- Máy trƣởng phải tổ chức kịp thời cho thuyền viên bộ phận máy sửa chữa khắc phục các hƣ hỏng đột xuất, các sự cố và công việc bảo quản, bảo dƣỡng định kỳ thuộc trách nhiệm của thuyền [r]
Trang 1NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN
GIÁO TRÌNH
MÔ ĐUN:
QUẢN LÝ BỘ PHẬN MÁY
MÃ SỐ: MĐ01
NGHỀ: Máy Trưởng Tàu Cá Hạng 4
Trình độ: Sơ cấp nghề
Trang 3Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể đƣợc phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo
Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm
MÃ TÀI LIỆU: MĐ01
Trang 4LỜI GIỚI THIỆU
Nghề khai thác thủy sản đã có ở nước ta từ rất lâu đời, cho đến ngày nay phần lớn vẫn hoạt động theo phương thức cha truyền con nối, với cách làm theo dạng gia đình Với xu thế hội nhập và phát triển, đòi hỏi phải có các đội tàu cá
đủ lớn để tiến hành khai thác những ngư trường xa, sản lượng khai thác lớn và giá trị kinh tế của mỗi chuyến biển cao Để thực hiện được các yêu cầu đó, ngoài việc phải trang bị tàu lớn, máy mạnh, trang thiết bị hiện đại thì đòi hỏi trình độ chuyên môn của các thành viên trên tàu phải cao hơn và đặc biệt là khả năng quản lý của người truyền trưởng, máy trưởng cũng phải được ngày một nâng cao hơn
Đáp ứng yêu cầu thực tế đó, giáo trình mô đun: “Quản lý bộ phận máy” được biên soạn để cung cấp một số kiến thức cơ bản về vị trí, vai trò, quyền hạn của máy trưởng và cách quản lý thuyền viên, tài liệu kỹ thuật, máy móc thiết bị, dầu nhờn, dụng cụ và phụ tùng có trên tàu
máy chính” , “Vâ ̣n hành hê ̣ thống điê ̣n” , ”Vâ ̣n hành hê ̣ thống la ̣nh” , “Vận hành các thiết bị cơ khí”, “Xử lý khắc phục sự cố máy chính”, … Trong giáo trình
sơ cấp nghề : Máy trưởng tàu cá hạng 4
Các nội dung sẽ đề cập trong giáo trình mô đun này gồm :
+ Quản lý thuyền viên bộ phận máy
+ Quản lý hồ sơ kỹ thuật bộ phận máy
+ Quản lý máy móc, trang thiết bị
+ Quản lý nhiên liệu
+ Quản lý dụng cụ, phụ tùng
Trong quá trình biên soạn, chúng tôi đã tham khảo nhiều tài liệu, đi thực
tế tìm hiểu và được sự giúp đỡ, tham gia hợp tác của các chuyên gia, các đồng nghiệp tại các đơn vị Tuy nhiên cũng không tránh khỏi những thiếu sót, rất mong được sự đóng góp ý kiến bổ sung của đồng nghiệp, người vận hành máy cũng như bạn đọc để giáo trình này được hoàn chỉnh hơn trong lần tái bản sau
Nhóm biên soạn trân trọng cảm ơn Vụ Tổ chức cán bộ, Bộ Nông nghiệp
và Phát triển nông thôn, lãnh đạo và giáo viên của trường Trung học thủy sản, các chuyên gia và các đồng nghiệp đã tạo điều kiện thuận lợi và giúp đỡ chúng tôi thực hiện Giáo trình này
Tham gia biên soạn
1 Chủ biên
2………
Trang 5MỤC LỤC
MÔ ĐUN: QUẢN LÝ BỘ PHẬN MÁY 4
Bài mở đầu: CHỨC TRÁCH THUYỀN VIÊN BỘ PHẬN MÁY 5
1 Vai trò, vị trí của máy trưởng trên tàu cá 5
2 Nhiệm vụ, quyền hạn máy trưởng 5
2.1 Nhiệm vụ của máy trưởng 5
2.2 Quyền hạn của máy trưởng 7
3 Yêu cầu đối với máy trưởng 8
Bài 1: QUẢN LÝ THUYỀN VIÊN BỘ PHẬN MÁY 9
1 Tổ chức bộ phận máy trên tàu cá 9
