Dôì NI0I Tư DUY NHẬN THỨC VẸ KỸ nang m émTRONG SINH VIÊN THỜI ĐẠI CÔNG NGHIỆP 4.0 RENEWALIZING THE AWARENESS OF SOFT SKILLS OF UNIVERSITY STUDENT IN INDUSTRY 4.0 Lê Thị Hiếu Thảo Trung
Trang 1Dôì NI0I Tư DUY NHẬN THỨC VẸ KỸ nang m ém
TRONG SINH VIÊN THỜI ĐẠI CÔNG NGHIỆP 4.0 RENEWALIZING THE AWARENESS OF SOFT SKILLS
OF UNIVERSITY STUDENT IN INDUSTRY 4.0
Lê Thị Hiếu Thảo
Trung tâm Đào tạo đại cương - Phát triển kỹ năng mềm
Trường Đại học Bà Rịa - Vũng Tàu
TÓM TÁT
Thời đại “Công nghiệp 4.0" mang lại nhiều cơ hội cũng như thách thức đối với nền kinh tế Việt Nam nói chung và lĩnh vực giáo dục nói riêng, đặc biệt là giáo dục đại học Sinh viên đại học trong thời đại 4.0 đòi hỏi sự thay đỗi toàn diện từ tư duy nhận thức đến hành động, từ đó có khả năng thích nghi với môi trường làm việc mới, thường xuyên thay đổi và phát triển không ngừng Để làm được việc này, ngoài vấn đề chuyên môn (kỹ năng cứng) sinh viên cần được trang bị về kỹ năng nghề nghiệp, kỹ năng mềm Bằng phương pháp phân tích bài viết tập trung làm rõ khái niệm, sự cần thiết của kỹ năng mềm; đánh giá thực trạng nhận thức, rèn luyện kỹ năng mềm trong sinh viên hiện nay Từ đây bài viết kiến nghị một
số giải pháp cơ bản để sinh viên dần hoàn thiện kỹ năng mềm trong tương lai.
Từ khóa: 4.0, công nghiệp 4.0, kỹ năng, kỹ năng mềm, kỹ năng mềm của sinh viên, sinh viên đại học
ABSTRACT
“Industry 4.0" brings many opportunities as well as challenges to the economy in Vietnam in general and the education sector in particular, especially in higher education University students in the “Industry 4.0" require a comprehensive change from cognitive thinking to acting, which in turn is adaptable to the new working environment, constantly changing and developing constantly To do this, in addition to professional (hard skills) students should be equipped with professional skills, soft skills By means of article analysis focused on clarifying the concept, the need for soft skills; assessing the current status
of awareness and practicing soft skills in students today Thereby this article suggests some basic mea sures for students to gradually improve their soft skills in the future.
Key w ords: 4.0, industry 4.0, skills, softskills, student skills, university students
1.ĐẬT VÁNĐÈ
Thời đại “Công nghiệp 4.0", nền kinh tế Việt
Nam đang hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu
rộng, dẫn đến sự chuyển biến sâu sắc về mọi mặt
của đời sống kinh tế - xã hội đòi hỏi các ngành các
lĩnh vực kinh tế - xã hội không ngừng phát triển,
thay đổi toàn diện từ tư duy nhận thức đến hành
động Trong đó, lĩnh vực giáo dục đào tạo là một
trong những ngành cần sớm thích nghi và thay đổi
tích cực, vừa bắt nhịp vừa đón đầu trước những
sự thay đổi chung cùa đất nước và của thế giới
Những sản phẩm của giáo dục đào tạo là
những người lao động vừa có khả năng sâu về
chuyên môn đào tạo, làm việc; kỹ năng nghề
