Bài 19. Nhân dân Việt Nam kháng chiến chống Pháp xâm lược (Từ năm 1858 đến trước năm 1873)

- Giúp học sinh hiểu được bản chất xâm lược và thủ đoạn tàn bạo của chủ nghĩa thực dân. - Đánh giá đúng mức nguyên nhân và trách nhiệm của triều đình phong kiến nhà Nguyễn trong việc [r]

TRƯỜNG THPT LÊ THÁNH TÔN

Bộ môn: Lịch Sử 11

GVHD: Phan Lê Cẩm Nhung GSTT: Phạm Thị Kim Yến

Chương I: VIỆT NAM TỪ NĂM 1858 ĐẾN CUỐI THẾ KỈ XIX

BÀI 19

NHÂN DÂN VIỆT NAM KHÁNG CHIẾN CHỐNG PHÁP XÂM LƯỢC

( Từ năm 1858 đến trước năm 1873)

(Tiết 2)

I Mục tiêu bài học

1) Về kiến thức

Giúp học sinh nắm được:

- Ý đồ xâm lược của thực dân phương Tây và Pháp có từ rất sớm Đến giữa thế kỷ XIX (1858) thực dân Pháp nổ súng xâm lược Việt Nam

- Quá trình xâm lược Việt Nam của thực dân Pháp từ 1858 - 1873

- Cuộc kháng chiến chống Pháp xâm lược của nhân dân ta từ 1858 - 1873

2) Về tư tưởng

- Giúp học sinh hiểu được bản chất xâm lược và thủ đoạn tàn bạo của chủ nghĩa thực dân

- Đánh giá đúng mức nguyên nhân và trách nhiệm của triều đình phong kiến nhà Nguyễn trong việc tổ chức kháng chiến

- Giáo dục tinh thần yêu nước, ý thức tự tôn dân tộc

3) Về kỹ năng

- Củng cố kỹ năng phân tích, nhận xét rút ra từ bài học lịch sử

- Sử dụng lược đồ trình bày diễn biến các sự kiện

II Thiết bị, tài liệu dạy - học

- Lược đồ mặt trận Gia Định

- Tư liệu về cuộc kháng chiến ở Nam Kỳ

- Tranh ảnh về các nhân vật lịch sử có liên quan đến bài học

- Văn thơ yêu nước cuối thế kỷ XIX

III Tiến trình tổ chức dạy - học

1) Ổn định lớp và kiếm tra bài cũ: không

2) Dẫn dắt vào bài mới

Trong tiết học trước, chúng ta đã biết được ngay từ khi Pháp xâm lược, quân và dân

ta đã anh dũng đứng lên kháng chiến, bước đầu làm thất bại âm mưu “đánh nhanh, thắng nhanh” của thực dân Pháp trong chiến sự Đà Nẵng Thấy không thể chiếm được Đà Nẵng, Pháp quyết định đưa quân vào đánh chiếm Gia Định và các tỉnh Nam Kì Giữa lúc phong trào đấu tranh của nhân dân đang dâng cao và lan rộng, triều đình Huế đã kí với Pháp Hiệp ước Nhâm Tuất (1862) Mặc dù vậy, phong trào chống Pháp của nhân dân ta ở các tỉnh Nam

Kì vẫn tiếp diễn Vậy cuộc kháng chiến chống Pháp ở đây đã diễn ra như thế nào, chúng ta tiếp tục bài học ngày hôm nay.

3) Tiến trình dạy – học

Hoạt động của giáo viên- học sinh Kiến thức cơ bản

GV dẫn dắt: sau khi kết thúc thắng lợi cuộc

chiến với Trung Quốc, quân Pháp liền kéo về

Gia Định tiếp tục mở rộng đánh chiếm nước

ta Ngày 23/2/1861, với hỏa lực mạnh Pháp

tấn công và chiếm được đại đồn Chí Hòa

Thừa thắng, Pháp đánh chiếm luôn ba tỉnh

miền Đông Nam Kì

GV gọi HS xác định trên bản đồ và kể

tên của 3 tỉnh miền Đông Nam Kì?

GV nêu câu hỏi: khi thực dân Pháp mở

rộng đánh chiếm Nam Kì thì nhân dân ta đã

II.Cuộc kháng chiến chống Pháp ở Gia Định và các tỉnh miền Đông Nam Kì từ 1859-1862

1.

2.Kháng chiến lan rộng ra các tỉnh miền Đông Nam Kì Hiệp ước 5/6/1862.

- Ngày 23/02/1861, Pháp đánh Gia Định lần 2, Đại đồn Chí Hòa nhanh chóng thất thủ

- Thừa thắng, Pháp chiếm luôn

ba tỉnh miền Đông (Định Tường, Biên Hòa, Gia Định)

đứng lên kháng chiến như thế nào?

