Tăng cường công tác quản lý nhà nước về giải phóng mặt bằng các dự án đầu tư trên địa bàn huyện phú lương, tỉnh thái nguyên

thực trạng công tác thu hồi đất, bồi thường, giải phóng mặt bằng trong phạm vi nghiên cứu; hệ thống các chính sách của Nhà nước về thu hồi đất, bồi thường hỗ trợ tái định cư kể từ khi có

LỜI CAM ĐOAN

Tác giả xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của bản thân tác giả Các kết quả nghiên cứu và các kết luận trong luận văn là trung thực, không sao chép từ bất kỳ một nguồn nào và dưới bất kỳ hình thức nào Việc tham khảo các nguồn tài liệu (nếu có) đã được thực hiện trích dẫn và ghi nguồn tài liệu tham khảo đúng quy định

Tác giả luận văn

Bùi Đức Phong

LỜI CÁM ƠN

Trong quá trình thực hiện đề tài ngoài sự nỗ lực của bản thân, tôi đã nhận được sự hướng dẫn nhiệt tình, chu đáo của các thầy cô giáo và sự giúp đỡ nhiệt tình, những ý kiến đóng góp quý báu của nhiều cá nhân và tập thể để hoàn thành bản luận văn này Tôi xin chân thành cảm ơn thầy hướng dẫn, PGS.TS Nguyễn Trọng Hoan và sự góp ý chân thành của các thầy, cô giáo Khoa Kinh tế và quản lý - Trường Đại học Thủy Lợi

Hà Nội trong thời gian thực hiện luận văn

Tôi xin chân thành cảm ơn Huyện ủy, UBND huyện Phú Lương và các phòng, ban chuyên môn trong huyện, UBND các xã, thị trấn thuộc huyện Phú Lương đã tạo điều kiện và giúp đỡ tôi trong thời gian nghiên cứu thực hiện luận văn tại địa phương Tôi xin cảm ơn tới gia đình, những người thân, cán bộ, đồng nghiệp và bạn bè đã tạo điều kiện về mọi mặt cho tôi trong quá trình thực hiện đề tài này

MỤC LỤC

LỜI CÁM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC HÌNH ẢNH vi

DANH MỤC BẢNG BIỂU vii

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT viii

PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu của đề tài 2

3 Phương pháp nghiên cứu 3

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3

4.1 Đối tượng nghiên cứu 3

4.2 Phạm vi nghiên cứu 3

5 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn 3

6 Kết quả đạt được của luận văn 3

7 Nội dung luận văn 4

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CÔNG TÁC QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG CÁC DỰ ÁN ĐẦU TƯ 5

1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu 5

1.2 Công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất 6

1.2.1 Khái niệm về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư 6

1.2.2 Đặc điểm của quá trình bồi thường, hỗ trợ và tái định cư 7

1.2.3 Nội dung giải phóng mặt bằng các dự án đầu tư 8

1.2.4 Các văn bản pháp quy của Nhà nước, các cấp đối với công tác quản lý Nhà nước về giải phóng mặt bằng các dự án đầu tư 12

1.2.5 Những yếu tố tác động đến công tác giải phóng mặt bằng 13

1.3 Quản lý Nhà nước về giải phóng mặt bằng các dự án đầu tư 15

1.3.1 Khái niệm quản lý Nhà nước về giải phóng mặt bằng các dự án đầu tư 15

1.3.2 Nội dung lý Nhà nước về giải phóng mặt bằng các dự án đầu tư 15

1.3.3 Các nhân tố ảnh hưởng đến quản lý Nhà nước về giải phóng mặt

bằng các dự án đầu tư 19

1.4 Kinh nghiệm giải phóng mặt bằng các dự án đầu tư ở một số địa phương trong nước 21

1.4.1 Công tác giải phóng mặt bằng ở huyện Vĩnh Tường, tỉnh Vĩnh Phúc 21

1.4.2 Công tác giải phóng mặt bằng ở thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh 25

1.4.3 Công tác giải phóng mặt bằng ở tỉnh Thái Nguyên 26

1.5 Một số bài học kinh nghiệm về giải phóng mặt bằng các dự án đầu tư cho huyện Phú Lương 30

Kết luận chương 1 31

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG CÁC DỰ ÁN ĐẦU TƯ TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN PHÚ LƯƠNG, TỈNH THÁI NGUYÊN 32

2.1 Quá trình phát triển các dự án đầu tư trên địa bàn huyện Phú Lương 32

2.1.1 Đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội huyện Phú Lương, Thái Nguyên 32

