- Giúp học sinh hiểu được bản chất xâm lược và thủ đoạn tàn bạo của chủ nghĩa thực dân. - Đánh giá đúng mức nguyên nhân và trách nhiệm của triều đình phong kiến nhà Nguyễn trong việc [r]
Trang 1TRƯỜNG THPT LÊ THÁNH TÔN
Bộ môn: Lịch Sử 11
GVHD: Phan Lê Cẩm Nhung GSTT: Phạm Thị Kim Yến
Phần Ba: LỊCH SỬ VIỆT NAM (1858-1918)
Chương I: VIỆT NAM TỪ NĂM 1858 ĐẾN CUỐI THẾ KỈ XIX
BÀI 19
NHÂN DÂN VIỆT NAM KHÁNG CHIẾN CHỐNG PHÁP XÂM LƯỢC
( Từ năm 1858 đến trước năm 1873)
(Tiết 2)
I Mục tiêu bài học
1) Về kiến thức
Giúp học sinh nắm được:
- Ý đồ xâm lược của thực dân phương Tây và Pháp có từ rất sớm Đến giữa thế kỷ XIX (1858) thực dân Pháp nổ súng xâm lược Việt Nam
- Quá trình xâm lược Việt Nam của thực dân Pháp từ 1858 - 1873
- Cuộc kháng chiến chống Pháp xâm lược của nhân dân ta từ 1858 - 1873
2) Về tư tưởng
- Giúp học sinh hiểu được bản chất xâm lược và thủ đoạn tàn bạo của chủ nghĩa thực dân
- Đánh giá đúng mức nguyên nhân và trách nhiệm của triều đình phong kiến nhà Nguyễn trong việc tổ chức kháng chiến
- Giáo dục tinh thần yêu nước, ý thức tự tôn dân tộc
3) Về kỹ năng
- Củng cố kỹ năng phân tích, nhận xét rút ra từ bài học lịch sử
- Sử dụng lược đồ trình bày diễn biến các sự kiện
Trang 2II Thiết bị, tài liệu dạy - học
- Lược đồ mặt trận Gia Định
- Tư liệu về cuộc kháng chiến ở Nam Kỳ
- Tranh ảnh về các nhân vật lịch sử có liên quan đến bài học
- Văn thơ yêu nước cuối thế kỷ XIX
III Tiến trình tổ chức dạy - học
1) Ổn định lớp và kiếm tra bài cũ: không
2) Dẫn dắt vào bài mới
Bài 19 là bài đầu tiên trong phần lịch sử Việt Nam lớp 11 đề cập đến một sự kiện đáng ghi nhớ: Thực dân Pháp xâm lược nước ta, mở đầu thời kì đất nước ta bị thực dân Pháp thống trị trong gần một thế kỉ Vậy để biết được nguyên nhân thực dân Pháp xâm lược nước ta là gì?Quá trình xâm lược của Pháp diễn ra sao? Nhân dân ta kháng chiến chống quân xâm lược như thế nào? Cô và các em sẽ cùng bước vào tìm hiểu bài 19: Nhân dân Việt Nam kháng chiến chống Pháp xâm lược (Từ năm 1858 đến trước năm 1873)
3) Tiến trình dạy – học
GV đặt câu hỏi vào bài: giữa thế kỉ
XIX nước ta đang ở trong triều đại phong
kiến nào? Do ai sáng lập?
HS suy nghĩ và trả lời
GV nhận xét và kết luận: sau khi vương triều
Tây Sơn sụp đổ, năm 1802 Nguyễn Ánh lên
ngôi vua, lấy niên hiệu là Gia Long, kinh đô
đóng ở Phú Xuân Vương triều Nguyễn trải
qua 13 đời vua trong đó Nguyễn Ánh là
người đặt nền móng lập nên triều Nguyễn và
Bảo Đại là vị vua cuối cùng của chế độ
phong kiến Việt Nam
GV dẫn dắt: trước khi thực dân Pháp
xâm lược, Việt Nam là quốc gia độc lập, có
chủ quyền nhưng chế độ phong kiến Việt
I Liên quân Pháp – Tây Ban Nha xâm lược Việt Nam Chiến
sự ở Đà Nẵng năm 1858.
1) Tình hình Việt Nam đến giữa thế kỷ XIX trước khi thực dân Pháp xâm lược.
a Trong nước:
- Giữa thế kỉ XIX, chế độ phong kiến Việt Nam có những biểu hiện khủng hoảng, suy yếu
Trang 3Nam đã bước vào khủng hoảng, suy yếu
nghiêm trọng
GV yêu cầu HS đọc SGK và cho biết:
Những biểu hiện nào chứng tỏ giữa thế kỉ
XIX chế độ phong kiến Việt Nam lâm vào
khủng hoảng trầm trọng?
