Chính sách th ươ ng m ại trong đ i ều kiện hội nhập (sách tham khảo), Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, PGS.TS. Đỗ Vă n Thành, Giám đốc.[r]
Trang 1Luận văn: Việt Nam cần thay đổi tư duy về kinh tế mở theo con đường tư
bản nhưng có sự kiểm sóat
Trang 2Lời mở đầu
Khi nói về cơ cấu kinh tế quốc dân, Nghị quyết 6 của Ban chấp hành Trung ương khoá V đã nhận định: “bằng một cơ cấu kinh tế hợp lý và một cơ chế quản lý thích hợp chúng ta sẽ có khả năng tạo ra một chuyển biến mạnh trong đời sống kinh
tế - xã hội” Đối với ngoại thương cũng vậy, việc thay đổi cơ chế quản lý mà không
đi đôi với việc xác định một chính sách cơ cấu đúng đắn sẽ không thể phát triển ngoại thương được nhanh chóng và có hiệu quả
Trong những năm 80, Đảng và Nhà nước đã đưa ra nhiều chính sách và biện pháp quan trọng để tăng cường công tác xuất khẩu nhằm đáp ứng nhập khẩu Song những chính sách và biện pháp đó còn mang tính chất chắp vá và bị động, chỉ chú ý nhiều đến vấn đề đổi mới cơ chế nhưng chưa giúp xác định được cơ cấu xuất khẩu (và nhập khẩu) lâu dài và thích ứng Do đó, trong việc tổ chức sản xuất hàng hóa và cung ứng dịch vụ cho xuất khẩu còn nhiều lúng túng và bị động Việc xác định đúng cơ cấu xuất khẩu sẽ có tác dụng:
Định hướng rõ cho việc đầu tư sản xuất hàng hoá và dịch vụ xuất khẩu tạo nên những mặt hàng chủ lực xuất khẩu có giá trị cao và có sức cạnh tranh trên thị trường thế giới
Định hướng rõ việc ứng dụng khoa học - kỹ thuật cải tiến sản xuất hàng xuất khẩu Trong điều kiện thế giới ngày nay khoa học - kỹ thuật ngày càng trở thành một yếu
tố sản xuất trực tiếp, không tạo ra được những sản phẩm có hàm lượng khoa học -
kỹ thuật cao sẽ khó cạnh tranh trong xuất khẩu
Cho phép chuẩn bị thị trường trước để thực hiện cơ cấu Trước đây, trong điều kiện
cơ cấu xuất khẩu được hình thành trên cơ sở “năng nhặt chặt bị” rất bị động trong
Trang 3khâu chuẩn bị thị trường tiêu thụ Vì vậy, có nhiều lúc có hàng không biết xuất khẩu
đi đâu, rất khó điều hoà giữa sản xuất và tiêu thụ
Tạo cơ sở để hoạch định các chính sách phục vụ và khuyến khích xuất khẩu đúng địa chỉ, đúng mặt hàng và đúng mức độ Qua đó có thể khai thác các thế mạnh xuất khẩu của đất nước
Đối với nước ta từ trước đến nay cơ cấu xuất khẩu nói chung còn manh mún và bị động Hàng xuất khẩu chủ yếu còn là những sản phẩm thô, hàng sơ chế hoặc những hàng hoá truyền thống như nông sản, lâm sản, thuỷ sản, hàng thủ công mỹ nghệ và một số khoáng sản Với cơ cấu xuất khẩu như vậy, chúng ta không thể xây dựng một chiến lược xuất khẩu hiện thực và có hiệu quả
Từ những thực tiễn khách quan trên đây, một yêu cầu cấp bách được đặt ra là phải đổi mới cơ cấu hàng hoá xuất khẩu của Việt Nam hiện nay như thế nào, làm thế nào để thay đổi có cơ sở khoa học, có tính khả thi và đặc biệt là phải dịch chuyển nhanh trong điều kiện tự do hoá thươơng mại ngày nay
Với lý do trên, em đã chọn đề tài nghiên cứu: “Một số vấn đề về chuyển dịch