nghiệp và đặc biệt là những kỹ năng mềm cần thiết giúp cho họ dễ dàng thích nghi với môi trường làm việc mới, thường xuyên thay đổi và phát triển không ngừng Để làm được điều này ngoài kiến thức về chuyên môn đòi hỏi họ phải cố khả năng tạo lập mối quan hệ tốt trong công việc, khả năng hợp tác làm việc hiệu quả, không ngừng sáng tạo trong một thể lực tốt có khả năng làm việc với áp lực công việc cao
Với tất cả những yêu cầu đó dường như trong đào tạo truyền thống nhà trường đã quá chú trọng đến đào tạo chuyên môn sâu (kỹ năng cứng)
mà xem nhẹ hay bỏ qua nội dung đào tạo các kỹ năng mềm cần thiết và rèn luyện thể chất khoa
Trang 2học đề đào tạo một cách toàn diện, vấn đề tác giả
muốn đề cập ở đây là cần thiết thay đổi nhận thức
việc “xem trọng chuyên môn nghề nghiệp và xem
nhẹ kỹ năng mềm và rèn luyện thề chất’’ trong các
cơ sờ đào tạo các cấp hiện nay, nhất là bậc đại
học Thay vào đó là nhận thức đầy đù tầm quan
trọng của việc trang bị kỹ năng mềm cần thiết
và rèn luyện thẻ chất phù hợp với nội dung đào
tạo chuyên môn, kỹ năng làm việc cho sinh viên
Từ đó, các trường đại học thay đổi cơ cấu nội
dung chương trình đào tạo, phương pháp giảng
dạy khoa học hợp lý hài hòa các yêu cầu đào tạo
nhằm sản sinh ra những sản phẩm đào tạo chất
lượng cao, đáp ứng nhu cầu lao động phát triển
không ngừng cùa xã hội
Vậy kỹ năng mềm là gì?
2 KỸ NĂNG MÈM
Kỹ năng mềm là thuật ngữ dùng để chỉ các kỹ
năng quan trọng trong cuộc sống con người như:
kỹ năng sống, giao tiếp, lãnh đạo, làm việc theo
nhóm, kỹ năng quản lý thời gian, thư giãn, vượt
qua khủng hoảng, sáng tạo và đổi mới [1]
Kỹ năng mềm không thể hiện dưới dạng hữu
hình có thẻ đo đếm được hay chứng nhận thông
qua bằng cấp như bằng cấp chuyên môn chẳng
hạn mà nó được thể hiện thông qua thái độ, cách
thể hiện cũng như khả năng tư duy, nhln nhận vấn
đề của con người
Ngày nay, các nhà tuyển dụng đánh giá cao
các kỹ năng mềm của các ứng cừ viên thông qua
cách họ chuẩn bị hồ sơ xin việc, cách họ chuẩn bị
cho buổi phỏng vấn, thái độ tự tin, khả năng giải
quyết các vấn đề tinh huống đưực đưa ra, hơn
là chỉ chú trọng đến bằng cấp của ứng viên Tuy
nhiên, thực tế cho thấy khả năng đáp ứng đầy đủ
các yêu cầu của nhà tuyển dụng cùa các ứng viên
là không cao, thậm chí là rất thấp dẫn đến tình
trạng vừa thừa, vừa thiếu lao động diễn ra phổ
biến những năm gần đây
Đa phần ứng viên thiếu các kỹ năng cần thiết
như: Kỹ năng viết đơn xin việc và trả lời phỏng
vấn, kỹ năng giao tiếp, kỹ năng đàm phán, kỹ năng
xác định mục tiêu cuộc đời, kỹ năng quản lý thời
gian hiệu quả, kỹ năng làm việc nhóm, kỹ năng tư
duy sáng tạo, kỹ năng làm chù bản thân,
Nhận thức được tầm quan trọng cùa việc
trang bị kỹ năng mèm cho sinh viên, trong những
năm gần đây nhiều trường đại học đã bắt đầu đưa
kỹ năng mềm vào chương trinh đào tạo và chuẩn đầu ra cho sinh viên có thể kể đến như: Trường Đại học FPT [2], Trường đại học Tài chính - Mar- keting [2], Trường Đại học Nguyễn Tất Thành [4], Trường Đại học Bà Rịa - Vũng Tàu [5],
3 THỰC TRẠNG HỌC TẬP KỸ NĂNG MÈM TRỎNG SINH VIÊN HIẸN NAY
Thực tế cho thấy người thành đạt chỉ có 25%
là do những kiến thức chuyên môn, 75% còn lại được quyết định bởi những kỹ năng mềm họ được trang bị một cách chủ động, tích cực trước
