- Lí tưởng đạo đức, nhân nghĩa của Nguyễn Đình Chiểu mang tinh thần nhân nghĩa của đạo Nho (Vì bản thân ông là một nhà Nho) vừa mang tính nhân dân.. - Truyền dạy những bài học về đạo làm[r]
Trang 1Ngày soạn: 27/9/2018
Tiết 18: VĂN TẾ NGHĨA SĨ CẦN GIUỘC Nguyễn Đình Chiểu
Phần một: TÁC GIẢ
I MỤC TIÊU
1 Kiến thức:
- Nắm được nhữmg kiến thức cơ bản về cuộc đời, nghị lực và nhân cách của Nguyễn Đình Chiểu
- Nắm được những giá trị lớn của thơ văn đồ Chiểu
2 Kĩ năng:
Kĩ năng tìm hiểu về một tác giả văn học
3 Thái độ: Trân trọng cảm phục một nhân cách lớn Học tập ý chí, nghị lực của nhà thơ
4 Định hướng phát triển năng lực: thu thập và xử lí thông tin, hợp tác, giao tiếp, giải
quyết vấn đề
II CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH
1 Giáo viên: Sách giáo khoa, sách giáo viên, chuẩn kiến thức kĩ năng, soạn giáo án…
2 Học sinh: Sách giáo khoa, sách tham khảo, soạn bài…
III PHƯƠNG PHÁP VÀ KĨ THUẬT DẠY HỌC.
1 Phương pháp: Vấn đáp, đàm thoại, thảo luận nhóm, DH theo dự án
2 Kĩ thuật dạy học: Động não, chia nhóm
IV TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
1 Hoạt động khởi động:
- Ở chương trình THCS em đã được
học tác phẩm nào của Nguyễn Đình
Chiểu, hãy đọ một vài câu thơ trong
tác phẩm đó.
-Giới thiệu cho HS lời đánh giá của cố
thủ tướng Phạm Văn Đồng: Trên trời
có những vì sao có ánh sang khác
thường…hơn một trăm năm
- Yêu cầu HS nêu suy nghĩ của mình
về nhận định trên
-GV dẫn dắt giới thiệu bài mới
- HS: tác phẩm Lục Vân Tiên, đoạn trích Lục Vân Tiên cứu Kiều Nguyệt Nga.
-HS nêu cảm nhận riêng của mình về Nguyễn
Đình Chiểu
2 Hoạt động hình thành kiến thức
* Tìm hiểu cuộc đời Nguyễn Đình
Chiểu
-Nhóm 1: trình bày dự án: Giới thiệu
tóm tắt những nét cơ bản về cuộc đời
Nguyễn Đình Chiểu
- GV nhận xét, hoàn thiện phần
trả lời của HS:
I CUỘC ĐỜI.
- Nguyễn Đình Chiểu (1822 - 1888); tự: Mạnh Trạch; hiệu: Hối Trai
- Quê: Tân Thới - Bình Dương- Gia Định
- Xuất thân trong gia đình Nho học:
Cha: Nguyễn Đình Huy- người Thừa Thiên
Trang 2+ Một nhà giáo mẫu mực
+ Một thầy thuốc lấy y đức làm
đầu
+ Một nhà thơ lấy ngòi bút làm
vũ khí chiến đấu
(?) Từ cuộc đời NĐC anh/ chị rút ra
được bài học gì
* Hướng dẫn học sinh tìm hiểu về
sự nghiệp thơ văn.
(?) Có thể chia sự nghiệp sáng tác của
NĐC thành những giai đoạn nào? Kể
tên và nêu tóm tắt nội dung, ý nghĩa
các tác phẩm chính của từng giai
đoạn?
- HS trả lời
- GV hoàn thiện
(?) Qua những sáng tác của ông, ta
hiểu như thế nào về quan niệm sáng
tác của nhà thơ?
HS trả lời
GV hoàn thiện: - Văn chương phải là
những sáng tạo nghệ thuật độc đáo để
phát huy giá trị tinh thần
- Văn chương phải tỏ ró sự khen
chê công bằng
* Tìm hiểu nội dung thơ văn NĐC (
PP Dự án)
- Nhóm 2: Giới thiệu nội dung thơ
văn NĐC
- Các nhóm trao đổi, nhận xét
- GV chốt
Nhân: tình thương yêu con người, sẵn
sàng cưu mang con người trong hoạn
nạn
Nghĩa: những quan hệ tốt đẹp giữa
người - người trong xã hội, tình cha
con, nghĩ vợ chồng, tình bạn bè, xóm
giềng, tinh thần nghĩa hiệp sẵn sàng
Mẹ: Trương Thị Thiệt - người Gia Định
- Năm 1843: Đỗ tú tài
- Năm 1846: Ra Huế học thi tiếp, sắp vào trường thi, nghe tin mẹ mất, bỏ thi về chịu tang mẹ,
bị mù (1869)
- Trở về Gia Định, mở trường dạy học, bóc thuốc chữa bệnh cho dân
- Khi thực dân Pháp vào Gia Định, cùng các lãnh tụ bàn mưu tính kế đánh giặc
- Khi Nam Kì mất, ông ở lại Ba Tri, giữ trọn tấm lòng chung thuỷ với nước, với dân đến lúc qua đời
-> Tấm gương sáng ngời về nhân cách, nghị lực và lòng yêu nước Lá cờ đầu của VH yêu nước thời kì đầu chống Pháp.
II SỰ NGHIỆP THƠ VĂN.