2.1.2 Các dự án đầu tư trên địa bàn Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên 42

2.2 Tình hình giải phóng mặt bằng các dự án đầu tư 43

2.2.1 Công tác bồi thường, hỗ trợ 43

2.2.2 Công tác tái định cư 44

2.2.3 Kết quả QLNN về giải phóng mặt bằng một số dự án trên địa bàn huyện Phú Lương trong giai đoạn 2015 - 2017 45

2.3 Thực trạng công tác quản lý Nhà nước về GPMB các dự án đầu tư 49

2.3.1 Tổ chức bộ máy quản lý của chính quyền cấp huyện đối với giải phóng mặt bằng các dự án đầu tư 49

2.3.2 Thực trạng công tác quản lý Nhà nước về giải phóng mặt bằng các dự án đầu tư 55

2.4 Đánh giá chung công tác quản lý Nhà nước về giải phóng mặt bằng các dự án đầu tư trên địa bàn huyện Phú Lương 62

2.4.1 Những kết quả đạt được 62

2.4.2 Những tồn tại, hạn chế và nguyên nhân 63

Kết luận chương 2 65

CHƯƠNG 3 ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG CÔNG TÁC QUẢN

LÝ NHÀ NƯỚC VỀ GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG CÁC DỰ ÁN ĐẦU TƯ

TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN PHÚ LƯƠNG, TỈNH THÁI NGUYÊN 66

3.1 Định hướng và mục tiêu thúc đẩy phát triển các dự án đầu tư trên địa bàn huyện Phú Lương 66

3.1.1 Phương hướng đầu tư phát triển kinh tế huyện Phú Lương 66

3.1.2 Mục tiêu giải phóng mặt bằng các dự án đầu tư huyện Phú Lương 71

3.2 Một số giải pháp tăng cường quản lý Nhà nước về giải phóng mặt bằng các dự án đầu tư trên địa bàn huyện Phú Lương 71

3.2.1 Giải pháp hoàn thiện tổ chức bộ máy và nhân sự quản lý Nhà nước về giải phóng mặt bằng các dự án đầu tư 71

3.2.2 Giải pháp tăng cường quản lý Nhà nước đối với công tác khảo sát, lập phương án bồi thường, hỗ trợ 76

3.2.3 Giải pháp tăng cường quản lý Nhà nước đối với việc thực hiện bồi thường, hỗ trợ 78

3.2.4 Giải pháp tăng cường quản lý Nhà nước đối với việc thực hiện tái định cư thu hồi đất cho dự án đầu tư 81

3.2.5 Giải pháp về tuyên truyền, vận động Nhân dân thực hiện công tác giải phóng mặt bằng các dự án đầu tư 84

3.2.6 Ứng dụng công nghệ trong công tác quản lý Nhà nước về đất đai 86

Kết luận chương 3 87

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 89

TÀI LIỆU THAM KHẢO 93

DANH MỤC HÌNH ẢNH

Hình 2.1 Cơ cấu dân số huyện Phú Lương năm 2017 37 Hình 2.2 Sơ đồ Bộ máy tổ chức QLNN về GPMB huyện Phú Lương 49 Hình 2.3 Cơ cấu tổ chức Ban bồi thường GPMB huyện Phú Lương 52

DANH MỤC BẢNG BIỂU

Bảng 2.1 Độ dốc trên các loại đất của huyện 33 Bảng 2.2 Giá trị sản xuất Nông nghiệp, Công nghiệp qua các năm 36 Bảng 2.3 Dân số và lao động của huyện Phú Lương 38 Bảng 2.4 Diện tích, dân số và mật độ dân số của các xã huyện Phú Lương

năm 2017 39 Bảng 2.5 Tình hình lao động của huyện Phú Lương qua 3 năm 205-2017 40 Bảng 2.6 Kết quả điều tra về tình hình dân trí năm 2017 40 Bảng 2.7 Thu nhập bình quân đầu người của huyện Phú Lương, qua các năm

2015, 2016, 2017, 2018 41 Bảng 2.8 Các dự án đã thực hiện trên địa bàn huyện Phú Lương từ năm 2015

đến hết năm 2017 43 Bảng 2.9 Các Quyết định được phê duyệt dự án xây dựng Nhà máy may TNG

Phú Lương 46 Bảng 2.10 Các Quyết định được phê duyệt dự án xây dựng khu dân cư Dương

Tự Minh 46 Bảng 2.11 Các Quyết định được phê duyệt dự án xây dựng tuyến đường Thái

Nguyên - Chợ Mới (Bắc Kạn) theo hình thức hợp đồng BOT 47 Bảng 2.12 Các Quyết định được phê duyệt dự án đường Hồ Chí Minh 48 Bảng 2.13 Bảng thống kê đội ngũ nhân lực của Ban bồi thường GPMB huyện