HS dựa vào SGK trả lời

GV nhận xét và kết luận: khi giặc Pháp từ

Gia Định đánh lan ra, cuộc kháng chiến của

nhân dân ta càng phát triển mạnh hơn dưới sự

lãnh đạo của các văn thân, sĩ phu yêu nước với

các trận đánh lớn, tiêu biểu là trận đốt tàu Hy

Vọng của Pháp trên sông Vàm Cỏ Đông đoạn

chảy qua sông Nhật Tảo của nghĩa quân

Nguyễn Trung Trực

GV cho HS xem 1 đoạn video giới thiệu

về Nguyễn Trung Trực và trận đánh của ông

Kết luận: trận đánh trên sông Nhật Tảo đã

khích lệ mạnh mẽ tinh thần kháng chiến của

nhân dân Nam Kì và làm cho Pháp hoang

mang, bất ngờ

GV dẫn dắt: giữa lúc phong trào kháng

chiến của nhân dân lên cao, gây cho địch

nhiều tổn thất thì triều đình lại vội vã kí với

Pháp Hiệp ước Nhâm Tuất (5/6/1862), cắt hẳn

3 tỉnh miền Đông Nam Kì cho Pháp và phải

chịu nhiều điều khoản nặng nề khác

Hiệp ước này chứng tỏ thái độ nhu nhược

của triều đình, minh chứng cho tư tưởng chủ

hòa Đây là Hiệp ước đầu tiên, đánh dấu cho

việc nhà Nguyễn đã bước một chân vào con

đường đầu hàng thực dân Pháp

GV dẫn dắt: như vậy có thể thấy khi thực

dân Pháp mở rộng xâm lược Nam Kỳ, triều

đình đã không cùng nhân dân kháng chiến mà

lại có tư tưởng cầu hòa, rồi đi đến kí hiệp ước

Nhâm Tuất, điều này đã làm cho nhân dân rất

căm phẫn Để thấy được cuộc kháng chiến của

nhân dân Nam Kì sau Hiệp ước Nhâm Tuất

tiếp tục diễn ra như thế nào, chúng ta tìm hiểu

sang mục III

GV đặt câu hỏi: các em nhìn vào SGK và

cho biết thái độ của triều đình và nhân dân

- Kháng chiến của nhân dân ngày càng phát triển (Nguyễn Trung Trực, Trương Công Định, ) gây cho Pháp nhiều khó khăn

- Triều đình kí Hiệp ước Nhâm Tuất (5/6/1862), là hiệp ước bất bình đẳng  nhân dân bất bình trước thái

độ nhu nhược của triều đình

III Cuộc kháng chiến của nhân dân Nam Kì sau Hiệp ước 1862.

1)Nhân dân ba tỉnh miền Đông

sau hiệp ước 1862?

HS suy nghĩ và trả lời

+ Triều đình: ra lệnh giải tán nghĩa binh

chống Pháp ở Gia Định, Định Tường, Biên

Hòa

+Nhân dân: tiếp tục kháng chiến

GV nhận xét và kết luận: thất vọng trước

thái độ của triều đình, sau khi 3 tỉnh miền

Đông bị cắt cho Pháp, nhân dân vẫn tiếp tục

kháng chiến gây cho Pháp nhiều khó khăn,

tiêu biểu có phog trào “tị địa” và cuộc khởi

nghĩa Trương Định

GV giải thích “Tị địa”: là bỏ đi nơi khác

sống, không chịu hợp tác với Pháp

GV gọi nhóm 3 lên thuyết trình về đề tài

cuộc khởi nghĩa của Trương Định (đã chuẩn bị

trước):

 Vài nét về tiểu sử

 Diễn biến

 Kết quả, ý nghĩa

GV dẫn đắt: dã tâm của Pháp là chiếm cho

được toàn bộ nước ta, do đó sau khi chiếm

được ba tỉnh miền Đông Nam Kì, Pháp cho

chuẩn bị tấn công chiếm nốt ba tỉnh miền Tây

Nam Kì

GV gọi HS xác định trên bản đồ vị trí và

tên của 3 tỉnh miền Tây Nam Kì?

GV đặt câu hỏi: kế hoạch đánh chiếm ba

tỉnh miền Tây Nam Kì được Pháp tiến hành

như thế nào?

HS suy nghĩ và trả lời

GV nhận xét và kết luận: kế hoạch đánh

chiếm ba tỉnh miền Tây Nam Kì được Pháp

tiến hành như sau: chiếm Campuchia, cô lập 3

tỉnh miền Tây, ép triều đình Huế nhường

quyền cai quản và cuối cùng tấn công bằng vũ

lực

tiếp tục kháng chiến sau hiệp ước 1862.