2 Kiểm tra, đánh giá và nâng cao trình độ thuyền viên bộ phận máy 11
3 Phân công công việc 15
Bài 2 : QUẢN LÝ HỒ SƠ KỸ THUẬT MÁY TRÊN TÀU 18
1.2 Các dạng tài liệu thiết yếu 18
1.3 Lưu trữ và tra cứu tài liệu 24
2.2 Các dạng hồ sơ thiết yếu 26
2.3 Lưu trữ và tra cứu hồ sơ 30
Bài 3 : QUẢN LÝ MÁY MÓC TRÊN TÀU 32
1 Mục đích việc quản lý 32
2 Lập kế hoạch thực hiện bảo dưỡng, sửa chữa 32
3 Phân công và giám sát 38
Bài 4 : QUẢN LÝ NHIÊN LIỆU 40
1 Tầm quan trọng của việc quản lý nhiên liệu 40
Trang 62 Lựa chọn nhiên liệu 40
3 Quản lý nhiên liệu trên tàu 44
3.1 Tính lượng nhiên liệu cho chuyến biển 44
3.2 Theo dõi tình hình sử dụng nhiên liệu 47
Bài 5 : QUẢN LÝ DỤNG CỤ VÀ PHỤ TÙNG 49
1 Tầm quan trọng của việc chuẩn bị dụng cụ, phụ tùng 49
2 Các loại dụng cụ cần thiết trên tàu 49
4 Quản lý dụng cụ, phụ tùng trên tàu 65
HƯỚNG DẪN GIẢNG DẠY MÔ ĐUN 67
DANH SÁCH BAN CHỦ NHIỆM XÂY DỰNG 77
DANH SÁCH HỘI ĐỒNG NGHIỆM THU CHƯƠNG TRÌNH 77
Trang 7MÔ ĐUN: QUẢN LÝ BỘ PHẬN MÁY
Mã mô đun: MĐ01
GIỚI THIỆU MÔ ĐUN:
trò, vị trí và nhiệm vụ của máy trưởng các kiến thức về quản lý, và sử dụng các tài liệu, hồ sơ kỹ thuật máy và thiết bị trên tàu
- Mô đun quản lý bộ phận máy cung cấp các kiến thức và kỹ năng cần thiết để đánh giá năng lực, phân công công việc và kiểm tra kết quả công việc của các thuyền viên thuộc bộ phận máy Ngoài ra mô đun cũng cung cấp các kiến thức và kỹ năng để quản lý thiết bị, dầu nhờn, dụng cụ và phụ tùng trên tàu
rèn luyện ý thức an toàn lao động , ý thức tuân thủ các quy định
ảnh, chủ yếu nhằm nâng cao khả năng thực hành của các ho ̣c viên trên máy
thực hành
Trang 8Bài mở đầu: CHỨC TRÁCH THUYỀN VIÊN BỘ PHẬN MÁY
Mục tiêu:
A NỘI DUNG
1 Vai trò, vị trí của máy trưởng trên tàu cá
Máy trưởng là người chịu trách nhiệm trước thuyền trưởng về mặt kỹ thuật của toàn bộ thiết bị động lực trên tàu và trực tiếp lãnh đạo bộ phận máy
và điện trên tàu Là người tổ chức quản lý và khai thác các thiết bị động lực trên tàu, tổ chức lao động cho thuyền viên bộ phận máy và điện, lãnh đạo Hội đồng kỹ thuật của tàu (Điều 155 của điều lệ chức trách thuyền viên trên tàu biển Việt Nam)
Như vậy, vị trí và vai trò của máy trưởng trên tàu rất quan trọng và không thể thiếu được Máy trưởng có nhiệm vụ không chỉ đảm bảo các máy móc chủ yếu hoạt động an toàn và tin cậy để tàu hoạt động tốt mà còn phải đảm bảo sự hoạt động tốt cho các máy móc phụ khác (các máy tời, máy lạnh, …) Ngoài ra, máy trưởng còn là người tổ chức giờ giấc lao động; đảm bảo ca kíp, giờ nghỉ ngơi, giải trí; đảm bảo việc cứu sinh, cứu hoả và an toàn lao động
Máy trưởng còn có vị trí quan trọng ở chỗ là người phải biết tổ chức khai thác trang thiết bị động lực an toàn, tin cậy và mang lại hiệu quả kinh tế cao thông qua việc huấn luyện cho thuyền viên ngành máy nắm chắc và áp dụng các quy tắc vận hành kỹ thuật, quy trình bảo quản, bảo dưỡng kỹ thuật một cách nhuần nhuyễn