Phú Lương 55 Bảng 2.14 Thống kê các dự án có vi phạm xây dựng trước khi GPMB 57 Bảng 2.15 Giá chênh lệch đất Nông nghiệp (Đất trồng lúa nước) từ 2015-2017 được

bồi thường so với giá thị trường chuyển nhượng huyện Phú Lương 59

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

BOT : Xây dựng, vận hành, chuyển giao

BT : Xây dựng, chuyển giao

BTGPMB : Bồi thường giải phóng mặt bằng BTNMT : Bộ tài nguyên môi trường

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Hiện nay, nước ta đang trong thời kỳ đẩy mạnh sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và phấn đấu đến năm 2030 nước ta trở thành một nước công nghiệp phát triển theo hướng hiện đại Nhiều dự án như các khu, cụm công nghiệp, nhà máy, các khu đô thị hiện đại, khu dân cư tập trung đang được triển khai xây dựng một cách mạnh mẽ

Tuy nhiên để thực hiện được tốt nhiệm vụ này phải có các giải pháp đồng bộ trong đó mặt bằng đất đai là một trong những nhân tố quan trọng, nó quyết định đến kết quả thu hút đầu tư, hiệu quả đầu tư của các nhà đầu tư trong và ngoài nước, ảnh hưởng đến tiến trình thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

Do vậy, công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư (hoặc gọi tắt là công tác giải phòng mặt bằng “GPMB”) các dự án đầu tư là một trong những công việc trọng tâm và hết sức quan trọng mang tính quyết định, nhưng đây là một trong những công việc mang tính chất phức tạp, tốn kém nhiều thời gian, công sức và tiền của Ngày nay, công việc này ngày càng trở nên khó khăn, phúc tạp hơn khi đất đai ngày càng khan hiếm và có giá trị Bên cạnh đó công tác GPMB các dự án đầu tư liên quan trực tiếp đến lợi ích của nhiều hộ gia đình, cá nhân tập thể và toàn xã hội Ở các địa phương khác nhau do vai trò và giá trị đất khác nhau nên công tác GPMB các dự án đầu tư cũng có nhiều đặc điểm khác nhau Khó khăn chủ yếu của công tác bồi thường GPMB các dự án đầu

tư lµ việc xác định giá trị thực tế của đất đai, tài sản trên đất do nó đa dạng và quá trình

sử dụng tài sản khác nhau Giá trị đất đai, tài sản theo đơn giá quy định của Nhà nước chỉ mang tính tương đối, không thể phù hợp với tất cả mọi trường hợp khi Nhà nước thu hồi đất Đây là những khó khăn, phức tạp làm phát sinh nhiều tranh chấp, khiếu kiện kéo dài và dễ phát sinh thành điểm nóng gây mất ổn định về chính trị

Cùng với sự phát triển của cả nước về kinh tế - xã hội, tỉnh Thái Nguyên nói chung, huyện Phú Lương nói riêng trong thời gian qua đã có nhiều công trình, dự án được thực hiện nhằm mục đích đẩy mạnh nền kinh tế của toàn tỉnh, toàn huyện nâng cao

chất lượng cuộc sống của người dõn và gúp phần khụng nhỏ vào sự nghiện phỏt triển của cả nước Nhiều cụng trỡnh, dự ỏn đó hoàn thành đi vào hoạt động cú hiệu quả đem lại nhiều thành tựu về kinh tế - xó hội cho tỉnh Thỏi Nguyờn Tuy nhiờn cú những dự

ỏn đó hoàn thành, cỏc cụng trỡnh đó đưa vào sử dụng, những vẫn cũn nhiều tồn tại, cũn nhiều đơn th- khiếu nại của cụng dõn mà cỏc cấp Chớnh quyền đang phải tập trung giải quyết Nhận thức sõu sắc được những khú khăn thỏch thức của cụng tỏc GPMB cỏc dự

ỏn đầu tư, tỉnh Thỏi Nguyờn đó ban hành nhiều chủ trương, chớnh sỏch, văn bản nhằm thực thi cú hiệu quả phỏp luật về bồi thường, hỗ trợ và tỏi định cư khi Nhà nước thu hồi đất phự hợp với điều kiện thực tế của tỉnh Tuy nhiờn trong điều kiện là một tỉnh cụng nghiệp nhưng kinh tế phỏt triển cũn chưa xứng với tiềm năng, nhận thức của người dõn chưa đồng đều, phong tục tập quỏn cũn mang nặng trong tư tưởng đặc biệt

là ở những vựng cú nhiều bà con dõn tộc thiểu số sinh sống, bờn cạnh đú những chủ trương, chớnh sỏch của Nhà nước và của địa phương cũn chậm được sửa đổi, bổ sung cho phự hợp Chớnh vỡ vậy cụng tỏc GPMB cỏc dự ỏn đầu tư trờn địa bàn huyện cũn bộc lộ nhiều thiếu sút, khiếm khuyết cần được nghiờn cứu tỡm ra những nguyờn nhõn chủ quan, khỏch quan, trờn cơ sở đú, kiến nghị đề xuất với cấp cú thẩm quyền những giải phỏp khắc phục nhằm hạn chế đến mức tối thiểu những sai sút trong quỏ trỡnh thực hiện, nhằm đẩy nhanh tiến độ triển khai cỏc dự ỏn đầu tư gúp phần xõy dựng huyện Phỳ Lương phỏt triển mọi mặt cả về kinh tế - xó hội, quốc phũng - an ninh

