Ở tiết học hôm nay cô sẽ giúp các em vận dụng những kiến thức đó để giải quyết các mối quan hệ giữa chúng như vị trí và cấu tạo nguyên tử, tính chất của nguyên tố… Để tìm hiểu xem quan h[r]
Trang 1SỞ GD & ĐT TỈNH BÌNH ĐỊNH
TRƯỜNG THPT QUANG TRUNG
Giáo viên hướng dẫn : Nguyễn Thị Kim Ánh
Sinh viên thực tập : Huỳnh Phạm Phúc Nhung
Bài 10: Ý NGHĨA BẢNG TUẦN HOÀN CÁC NGUYÊN TỐ HÓA HỌC
I MỤC TIÊU BÀI HỌC
1 Kiến thức:
a HS biết:
- Ý nghĩa của bảng tuần hoàn đối với hóa học và các môn học khác
b HS hiểu:
- Mối quan hệ giữa vị trí của các nguyên tố trong bảng tuần hoàn với tính chất và cấu tạo của nguyên tố đó
c HS vận dụng:
- Từ vị trí của nguyên tố trong bảng tuần hoàn, suy ra cấu tạo nguyên tử và tính chất của nguyên tố
- Từ cấu tạo nguyên tử suy ra vị trí của nguyên tố trong bảng tuần hoàn
- Dựa vào quy luật biến đổi tính chất của các nguyên tố và hợp chất trong bảng tuần hòa, so sánh tính chất hóa học của một nguyên tố với các nguyên tố lân cận
2 Kỹ năng
- Giải các bài tập liên quan đến bảng tuần hoàn: Quan hệ giữa vị trí với cấu tạo và tính chất
- Biết so sánh tính chất hóa học của một nguyên tố với các nguyên tố lân cận trong bảng tuần hoàn
3 Thái độ
- Rèn luyện tính cẩn thận, tính ham học hỏi, tính kiên trì
- Đào sâu suy nghĩ các bài tập khó
4 Năng lực hình thành
- Năng lực giải quyết vấn đề
- Năng lực hợp tác, hoạt động nhóm
- Năng lực giao tiếp xã hội
- Năng lực tự học
- Năng lực sử dụng ngôn ngữ
Trang 2II PHƯƠNG PHÁP VÀ KỸ THUẬT DẠY HỌC
- Đàm thoại, thuyết trình nêu vấn đề
III CHUẨN BỊ
- GV: + Phiếu học tập, các dạng bài tập vận dụng bảng tuần hoàn.
+ Giáo án, sách giáo khoa, sách giáo viên
- HS: + Ôn lại các kiến thức về BTH và sự biến đổi tuần hoàn tính chất của các nguyên
tố
+ Chuẩn bị bài mới, sách giáo khoa
IV HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC:
1 Ổn định tình hình lớp : Chào lớp, kiểm tra sĩ số, ổn định lớp (1’)
2 Kiểm tra bài cũ : Dự kiến 01 học sinh (4’)
Câu hỏi: Em hãy phát biểu Định luật tuần hoàn? Và hãy cho biết khi đi theo chiều tăng
dần của điện tích hạt nhân nguyên tử trong một nhóm A, chu kỳ thì tính kim loại, phi kim,
độ âm điện, tính axit bazo của các oxit, hydroxit biến đổi như thế nào?
Trả lời: + ND định luật tuần hoàn: Tính chất của các nguyên tố và đơn chất, cũng như
thành phần và tính chất của các hợp chất tạo nên từ các nguyên tố đó biến đổi tuần hoàn theo chiều tăng của điện tích hạt nhân nguyên tử
+ Các tính chất biến đổi theo chiều tăng điện tích hạt nhân:
Tính Chất Kim loại Phi kim Độ âm điện Tính axit
(các oxit, hydroxit)
Tính bazo (các oxit, hydroxit) Nhóm A
PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1(Thời gian: 3’)
1 Nguyên tố R nằm ở ô thứ 16 trong bảng hệ thống tuần hoàn các nguyên tố hóa học.
a Viết cấu hình e nguyên tử của nguyên tố R
b Xác định số proton, số electron, số e lớp ngoài cùng của R
2 Electron cuối cùng của một nguyên tố được viết là 3p3 Xác định vị trí của nguyên tố trong bảng tuần hoàn
PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2(Thời gian:2’)
Nguyên tố M nằm ở ô số 16, nhóm VIA Hãy xác định X và cho biết tính chất đặc trưng của X ? Các em hãy giải thích câu trả lời của mình
Trang 3Chu kỳ
3 Giảng bài mới:
Giới thiệu bài mới: Ở các tiết học trước chúng ta đã nghiên cứu BTH các nguyên tố hóa
học về cấu tạo BTH, sự biến đổi tuần hoàn các tính chất hóa học, định luật tuần hoàn
Ở tiết học hôm nay cô sẽ giúp các em vận dụng những kiến thức đó để giải quyết các mối quan hệ giữa chúng như vị trí và cấu tạo nguyên tử, tính chất của nguyên tố… Để tìm hiểu xem quan hệ giữa vị trí, cấu tạo, tính chất của nguyên tố như thế nào? Chúng
ta cùng nhau tìm hiểu bài 10: Ý nghĩa của bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học
Thờ
i
gian
Hoạt động của Giáo viên Hoạt động của học sinh Năng lực hình
thành
Hoạt động 1: Quan hệ giữa vị trí nguyên tố và cấu tạo nguyên tử của nó.
