+ Đặt vấn đề : Giai đoạn văn học từ CM tháng Tám 1945 đến hết thế kỉ XX là giai đoạn văn học quan trọng trong tiến trình phát triển của lịch sử VH dân tộc, nó có vị trí đặc biệt tron[r]
Trang 1Tiết: 1,2
Ngày soạn: 15/8/2018 Văn học sử: KHÁI QUÁT VĂN HỌC VIỆT NAM
TỪ CÁCH MẠNG THÁNG TÁM NĂM 1945 ĐẾN
HẾT THẾ KỈ XX.
I MỤC TIÊU CẦN ĐẠT :
+ Kiến thức: Nắm được những đặc điểm của một nền văn học song hành cùng lịch
sử đất nước Thấy được những thành tựu của văn học cách mạng Việt Nam
+ Kĩ năng : Khái quát, nhìn nhận, đánh giá một giai đoạn VH trong một hoàn cảnh LS
đặc biệt từ trước CMTT đến hết thế kỷ XX
+ Thái độ : Cảm nhận được ý nghĩa của văn học đối với đời sống.
II CHUẨN BỊ
1.Giáo viên: - Pương tiện: SGK, SGV, Thiết kế bài học
- Phương pháp: Gợi mở nêu vấn đề
2 Học sinh: Chuẩn bị SGK, vở ghi, vở soạn, tài liệu tham khảo; đọc
tài liệu tham khảo, soạn trước bài
III TIẾN TRÌNH GIỜ DẠY:
1 Ổn định tổ chức: KTSS
2 Kiểm tra bài cũ: giới thiệu bài.
3 Bài mới:
+ Đặt vấn đề : Giai đoạn văn học từ CM tháng Tám 1945 đến hết thế kỉ XX là giai
đoạn văn học quan trọng trong tiến trình phát triển của lịch sử VH dân tộc, nó có vị trí đặc
biệt trong quá trình hiện đại hóa văn học nước nhà
+ Nội dung bài :
Cách mạng tháng Tám vĩ đại đã
mở ra kỉ nguyên mới cho dân tộc
ta Từ đây, một nền văn học mới
gắn liền với lí tưởng độc lập, tự
do và CNXH được khai sinh
Nền văn học mới đã phát triển
qua hai giai đoạn: 1945-1975,
1975 đến hết thế kỉ XX
?Em hãy nêu những nét chính về
tình hình lịch sử, xã hội, văn hoá
có ảnh hưởng tới sự hình thành
và phát triển của văn học Việt
Nam từ cách mạng tháng Tám
1945 đến 1975?
?Văn học giai đoạn 1945 đến
1975 phát triển qua mấy chặng?
GV chia HS thành 3 nhóm lớn (6
I Khái quát văn học Việt Nam từ Cách mạng năm 1945 đến năm 1975:
1 Vài nét về hoàn cảnh lịch sử, xã hội, văn hoá:
- Đường lối văn nghệ của Đảng Cộng sản đã góp phần tạo nên một nền văn học thống nhất trên đất nước
- Hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mĩ đã tác động sâu sắc, mạnh mẽ tới văn học nghệ thuật
- Nền kinh tế còn nghèo nàn và chậm phát triển Từ
năm 1945 đến năm 1975, điều kiện giao lưu bị hạn chế, văn hoá nước ta chủ yếu tiếp xúc và chịu ảnh hưởng văn hoá các nước xã hội chủ nghĩa (Liên Xô, Trung Quốc…)
2 Quá trình phát triển và những thành tựu chủ yếu:
a Những chặng đường phát triển:
* 1945 - 1954 : Văn học thời kì kháng chiến chống
Pháp
* 1955 - 1964 : Văn học trong những năm xây dựng
chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc và đấu tranh thống nhất đất nước ở miền Nam
Trang 2nhóm nhỏ) thảo luận về những
thành tựu chủ yếu của mỗi chặng
HS cử đại diện nhóm trình bày ý
cơ bản GV nhắc lại và yêu cầu
HS theo dõi SGK, sau đó tự ghi
vào vở
GV gợi ý: mỗi chặng cần trình
bày:
- Đặc điểm chung
- Đặc điểm của từng thể loại
- Kể tên những tác phẩm tiêu
biểu
?Hãy nêu những đặc điểm cơ
bản của văn học Việt Nam từ
cách mạng tháng Tám năm 1945
đến 1975?
