Việc nghiên cứu này nhằm tính toán cụ thể các thông số kỹ thuật cho lớp vật liệu như chiều dày lớp BTNTN TN, độ dốc ngang hợp lý tương ứng với tốc độ chạy xe cho phép nhằm giảm thiểu t[r]
Trang 1XÂY DỰNG LỚP MẶT BÊ TÔNG NHỰA TẠO NHÁM THOÁT NƯỚC CHO CÁC TUYẾN CAO TỐC PHÍA NAM -
VIỆT NAM ỨNG VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU
CONSTRUCTION OF PERMEABLE FRICTION COURSES FOR THE SOUTHERN VIETNAM EXPRESSWAY RESPONSIBILITY
TO CLIMATE CHANGE
Nguyễn Phước Minh
Bộ môn Đường bộ-Đường sắt Trường Đại học Giao thông vận tải - Phân hiệu Thành phố Hồ Chí Minh
Tóm tắt: Nghiên cứu đặc tính khai thác của lớp bê tông nhựa (BTNTN TN) tạo nhám thoát nước
là yếu tố đặc biệt cần quan tâm cho lớp mặt đường cao tốc tại Việt Nam nói chung và phía Nam nói riêng trong giai đoạn biến đổi khí hậu khắc nghiệt hiện nay Việc nghiên cứu này nhằm tính toán cụ thể các thông số kỹ thuật cho lớp vật liệu như chiều dày lớp BTNTN TN, độ dốc ngang hợp lý tương ứng với tốc độ chạy xe cho phép nhằm giảm thiểu tối đa hiện tượng nước bề mặt, qua đó giảm thiểu hiện tượng trơn trượt của bánh xe trên mặt đường khi trời mưa lớn Tất cả các giá trị này được xác định thông qua việc quan trắc hoặc dự báo lượng mưa hàng năm của khu vực cần tính toán, từ đó cho phép các nhà tư vấn thiết kế kết cấu cũng như giúp cho nhà quản lý hệ thống đường cao tốc nắm bắt được bản chất và nguyên lý của đặc tính khai thác lớp vật liệu BTNTN TN Bài báo đề cập đến phương pháp tính thoát nước và yếu tố ảnh hưởng đến khả năng thoát nước bề mặt của lớp BTNTN
TN Từ kết quả này có thể lên kế hoạch công tác bảo trì định kỳ lớp mặt nhằm duy trì chất lượng phục
vụ của lớp vật liệu mặt đường này
Từ khóa: Bê tông nhựa rỗng, lớp nhám cấp phối hở, lớp nhám thoát nước
Chỉ số phân loại: 2.4 Abstract: Researching the exploitation characteristics of Permeable Friction Courses (PFC) is a
special factor to consider for the surface layer of expressways in Vietnam in general and the South in particular in the period of climate change This study aims to calculate specific specifications for the material layer such as the thickness of the PFC, the appropriate horizontal slope corresponding to the allowed speed of driving to minimize hydroplaning phenomena, thereby minimizing the phenomenon