đó Trong khi đó, đa số sinh viên hiện nay vẫn còn nhiều nhầm lẫn về chuẩn giá trị đầu ra của sinh viên khi tốt nghiệp Từ đó, họ bỏ nhiều công sức để chạy theo thành tlch học tập (qua điểm số) và sưu tầm càng nhiều bằng cấp chứng chỉ càng tốt Đa số không tích cực tham gia các hoạt động chung cùa nhà trường, hoạt động đoàn thể,
xã hội ở trường cũng như ờ địa phương Theo một nghiên cứu của Giáo sư Phạm Minh Hạc: "Chỉ
có 20-30% học sinh -sinh viên tham gia các hoạt động xã hội bao gồm công tác đoàn, thanh niên, sinh viên” [6], Ngoài ra, việc thiếu tích cực trong tiếp nhận những phương pháp đào tạo mới làm cho sinh viên trờ nên thụ động, ỷ lại; suy nghĩ, lối sống nhiều khi tiêu cực dễ bi quan, chán nản, thiếu niềm tin, thiếu động lực cố gắng, vươn lên Thực tế phổ biến hiện nay, sinh viên chưa nhận thức được đầy đủ vai trò và tầm quan trọng cùa việc tích lũy và trang bị kỹ năng mềm trong quá trình sống và học tập cho đến khi ra trường
và tìm việc Thậm chí nhiều người không nhận ra nguyên nhân thực sự của việc không được tuyển dụng mặc dù có nhiều bằng cấp
Theo điều tra của Bộ Giáo dục và Đào tạo năm 2011, cả nước có tới 63% sv tốt nghiệp ĐH -
CĐ ra trường không có việc làm, 37% sv có việc làm nhưng đa số làm trái nghề hoặc phải qua đào tạo lại do yếu và thiếu các yếu tố kỹ năng thực hành xã hội và 83% bị các nhà tuyển dụng đánh giá thiếu kỹ năng sống Tiến sĩ Nguyễn Kim Dung, cán bộ Viện Nghiên cứu giáo dục cho biết thêm:
“Kết quả nghiên cứu cho tháy, 86% học sinh, sinh viên cố nhiều ước mơ đẹp cho tương lai của minh, trong đó hơn 80% cho rằng, có thể thực hiện được những ước mơ và tin rằng tự mình quyết định tương lai đó Tuy nhiên, phần lớn lại thiếu hẳn khả năng hoạch định tương lai, đặc biệt là kỹ năng mềm và thái độ dám dấn thân váo đời ” [7]
Trang 3TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ SÀI GÒN
4 GIẢI PHÁP THAY ĐỐI NHẬN THỨC VÈ KỸ
NĂNG MÈM TRONG SINH VIÊN
Việc thay đồi tư duy nhận thức là một việc
làm khó khăn, đòi hỏi nhiều thời gian và kiên trì
Động lực thay đổi bắt nguồn từ yêu cầu thực tế
của cuộc sống, đó là vấn đề “tồn tại hay không tồn
tại”; nó đòi hỏi thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp
với quyết tâm cao cùa nhiều đối tượng liên quan:
sinh viên, nhà trường, nhà tuyển dụng Trong bài
viết này chỉ đề cập đến hai đối tượng chính là sinh
viên và nhà trường
4.1 Đối với sinh viên
Để nâng cao những kỹ năng mềm cần thiết
đẻ học tập, làm việc và sống tích cực, sinh viên
cần thực hiện một số gợi ý sau đây
- Tích cực tham gia các hoạt động học tập và
chủ động trong các phương pháp học tập mới như
thuyết trình, làm việc nhóm,
- Tham gia các hoạt động đoàn, hội để tích lũy
các kỹ năng cần thiết như kỹ năng giao tiếp, kỹ
năng sống,
- Tham gia các lớp kỹ năng phù hợp do trường
và tổ chức đào tạo uy tín giảng dạy để tích lũy kỹ
năng mềm cần thiết;
- Tìm kiếm các công việc bán thời gian phù
hợp với sinh viên để tích lũy kinh nghiệm, kỹ năng
làm việc hỗ trợ tích cực cho công việc tương lai
theo ngành nghề nhất định;
- Ngoài ra, việc tham gia các công tác xã hội là
