Tiểu luận "Những thành tựu của CNXH và nguyên nhân lâm vào khủng hoảng trong thời gian vừa qua"

Trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội CNXH ở Liên Xô và các nước XHCN ở bên cạnh đạt được những thành tựu to lớn về nhiều mặt, có ý nghĩa lịch sử và có ý nghĩa quốc tế thì còn có một

U bi Đề bài: Những thành tựu của CNXH và nguyên nhân làm cho CNXH lâm vào khủng hoảng trong thời gian vừa qua?

Làm bài:

Chủ nghĩa xã hội hiện thực thế giớí ra đờì

cho đến nay đã gần 90 năm (1917-2006) Trong

quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội (CNXH) ở

Liên Xô và các nước XHCN ở bên cạnh đạt được

những thành tựu to lớn về nhiều mặt, có ý nghĩa

lịch sử và có ý nghĩa quốc tế thì còn có một số

khuyết, nhược điểm chậm được phát hiện và khắc

phục cho nên đã gây ra sự trì trệ về kinh tế - xã

hội rồi sau đó dẫn đến khủng hoảng

Thành tựu nổi bật của các nước xã hội chủ

nghĩa (XHCN) là xoá bỏ chế độ người bóc lột

người, đưa nhân dân lao động lên làm chủ đất

nước, quản lý xã hội Chính vì lẽ đó, Hồ Chí Minh

đã từng khẳng định nước Nga có chuyện lạ đời,

đem người nô lệ thành người tự do Đi cùng với

việc xây dựng một chế độ xã hội tốt đẹp, CNXH

còn thiết lập 1 quan hệ quốc tế bình đẳng giữa các

quốc gia, dân tộc Điều này, hoàn toàn xa lạ với

việc dân tộc này áp bức, bóc lột dân tộc khác như

trước đây Quan hệ quốc tế trước XHCN luôn

luôn là cá lớn nuốt cá bé; nước mạnh, nước lớn

thống trị nước nhỏ, nước yếu CNXH ra đời đã

xây dựng một mối quan hệ quốc tế hoàn toàn mới,

tốt đẹp, tạo điều kiện cho các quốc gia, dân tộc

giúp đỡ lẫn nhau để cùng phát triển

Bên cạnh đó, trong khoảng giữa những

năm 50 và 60 của thế kỉ XX mặc dầu phải trải qua

chiến tranh thế giới thứ II , chịu hậu quả nặng nề

nhưng các nước XHCN nhờ bản chất chế độ xã

hội tốt đẹp lại động viên được tinh thần hăng say

của nhân dân lao động nên đã đạt được nhiều

thành tựu to lớn trên lĩnh vực kinh tế Trong vòng

20 năm đó tốc độ tăng trưởng kinh tế của các

nước XHCN đạt được mức trung bình trên

7%/năm Trong khoảng 30 năm gần đây, Trung

Quốc luôn giữ được tốc độ tăng trưởng kinh tế

xấp xỉ 9%/năm (Năm 1993 đạt 13.4%), Việt Nam

được xem là nước phát triển cao thứ hai Châu Á

(sau Trung Quốc) đã gần 20 năm nay giữ tốc độ

tăng trưởng xấp xỉ 8%/năm

Không những trên lĩnh vực kinh tế mà ở

lĩnh vực văn hoá, khoa học công nghệ các nước

XHCN cũng đã đạt được nhiều thành tựu to lớn

đáng tự hào Trước khi cách mạng XHCN thành

công thì hầu hết các nước này trình độ học vấn

của nhân dân còn rất thấp kém, số người mù chữ chiếm tỷ lệ lớn (nước Nga trước cách mạng tháng Mười có đến trên 75% số người

mù chữ) thế mà sau một thời gian xây dựng CNXH trình độ học vấn của người dân các nước XHCN tương đối cao và đồng đều (năm

1987 Liên Xô có 154 triệu người có trình độ học vấn từ trung học phổ thông trở nên) Trong lĩnh vực khoa học công nghệ Liên Xô và một

số nước XHCN cũng đạt được một số thành tựu đáng trân trọng Ở giai đoạn đầu Liên Xô luôn là nước đi đầu trong việc nghiên cứu, chinh phục vũ trụ Năm 1957 Liên Xô phóng thành công Vệ tinh nhân tạo, năm 1961 có người bay vào vũ trụ trên tàu Phương Đông I Một sự kiện đáng ghi nhớ vào ngày 4/3/1961 lần đầu tiên trên thế giới Liên Xô đã dùng tên lửa V1000 bắn trúng tên lửa ở tầng bình lưu Điều đó chứng tỏ kỹ thuật máy tính của Liên

Xô lúc đó rất khá Sự kiện này phải mất mấy chục năm sau Mỹ mới đạt được

Không chỉ thu được nhiều thành tựu trên lĩnh vực chính trị, kinh tế, xã hội mà ngày trên lĩnh vực quân sự, quôc phòng các nước XHCN cũng gặt hái được nhiều kết quả to lớn Nhờ vậy các nước XHCN đã bảo vệ được thành quả của cách mạng, bảo vệ được nền hoà bình thế giới, chỗ dựa cho phong trào cách mạng thế giới