- Lực lượng kháng chiến của triều đình bị giải tán, thiếu người lãnh đạo và chỗ dựa tinh thần

- Phong trào của các sĩ phu yêu nước vẫn tiếp tục bất chấp lệnh bãi binh của triều đình

- Phong trào “tị địa” gây cho Pháp nhiều khóa khăn trong tổ chức cai trị

- Khởi nghĩa của Trương Định, chống lệnh triều đình, ở lại kháng chiến, được nhân dân phong là Bình Tây đại nguyên soái

- Tháng 2/1863, Pháp tấn công vào căn cứ Tân Hòa, nghĩa quân chống trả quyết liệt, vừa rút vừa bảo toàn lực lượng

- Xây dựng căn cứ mới ở Tân Phước  8/1864, Pháp tập kích, Trương Định hy sinh

2)Thực dân Pháp chiếm 3 tỉnh miền Tây Nam Kì.

- Năm 1863, sau khi chiếm Campuchia, cô lập 3 tỉnh miền Tây, Pháp ép nhà Nguyễn cho chúng kiểm soát 3 tỉnh miền Tây

 20/6/1867, Pháp dàn trận trước thành

Vĩnh Long, buộc Phan Thanh Giản phải nộp

thành

 Từ 20 đến 24/6/1867, Pháp chiếm được

ba tỉnh miền Tây Nam Kì (Vĩnh Long, An

Giang, Hà Tiên) mà không hề tốn một viên

đạn nào

GV cho HS xem chân dung của Phan

Thanh Giản, cung cấp tư liệu và sau đó gọi HS

cho biết suy nghĩ của em về hành động của

Phan Thanh Giản? (ký Hiệp ước Nhâm Tuất

và việc giao thành Vĩnh Long cho Pháp)

HS suy nghĩ và trả lời theo ý ki61n cá nhân

của mình

GV nhận xét và kết luận

GV dẫn dắt: Mất thêm ba tỉnh miền Tây,

triều đình Huế mất đi một vùng hậu phương

rộng lớn, giàu có Còn Pháp thì có thêm điều

kiện mở rộng đánh chiếm ra Trung và Bắc Kì

Sau khi ba tỉnh miền Tây Nam Kì lọt vào

tay Pháp thì cuộc kháng chiến của nhân dân ở

nơi này diễn ra như nào chúng ta cùng tìm

hiểu phần cuối cùng 3) Nhân dân ba tỉnh miền

Tây chống Pháp.

GV gọi nhóm 4 lên thuyết trình về đề tài

cuộc kháng chiến chống Pháp của nhân dân ba

tỉnh miền Tây (đã chuẩn bị trước):

 Những cuộc khởi nghĩa tiêu biểu

 Diễn biến

 Kết quả, ý nghĩa

- 20/6/1867 Pháp dàn trận trước thành Vĩnh Long, buộc Phan Thanh Giản phải nộp thành

- Từ 20-24/6/1867 Pháp chiếm gọn 3 tỉnh miền Tây Nam Kì mà không hề tốn 1 viên đạn

3)Nhân dân ba tỉnh miền Tây chống Pháp.

- Phong trào kháng chiến tiếp tục dâng cao, lôi kéo nhiều sĩ phu, văn thân yêu nước:

 Trương Quyền (Tây Ninh)

 Phan Tôn – Phan Liêm (Bến Tre)

 Nguyễn Hữu Huân (Tân An –

Mĩ Tho)

 Ân Dương Lân (Vĩnh Long)

- Trong điều kiện khó khăn hơn trước: bị cô lập, không được triều đình ủng hộ

- Với ưu thế về lực lượng, Pháp lần lượt đàn áp các phong trào

Tuy nhiên, đã biểu hiện lòng yêu nước nồng nàn, ý chí bất khuất chống ngoại xâm của nhân dân ta

4) Củng cố kiến thức

- Từ sau hiệp ước Nhâm Tuất phong trào kháng chiến của nhân dân Nam Kì có đặc điểm gì mới?

Từ sau 1862, cuộc kháng chiến của nhân dân mang tính độc lập với triều đình, vừa

quyết đánh cả triều lẫn Tây”, cuộc kháng chiến của nhân dân gặp nhiều khó khăn do chênh lệch lớn về lực lượng và vũ khí chiến đấu so với triều đình và Pháp

- Em hãy so sánh tinh thần chống Pháp của vua quan triều Nguyễn và của nhân dân từ 1858 – 1873?

chiến nặng nề về phòng thủ, thiếu chủ động tấn công, càng về sau thì lại nuôi ảo tưởng đối với thực dân Pháp, chỉ mong cầu hòa, bạc nhược trước những đòi hỏi của thực dân Pháp

cảm Khi triều đình đầu hàng, nhân dân vẫn tiếp tục kháng chiến mạnh mẽ hơn trước, bằng nhiều hình thức linh hoạt, sáng tạo

- Đọc trước bài mới

- Tìm hiểu về các nhân vật Nguyễn Tri Phương, Hoàng Diệu

Nhận xét, đánh giá của GVHD

Giáo viên hướng dẫn Giáo sinh thực tập