of slippery wheel on the road surface when heavy rains All of these values are determined by monitoring or forecasting the annual rainfall of the area to be calculated, thereby allowing the consultants to design the structure as well as help the road system manager the expressway captures the nature and principles of the properties of the exploitation of PFC The article deals with the method of calculating drainage and factors affecting surface drainage ability of PFC From this result, it is possible to schedule the regular maintenance of the surface layer to maintain the service quality of this pavement material
Keywords: Porous asphalt, open-graded friction course, permeable friction courses
Classification number: 2.4
1 Giới thiệu
Theo quy hoạch đường Cao tốc Bắc - Nam đã được Thủ tướng phê duyệt, đến năm
2020, định hướng đến 2030, Việt Nam sẽ có
trên 6.400 km đường cao tốc, trong đó cao
tốc Bắc – Nam được quy hoạch hai tuyến với
tổng chiều dài khoảng 3.083 km gồm: Tuyến
cao tốc Bắc – Nam phía Đông, tổng chiều dài
1.814 km; tuyến cao tốc Bắc – Nam phía
Tây, tổng chiều dài là 1.269 km Đường cao
tốc Bắc – Nam (ký hiệu toàn tuyến là CT 01)
là tên gọi thông dụng nhất của một tuyến
đường cao tốc Việt Nam nằm rất gần với Quốc lộ 1A huyết mạch, thông suốt giữa hai miền Nam và Bắc Việt Nam Đường Cao tốc Bắc - Nam được Chính phủ yêu cầu gấp rút triển khai, nhằm đáp ứng năng lực vận tải lớn, tốc độ cao và an toàn, kết nối các trung tâm kinh tế từ Hà Nội đến Thành phố Hồ Chí Minh (TP.HCM) qua 20 tỉnh, thành phố Song song với kế hoạch xây dựng các tuyến cao tốc thì việc nghiên cứu các đặc tính làm việc của kết cấu mặt đường nói chung và lớp vật liệu mặt đường BTNTN TN cho các
Trang 2tuyến cao tốc nói riêng và phía Nam Việt
Nam nói riêng đang là những vấn đề nóng
cần được giải quyết ứng với biến đổi khí hậu
nặng nề hiện nay, nhằm đảm bảo cho các
phương tiện và người tham gia giao thông đi
lại an toàn, giảm rủi ro có thể Đặc tính thoát
nước bề mặt là yếu tố đặc biệt cần được xem
xét, đánh giá cụ thể với lớp mặt đường cao
tốc đang khai thác hiện nay và cần có kết
luận thấu đáo về nó
2 Ảnh hưởng của hiệu ứng màng
nước đến điều kiện chạy xe
Theo thống kê, tỉ lệ tai nạn giao thông do
mặt đường bị trơn trượt hoặc do xuất hiện
màng nước (hydroplaning) trên đường khi
trời mưa ngày càng tăng, nhiều tai nạn giao
thông khi trời mưa không thể chứng minh
được do thời tiết, đường hay phương tiện đi
lại; tuy nhiên quan hệ độ nhám và hiệu ứng
màng nước cần xem xét kỹ để đánh giá điều
kiện đi lại trên đường [1], [2], [3], [4], [5]
Hình 1 Hiện tượng bắn nước sau bánh xe khi
mặt đường ẩm ướt
Hình 2 Hình ảnh mô phỏng hiệu ứng
màng nước khi xe chạy
Khái niệm hiệu ứng màng nước
Hiệu ứng màng nước (hydroplaning)
[18] là sự ngăn cách giữa bánh xe và mặt
đường hoặc khả năng gây trượt trên mặt
đường bởi một lớp chất lỏng (hình 1, hình 2)
Đánh giá ảnh hưởng bề mặt nhám và tương
tác giữa bánh xe với mặt đường với mục đích xem xét hiệu ứng của màng nước
Lực bám bánh xe và mặt đường được xem xét khi mặt đường có độ nhám vĩ mô thấp, xe chạy tốc độ cao và có màng nước trên bề mặt Độ nhám vĩ mô tạo các kênh thoát nước, vì vậy có thể làm giảm ảnh hưởng màng nước tiếp xúc giữa bánh xe và mặt đường Với chiều dày màng nước mỏng
và xe chạy tốc độ cao, độ nhám vĩ mô là cần thiết để duy trì tiếp xúc bánh xe và mặt đường [11], [12]
Đặc điểm hiệu ứng màng nước
Hiệu ứng màng nước là hiện tượng màng nước xuất hiện trên mặt đường làm mất khả năng tiếp xúc và lực bám của bánh xe với mặt đường Ở mặt đường ẩm ướt hay có nước, áp lực màng nước tăng khi tốc độ xe chạy tăng và đạt đến điểm giới hạn đó là bánh xe bị nâng và tách khỏi tiếp xúc với mặt đường [6], [7], [8], [9], [10]
3 Thiết kế chiều dày lớp BTNTN TN dựa vào khả năng thoát nước
Phương pháp xác định chiều dày hợp lý cho BTNTN TN dựa trên khả năng thoát nước của dòng chảy trên bề mặt và xem áo đường lớp BTNTN TN như là tầng ngậm nước vô hạn và bên dưới có một lớp không thấm nước BTN chặt (hình 1) [15], [16]
Hình 3 Bố trí chung chung kết cấu áo
đường BTNTN TN và mô hình tính
Trang 3Phương pháp tính chiều dày lớp BTNTN
TN dựa trên định luật Darcy cho dòng chảy
một chiều trên một đơn vị chiều dài với tầng
ngậm nước vô hạn theo sơ đồ hình 2
Từ mô hình tính trên, ta có phương trình tính
lượng nước thoát qua một tầng ngậm nước
vô hạn như sau:
Trong đó:
q: Lượng nước qua tầng ngậm nước;
K: Hệ số thấm nước của OGFC
(m/ngày);
L: Chiều dài dòng chảy (m);
h o: Chiều cao mực nước tại đỉnh trên
đoạn L;
h L: Chiều cao mực nước thấp trên đoạn
L
Sơ đồ hình 2 dùng để tính toán khả năng thoát nước qua lớp BTNTN TN theo một đơn
vị chiều dài Phương trình tính lượng nước
thoát qua một đơn vị dài như sau:
(2) Trong đó:
I: Cường độ mưa tích lũy trong năm
(cm/giờ);
Hình 4 Sơ đồ tính chiều dày lớp BTNTN TN
với tầng ngậm nước vô hạn
Từ phương trình (2) có thể viết lại khi
lượng nước thấm qua đoạn dốc α (%) với
cường độ mưa là I, khi đó tại đỉnh x = d ranh
giới không xuất hiện dòng chảy q = 0 như
sau:
(3) Hình 3 mô tả phương pháp tính chiều dày lớp BTNTN TN trên một đơn vị chiều
rộng L Lớp BTNTN TN giả định là nằm trên
lớp không thấm nước là BTN chặt Có hai
dòng chảy thông qua lớp, đầu dòng chảy h o
sẽ bằng với chiều dài L, độ dốc ngang mặt α, chiều dày t của lớp BTNTN TN, dòng thủy lực thấp hơn h 2 bằng không, cường độ mưa I
Để đơn giản tính toán chiều dày lớp
BTNTN TN chọn d = 1/3L, nhằm tránh cột nước H max xuất hiện trên bề mặt, đảm bảo giả thiết nước thoát hết qua bề mặt lớp BTNTN
TN
Công thức (3) viết lại như sau:
Từ công thức (4) có thể tính chiều dày lớp BTNTN TN như sau:
Thông số quan trọng khi tính toán chiều dày của lớp BTNTN TN là độ dốc ngang mặt
α, chiều dài dòng chảy L, hệ số thấm K và cường độ mưa I Đối với đường cao tốc hai làn xe kiến nghị lấy L = 3,5m, với đường cao
tốc bốn làn xe chia làm hai hướng kiến nghị
lấy L = 7,0m
Bảng 1 cho biết dữ liệu cường độ mưa
và đã được tính toán xử lý xác suất xuất hiện lượng mưa cao nhất của từng tỉnh theo từng trạm đo, số liệu thu được từ các trạm quan trắc của Đài khí tượng thủy văn khu vực Nam bộ Từ bảng 1 và công thức (5) có thể lập quan hệ giữa các thông số để tính toán chiều dày lớp BTNTN TN của các tỉnh thành như bảng 2
Bảng 1 Phân bố cường độ mưa tại các tỉnh Phía Nam
Nguồn Đài khí tượng thủy văn khu vực Nam Bộ cung cấp
K(cm/sec)
0,43
Trang 4Bảng 2 Quan hệ giữa cường độ mưa I và độ dốc ngang mặt đường (α)
α=2% t/L α=2,5% t/L α=3,0% t/L α=3,5% t/L α=4,0% t/L
130 11,4 2 9,4 2,5 8,9 3,0 8,4 3,5 7,9 4,0 7,4 138,6 11,8 2 9,8 2,5 9,3 3,0 8,8 3,5 8,3 4,0 7,8
140 11,8 2 9,8 2,5 9,3 3,0 8,8 3,5 8,3 4,0 7,8 140,2 11,8 2 9,8 2,5 9,3 3,0 8,8 3,5 8,3 4,0 7,8 142,4 11,9 2 9,9 2,5 9,4 3,0 8,9 3,5 8,4 4,0 7,9 144,4 12,0 2 10,0 2,5 9,5 3,0 9,0 3,5 8,5 4,0 8,0
150 12,2 2 10,2 2,5 9,7 3,0 9,2 3,5 8,7 4,0 8,2
160 12,6 2 10,6 2,5 10,1 3,0 9,6 3,5 9,1 4,0 8,6 160,4 12,7 2 10,7 2,5 10,2 3,0 9,7 3,5 9,2 4,0 8,7
170 13,0 2 11,0 2,5 10,5 3,0 10,0 3,5 9,5 4,0 9,0
190 13,8 2 11,8 2,5 11,3 3,0 10,8 3,5 10,3 4,0 9,8
200 14,1 2 12,1 2,5 11,6 3,0 11,1 3,5 10,6 4,0 10,1
210 14,5 2 12,5 2,5 12,0 3,0 11,5 3,5 11,0 4,0 10,5
220 14,8 2 12,8 2,5 12,3 3,0 11,8 3,5 11,3 4,0 10,8
230 15,2 2 13,2 2,5 12,7 3,0 12,2 3,5 11,7 4,0 11,2 234,8 15,3 2 13,3 2,5 12,8 3,0 12,3 3,5 11,8 4,0 11,3
240 15,5 2 13,5 2,5 13,0 3,0 12,5 3,5 12,0 4,0 11,5
250 15,8 2 13,8 2,5 13,3 3,0 12,8 3,5 12,3 4,0 11,8
I(m/ngày)
Chọn thông số thiết kế đầu vào: hệ số
thấm của hỗn hợp thiết kế BTNTN TN là K =
120 (m/ngày), chiều dài L = 3,5 m (chiều
rộng làn xe) với đường có tốc độ ≥ 80km/h,
độ dốc ngang mặt α = 2% Từ bảng tính 2 và
giả thiết thông số đầu vào như trên có thể
tính toán chiều dày lớp BTNTN TN theo
phương pháp thấm cho các tỉnh Nam Bộ,
chiều dày lớp BTNTN TN được làm tròn tùy
thuộc vào lượng mưa của các khu vực Hình
4 giả thiết độ dốc α thay đổi để tính toán các
thông số K, I
Hình 5 Thiết kế chiều dày BTNTN TN dựa trên thông
số độ dốc ngang mặt đường
Nhận xét:
Từ các số liệu trên, cho thấy cường
độ mưa, độ thấm, độ dốc ngang mặt và chiều
rộng mặt đường có ảnh hưởng rất lớn đến
việc tính toán chiều dày mặt đường BTNTN
TN;
Độ dốc ngang mặt rất quan trọng
phục vụ cho công tác thiết kế chiều dày,
thông thường giá trị này lấy 2,0%, chiều rộng
mặt đường BTNTN TN cũng là một yếu tố,
phần lớn sử dụng lớp mặt đường BTNTN TN
cho bốn làn xe trên đường cao tốc và cần bố
trí lớp BTNTN TN chồng trên phần lề đường
từ 0,6m ÷ 2,0m nhằm làm cho tổng chiều dài dòng chảy tăng lên;
Độ thấm sẽ bất lợi và giảm tính thấm qua lớp BTNTN TN bị tắt nghẽn là do các thành phần bụi bẩn trong quá trình xe chạy tạo nên, điều này sẽ dẫn đến việc gia tăng chiều dày, việc tăng chiều dày lớp BTNTN
TN có thể không được thực hiện trong một vài trường hợp, điều này cho thấy độ rỗng dư
có mối quan hệ với độ thấm ban đầu của BTNTN TN khi thiết kế, nhằm làm giảm thiểu tối đa do tắc nghẽn
Bảng 3 Thiết kế chiều dày lớp BTNTN TN
cho các tỉnh thành Nam Bộ
TP Hồ Chí Minh 120 7,22 10,0 3,50 35 2
4 Đề xuất giải pháp hiệu quả tăng độ nhám và thoát nước bằng công nghệ phun rữa cao áp
Trong suốt quá trình khai thác, mặt đường sẽ bị tắc nghẽn do bụi bẩn, mảnh vụn xuất hiện do mặt đường và vỏ bánh xe bị mài mòn Mặt đường trở nên chặt hơn do tác động của tải trọng dẫn đến ảnh hưởng độ rỗng bề mặt, khả năng nhám bề mặt và thấm nước sẽ bị giảm Tốc độ xe chạy yêu cầu càng cao thì yêu cầu làm sạch bề mặt càng nhiều
Trang 5Bảng 4 Kết quả kiểm tra nhám trước khi phun rữa cao áp
Kết quả đo tại các điểm trước khi phun rữa mặt đường
làn 80 km/h làn 80 km/h làn 80 km/h làn 80 km/h làn 80 km/h làn 80 km/h làn 80 km/h làn 80 km/h làn 100 km/h làn 100 km/h làn 100 km/h làn 100 km/h
14 +750m làn 100 km/h 178 180 182 179 0.99
1.25
13 +750m làn 100 km/h 180
Đường kính mảng cát tại các điểm đo (mm)
htbi
Htb
Số thứ tự
Lý trình (Cọc) Vị trí
làn 80 km/h làn 80 km/h làn 80 km/h làn 80 km/h làn 80 km/h làn 80 km/h làn 80 km/h làn 80 km/h làn 100 km/h làn 100 km/h làn 100 km/h làn 100 km/h
Số thứ tự
Lý trình (Cọc) Vị trí Đường kính mảng cát tại các điểm đo (mm) htbi
166
172 169
8 +650m
172 Kết quả đo tại các điểm sau khi phun rữa mặt đường
1.13 1.67 1.04 1.17
174
13 +750m làn 100 km/h 172
1.79 1.78 1.72 1.18 1.18 1.17 1.10
14 +750m làn 100 km/h
1.05 1.06 Htb
1.31 1.31
(a)
(b)
Hình 6 Tác giả kiểm tra độ nhám trước (a) và sau khi
phun rữa áp lực cao làm sạch bề mặt (b)
Hình 7 Kết quả giá trị độ nhám vĩ mô sau
khi phun rửa cao áp.
Kết quả khảo sát độ nhám bằng phương pháp rắc cát và áp dụng phun rữa cao áp mặt đường cho giá trị độ nhám tăng lên là 5%
(ΔHtb)
5 Kết luận
Kết quả nghiên cứu thông số kỹ thuật khai thác cho lớp vật liệu BTNTN TN mặt đường cao tốc nói chung và phía Nam nói riêng trong giai đoạn biến đổi khí hậu hiện nay là rất thiết thực Bài báo đã làm sáng tỏ các nội dung liên quan đến vật liệu BTNTN
TN như sau:
Trang 6 Đã khái niệm hiệu ứng màng nước
bề mặt khi trời mưa lớn, đây chính là lý do
gây trơn trượt và gây mất an toàn giao thông
khi xe chạy tốc độ cao;
Dùng mô hình tính thủy văn để tính
toán khả năng thoát nước bề mặt, qua đó xác
định chiều dày lớp vật liệu nhám thoát nước
ứng với cường độ mưa quan trắc hàng năm;
từ đó có thể xác định chiều dày lớp BTNTN
TN hợp lý cho từng khu vực;
Thực nghiệm chỉ ra rằng, lớp BTNTN
TN sẽ bị suy giảm khả năng khai thác về độ
rỗng từ đó ảnh hưởng đến thoát nước bề mặt;
do vậy cần phải sử dụng giải pháp công nghệ
phun rữa cao áp nhằm cải thiện và duy trì đặc
tính khai thác này của lớp BTNTN TN
Tài liệu tham khảo
[1] Nguyễn Phước Minh (2011), Nghiên cứu ứng
dụng vật liệu bê tông nhựa cấp phối hở cho lớp
tạo nhám mặt đường có tốc độ cao, Tạp chí khoa
học giao thông vận tải, (36)
[2] Nguyễn Phước Minh (2013), Nghiên cứu xác
định thành phần vật liệu hợp lý bê tông nhựa lớp
tạo nhám mặt đường cấp cao tại Việt Nam, Luận
án tiến sĩ kỹ thuật, Trường Đại học GTVT, Hà
Nội
[3] TS.Nguyễn Phước Minh (2015), Bê tông nhựa
rỗng làm lớp mặt cho các tuyến cao tốc và mặt
đường ô tô cấp cao ở Việt Nam, Tạp chí khoa học
giao thông vận tải
[4] Investigation of the use of open-graded friction
courses in Wisconsin by Root Pavement
Technology, Inc, Richard E Root, P.E, March 31,
2009
[5] Evaluation of OGFC mixtures containing
cellulose fibers, by L Allen Cooley, Jr E Ray
Brown, Donald E Watson, December 2000
[6] Evaluation of Open – Graded friction course
mixture, by Samuel B Cooper, Jr, P.E, Chris
Abadie, P.E, Louay N Mohammad, Ph.D,
Louisiana Transportation Research Center,
October 2004
[7] Evaluation of Open – Graded and bonded
friction course for Florida, By Arvind Radhan,
UNIVERSITY OF FLORIDA, 2004
[8] Standard Practice for Open-Graded Friction
Course (OGFC) Mix Design –
D7064/D7064M-08, ASTM International
[9] Open Graded Friction Course Usage Guide,
California Department of Transportation,
February 8, 2006
[10] Georgia Department of Transportation’s Progress in Open-Graded Friction Course Development, Transportation Research Record
1616
[11] Application of packing theory on grading design
for porous asphalt mixtures, Hardiman-School of Civil Engineering, University Sains Malaysia
(USM), September 2004
[12] Technical Guideline: The use of Modi ed
Bituminous Binders in Road Construction,
Asphalt Academy, November 2007
[13] Evaluation of Thick Open Graded and Bonded
Friction Courses in Florida, March 2006
[14] Huber, G Performance Survey on Open -
Graded Friction Course Mixes Synthesis of Highway Practice 284 Transportation Research
Board, National Research Council, Washington, D.C., 2000
[15] Construction and Maintenance Practices for
Permeable Friction Courses, L Allen Cooley, Jr
Jimmy W Brumfield, BURNS COOLEY DENNIS, INC, Ridgeland, MS Rajib B Mallick, WORCESTER POLYTECHNIC INSTITUTE, Worcester, MA.Walaa S Mogawer-UNIVERSITY OF MASSACHUSETTS, North Dartmouth, MA Manfred Partl Lily Poulikakos-EMPA-Dübendorf, Switzerland, Gary Hicks-CALIFORNIA STATE UNIVERSITY, CHICO-Chico, CA
[16] Evaluation of Open Graded friction Courses:
Construction, maintenance and performance-South Carolina Department of Transportation-October 2012
Ngày nhận bài: 18/12/2019 Ngày chuyển phản biện: 23/12/2020 Ngày hoàn thành sửa bài: 13/1/2020 Ngày chấp nhận đăng: 20/1/2020