13’ Nếu biết được vị trí 1 nguyên tố
trong BTH ta có thể xác định
được cấu tạo nguyên tử của
nguyên tố đó không? Chúng ta
đi vào mục I
Các em đã học bài bảng tuần
hoàn các nguyên tố hóa học, từ
vị trí của 1 nguyên tố cho ta
những thông tin gì?
Yêu cầu HS nhắc lại kiến thức
cũ, từ STT của nguyên tố, chu
kỳ, nhóm A suy ra được gì về
cấu tạo nguyên tử của nguyên tố
đó
Để hiểu rõ hơn về mối quan hệ
này, chúng ta cùng xét ví dụ 1
sau:
VD1: Cho nguyên tố X có stt là
20, chu kỳ 4, nhóm IIA Từ vị trí
này cho ta suy ra được gì về cấu
tạo của nguyên tố đó?
Từ vị trí của nguyên tố ta xác
định được cấu tạo nguyên tử
Câu hỏi đặt ra ở đây là liệu ta có
- Vị trí của 1 nguyên tố cho
ta biết stt ô nguyên tố, stt nhóm, stt chu kỳ
- Từ STT của nguyên tố suy ra số proton, số electron
STT của chu kỳ suy ra số lớp e
STT của nhóm A suy ra số
e lớp ngoài cùng
-Stt nguyên tố là 20 => có 20p, 20e
-Chu kỳ 4 => có 4 lớp e ( vì số lớp e bằng stt chu kỳ)
-Nhóm IIA => có 2e lớp ngoài cùng (vì số e lớp ngoài cùng bằng stt nhóm)
- Năng lực giải quyết vấn đề (từ các kiến thức đã học về vị trí suy ra các đặc điểm
về cấu tạo, từ đó vận dụng làm các ví dụ minh họa)
- Năng lực sử dụng ngôn ngữ ( sử dụng ngôn ngữ hóa học về bảng tuần hoàn, trả lời các bài tập ví dụ
mà giáo viên đưa ra)
Trang 4làm được điều ngược lại hay
không? Chúng ta tiếp tục tìm
hiểu qua ví dụ 2
VD2: Cho cấu hình e nguyên tử
của nguyên tố Y là:
1s22s22p63s23p4 Hãy xác định vị
trí của nguyên tố trong BTH? Y
là nguyên tố nào?
Từ ví dụ 2, ta có thể kết luận
rằng, từ cấu tạo nguyên tử của
một nguyên tố, ta có thể suy ra
được vị trí của nguyên tố đó
trong bảng tuần hoàn
- Kết luận: Qua 2 ví dụ trên ta
thấy khi biết vị trí của một
nguyên tố trong BTH, có thể suy
ra cấu tạo nguyên tử của nguyên
tố đó và ngược lại
Cho HS vận dụng làm các bài
tập trong phiếu học tập số 1
trong vòng 3 phút Chia lớp làm
2 nhóm Mỗi nhóm làm 1 câu
Sau đó, nhận xét chéo cho nhau
GV nhận xét bài làm của HS
-Tổng số e là 16 => STT nguyên tố là 16
-6e lớp ngoài cùng =>
Nhóm VIA -3 lớp e => chu kỳ 3
Đó là nguyên tố lưu huỳnh
Trả lời phiếu học tập số 1:
1.a) Cấu hình e : 1s22s22p63s23p4 b) Có 16p, 16e
Có 3 lớp e và 6 e lớp ngoài cùng
2.Cấu hình e:
1s22s22p63s23p3
=>STT của nguyên tố :15 Chu kỳ 3, nhóm VA Đó là nguyên tố S
Năng lực giải quyết vấn đề (Vận dụng kiến thức đã được học, giải quyết ví dụ
Gv đưa ra)
- Năng lực hợp tác, hoạt động nhóm
Hoạt động 2: Quan hệ giữa vị trí và tính chất của nguyên tố.
10’ - Biết vị trí của nguyên tố trong
bảng tuần hoàn có thể suy ra cấu
tạo nguyên tử của nguyên tố đó
và ngược lại Vậy nếu biết vị trí
của nguyên tố trong bảng tuần
hoàn liệu có suy ra được tính
chất cơ bản của nguyên tố hay
không chúng ta sẽ nghiên cứu
sang phần II Quan hệ giữa vị trí
và tính chất của nguyên tố
- Các em nghiên cứu SGK cho cô
biết khi biết vị trí của 1 nguyên
-Biết vị trí của 1 nguyên tố trong bảng tuần hoàn có thể suy ra những tính chất
- Năng lực tự học và giải quyết vấn đề (tự nghiên cứu và vận dụng kiến thức sách giáo khoa, giải quyết các vấn đề mà giáo viên đưa ra)
Trang 5tố trong bảng tuần hoàn có thể
suy ra những tính chất cơ bản
nào?
