Trường hợp này y học gọi là có chuyển đổi huyết thanh chứng minh được hệ miễn dịch thắng thế với các kết quả xét nghiệm cho thấy HBeAg trở nên âm tính, anti-HBeAg dư[r]
Trang 1Chương 3 Những hiểu tầm và các câu hỏi thường gặp về bệnh viêm gan B
Trang 2Những hiểu tầm về viêm gan B
Bệnh viêm gan B là bệnh di truyền
Đây là bệnh truyền nhiễm không phải bệnh di truyền, tuy nhiên nếu mẹ bị nhiễm bệnh sẽ có nguy cơ cao lây truyền sang con trong quá trình sinh đẻ, nhung có thể hạn chế tới 95% nguy cơ này nếu dự phòng đúng cách
Ăn uống chung hoặc tiếp xúc với người bị viêm gan B
sẽ bị lây
Viêm gan B không lây theo đường ăn uống giống viêm gan virut A, E nên khi ăn chung không bị lây truyền Vì bệnh chỉ lây theo đường máu nên trong gia đình không được dùng dao cạo râu và bàn chải đánh răng chung với người có nhiễm virut viêm gan B
Các loại thảo dược có thể điều trị khỏi hoàn toàn viêm gan virut B
Cho tới nay chưa có công trình khoa học đáng tin cậy nào cho thấy thuốc Nam hoặc thuốc Bắc có thể chữa khỏi hoàn toàn viêm gan virut B Viêm gan virut B cấp tính không cần điều trị gì đặc hiệu sau 3 - 6 tháng, 90% số người mắc bệnh sẽ khỏi hoàn toàn, ở những người viêm
Trang 3gan virut B mạn tính khi dùng thuốc Nam hoặc thuốc Bắc
có thể cải thiện tình trạng chung như: ăn ngon, ngủ tốt hon, nhưng ngày nay khi các phưong tiện xét nghiệm hiện đại cho phép đo được nồng độ virut viêm gan B trong máu cho thấy thực chất virut vẫn nhân lên trong cơ thể và gây tổn thương gan
Cục Quản lý dược và Thực phẩm Hoa Kỳ (PDA) cho biết có nhiều thuốc có nguồn gốc thảo dược có thể gây viêm gan do đó đã cấm sử dụng một số thảo dược như:
Ma Huang, Kava, Ephedrine, Germander, Jin Bu Huan, Sassaíra Vì vậy cần rất thận trọng khi sử dụng thảo dược
để điều trị viêm gan virut B
Tất cả người viêm gan B đều sẽ chết vì xơ gan và ung thư gan
ở người lớn viêm gan virut B cấp tính thì 90% số trường hợp sẽ khỏi hoàn toàn còn lại chỉ 10% trở thành viêm gan virut B mạn tính, mà chi có viêm gan virut mạn tính không được theo dõi và điều trị mới gây ra xơ gan và ung thư gan
Người bị viêm gan virut mạn tính phải có biểu hiện: đau vùng gan, không ăn được, sụt cân, vàng da
Hâu hết bệnh nhân bị viêm gan virut B mạn tính không
có biểu hiện ra ngoài mặc dù bệnh vẫn tiến triển âm thầm dẫn tới xơ gan và ung thư gan
Trang 4Đã tiêm phòng virut viêm gan B là không bị viêm gan virut B
Tiêm vacxin phòng bệnh chỉ có tác dụng khi người đó chưa có nhiễm virut viêm gan B và sau tiêm phải tạo ra được nồng độ kháng thể Anti-HBs > 10 IU/1 mới có tác dụng phòng mắc bệnh, vì vậy trước khi tiêm phòng cần xét nghiệm HBsAg và Anti-HBs Nếu xét nghiệm cho kết quả âm tính với HBsAg mà đồng thời có âm tính với Anti- HBs hoặc nồng độ Anti-HBs thấp < 1 0 IU/1 thì cần phải đi tiêm phòng vì cơ thể chưa bị nhiễm virut viêm gan B và cũng chưa có khả năng miễn dịch với bệnh hoặc đáp ứng miễn dịch còn thấp, chưa đủ khả năng bảo vệ Nếu có HBsAg dương tính thì việc tiêm phòng không có tác dụng
dự phòng
Khi xét nghiệm mà có HBsAg dương tính phải kiêng
ăn các thức ăn có nhiều đạm và chất béo như thịt cá, trứng, sữa
Đối với những người không bị béo không phải kiêng thức ăn gì, đặc biệt họ có thể ăn uống bình thường và không dùng đồ uống có cồn như: bia, rượu
Cách phòng và đĩêu trị bệnh viêm gan B
Trang 5Những câu hỏi thường gặp về bệnh
viêm gan B
Hỏi: Yêu một người bị viêm gan B thì khi hôn nhau có
bị lây bệnh không?
Đáp: Khả năng hôn bị lây nhiễm viêm gan B là rất nhỏ,
tuy nhiên vẫn cần phải phòng tránh lây nhiễm viêm gan B giữa những người yêu nhau Nếu bạn đang yêu người bị nhiễm viêm gan B, bạn cần đi xét nghiệm máu, kết quả xét nghiệm có thê có ba khả năng:
Một là kết quả cho thấy HBsAg âm tính Điều này có nghĩa là bạn chưa bị nhiễm viêm gan B Do đó, bạn có thể tiêm vacxin phòng viêm gan B để nâng cao sức miễn dịch của cơ thể đối vói viêm gan B
Hai là kết quả cho thây Anti-HBs dương tính Điều này
có nghĩa là cơ thể bạn đã có sức đ'ê kháng với viêm gan B
Vì vậy, bạn không phải lo lắng về việc bị lây nhiễm viêm gan B
Trang 6Ba là kết quả cho thây HBsAg dưcmg tính Điều này có nghĩa là bạn đã bị nhiễm viêm gan B Bạn cần phái được điều trị
Hiện nay, việc tiêm vacxin phòng viêm gan B đã không còn quá khó và đắt đỏ, bạn có thể chủ động tiêm phòng để giữ gìn cho bản thân khỏi bị lây nhiễm bệnh
Hỏi: Người bị viêm gan B có nên kết hôn không?
Đáp: Điều này tuỳ thuộc vào tình hình cụ thể mà xác
định Tốt nhất là chi khi nào triệu chứng của bệnh hết và công năng gan trở lại bình thường, duy trì ổn định một năm trở lên mới nên kết hôn Bởi vì trong thời gian lo chuyện kết hôn, sự mệt nhọc, ăn uống không điều độ, quan hệ tình dục có thể làm cho gan viêm trở lại, bệnh tình nặng hon
Sau khi kết hôn, điều mà người bị bệnh viêm gan B cần chú ý đó là sinh hoạt tình dục phải điều độ vì khi quan hệ tình dục khiến cho nhịp tim tăng nhanh, hô hấp giảm, huyết áp tăng sẽ tiêu hao sức lực nhất định và có thể dẫn đến tình trạng gan thiếu máu, thiếu oxy, có thể làm cho bệnh tình nặng hơn
Mặt khác, quan hệ tình dục lằ một cách thức dễ lây bệnh viêm gan B, nhưng nếu làm tốt công tác dự phòng
Cách phòng và điêu trị bệnh viêm gan B
Trang 7(tiêm vacxin phòng bệnh) thì hôn nhân của người bị viêm gan B không bị hạn chế
Người mắc bệnh viêm gan B không nên uống thuốc tránh thai vì thuốc tránh thai có thể gây tác dụng phụ đối với gan, tốt nhất nên áp dụng biện pháp tránh thai dùng bao cao su
Hỏi: Người mắc bệnh viêm gan B có nên sinh con? Đáp: Người mắc bệnh viêm gan B nếu muốn có con thì
nên để triệu trứng hết và chức năng gan bình thường trở lại, ổn định khoảng từ một năm trở lên mới nên sinh con Bởi vì nếu bệnh tình chưa ổn định, chức năng gan không bình thường, khi có thai và sinh đẻ sẽ làm tăng gánh nặng cho gan, khiến bệnh nặng hơn và còn có khả năng gây ra các hậu quả nghiêm trọng khác như đẻ non hoặc thai bị chết lưu
Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng người bị viêm gan B mang thai không gây ra thai dị dạng Trong thời kỳ đầu mang thai ( 3 - 4 tháng đầu thai kỳ) độc tố của bệnh viêm gan B có thế ảnh hưởng đến thai nhi nhưng sau thời kỳ này thì thai không bị ảnh hướng Bởi vậy, người bệnh không phải quá lo lắng về việc này Tuy nhiên, người mắc bệnh viêm gan B khi mang thai cần làm theo đúng chỉ dẫn của bác sỹ
Trang 8Khá năng truyền nhiễm bệnh từ cơ thể mẹ sang con tương đối lớn Nhưng đa số trẻ được bảo vệ thông qua dụ phòng Biện pháp có hiệu lực đê dự phòng nhiễm bệnh cho trẻ là tiêm vacxin phòng bệnh viêm gan B; trong 24 giờ sau khi trẻ ra đời, một tháng tuổi, sáu tháng tuổi, mỗi lân tiêm một mũi
Nếu sau khi trẻ ra đời trong vòng sáu giờ tiêm một mũi HBIG, sau đó đến tháng thứ nhâ't, tháng thứ hai và tháng thứ bảy, mỗi tháng tiêm một mũi vacxin phòng bệnh thì hiệu quả phòng bệnh càng cao Nhưng cũng có trường hợp bào thai bị nhiễm độc tố viêm gan B qua cuống rốn trong tử cung (chiếm 5 - 10%) thì trẻ sau khi sinh dù có tiến hành tiêm dự phòng viêm gan B cũng sẽ không có hiệu quả
Người mẹ bị viêm gan B trong thời gian cho con bú nếu
ăn uống kém và dinh dưỡng không đủ sẽ làm cho bệnh tình nặng hơn Những sản phụ ăn uống tốt, không có triệu chứng, công năng gan bình thường có thê’ nuôi con bằng sữa mẹ Tuy sữa mẹ có thế truyền nhiễm độc tố viêm gan
B nhưng lượng độc tố tưcmg đối ít Nếu trẻ đã tiêm vacxin phòng bệnh thì có thể bú mẹ được
Hỏi: Thừ máu có kết quá dương tính HBsAg, vậy là có
bị gì không? Có cần phải điều trị hay không?
Cách phòng và đỉêu trị bệnh viêm gan B
Trang 9Đáp: HBsAg là kháng nguyên bề mặt của virut viêm
gan B Một người thừ máu thấy HBsAg dương tính tức là người đó đang bị nhiễm virut viêm gan B
Đa số người bị nhiễm virút viêm gan B thì sẽ có được đáp ứng miễn dịch bảo vệ, tức là sẽ tạo được kháng thể chống HBsAg (gọi là anti-HBsAg) và tiêu diệt được virut viêm gan B Người đó khi thử máu sẽ dưong tính anti- HBsAg Tuy nhiên có một số người hệ miễn dịch lại không thể tạo ra được kháng thể bảo vệ này nên thử máu lúc nào cũng dưong tính với HBsAg Trong cơ thê của người đó có một sự đấu tranh qua lại giữa hệ miễn dịch và virut Nếu
hệ miễn dịch cân bằng được hay ưu thế hơn thì sẽ kiềm hãm không cho virut nhân bản được thành các virut hoàn chỉnh do vậy mà sẽ không có hay sẽ có râ't ít virut hoàn chinh vào trong máu Những trường hợp này được gọi là người lành mang virut, nếu thử máu sẽ thây HBsAg dương tính nhưng dấu hiệu cho thấy có virut hoàn chinh
là HBV-DNA, tức là acid nhân của virut, thường âm tính hay dương tính với số lượng (số copies) rất thấp (< 105/ml) Nhưng nếu hệ miễn dịch không kiềm hãm được
mà để virut thắng thế thì chúng sẽ nhân bản được nhiều trong tế bào gan tạo ra được nhiều virut hoàn chinh vào máu của bệnh nhân và lúc này thử máu sẽ thấy HBsAg dương tính đồng thời có virut hoàn chinh hiện diện trong
Trang 10Cách phòng và đừu trị bệnh viêm gan B
máu vói số lượng cao phát hiện thông qua xét nghiệm HBV-DNA cho kết quả dưong tính và số lượng vượt trên
105 copies/ ml Trong trường hợp này cần phải xác định gan người bệnh có bị tổn hại không, tức là người đó có bị viêm gan mạn tính không Nếu xác định là bị viêm gan mạn tính thì phải được điều trị đặc hiệu Do vậy, nếu một ngưòi bị HBsAg dương tính, chúng ta cần phải cần phải thừ máu xem HBV-DNA có bị dương tính không và số lượng bao nhiêu Nếu HBV-DNA dương tính với số lượng quá 105/ml thì phải tiếp tục xem men gan (là thử nghiệm ALT hay SGPT) của họ có cao không Nếu cao vượt ngưỡng 2 lần bình thường (ALT bình thường là 19 IU ở nữ
và 33 IU ở nam) thì được coi là viêm gan mạn tính và phải điều trị Nếu men gan bình thường thì cần phải chắc chắn
là tế bào gan có bị thương tổn không thông qua xét nghiệm về hình thái tế bào gan như sinh thiết gan hay tibroscan Nếu kết quả cho thấy có thương tổn thì họ cũng phải được xem là đang bị viêm gan mạn tính và phải cần điều trị đặc hiệu cho bệnh nhân dù men gan bình thường Như vậy là nếu bệnh nhân bị HBsAg dương tính thì cần phải làm xét nghiệm HBV-DNA để có những biện pháp xử lý kịp thời
Hỏi: Xét nghiệm HBV-DNA là gì? Thực hiện xét
nghiệm này như thế nào?
Trang 11Đáp: Virut viêm gan B có phần lõi cúa nó là DNA tức là
acid nhân chứa đựng các thông tin di truyền của virut Virut viêm gan B một khi nhân bản hoàn chinh thì sẽ tạo được một vimt hoàn chinh tức là bên trong phần vỏ cùa
nó (đó là kháng nguyên vỏ hay kháng nguyên bề mặt HBsAg) có chứa được phần lõi HBV-DNA Xét nghiệm HBV-DNA tức là xét nghiệm tìm xem trong máu của bệnh nhân có mang virut hoàn chinh hay không Đây là xét nghiệm sinh học phân tử, thông thường được thực hiện bằng kỹ thuật PCR (polymerase Chain reaction) là kỹ thuật nhân bản DNA trong ống nghiệm qua các chu kỳ nhiệt độ Trong xét nghiệm này, máu của bệnh nhân sau khi lây sẽ được tách huyết thanh hay huyết tưong và sau đó phòng thí nghiệm sẽ tách chiết DNA cúa virut trong các mẫu huyết tương và huyết thanh này để đưa vào một ống nghiệm rồi nhân bản các DNA này trong ống nghiệm thành hàng tỷ bản sao để phát hiện Nhờ nhân bản lên từ một bản gốc thành hàng tỷ bản sao rồi mới phát hiện nên xét nghiệm này có độ nhạy cảm cực kỳ cao đú sức để phát hiện DNA của virut có trong mẫu thử dù với số lượng rất thấp Ngoài ra, với xét nghiệm PCR người ta còn có thể đếm được số lượng bản gốc DNA ban đầu có trong mẫu thừ là bao nhiêu dựa vào kỹ thuật PCR định lượng, được gọi là qPCR hay real-time PCR về mặt nguyên tắc qPCR
Trang 12cũng giống như PCR nhưng có thêm một tính năng nữa là
có thế đếm được có bao nhiêu bản gốc DNA trước khi được nhân bản nhờ một hệ thống quang học có khả năng phát hiện được phản ứng xảy ra trong ống nghiệm trong khi nhân bản xảy ra
Hỏi: Nhiễm virut viêm gan B thì khi nào cần điều trị? Đáp: Nếu bạn cầm trên tay kết quả xét nghiệm HBsAg
dưong tính thì bạn sẽ hỏi: Vậy tôi có phải dùng thuốc điều trị viêm gan B không?
Thực tế, người bị nhiễm virut viêm gan B (có HBsAg dương tính) thường lo lắng về tình trạng bệnh và băn khoăn không biết nên dùng thuốc hay không Nếu dùng thì dùng như thế nào? Để trà lời câu hỏi này, bạn hãy xem
4 trường hợp được phân tích sau đây:
Trường hợp thứ nhất có kháng nguyên bề mặt HBsAg (+), nếu có kháng nguyên lõi HBeAg (+) điều này chiing tỏ virut đang nhân lên và có dấu hiệu lâm sàng viêm gan B
rõ (vàng mắt, vàng da, mệt mỏi chán ăn; enzym gan ALT- alanin aminotraníerase tăng gấp 2 lần trở lên) Đây là trường hợp cần phải dùng thuốc
Với trường hợp có kháng nguyên bề mặt HBsAg (+) nhưng nếu kháng nguyên lõi HBeAg (-), điều này chứng
tỏ không có dấu hiệu nhân lên của hiệu virut, không có
Cách phòng và điêu trị bệnh viêm gan B
Trang 13dâu hiệu lâm sàng rõ Đây là trường hợp người lành mang mầm bệnh, không cần dùng thuốc
ớ trường hợp có kháng nguyên bề mặt HBsAg (+) và HBeAg (+) chứng tỏ virut đang nhân lên, nhưng không có dấu hiệu lâm sàng Đây là trường hợp người "dung nạp được miễn dịch", chưa cần dùng thuốc Nhưng trường họp này có nguy cơ cao, virut có thê’ tái kích hoạt gây bệnh nên cần theo dõi, nếu thấy xuất hiện các biểu hiện lâm sàng thì khám ngay để kịp thời dùng thuốc
Trường hợp thứ tư có kháng nguyên bề mặt HBsAg (+)
và HBeAg (-) chứng tỏ không có dấu hiệu virut đang nhân lên, nhưng lại có dấu hiệu lâm sàng Đây là trường họp người bệnh đã từng bị viêm gan B mạn, virut từng kích hoạt âm thầm, sau đó ngừng kích hoạt gọi là người viêm gan B không hoạt tính Trường họp này chưa cần dùng thuốc kháng virut Tuy nhiên phải theo dõi chặt chẽ: khám lâm sàng, có thê dùng thuốc hỗ trợ giám men gan và giảm triệu chứng, xét nghiệm định kỳ, khi cần thiết phải can thiệp ngay
Hỏi: Tôi biết được là hiện nay có nhiều nơi làm xét
nghiệm phát hiện và định lượng HBV-DNA nhưng kết quả có khi lại khác nhau dù thử trên cùng một bệnh nhân
Do vậy làm thế nào để tin tướng được một kết quả xét