1 Những tác phẩm chính:
a Trước khi thực dân Pháp xâm lược:
- Lục Vân Tiên
- Dương Từ - Hà Mậu => Truyền bá đạo lí
làm người
b Sau khi thực dân Pháp xâm lược:
- Ngư Tiều y thuật vấn đáp
- Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc; Văn tế trận vong lục tỉnh
- Văn tế Trương Định; Thơ điếu Trương Định; Thơ điếu Phan Tòng
- Chạy giặc
- Xúc cảnh
-> Nội dung yêu nước sâu sắc
c Quan điểm sáng tác:
- Tuyên truyền đạo lí làm người.
- Nêu cao tinh thần chiến đấu trong văn chương, dùng văn chương để chiến đấu cho chính nghĩa
2 Nội dung thơ văn:
a Lí tưởng đạo đức, nhân nghĩa:
- Lí tưởng đạo đức, nhân nghĩa của Nguyễn Đình Chiểu mang tinh thần nhân nghĩa của đạo Nho (Vì bản thân ông là một nhà Nho) vừa mang tính nhân dân
- Truyền dạy những bài học về đạo làm người
- Mẫu người lí tưởng: sống nhân hậu, thuỷ chung, biết giữ gìn nhân cách, dám đấu tranh để chiến thắng tàn bạo, cứu nhân độ thế
=> Nguyễn Đình Chiểu đề cao nghĩa: biểu dương quan hệ tốt đẹp giữa người - người; quan tâm
Trang 3cứu khốn phò nguy.
* Minh họa:
“ Trai thời trung hiếu làm đầu
Gái thời tiết hạnh làm câu trau
mình.”
“ Xin tròn nhân nghĩa, còn hơn bạc
vàng”
“ Tấc đất ngọn rau ơn chúa mắc
mớ chi cha ông nó”
“ Thác mà trả muôn đời ai cũng
mộ”
-Tích hợp môn GDCD lớp 10:
Lòng yêu nước
GD học sinh lòng yêu nước, ý thức
trách nhiệm của thanh niên hiện nay
với Tổ quốc
* Tìm hiểu nghệ thuật thơ văn
NĐC
- Nhóm 3 giới thiệu nghệ thuật thơ
văn NĐC
- Các nhóm trao đổi, nhận xét
GV bổ sung, chốt lại: Bút pháp hiện
thực trong thơ văn Đồ Chiểu
sâu sắc đến quyền lợi và nguyện vọng của nhân dân
b Lòng yêu nước thương dân:
- Khóc than cho Tổ quốc gặp buổi đau thương
- Căm uất chửi thẳng vào mặt kẻ thù
- Ca ngợi những sĩ phu một lòng vì nước vì dân
- Dựng bức tượng đài bất tử về những người dân
ấp dân lân
- Luôn hi vọng, giữ vững niềm tin vào ngày mai
- Kiên trì một thái độ bất khuất trước kẻ thù
=> Thơ văn đồ Chiểu đáp ứng xuất sắc những yêu cầu của cuộc sống và chiến đấu đương thời, có tác dụng động viên khích lệ không nhỏ tinh thần yêu nước và ý chí cứu nước của nhân dân
3 Nghệ thuật thơ văn:
- Đóng góp quan trọng: thơ văn trữ tình đạo đức Bút pháp trữ tình xuất phát từ cõi tâm trong sáng, nhiệt thành, đấy cảm xúc
- Thơ văn đậm đà sắc thái Nam Bộ: lời ăn tiếng nói mộc mạc, giản dị; tâm hồn nồng nhiệt, chất phác, cư xử khoáng đạt, hồn nhiên; lối thơ thiên về
kể -> mang màu sắc diễn xướng trong văn học dân gian Nam bộ
* Kết luận: Đã hơn một thế kỉ trôi qua, tiếng
thơ đồ Chiểu vẫn ngân vang giữa cuộc đời Tên tuổi nhà thơ mù xứ Đồng Nai vẫn rực rỡ sáng trên bầu trời văn nghệ dân tộc bởi nhân cách cao đẹp và nhữnh cống hiến lớn lao của ông cho văn học nước nhà
3.Hoạt động luyện tập
Hoạt động của GV và HS Nội dung cần đạt
-Trò chơi ô chữ
-Kể tên một số tấm gương tiêu biểu
vượt qua số phận mà em biết Liên hệ
với lối sống yếu đuối thụ động của
một bộ phận thanh niên hiện nay Rút
ra bài học cho bản thân
- Ô chữ: Đồ Chiểu
- HS kể được những tấm gương tiêu biểu vượt qua
số phận Từ đó rút ra bài học cho bản thân
4 Hoạt động vận dụng và mở rộng( thực hiện ở nhà)
- Câu hỏi: So sánh tư tưởng nhân nghĩa của Nguyễn Đình Chiểu và Nguyễn Trãi?
- Gợi ý: Những điểm gần gũi về tư tưởng nhân nghĩa là: cùng lấy cái nền tảng của sự nhân nghĩa là quyền lợi của nhân dân
Tuy nhiên phải đến NĐC thì phạm trù nhân nghĩa mới thực sự mở rộng đến nhân dân, gần gũi thực sự với nhân dân Đó thực sự là một bước tiến dài của tư tưởng
V HƯỚNG DẪN HS TỰ HỌC:
1 Hướng dẫn học bài cũ
Trang 4- Nắm vững kiến thức đã học
- Tìm đọc thêm về NĐC
2 Hướng dẫn chuẩn bị bài mới:
- Soạn bài: Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc:
+Hoàn cảnh sáng tác
+Bố cục bài tế
+ Ý nghĩa của sự hi sinh
+ Hình ảnh người nông dân - nghĩa sĩ Cần Giuộc