Những thành tựu to lớn mà các nước XHCN giành được trong thời gian qua là hết sức đáng trân trọng, đáng ghi nhận, có ý nghĩa lịch sử và ý nghĩa quốc tế Tuy nhiên, bên cạnh

đó, trong quá trình xây dựng CNXH ở Liên Xô

và các nước XHCN khác vẫn còn một số yếu khuyết, nhược điểm chậm được phát hiện và khắc phục cho nên đã gây ra sự trì trệ về kinh

tế, xã hội rồi sau đó dẫn đến khủng hoảng trong thời gian trước đây

Trước hết, các nước XHCN đã thực hiện sự tấp trung quá mức cần thiết: tập trung quan liêu Điều đầu tiên cần phải khẳng định rằng CNXH muốn tồn tại, phát triển thì cần phải có sự tập trung ở mức độ nhất định, mức

độ cần thiết Những sai lầm của CNXH đã thực hiện sự tập trung quan liêu Chính điều này dấn tới những hậu quả tai hại cho sự nghiệp xây

dựng CNXH Hậu quả đầu tiên là làm cho bộ máy

nhà nước cồng kềnh, đồ sộ thì hiệu lực quản lý

của nó sẽ kém hiệu quả, vì nó chồng chéo nhau,

dẫn đạp lên nhau Để thấy mức độ cồng kềnh của

bộ máy nhà nước ở các nước XHCN, chúng tôi

xin đưa ra số liệu sau (theo Ban tổ chức chính phủ

năm 1999): Nếu ở Mỹ bộ máy hành chính tính

trung bình 1 cán bộ/100 dân, ở Singapo 1 cán

bộ/500 dân thì ở Việt Nam 1 cán bộ/63 dân, ở

Trung Quốc 1 cán bộ/45 dân Hậu quả thứ hai của

sự tập trung quan liêu là nhà nước kiểm soát quá

mức cần thiết đối với các đơn vị sản xuất, kinh

doanh Sự kiểm soát đó được thể hiện thông qua

chỉ tiêu kế hoạch nhà nước Một xã hội hiện đại

muốn tồn tại và phát triển vững chắc thì cần phải

có kế hoạch Nhưng sai lầm của CNXH là ở chỗ:

trước đây chúng ta xây dựng kế hoạch từ ý muốn

chủ quan, kế hoạch đó lại được ấn từ trên xuống

Cho nên có nhiều trường hợp càng hoàn thành

vượt mức kế hoạch bao nhiêu thì hậu quả kinh tế

càng kém bấy nhiêu, thậm chí gây ra những hậu

quả xấu khó lường cho xã hội Ở Trung Quốc có

thời bắt nông dân phải sản xuất gang thép với chỉ

tiêu kế hoạch rất cao Cho nên nông dân không có

điều kiện, thời gian để sản xuất lương thực nên

nạn đói đã xảy ra trên diện rộng, thời gian dài gây

nên cảnh hàng chục triệu người chết đói Sự tập

trung quan liêu đó đã tạo điều kiện cho cán bộ lạm

dụng chức quyền nên dẫn đến tệ đặc quyền đặc

lợi Hậu quả này ở các nước XHCN nào cũng có

nhưng nó rõ nét nhất là ở Rumani thời XêauXêcu

cầm quyền

Khuyết, nhược điểm thứ hai mà các nước

XHCN mắc phải là việc thực hiện chủ nghĩa bình

quân trên thực tế Chủ nghĩa bình quân trong

CNXH nó được nảy sinh, hình thành từ mặt tốt

của CNXH Trước đây, trong lĩnh vực phân phối

sản phẩm tiêu dùng CNXH công bằng, hợp lý hơn

CNTB nên sự cách biệt giàu nghèo trong CNXH

có nhưng không lớn Tuy nhiên, một sự công

bằng, hợp lý vượt quá giới hạn cần thiết thì sẽ dẫn

đến chủ nghĩa bình quân Chủ nghĩa bình quân

trong CNXH gây ra hậu quả: làm cho người lao

động không quan tâm đến sản xuất, biến người lao

động tích cực trở thành kẻ chây lười ăn bám xã

hội Chủ nghĩa bình quân và hậu quả của nó được

thấy rõ nhất khi chúng ta hoàn thành sự nghiệp

giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, cả

nước đi vào xây dựng CNXH nhưng ở các hợp tác xã nông nghiệp vẫn thực thi nguyên tắc phân phối lương thực: tối thiểu 13 kg thóc tối

đa 18 kg thóc

Khuyết, nhược điểm thứ ba mà các nước XHCN trước đây đã mắc phải là chậm trễ trong cuộc cách mạng khoa học công nghệ Vào những năm 70 của thế kỷ XX, lúc đó thế giới lâm vào 1 cuộc khủng hoảng kinh tế - xã hội Đứng trước cuộc khủng hoảng thiếu này CNTB (nhất là các nước TBCN phát triển cao)