HS đọc SGK suy nghĩ và trả lời
GV nhận xét và chốt ý:
Về kinh tế:
+ Nông nghiệp: sa sút, đói kém liên miên,
ruộng đất của nhân dân bị mất, rơi hết vào tay
bọn địa chủ, cường hào Vì thế, họ phải đi lưu
tán khắp nơi Ngay trước khi thực dân Pháp
xâm lược Việt Nam (1858) đã có một trận đói
ghê gớm xảy ra khiến hàng chục vạn người
dân tỉnh Bắc Trung Kì chết đói
+ Công thương nghiệp bị đình đốn, xu hướng
độc quyền công thương của Nhà nước đã hạn
chế sự phát triển của sản xuất và thương
mại.Nhà nước thực hiện chính sách “ trọng
nông ức thương” chỉ chú trọng phát triển nông
nghiệp, hạn chế việc buôn bán vì sợ nhân dân
mua bán, tàng trữ vũ khí chống lại triều đình
+ Chính sách “bế quan tỏa cảng” của nhà
Nguyễn làm cho nước ta bị cô lập với thế giới
bên ngoài
GV giải thích khái niệm bế quan tỏa cảng cho
HS hiểu: là một hình thức ngoại thương thời
phong kiến, nhằm đóng khóa tất cả các cửa
khẩu, không muốn quan hệ (nhất là về kinh tế)
giao lưu với bất cứ nước nào trên thế giới
Làm cho nền kinh tế bị lạc hậu, không tiếp thu
được tiến bộ khoa học kỹ thuật từ bên ngoài
vào
Về quân sự, ngoại giao: lạc hậu, chính
sách đối ngoại có những sai lầm, nhất là viêc
“cấm đạo”, đuổi giáo sĩ phương Tây, đã gây
mâu thuẫn, gay bất lợi cho sự kháng chiến
sau này đó là làm cho khối đại đoàn kết dân
- Nông nghiệp sa sút, đất đai rơi vào tay bọn địa chủ cường hào
- Dân lưu tán, mất mùa đói kém diễn ra liên miên
- Công thương nghiệp đình đốn, nhà nước độc quyền
- Nhà Nguyễn đã hạn chế sự phát triển của sản xuất và thương mại
- Quốc phòng yếu kém, lạc hậu, thô sơ
- Khởi nghĩa nông dân chống triều đình nổ ra : Lê Duy Lương, Lê Văn Khôi…
Trang 4tộc bị rạn nứt.( GV nói thêm: vấn đề tôn giáo
là vấn đề nhạy cảm; khi giải quyết cần có
thái độ và hành động đúng đắn Ở đây, nhà
Nguyễn cấm đạo là xuất phát từ ý thức bảo
vệ độc lập dân tộc, thấy được ý đồ xâm lăng
của giặc qua việc truyền nhưng trong biện
pháp thực hiện lại không được thỏa đáng như
tàn sát giáo dân…làm khối đoàn kết dân tộc
vị rạn nứt)
Về xã hội: mâu thuẫn giữa giai cấp
thống trị với nhân dân – chủ yếu là nông dân
– đã trở nên vô cùng gay gắt và bộc lộ ra
ngoài một cách sâu sắc với hàng loạt cuộc
khởi nghĩa chống triều đình của nông dân
như: Phan Bá Vành ở Nam Định, Lê Duy
Lương ở Ninh Bình, Lê Văn Khôi ở Gia
Định…
GV kết luận: chính sự khủng hoảng, suy
yếu của chế độ phong kiến và chính sách “bế
quan tỏa cảng” của nó cùng với vị trí, điều
kiện tự nhiên thuận lợi đã làm cho Việt Nam
đứng trước nguy cơ bị các nước thực dân
hương Tây xâm lược
GV dẫn dắt: Vậy thực dân Pháp đã chuẩn
bị xâm lược Việt Nam như thế nào ? Cô và các
em sẽ cùng nhau tìm hiểu phần 3) chiến sự ở
Đà Nẵng năm 1858
GV phát vấn: Pháp đã lấy cớ gì để xâm
lược Việt Nam?
HS suy nghĩ và trả lời
GV nhận xét và kết luận:
+ Pháp lấy cớ triều đình Nguyễn cấm đạo và
tàn sát giáo sĩ phương Tây
+ Triều đình Huế không nhận quốc thư, làm
nhục quốc thể nước Pháp.
GV yêu cầu nhóm 1 thuyết trình về đề tài
chiến sự ở Đà Nẵng năm 1858 (đã chuẩn bị
trước):
b Đối ngoại
- Chính sách bế quan tỏa cảng bị
cô lập với thế giới bên ngoài
- Việc “ Cấm đạo” và đuổi giáo sĩ phương Tây , tạo kẽ hở cho kẻ thù lợi dụng
ð Khối đoàn kết dân tộc mâu thuẫn và rạn nứt
2) Thực dân Pháp ráo riết chuẩn
bị xâm lược Việt Nam
(xem SGK)
3) Chiến sự ở Đà Nẵng năm 1858
- 1/9/1858 liên quân Pháp – Tây
Ban Nha dàn trận và nổ súng tấn công Đà Nẵng ( bán đảo Sơn Trà)
ð Mở đầu cho chiến tranh
- Quân dân ta anh dũng trống trả,
đẩy lùi nhiều cuộc tấn công
- Với chiến lược “vườn không nhà trống”, gây cho địch nhiều khó khăn
- Liên quân Pháp-Tây Ban Nha bị
cầm chân suốt 5 tháng, sa lầy ở
Đà Nẵng
- Khí thế nhân dân cả nước sôi sục, không đợi lệnh triều đình (Đà
Trang 5- Tại sao Pháp lại chọn Đà Nẵng làm
mục tiêu tấn công đầu tiên
- Diễn biến
- Kết quả và ý nghĩa
GV chuyển ý: thấy không thể chiếm
được Đà Nẵng, Pháp quyết định đưa quân kéo
vào Gia Định Vậy thì, cuộc kháng chiến của
nhân dân ta chống Pháp ở Gia Định và các
tỉnh miền Đông Nam Kì như thế nào? Chúng
ta sẽ hiểu rõ nội dung này qua phần II
GV yêu cầu nhóm 2 thuyết trình về đề
tài chiến sự ở Gia Định (đã chuẩn bị trước):
- Tại sao Pháp lại đánh Gia Định chứ
không đánh ra Bắc Kì?