- Để hiểu rõ về mối quan hệ này,
các em hãy tiến hành hoạt động
nhóm, hoàn thành phiếu học tập
số 2 trong vòng 2 phút
cơ bản của nó:
+Tính kim loại, tính phi kim
+Hóa trị cao nhất của nguyên tố trong hợp chất với oxi
+Công thức oxit cao nhất +Hóa trị với hợp chất hidro +Công thức hợp chất khí với hidro( nếu có)
+Công thức hidroxit tương ứng (nếu có) và tính axit hay bazo của chúng
-Trả lời phiếu học tập số 2:
+ M là lưu huỳnh + S có tính phi kim +Hóa trị cao nhất với oxi:6
CT oxit cao nhất: SO3 + Hóa trị với hidro :2 + CT hợp chất với H là H2S
+CT hidroxit tương ứng:
H2SO4, là axit mạnh
- Năng lực hợp tác, hoạt động nhóm, trả lời các câu hỏi trong phiếu học tập
Hoạt động 3: So sánh tính chất hóa học của một nguyên tố với các nguyên tố lân cận
10’ -Như vậy từ vị trí ta biết tính chất
của nguyên tố rồi, vậy để biết 1
nguyên tố mạnh hay yếu, có t/c
gì giống hay khác các nguyên tố
lân cận ta qua phần III So sánh
tính chất hóa học của một nguyên
tố với các nguyên tố lân cận
- Các em hãy cho cô biết dựa vào
đâu mà ta có thể so sánh tính chất
của một nguyên tố với các
nguyên tố lân cận?
-Nhắc lại những tính chất biến
đổi tuần hoàn? Sự biến đổi đó
như thế nào?
- GV kết luận:
Dựa vào quy luật biến đổi tính
chất của các nguyên tố trong
bảng tuần hoàn có thể so sánh
tính chất hóa học của một nguyên
-Ta có thể so sánh được dựa vào sự biến đổi tuần hoàn tính chất của các nguyên tố hóa học
-Tính kim loại, phi kim, tính axit, bazo của oxit và hidroxit
+Trong chu kì theo chiều tăng của điện tích hạt nhân thì:
Tính phi kim mạnh
-Năng lực tự học ( tự nghiên cứu và gợi nhớ lại các kiến thức
đã học để trả lời câu hỏi của giáo viên )
Trang 6tố với các nguyên tố lân cận.
Tính
KL
Tính PK Chu
kỳ
Chu
kỳ
Oxit và hidro xit Tính
axit
Tính
bazo
Tính
KL
Tính PK
Nhó
m
- GV lưu ý cho HS: Khi so sánh
một nguyên tố với các nguyên tố
lân cận thì ta phải so sánh với
nguyên tố bên trên và bên dưới
(trong nhóm) với nguyên tố bên
phải và bên trái (trong chu kỳ)
Ví dụ: So sánh tính chất hóa học
của S(Z= 16) với P(Z=15) và
Si(Z =14), N(Z=7), As(Z=33)?
-GV: gợi ý nên đặt các nguyên tố
theo chu kỳ và theo nhóm để so
sánh
dần, tính kim loại yếu dần
Oxit và hiđroxit có tính bazơ yếu dần, tinh axít mạnh dần
+Trong nhóm A theo chiều tăng của điện tích hạt nhân thì
Tính kim loại tăng dần, tính phi kim giảm dần
- VD:
+Trong chu kỳ: Tính phi kim tăng dần theo thứ tự
Si < P < S
+Trong nhóm tính phi kim giảm dần theo thứ tự N > P
> As
+Độ mạnh của các hidroxit tương ứng, tính axit:
Theo chu kỳ:
H2SiO3<H3PO4<H2SO4 Theo nhóm:
- Năng lực sử dụng ngôn ngữ hóa học và năng lực giao tiếp xã hội ( Sử dụng ngôn ngữ hóa học để so sánh tính chất của một nguyên tố với các nguyên tố lân cận
và khả năng giao tiếp
xã hội để trình bày vấn đề )
N
As
Trang 74 Củng cố (5’)
Câu hỏi 1: Sắp xếp theo thứ tự tăng dần tính kim loại của các nguyên tố sau: Mg, Na,
Al, K?
Trả lời: Tính kim loại tăng dần theo chiều: Al < Mg < Na < K
Câu hỏi 2: Theo quy luật biến đổi tính chất của các nguyên tố trong bảng tuần hoàn
thì:
A Phi kim mạnh nhất là Iot
B Kim loại mạnh nhất là Li
C Phi kim mạnh nhất là Flo
D Kim loại yếu nhất là Cs
Câu hỏi 3: Khẳng định nào sau đây là đúng?
A Tính phi kim của O mạnh hơn N và P
B Tính kim loại của Li mạnh hơn Na và Be
C H3PO4 có tính axit mạnh hơn HNO3 và H2SiO3
D Al(OH)3 có tính bazo mạnh hơn NaOH và Mg(OH)2
V.RÚT KINH NGHIỆM, BỔ SUNG: