[r]
Trang 1THỐNG KÊ VÀ VAI TRÒ CỦA THỐNG KÊ TRONG Y HỌC
Th ng kê là khoa h c v vi c thu th p, phân tích và lí gi i s li u.ố ọ ề ệ ậ ả ố ệ
b sinh viên ghét nh t” ị ấ 1. M t nhà th ng kê y h c n i ti ng cũng ch có th t an iộ ố ọ ổ ế ỉ ể ự ủ
r ng: "sinh viên y khoa có th không thích th ng kê, nh ng n u là bác sĩ, h s thích"ằ ể ố ư ế ọ ẽ 2
người th y c a h ? ầ ủ ọ
B i vì trong các tình hu ng đ n gi n, th ng kê có v nh không c n thi t b i vì chúngở ố ơ ả ố ẻ ư ầ ế ở
viên y t công c ng, tình hu ng s ph c t p h n, th ng kê tr thành m t công c thenế ộ ố ẽ ứ ạ ơ ố ở ộ ụ
1 Những tình huống không cần dùng đến thống kê
so sánh k t qu và nh v y là đ đ có th k t lu n v m i liên quan gi a chi u dàiế ả ư ậ ủ ể ể ế ậ ề ố ữ ề
x y ra mãnh li t. Ph n ng này có th đẩ ệ ả ứ ể ược th c hi n l p đi l p l i r t nhi u l n vàự ệ ậ ậ ạ ấ ề ầ
m nh và t c th i v i nạ ứ ờ ớ ước mà không c n ph i vi n d n th ng kê.ầ ả ệ ẫ ố
gi n, th ng kê dả ố ường nh không c n thi t.ư ầ ế
đ ch c ch n c a k t lu n.ộ ắ ắ ủ ế ậ
Tiên đoán được kh năng m t bi n c x y ra đ i v i m t b nh nhân c th thí d ,ả ộ ế ố ả ố ớ ọ ệ ụ ể ụ
2 Các tình huống trong đó thống kê là quan trọng
Trang 2c nh tranh v i các công ty b o hi m khác. Công ty ph i thi t l p phí b o hi m khácạ ớ ả ể ả ế ậ ả ể
rõ v b n thân mình h n ai h t.ề ả ơ ế
theo gi i tính, tu i, tình tr ng s c kho hi n t i, ngh nghi p, v.v d b các nguy cớ ổ ạ ứ ẻ ệ ạ ề ệ ễ ị ơ
thân gi i tính s ch u trách nhi m cho s khác bi t v v nguy c t vong và b nh t t.ớ ẽ ị ệ ự ệ ề ề ơ ử ệ ậ
h n n , nó có th giúp chúng ta quy t đ nh s khác bi t v nguy c này có ph i làơ ở ữ ể ế ị ự ệ ề ơ ả
bi t này là do c h i và nghĩa là th ng kê có th cho bi t m c đ không ch c ch n c aệ ơ ộ ố ể ế ứ ộ ắ ắ ủ
ướ ượ
Nh ng bi n c không lư ế ố ường trước được – thí d vi c m c b nhụ ệ ắ ệ
Thông tin có đượ ừc t nghiên c u trên m t s l n đ i tứ ộ ố ớ ố ượng
c a mình ch không d a trên th ng kê ít nh t có ba v n đ Th nh t, ngủ ứ ự ố ấ ấ ề ứ ấ ười bác sĩ đó
v hi u qu đi u tr n u k t qu đi u tr t t và ngề ệ ả ề ị ế ế ả ề ị ố ườ ệi b nh tr l i và s m t thông tinở ạ ẽ ấ
n u b nh nhân b cu c, bác sĩ s nh các trế ệ ỏ ộ ẽ ớ ường h p b nh đ c bi t h n các trợ ệ ặ ệ ơ ườ ng
h p b nh thông thợ ệ ường. Th ba, n u có m t phác đ đi u tr có th thay đ i nguy cứ ế ộ ồ ề ị ể ổ ơ
t vong và b nh t t, v i kinh nghi m ngử ệ ậ ớ ệ ười bác sĩ không th bi t đi u tr này có ph iể ế ề ị ả
khác nh tu i, gi i, dinh dư ổ ớ ưỡng
Trang 33 Tại sao 2 nhóm tình huống này là khác nhau
đ ng c a con l c là m t h ng s b t k biên đ dao đ ng. Natri luôn luôn ph n ngộ ủ ắ ộ ằ ố ấ ể ộ ộ ả ứ
r t mãnh li t v i nấ ệ ớ ước. Trong các tình hu ng đ n gi n, đ có câu tr l i ch c n kinhố ơ ả ể ả ờ ỉ ầ
thu c vào m t s các y u t tr ng lộ ộ ố ế ố ọ ượng và đ dài c a con l c. Nguy c t vongộ ủ ắ ơ ử
ph thu c vào r t nhi u y u t , m t vài y u t không th đo lụ ộ ấ ề ế ố ộ ế ố ể ường được được và
h u h t các y u t này đ u không th ki m soát.ầ ế ế ố ề ể ể
nghi m c a m t s ngệ ủ ộ ố ười.Dù v y, th ng kê v i m t s l n ngậ ố ớ ộ ố ớ ười có th cung c pể ấ
không nh hả ưởng đ n k t lu nế ế ậ
4 Tại sao thống kê cần thiết cho y khoa và y tế công cộng?
Đi u tr : Đi u tr nào là có hi u qu cho m t b nh nh t đ nh và có hi u qu cho b nhề ị ề ị ệ ả ộ ệ ấ ị ệ ả ệ
nhân nào
ph i nh ng b nh lí gì trong 5 năm t i.ả ữ ệ ớ
Nh ng thông tin này ph thu c r t nhi u vào nhi u y u t và ph n l n nh ng y u tữ ụ ộ ấ ề ề ế ố ầ ớ ữ ế ố
y u t xã h i). Tế ố ộ ương t các tri u ch ng, d u hi u b nh t t, đáp ng v i đi u tr vàự ệ ứ ấ ệ ệ ậ ứ ớ ề ị
di n ti n t nhiên c a b nh ph thu c vào nhi u bi n s ễ ế ự ủ ệ ụ ộ ề ế ố
Trang 4Th ng kê rõ ràng là r t c n thi t. Tuy nhiên do th ng kê là m t công c h t s c m nhố ấ ầ ế ố ộ ụ ế ứ ạ
m nên nó đã b r t nhi u ngẽ ị ấ ề ườ ại l m d ng trong khi h ch a đụ ọ ư ược hu n luy n m tấ ệ ộ
hi u th u đáo v th ng kê khi s d ng nó đ tránh b x p vào cùng lo i v i nh ngể ấ ề ố ử ụ ể ị ế ạ ớ ữ
Mark Twain (“lies, damned lies, and statistics”)
Tài liệu tham khảo
1. Sinclair S. Making doctors: an institutional apprenticeship. Oxford: Berg, 1997.
2. Bland JM. Medical students may not like statistics, but as doctors they will. BMJ 1998;316:1674. http://bmj.com/cgi/content/full/316/7145/1674