đã nhanh chóng chuyển đổi cơ cấu sản xuất: phát triển các ngành tiêu tốn ít nguyên,nhiên, vật liệu; phát triển sản xuất theo chiều sâu (đầu

tư đổi mới công nghệ, sử dụng công nghệ tiên tiến hiện đại) Chính vì lẽ đó CNTB dần hồi phục và phát triển Trong khi đó các nước XHCN ít chịu ảnh hưởng của cuộc khủng hoảng, thậm chí còn được lợi (điển hình là Liên Xô thu được món lợi nhuận khổng lồ 60

tỷ USD nhờ giá dầu mỏ tăng trên thị trường thế giới) Hơn nữa, lúc đó các nước XHCN lại quan niệm sản xuất lớn là quy mô phải to (nhà máy, công xưởng đồ sộ; số lượng công nhân đông hàng vạn người) Bởi vậy, các nước XHCN ngày càng ra sức phát triển sản xuất theo chiều rộng, trong khi các nước TB ra sức phát triển theo chiều sâu cho nên kết cục tất yếu dẫn tới trình độ khoa học công nghệ của các nước XHCN ngày càng tụt hậu so vơí CNTB Năm 1985 trình độ khoa học kỹ thuật của Liên Xô lạc hậu 15 năm so với các nước phương Tây, còn các nước XHCN khác chắc chắn khoảng cách đó sẽ còn lớn hơn nhiều Một khi trình độ khoa học công nghệ của các nước XHCN lạc hậu hơn so với các nước TBCN thì các nước XHCN sẽ không có năng suất cao, chất lượng hàng hoá tốt, giá cả hạ được Vì lẽ đó, tính cạnh tranh của nền kinh tế các nước XHCN yếu kém so với CNTB Có người xem đây là cội nguồn của sự khủng hoảng say này

Cuối cùng sự trì trệ, khủng hoảng về kinh tế-xã hội của các nước XHCN thời gian qua còn do sự duy ý chí, cứng nhắc, chủ quan Biểu hiện của vấn đề này đó là việc các nước XHCN đã tự đề ra quy luật rồi buộc quá trình

3

xây dựng CNXH phải tuân thủ; việc tất cả các

nước đều xây dựng theo mô hình duy nhất: mô

hình Liên Xô Năm 1957 đại diện 12 Đảng Cộng

sản cầm quyền đã có Hội nghị tại Matxcova Tại

Hội nghị đó các Đảng Cộng sản đã tự đề ra 9 quy

luật và bắt buộc sự nghiệp xây dựng CNXH phải

tuân thủ Điều này làm hạn chế sự nghiệp xây

dựng CNXH Tất cả các nước XHCN trước đây

còn xây dựng theo một mô hình duy nhất, mô

hình Liên Xô Trước hết phải thấy rằng mô hình

này nó đúng cho Liên Xô nhưng đúng trong giai

đoạn lịch sử nhất định Việc duy trì mô hình này

quá lâu ở Liên Xô, hơn nữa nó lại được áp dụng y

nguyên vào các nước XHCN trong 1 thời gian dài,

bất chấp điều kiện lịch sử cụ thể của các nước

khác nhau Chính điều này đã làm cho những hạn

chế của mô hình Liên Xô càng có điều kiện bộc

lộ, làm ảnh hưởng tiêu cực đến sự nghiệp xây

dựng CNXH ở các nước Đánh giá về mô hình

Liên Xô người ta thấy nó có 5 hạn chế sau:

- Cải tạo XHCN nóng vội, đốt cháy giai

đoạn

- Hình thức sở hữu thiếu đa dạng, phong

phú

- Phủ nhận hoặc coi nhẹ nền kinh tế hàng

hoá, thị trường

- Cơ chế quản lý kinh tế tập trung quan liêu

- Hệ thống chính trị cũng tập trung quan liêu

Cho nên đã làm suy yếu nền dân chủ XHCN, làm suy yếu mối quan hệ giữa Đảng Cộng sản cầm quyền với nhân dân Một nguy

cơ mà trước đây Lênin đã từng cảnh tỉnh các Đảng Cộng sản

Việc nhận thức đúng, đầy đủ những thành tựu của các nước XHCN cũng như những nguyên nhân làm cho CNXH lâm vào trì trệ, khủng hoảng về kinh tế - xã hội trong thời gian trước đây là hết sức cần thiết Thấy rõ những thành tựu của CNXH để ta thấy được mặt tốt, bản chất ưu việt của CNXH nhưng đồng thời phải thấy cả những mặt kìm hãm, những khuyết nhược điểm của CNXH để chúng ta không bao giờ ngủ quên trước thực tế, không say sưa với thắng lợi Thấy rõ, thấy đầy

đủ cả mặt tốt và mặt hạn chế để chúng ta xác định rõ hơn, đúng đắn hơn con đường đi tới cho CNXH Chỉ trên cơ sở phát huy các thành các thành tựu đã có; sửa chữa, khắc phục những khuyết nhược điểm đã mắc phải CNXH

tự hoàn thiện mình trong quá trình phát triển

đó là con đường giúp CNXH không ngừng lớn mạnh

4