- Khuynh hướng sử thi: nhân vật
chính thường là những con người
đại diện cho tinh hoa và khí
phách, phẩm chất và ý chí của
dân tộc, tiêu biểu là cho lí tưởng
của cộng đồng hơn là lợi ích và
khát vọng cá nhân Lời văn sử
thi thường mang giọng điệu ngợi
ca, trang trọng và đẹp một cách
tráng lệ, hào hùng
- Cảm hứng lãng mạn khẳng định
phương diện lí tưởng của cuộc
sống mới và vẻ đẹp của con
người mới, ca ngợi chủ nghĩa anh
hùng cách mạng và tin tưởng vào
* 1965 -1975: Văn học thời kì chống Mỹ cứu nước
b Những thành tựu và hạn chế:
- Thực hiện xuất sắc nhiệm vụ lịch sử giao phó, thể
hiện hình ảnh con người Việt Nam trong chiến đấu
và lao động
- Tiếp nối và phát huy những truyền thống tư tưởng lớn của dân tộc: truyền thống yêu nước, truyền thống nhân đạo và chủ nghĩa anh hùng
- Những thành tựu nghệ thuật lớn về thể loại, về khuynh hướng thẩm mĩ, về đội ngũ sáng tác, đặc biệt
là sự xuất hiện những tác phẩm lớn mang tầm thời đại
- Tuy vậy, văn học thời kì này vẫn có những hạn chế nhất định: giản đơn, phiến diện, công thức,…
- 3 Những đặc điểm cơ bản:
a Nền văn học chủ yếu vận động theo khuynh hướng cách mạng hoá, gắn bó sâu sắc với vận mệnh chung của đất nước:
- Văn học trước hết phải là một thứ vũ khí phục vụ cho sự nghiệp cách mạng
- Hiện thực đời sống cách mạng và kháng chiến đã đem đến cho văn học những nguồn cảm hứng lớn, những phẩm chất mới cho văn học
- Quá trình vận động, phát triển của nền văn học mới
ăn nhịp với từng chặng đường lịch sử của dân tộc, theo sát từng nhiệm vụ chính trị của đất nước Tập trung vào hai đề tài: đấu tranh thống nhất đất nước
và xây dựng chủ nghĩa xã hội
b Nền văn học hướng về đại chúng: Đại chúng vừa
là đối tượng phản ánh và đối tượng phục vụ, vừa là nguồn cung cấp, bổ sung lực lượng sáng tác cho văn học
- Cảm hứng chủ đạo, chủ đề của nhiều tác phẩm là đất nước của nhân dân
- Văn học quan tâm tới đời sống của nhân dân lao động
- Tác phẩm thường ngắn gọn, nội dung dễ hiểu, chủ
đề rõ ràng, hình thức nghệ thuật quen thuộc, ngôn ngữ bình dị , trong sáng, dễ hiểu
c Nền văn học chủ yếu mang khuynh hưởng sử thi và cảm hứng lãng mạn:
- Khuynh hướng sử thi đề cập đến những vấn đề có
ý nghĩa lịch sử và có tính chất toàn dân tộc
- Cảm hứng lãng mạn là cảm hứng khẳng định cái tôi đầy tình cảm, cảm xúc và hướng tới lí tưởng Cảm hứng lãng mạn đã nâng đỡ con người Việt Nam có thể vượt lên mọi thử thách trong máu lửa chiến tranh
- Khuynh hướng sử thi kết hợp với cảm hứng lãng
Trang 3tương lai tươi sáng của dân tộc.