- Diễn biến
- Kết quả và ý nghĩa
Nẵng, Nam Định)
- Âm mưu “ Đánh nhanh thắng nhanh” của Pháp bị thất bại
II Cuộc kháng chiến chống Pháp ở Gia Định và các tỉnh miền Đông Nam Kì ( 1859-1862)
1 Nguyên nhân
- Không chiếm được Đà Nẵng, Pháp đưa quân về Gia Định
- Vì đây là vựa lúa của Việt Nam,
có vị trí chiến lược
- Giao thông đường thủy thuận tiện , làm bàn đạp tấn công Campuchia
- Làm chủ lưu vực sông Mê Kong
2 Chiến sự và kháng chiến
ở Gia Định
- Ngày 17/2, Pháp nổ sung đánh thành Gia Định, quân triều đình tan rã nhanh
- Các đội dân binh vẫn chiến đấu, buộc Pháp phải chùn bước
- Pháp cho phá thành, rút xuống tàu chiến ð Chuyển từ “ Đánh nhanh thắng nhanh “ sang “ Chinh phục từng gói nhỏ”
- 3/ 1860: Nguyễn Tri Phương vào Gia Định, với phòng tuyến Đại đồn Chí Hòa
- Triều đình không tận dụng thời
cơ, không chủ động tấn công
- Nghĩa quân do Dương Bình Tâm chỉ huy đánh đồn Chợ Rẫy ( 7/2860)
Trang 6Sau khi các nhóm đã thuyết trình xong,
GV đưa ra nhận xét và chốt ý bằng bảng thống
kê:
- Triều đình mang nặng tư tưởng chủ hòa, có sự phân hóa ð lòng dân li tán
Mặt
trận
Cuộc xâm lược của
Pháp
Cuộc kháng chiến của nhân
dân ta
Kết quả, ý nghĩa
Đà
Nẵng
(1858)
_ Ngày 31/8/1858 liên quân Pháp - Tây Ban Nha dàn trận trước cửa
_ Ngày 1/9/1858 Pháp tấn công bán đảo Sơn Trà, mở đầu cuộc xâm lược Việt Nam
_ Triều đình cử Nguyễn Tri Phương chỉ huy kháng chiến
_ Quân dân: anh dũng chống trả quân xâm lược, đẩy lùi các đợt tấn công của địch, thực hiện kế sách “vườn không nhà trống” gây cho địch nhiều khó khăn
_ Khí thế kháng chiến sôi sục trong cả nước
_ Pháp bị cầm chân tại Đà Nẵng
từ tháng 8/1858 đến tháng 2/1859, kế hoạch đánh nhanh thắng nhanh bị thất bại
Gia
Định
(1859 -
1860)
_ Tháng 2/1859 Pháp đánh vào Gia Định, đến 17/2/1859 Pháp đánh chiếm thành Gia Định
_ Nhân dân chủ động kháng chiến ngay từ đầu: chặn đánh quấy rối và tiêu diệt địch
_ Làm thất bại
kế hoạch đánh nhanh thắng nhanh của thực dân Pháp buộc chúng phải chuyển sang chinh phục từng gói nhỏ
_ Năm 1860 Pháp gặp nhiều khó khăn
→ dừng các cuộc tấn công, lực lượng địch ở Gia Định rất mỏng
_ Triều đình không tranh thủ tấn công mà cử Nguyễn Tri Phương vào Gia Định xây dựng phòng tuyến Chí Hòa
để chặn giặc
_ Nhân dân tiếp tục tấn công địch ở đồn Chợ Rẫy 7/1860, trong khi triều đình xuất hiện
tư tưởng chủ hòa
_ Pháp không
mở rộng đánh chiếm được Gia Định, ở vào thế tiến thoái lưỡng nan
Trang 74) Củng cố kiến thức
1. Tại sao Pháp lại chọn Đà Nẵng làm mục tiêu tấn công đầu tiên?
2. Tại sao khi không chiếm được Đà Nẵng, Pháp lại quyết định đánh vào Gia Định chứ không đánh ra Bắc Kì?
- Học bài
- Đọc trước những phần còn lại của bài 19 để chuẩn bị cho tiết học sau
Nhận xét, đánh giá của GVHD