụng quy định không chính xác Thường xảy ra 2 trường hợp hết thời hạn sử dụng nhưng TSCĐ vẫn còn sử dụng được

và chưa hết thời hạn sử dụng nhưng TSCĐ không sử dụng được nữa

Chương 6: Quản trị tài chính doanh nghiệp viễn thông

2 Vốn cố định

a Khái niệm: Trong điều kiện nền kinh tế thị trường, việc mua sắm xây dựng hay lắp đặt

TSCĐ đều phải thanh toán, chi trả bằng tiền Số vốn đầu tư ứng trước để mua sắm, xây dựng hay lắp đặt các TSCĐ hữu hình và vô hình được gọi là vốn cố định của doanh nghiệp Đó là số vốn đầu tư ứng trước vì số vốn này nếu được sử dụng có hiệu quả sẽ không mất đi, doanh nghiệp sẽ thu hồi lại được sau khi tiêu thụ sản phẩm dịch vụ của mình

Vốn cố định của doanh nghiệp bao gồm giá trị tài sản cố định, số tiền đầu tư tài chính dài hạn, chi phí xây dựng cơ bản dở dang, giá trị TSCĐ thế chấp dài hạn Là số vốn đầu tư ứng trước

để mua sắm, xây dựng các TSCĐ nên quy mô của vốn cố định nhiều hay ít sẽ quyết định quy mô TSCĐ, ảnh hưởng rất lớn đến trình độ trang bị kỹ thuật và công nghệ, năng lực kinh doanh của doanh nghiệp Song ngược lại những đặc điểm kinh tế của TSCĐ trong quá trình sử dụng lại có ảnh hưởng quyết định, chi phối đặc điểm tuần hoàn và luân chuyển của vốn cố định

b Đặc điểm luân chuyển của vốn cố định:

- Vốn cố định luân chuyển và vận động theo đặc điểm của TSCĐ được sử dụng lâu dài, trong nhiều chu kỳ sản xuất quyết định

- Vốn cố định được luân chuyển dần dần từng phần trong các chu kỳ sản xuất Khi tham gia vào quá trình sản xuất, một bộ phận vốn cố định được luân chuyển và cấu thành chi phí sản xuất sản phẩm dịch vụ (dưới hình thức khấu hao) tương ứng với phần giá trị hao mòn của TSCĐ

- Sau nhiều chu kỳ sản xuất, vốn cố định mới hoàn thành một vòng luân chuyển Sau mỗi chu kỳ sản xuất, phần vốn được luân chuyển vào giá trị sản phẩm luỹ kế lại, song phần vốn đầu tư ban đầu vào TSCĐ lại dần dần giảm xuống cho đến khi TSCĐ hết thời gian sử dụng, giá trị của

nó được chuyển dịch hết vào giá trị sản phẩm dịch vụ đã sản xuất cung cấp thì vốn cố định mới hoàn thành một vòng luân chuyển

Những đặc điểm luân chuyển trên đây của vốn cố định đòi hỏi việc quản lý vốn cố định phải luôn gắn liền với việc quản lý hình thái hiện vật của nó là các TSCĐ của doanh nghiệp

Từ những phân tích trên có thể đưa ra khái niệm về vốn cố định: Vốn cố định là một bộ phận của vốn đầu tư ứng trước về TSCĐ mà đặc điểm của nó là luân chuyển dần dần từng phần trong nhiều chu kỳ sản xuất và hoàn thành một vòng tuần hoàn khi TSCĐ hết thời gian sử dụng

3 Hao mòn và khấu hao tài sản cố định

a- Hao mòn tài sản cố định

Hao mòn hữu hình : Là sự hao mòn về vật chất và giá trị của TSCĐ trong quá trình sử

dụng Về mặt vật chất đó là sự hao mòn có thể nhận thấy được từ sự thay đổi trạng thái vật lý ban đầu ở các bộ phận, sự giảm sút về chất lượng, tính năng kỹ thuật ban đầu (tính chắc chắn, độ tin