?Căn cứ vào hoàn cảnh lịch sử,
xã hội và văn hoá, hãy giải thích
vì sao văn học Việt Nam từ năm
1975 đến hết thế kỉ XX phải đổi
mới?
?Nêu những thành tựu ban đầu
của văn học Việt Nam từ năm
1975 đến hết thế kỉ XX.
Một số tác phẩm đã được đổi mới
của các tác giả (SGK)
?Hãy nhận xét chung về văn
học giai đoạn 1945 đến hết thế kỉ
XX.
mạn làm cho văn học giai đoạn này thấm nhuần tinh thần lạc quan, đồng thời đáp ứng được yêu cầu phản ánh hiện thực đời sống trong quá trình vận động và phát triển cách mạng
II Vài nét khái quát văn học Việt Nam từ năm
1975 đến hết thế kỉ XX:
1 Hoàn cảnh lịch sử, xã hội và văn hoá:
- Với chiến thắng 1975, lịch sử dân tộc ta mở ra một thời kì mới- thời kì tự do, độc lập và thống nhất đất nước Tuy nhiên, từ năm 1975 đến 1985, đất nước lại gặp những khó khăn thử thách mới
- Từ 1986, với công cuộc đổi mới của Đảng, kinh tế nước ta từng bước chuyển sang kinh tế thị trường, văn hoá nước ta có điều kiện tiếp xúc rộng rãi với nhiều nước trên thế giới Văn học dịch, báo chí và các phương tiện truyền thông khác phát triển mạnh
mẽ Đất nước bước vào công cuộc đổi mới phù hợp với nguyện vọng của nhà văn và người đọc cũng như qui luật phát triển khách quan của nền văn học
2 Những chuyển biến và một số thành tựu ban đầu:
- Từ sau năm 1975, thơ không tạo được sự lôi cuốn hấp dẫn như ở giai đoạn trước Tuy nhiên vẫn có những tác phẩm ít nhiều tạo được sự chú ý của người đọc
- Từ sau năm 1975, văn xuôi có nhiều khởi sắc hơn thơ ca Một số cây bút đã bộc lộ ý thức muốn đổi mới cách viết về chiến tranh, cách tiếp cận hiện thực đời sống
- Từ năm 1986, văn học chính thức bước vào chặng đường đổi mới Văn học gắn bó hơn, cập nhật hơn những vấn đề của đời sống hàng ngày Phóng sự xuất hiện, đề cập đến những vấn đề bức xúc của đời sống
- Từ sau năm 1975, kịch nói phát triển mạnh mẽ Lí luận, nghiên cứu, phê bình văn học cũng có sự đổi mới
III Kết luận:
- Văn học từ 1945 đến 1975 đã kế thừa và phát huy mạnh mẽ những truyền thống tư tưởng lớn của văn học dân tộc: CN nhân đạo, CN yêu nước và CN anh hùng cách mạng Văn học giai đoạn này cũng đạt được nhiều thành tựu về nghệ thuật ở nhiều thể loại Văn học phát triển trong hoàn cảnh hết sức khó khăn nên bên cạnh những thành tựu to lớn cũng còn một
số hạn chế
- Từ năm 1975, nhất là từ năm 1986 văn học Việt Nam bước vào công cuộc đổi mới.Văn học vận động
Trang 4theo hướng dân chủ, mang tính nhân bản và nhân văn sâu sắc
4 Củng cố :
- Các chặng đường phát triển của văn học Việt Nam từ 1945- 1975, thành tựu chủ yếu của các thể loại, tác giả, tác phẩm tiêu biểu ?
- Những đặc điểm cơ bản của VHVN từ 1945-1975 ? Hãy làm rõ những đặc điểm đó qua các thể loại
5 Dặn dò :
- Học bài, đọc bài trong SGK Chuẩn bị bài "Nghị luận về một tư tưởng, đạo lí"
- Xem và soạn bài làm văn