cơ cấu xuất khẩu của Việt Nam trong thời gian tới để hiệu qủa hơn trong cạnh tranh” nhằm đơưa ra những lý luận cơ bản về cơ cấu hàng hoá xuất khẩu, khảo sát thực trạng và đề ra các giải pháp đổi mới cơ cấu hàng xuất khẩu của Việt Nam trong những năm tới
Đề tài này kết cấu gồm 3 chương:
- Chương 1: Một số vấn đề cơ bản về xuất khẩu và chuyển dịch cơ cấu xuất khẩu
- Chương 2: Thực trạng xuất khẩu và chuyển dịch cơ cấu hàng xuất khẩu của Việt Nam trong thời gian qua
Trang 4- Chương 3: Một số giải nhằm chuyển dịch cơ cấu hàng xuất khẩu Việt Nam trong thời gian tới
Đây là một đề tài có nội dung phong phú và phức tạp nhưng trong điều kiện hạn chế về thời gian cũng nhươ giới hạn về lượng kiến thức, kinh nghiệm thực tế nên bài viết không tránh khỏi những thiếu sót Rất mong sự góp ý kiến của các thầy
cô cùng các bạn
Chương 1 một số vấn đề cơ bản về xuất khẩu Và chuyển dịch cơ cấu xuất khẩu 1.1 Vai trò hoạt động xuất khẩu trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội theo hướng hội nhập
Ngày nay, không một nước nào có thể phát triển nếu thực hiện chính sách tự cung
tự cấp, bởi vì mỗi quốc gia trên thế giới đều tồn tại trong mối quan hệ nhiều mặt với các quốc gia khác Tuy nhiên, trong các mối quan hệ này, quan hệ kinh tế chi phối hầu hết các mối quan hệ khác, bởi bất cứ mối quan hệ nào cũng liên quan tới quan
hệ kinh tế Quan trọng nhất trong quan hệ kinh tế là quan hệ thương mại, nó cho thấy trực diện lợi ích của quốc gia khi quan hệ với các quốc gia khác thông qua lượng ngoại tệ thu được qua thương mại quốc tế
Thương mại quốc tế bao gồm các hoạt động thu chi ngoại tệ nhươ: xuất khẩu, nhập khẩu, gia công cho nước ngoài và thuê nước ngoài gia công, tái xuất khẩu, hoạt động chuyển khẩu, xuất khẩu tại chỗ Trong khuôn khổ bài viết này, chỉ đi sâu vào phân tích hoạt động xuất khẩu
1.1.1 Khái niệm xuất khẩu
Trang 5Xuất khẩu là quá trình hàng hoá được sản xuất ở trong nước nhưng tiêu thụ ở nước ngoài Xuất khẩu thể hiện nhu cầu về hàng hoá của các quốc gia khác đối với quốc gia chủ thể Xuất khẩu còn chỉ ra những lĩnh vực có thể chuyên môn hoá được, những công nghệ và tơư liệu sản xuất trong nước còn thiếu để sản xuất ra sản phẩm xuất khẩu đạt được chất lượng quốc tế
1.1.2 Vai trò của hoạt động xuất khẩu
a Xuất khẩu tạo ra nguồn thu ngoại tệ
Trong các nguồn thu ngoại tệ cho Ngân sách quốc gia có một số nguồn thu chính:
- Xuất khẩu hàng hoá - dịch vụ
- Đầu tươ nước ngoài trực tiếp và gián tiếp
- Vay nợ của Chính phủ và tươ nhân
- Kiều bào nước ngoài gửi về
- Các khoản thu viện trợ,
Tuy nhiên, chỉ có thu từ xuất khẩu hàng hoá và dịch vụ là tích cực nhất vì những lý
do sau: không gây ra nợ nước ngoài nhươ các khoản vay của Chính phủ và tơư nhân; Chính phủ không bị phụ thuộc vào những ràng buộc và yêu sách của nước khác nhươ các nguồn tài trợ từ bên ngoài; phần lớn ngoại tệ thu được từ hoạt động xuất khẩu thuộc về các nhà sản xuất trong nước được tái đầu tươ để phát triển sản xuất, không bị chuyển ra nước ngoài nhươ nguồn đầu tươ nước ngoài, qua đó cho phép nền kinh tế tăng trưởng chủ động, đỡ bị lệ thuộc vào bên ngoài
Do đó, đối với bất kỳ quốc gia nào, để tránh tình trạng nợ nước ngoài, giảm thâm hụt cán cân thanh toán, con đường tốt nhất là đẩy mạnh xuất khẩu Nguồn ngoại tệ thu được từ xuất khẩu sẽ làm tăng tổng cung ngoại tệ của đất nước, góp phần ổn
Trang 64 Chính sách thương mại trong điều kiện hội nhập (sách tham khảo), Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, PGS.TS Hoàng Đức Thân (chủ biên), NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2001
5 Chặn đà tụt hậu và Chiến lược khuyến khích cạnh tranh, xuất khẩu; PGS.TS
Đỗ Văn Thành, Giám đốc Trung tâm Đào tạo Cán bộ TC, Tạp chí tài chính, tháng 11/1999
6 Chỉ thị của Thủ tướng Chính phủ về Chiến lược phát triển xuất nhập khẩu hàng hoá và dịch vụ thời kì 2001 - 2010 (số 22/2000/CT.TTg, ngày 27/10/2000), Tạp chí Thương mại, số 21/2000
7 Đánh giá hoạt động xuất khẩu năm 2002 định hướng và giải pháp phát triển xuất khẩu năm 2003 Tạp chí Thương mại, số 7/2003
8 Đổi mới hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam theo hướng CNH, Nguyễn Xuân Dũng, Trung tâm KHXH&NV Quốc gia, Tạp chí Nghiên cứu kinh tế, số 271, 12/2000
9 Đổi mới công nghệ để nội địa hoá giá trị xuất khẩu, TS.Nguyễn Mạnh Hùng, Tạp chí Phát triển kinh tế, 8/2002
10 Giáo trình Thương mại quốc tế, Đại học Kinh tế quốc dân, khoa Thương mại, Bộ môn Thương mại quốc tế, Hà Nội, năm 1997
11 Hướng phát triển xuất nhập khẩu 1996 - 2000, Bộ Kế hoạch và Đầu tươ, Trung tâm thông tin, Hà Nội, 7/1996
12 Hơn một thập niên mở cửa kinh tế Cơ cấu xuất khẩu đang chuyển dịch tích cực, Từ Thanh Thuỷ, Viện NC Thương mại, Tạp chí Thương nghiệp thị trường Việt Nam, số 8/2000
Trang 713 Hoạt động xuất khẩu 2003 và những giải pháp tăng trưởng xuất khẩu năm
2004, PGS.TS Đoàn Thị Hồng Vân, Tạp chí Phát triển kinh tế, tháng1/2004
14 Kinh tế đối ngoại, Trường Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh, PGS.TS.Võ Thanh Thu, NXB Thống kê, 3/1994
15 Làm gì để xuất khẩu tiếp tục tăng trưởng đạt chỉ tiêu của Quốc hội, Tạp chí Thương mại, số 14/2004
16 Làm gì để xuất khẩu năm 2004 tăng 12%, Nguyễn Duy Nghĩa, Tạp chí Thương Mại, số 3+4+5/2004
17 Một số suy nghĩ về thực hiện chiến lược xuất nhập khẩu, Nguyễn Văn Long, Tạp chí Thương mại, số11/2003
18 Những thách thức còn đó đối với xuất khẩu năm 2004, Trọng Hồ, Tạp chí Thương mại, số 7/2004
19 Ngoại thương Việt Nam từ 1991 - 2000: Những thành tựu và suy nghĩ, TS.Võ Hùng Dũng, VCCI Cần Thơ, Tạp chí nghiên cứu kinh tế, số 293, 10/2002
20 Ngoại thương Việt Nam từ 1991 - 2000: Những thành tựu và suy nghĩ (tiếp theo và hết) TS.Võ Hùng Dũng, VCCI Cần Thơ, Tạp chí nghiên cứu kinh tế, số
294, 10/2002
21 Tổ chức quản lý nghiệp vụ kinh doanh xuất nhập khẩu, Trường Đại học Ngoại thương, Vũ Hữu Tửu, NXB Giáo dục, 2000
22 Thương mại năm 2003 những bài học kinh nghiệm, Nguyễn Duy Nghĩa, Tạp chí Thương mại, số 1+2/2004
23 Xuất khẩu của Việt Nam năm 2000 Nhìn ở góc độ cơ cấu ngành hàng, PGS.TS Hoàng Thị Chính, Tạp chí Phát triển kinh tế, số 124/2001