Nếu coi thiết bị động lực như trái tim của con tàu thì máy trưởng chính là người điều khiển trái tim ấy Thiếu máy trưởng thì toàn bộ thiết bị động lực và thiết bị phục vụ không thể hoạt động bình thường, dẫn đến con tàu cũng không thể hoạt động được
Như vậy, ở trên tàu, vị trí và vai trò của máy trưởng rất cần thiết và quan trọng, không thể thiếu được
2 Nhiệm vụ, quyền hạn máy trưởng
2.1 Nhiệm vụ của máy trưởng
- Máy trưởng có nhiệm vụ khai thác hết công suất với hiệu quả kinh tế cao nhất đối với các máy móc thiết bị như máy chính, máy phụ, máy lạnh, các hệ thống, … theo đúng quy tắc kỹ thuật Chịu trách nhiệm về mặt kỹ thuật, việc bảo dưỡng, sửa chữa máy móc và các hệ thống, thiết bị trên boong và bộ phận phục vụ sinh hoạt và hướng dẫn vận hành thiết bị đúng quy tắc và chỉ dẫn sử dụng của nhà chế tạo
Trang 9- Máy trưởng hàng ngày phải kiểm tra việc ghi chép chính xác và có hệ thống trong các loại nhật ký máy về các thông số kỹ thuật trong quá trình vận hành, bảo quản, sửa chữa và sự cố máy móc thiết bị và ký tên vào nhật ký
- Máy trưởng phải tổ chức kịp thời cho thuyền viên bộ phận máy sửa chữa khắc phục các hư hỏng đột xuất, các sự cố và công việc bảo quản, bảo dưỡng định kỳ thuộc trách nhiệm của thuyền viên, lên các hạng mục sửa chữa định kỳ cho các máy móc thiết bị thuộc bộ phận mình phụ trách, kiểm tra chất lượng sửa chữa của các máy móc do các tổ sửa chữa trên bờ tiến hành đúng yêu cầu của Đăng kiểm đề ra
- Lập các bản yêu cầu cung cấp vật tư kỹ thuật, phụ tùng thay thế, nhiên liệu, … cho máy móc và các thiết bị khác, bảo quản và sử dụng tốt các vật tư, phụ tùng đó
- Máy trưởng phải trực tiếp điều khiển máy khi tàu ra vào cảng, điều động qua các luồng lạch hẹp, khu vực nguy hiểm hay khi điều kiện hành trình gặp khó khăn, tầm nhìn xa bị hạn chế, … chỉ khi nào được sự đồng ý của thuyền trưởng thì máy trưởng mới được rời khỏi buồng máy và giao cho thợ máy
- Máy trưởng phải nghiêm chỉnh chấp hành và kịp thời hoàn thành chính xác những mệnh lệnh điều động của thuyền trưởng
- Nếu vì một lý do nào đó không thực hiện được mệnh lệnh hoặc thực hiện chậm trễ thì máy trưởng phải báo cáo kịp thời để thuyền trưởng xử lý
- Máy trưởng có nhiệm vụ dự tính được những khó khăn, những hư hỏng
có thể xảy ra đối với máy móc thiết bị và đề ra những biện pháp để ngăn ngừa hoặc hạn chế những sự cố có thể xảy ra; đồng thời máy trưởng phải kịp thời thông báo cho thuyền trưởng biết rõ tình hình để có biện pháp xử lý Trường hợp có sự cố, máy trưởng hành động theo trách nhiệm và kinh nghiệm của mình và sau đó phải báo cáo kịp thời cho thuyền trưởng biết những biện pháp
đã thực hiện vừa qua
- Máy trưởng phải tổ chức ca kíp làm việc và nghỉ ngơi của thuyền viên bộ phận máy
- Máy trưởng phải theo dõi việc thực hiện quy trình, quy phạm an toàn kỹ thuật và an toàn lao động thuộc bộ phận mình phụ trách
- Máy trưởng có nhiệm vụ giám sát việc thực hiện nội quy phòng cháy, chữa cháy ở buồng máy, kho thuộc bộ phận máy quản lý