hết sức bỗ ích giúp nâng cao tinh thần cộng đồng,
nhận định rõ nét và định hướng đúng đắn giá trị
bản thân
4.2 Đối với nhà trường
Để hoàn thiện những kỹ năng mềm cần thiết
cho sinh viên, trong chiến lược đào tạo con người
toàn diện, nhà trường cần phải thực hiện một số
giải pháp sau đây:
- Thay đỗi, hoàn thiện chương trình đào tạo
trên cơ sờ bổ sung việc rèn luyện, trang bị những
kỹ năng mềm cần thiết cho sinh viên phù hợp theo
từng năm học bên cạnh đào tạo về chuyên môn;
- Tạo điều kiện hỗ trợ, khuyến khích các hoạt
động đoàn thề của Đoàn thanh niên, Hội sinh viên
vừa đa dạng, phong phú thích hợp với nhiều đối
tượng, sở thích, khả năng khác nhau của sinh
viên qua đó rèn luyện thể chất và các kỹ năng
mềm cho sinh viên;
- Thường xuyên tổ chức các chương trình đào tạo kỹ năng mềm cho cán bộ, nhân viên, giảng viên của trường, tạo môi trường học tập, làm việc thân thiện, hiệu quả; tạo mối quan hệ tốt giữa lãnh đạo
và cán bộ giảng viên; giữa giảng viên và sinh viên; giữa sinh viên và cán bộ các phòng ban,
- Thường xuyên tổ chức ngày hội việc làm, các buổi giao lưu gặp gỡ giữa sinh viên và doanh nghiệp đề nhà trường, sinh viên nắm bắt được nhu cầu ngày càng cao của thị trường lao động Ngược lại, các doanh nghiệp cũng có cơ hội tiếp cận lao động tại nguồn và "đặt hàng” đào tạo
5 KÉT LUẬN
Những năm gần đây, nhiều hội thảo liên quan đến “Kỹ năng mềm” được tổ chức ờ nhiều cấp khác nhau; trung tâm đào tạo “Kỹ năng mềm” ngày càng nhiều; một số trường đại học đã đưa chương trình huấn luyện kỹ năng cho sinh viên vào chương trinh chính thức như là những học phần bắt buộc đối với sinh viên Tuy nhiên, nhiều kết quả tích cực từ các hội thảo chưa được đưa vào ứng dụng thực tế Việc tổ chức, đào tạo và học tập kỹ năng mềm nhiều nơi còn mang tính tự phát, thiếu khoa học chưa được thống nhất, mang tính đồng bộ giữa các cơ sở đào tạo Bên cạnh đó, nhiều cơ sở đào tạo vẫn chưa nhận thức đúng vai trò của việc trang bị kỹ năng mềm cho sinh viên
Do đó, không những sinh viên cần thay đổi nhận thức về vai trò của kỹ năng mềm mà nhà trường,
cơ quan quản lý giáo dục cũng cần thay đổi ngay
“nhận thức” về vấn đề trên và có những hành động tích cực, chuẩn hóa các quy định về đào tạo
kỹ năng mềm cho sinh viên trong đổi mới cơ cấu chương trình và phương pháp đào tạo trong thời gian tới hướng đến nền công nghiệp 4.O./
TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] https://vi Wikipedia org/wiki/K%E 1 %B- B%B9_n%C4%83ng_m%E1%BB%81m [2] Chương trình đào tạo của Trường Đại học FPT [3] Quy định chuẩn đầu ra Chương trình đào tạo chất lượng cao bậc đại học hệ chính quy của Trường Đại học Tài chính - Marketing, 2012;
[4] Quy đinh chuẩn đầu ra của Trường Đại học Nguyễn Tất Thành,2014
[5] Chương trinh đào tạo kỹ năng mềm theo chuẩn đầu
ra của Trường Đại học Bà Rịa - Vũng Tàu, 2016 [6] 63% sinh viên thất nghiệp khi ra trường, Giáo dục Việt Nam, Nguồn: https://tgm.edu.vn/63-sinh-vien- that-nghiep-khi-ra-tmong/
[7] Nhận thức của thế hệ trẻ vè tương lai, Nguồn: https://baomoi.com/nhan-thuc-cua-the-he-tre-ve-tu- ong-lai/c/3606806.epi