- Máy trưởng có nhiệm vụ lãnh đạo bộ phận máy thực hiện đúng sự phân công đã được quy định khi có báo động cấp cứu
- Máy trưởng có nhiệm vụ kiểm tra và xác thực việc chuẩn bị cho chuyến
đi biển của bộ phận máy và điện Trước khi tàu khởi hành 2 giờ, máy trưởng báo cáo lại công việc chuẩn bị sẵn sàng của bộ phận máy cho thuyền trưởng biết
Trang 10- Máy trưởng phải báo cáo chủ tàu bằng văn bản về tình trạng máy móc và thiết bị của tàu theo đúng chế độ quy định Khi sửa chữa, máy trưởng thay mặt chủ tàu để giao dịch với các cơ quan nhà nước (Đăng kiểm) về phần máy
- Khi được điều động đến tàu, máy trưởng có nhiệm vụ tiếp nhận toàn bộ
bộ phận máy và điện về tình trạng kỹ thuật của tất cả máy móc thiết bị, nhiên liệu, dầu mỡ bôi trơn, dụng cụ đồ nghề, tài sản vật tư dự trữ, phụ tùng thay thế theo sổ tài sản và thực tế (kiểm tra bên ngoài và tiến hành thử hoạt động), tiếp nhận các hồ sơ kỹ thuật thuộc bộ phận máy và điện, và về nhân sự
(Biên bản tiếp nhận và bàn giao được lập thành 4 bản có chữ ký xác nhận của thuyền trưởng, 1 bản giao cho chủ tàu, 1 bản giao cho thuyền trưởng, 1 bản giao cho bên giao và bản còn lại được giao cho bên nhận bàn giao)
- Máy trưởng có nhiệm vụ căn cứ vào hợp đồng mà tiếp nhận bộ phận máy
và điện khi được giao trách nhiệm đến nhận tàu đóng mới, tàu sửa chữa và tàu mới mua
2.2 Quyền hạn của máy trưởng
- Máy trưởng có quyền đề nghị cung cấp vật tư, sửa chữa, thay thế thiết bị nếu nhận thấy chúng không đảm bảo các yêu cầu kỹ thuật
- Nếu thuyền viên ngành máy có hành vi làm hư hại hoặc có nguy cơ gây
hư hại đến máy móc thiết bị, không chấp hành sự phân công lao động thì máy trưởng có quyền đình chỉ công tác của người đó sau khi đã báo cáo với thuyền trưởng
- Trường hợp tàu neo đậu, máy trưởng có quyền lên bờ nghỉ ngơi khi được
sự đồng ý của thuyền trưởng sau khi đã giao việc cho thợ máy và cho địa chỉ liên lạc
- Khi tàu di chuyển trong cảng, chạy trong luồng lạch hẹp hoặc tàu đang hành trình trên biển, máy trưởng không được tuỳ tiện thay đổi tốc độ quay của máy, ngừng hoạt động hoặc cho hoạt động lại các thiết bị kỹ thuật quan trọng hoặc tự tiện điều chỉnh nhiên liệu, nước dằn tàu ở các két khi chưa có sự đồng ý của thuyền trưởng
- Khi tàu hành trình, gặp trường hợp có sự cố hay có nguy cơ đe doạ đến sinh mạng con người thì máy trưởng có quyền cho ngừng máy chính hay máy móc khác, đồng thời phải báo cáo ngay cho thuyền trưởng biết
- Trường hợp xét thấy việc thực hiện lệnh của thuyền trưởng có nguy cơ gây thiệt hại cho máy móc hoặc đe doạ đến tính mạng con người thì máy trưởng phải báo ngay cho thuyền trưởng biết những hậu quả có thể xảy ra và đề nghị huỷ lệnh vừa ban ra Nhưng nếu thuyền trưởng vẫn yêu cầu thực hiện lệnh
đó thì máy trưởng phải thực hiện lệnh và cả hai cùng ghi vào nhật ký của mình (nhật ký máy và nhật ký tàu)
Trang 113 Yêu cầu đối với máy trưởng Máy trưởng phải là người có phẩm chất đạo đức tốt Đó là người có ý thức
tổ chức kỷ luật, có tinh thần trách nhiệm với công tác được giao, có đức tính cần cù, chăm chỉ và sáng tạo trong lao động, có đức tính kiên trì, dũng cảm trong khi tàu có sự cố trên biển hoặc trong điều kiện khắc nghiệt của biển cả Máy trưởng biết tổ chức thực hiện, biết lãnh đạo bộ phận thuyền viên ngành máy, đồng thời biết phục tùng và chịu sự lãnh đạo của thuyền trưởng, biết phối hợp nhịp nhàng giữa bộ phận điều khiển và bộ phận máy Là người trung thực, quả quyết, dám nghĩ, dám làm và dám chịu trách nhiệm
Máy trưởng phải có trình độ học vấn tốt, trình độ chuyên môn, nghiệp vụ giỏi mới có thể hướng dẫn về quy trình, quy tắc vận hành kỹ thuật; tổ chức sửa chữa, bảo dưỡng, bảo quản các máy móc, thiết bị trên tàu và tổ chức khai thác hợp lý thiết bị động lực Yêu cầu máy trưởng phải có kiến thức rộng và sâu, nắm chắc nguyên lý hoạt động, kết cấu của trang thiết bị, những đặc điểm, tính năng của từng loại máy móc như máy chính điêden, máy phát điện, các máy phụ, … Ngoài việc am hiểu phần cơ, máy trưởng còn phải hiểu biết phần điện, lạnh, phần tự động, điều khiển từ xa, …
Máy trưởng phải là người tìm hiểu nắm chắc luật hàng hải về phần máy, các thủ tục đăng kiểm, các quy định liên quan đến phần máy như bảo vệ ô nhiễm môi trường biển, cứu người trên biển, cứu hoả, cứu sinh, … nhằm hạn chế đến mức thấp nhất những tổn thất do bộ phận máy gây ra
Máy trưởng phải là người biết tổ chức quản lý, phân công lao động nhằm đạt hiệu quả kinh tế cao Máy trưởng cần am hiểu tâm sinh lý con người, đặt biệt là người đi biển, đảm bảo sự đoàn kết nội bộ, yêu thương, giúp đỡ nhau trong lúc khó khăn Phải biết tổ chức ca kíp làm việc hợp lý
Máy trưởng phải là người biết đúc rút kinh nghiệm, thu thập kinh nghiệm
và biết học hỏi kinh nghiệm từ các máy trưởng khác trên các lĩnh vực tổ chức khai thác máy móc thiết bị, kinh nghiệm xử lý những sự cố của chúng, kinh nghiệm tổ chức bảo quản, bảo dưỡng, kinh nghiệm tổ chức lao động và quản lý nhân lực, …
B CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP THỰC HÀNH
C GHI NHỚ
Trang 12Bài 1: QUẢN LÝ THUYỀN VIÊN BỘ PHẬN MÁY
Mục tiêu :
Sau khi kết thúc môn học này người học có khả năng
- Biết được sơ đồ tổ chức trên tàu
- Biết được quy định, trách nhiệm của các vị trí trong bộ phận máy
- Đánh giá năng lực của các thuyền viên trong bộ phận máy
- Phân công được công việc cho các thuyền viên trong bộ phận máy theo đúng khả năng từng người
- Thực hiện bồi dưỡng, nâng cao kiến thức chuyên môn cho các thành viên trong bộ phận
A NỘI DUNG
1 Tổ chức bộ phận máy trên tàu cá
Sơ đồ tổ chức của bộ phận máy trên tàu cá như sau :
Máy trưởng
Máy phó
Thợ máy Thợ máy
Thợ máy Thợ máy
Trong một số tàu có đặc thù riêng có thể có thêm các chức danh khác như thợ điện, thợ cơ, …
Các chức danh, nhiệm vụ và quyền hạn của từng vị trí do thuyền trưởng và máy trưởng quy định
Theo đó :