Xuất phỏt từ những vấn đề cấp thiết nờu trờn và nhận thấy được tầm quan trọng của cụng tỏc giải phúng mặt bằng cho cỏc dự ỏn đầu tư theo định hướng phỏt triển kinh tế -

xó hội trờn địa bàn huyện, học viờn chọn đề tài: "Tăng cường cụng tỏc quản lý Nhà nước về giải phúng mặt bằng cỏc dự ỏn đầu tư trờn địa bàn huyện Phỳ Lương, tỉnh Thỏi Nguyờn” làm đề tài luận văn cho mỡnh

2 Mục đớch nghiờn cứu của đề tài

Mục đớch của đề tài là nghiờn cứu đề xuất cỏc giải phỏp cú cơ sở khoa học, cú tớnh khả thi nhằm tăng cường cụng tỏc quản lý Nhà nước về giải phúng mặt bằng cỏc dự ỏn đầu

tư trờn địa bàn huyện Phỳ Lương, tỉnh Thỏi Nguyờn

3 Phương pháp nghiên cứu

Các phương pháp được sử dụng trong luận văn gồm: Điều tra thu thập tài liệu, thông tin thứ cấp, phương pháp phỏng vấn, phương pháp đánh giá thực địa, phương pháp thống kê, phân tích, tổng hợp số liệu điều tra, Phương pháp chuyên gia

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của Luận văn là hoạt động quản lý Nhà nước về giải phóng mặt bằng cho các dự án đầu tư trên địa bàn huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên

5 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn

- Ý nghĩa khoa học:

Hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về công tác giải phóng mặt bằng các dự án đầu tư, đánh giá thực trạng và đề xuất các giải pháp tăng cường công tác quản lý Nhà nước về giải phóng mặt bằng các dự án đầu tư trên địa bàn huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên

- Ý nghĩa thực tiễn:

Kết quả luận văn là tài liệu tham khảo cho UBND huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên trong việc quản lý Nhà nước về giải phóng mặt bằng các dự án đầu tư trên địa bàn huyện

6 Kết quả đạt được của luận văn

- Hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn công tác giải phóng mặt bằng các dự án đầu

tư xây dựng

- Trên cơ sở nguồn số liệu cập nhật có chọn lọc để phân tích và đánh giá thực trạng về giải phóng mặt bằng các dự án đầu tư trên địa bàn huyện Phú Lương giai đoạn 2015-2017

- Nghiên cứu đề xuất các giải pháp tăng cương công tác quản lý Nhà nước về giải phóng mặt bằng các dự án đầu tư trên địa bàn huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên

7 Nội dung luận văn

- Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn công tác quản lý nhà nước về giải phóng mặt bằng các dự án đầu tư

- Chương 2: Thực trạng công tác quản lý nhà nước về giải phóng mặt bằng các dự án đầu tư trên địa bàn huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên

- Chương 3: Đề xuất giải pháp tăng cường công tác quản lý nhà nước về giải phóng mặt bằng các dự án đầu tư trên địa bàn huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CÔNG TÁC QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG CÁC DỰ ÁN ĐẦU TƯ

1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu

Đất nước ta đang trên đà phát triển và hội nhập, để thực hiện chiến lược đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa những năm qua đã có hàng nghìn dự án xây dựng nâng cấp các công trình, cơ sở hạ tầng phục vụ cho quá trình phát triển Công tác thu hồi đất, bồi thường, giải phóng mặt bằng, hỗ trợ tái định cư là điều kiện tiên quyết để triển khai các dự án, từ đó nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tư Công tác này có ảnh hưởng trực tiếp đến lợi ích của Nhà nước, chủ đầu tư và đời sống vật chất, tinh thần của người bị thu hồi đất Đây cũng là vấn đề được các nhà lý luận, các nhà kinh tế học, các nhà chính trị và các tổ chức quan tâm nghiên cứu

Trước thời điểm đã có rất nhiều công trình nghiên cứu liên quan đến vấn đề bồi thường, giải phóng mặt bằng, có thể kể đến một số công trình như:

Công trình: Luận văn tiến sỹ: “Quản lý nhà nước về đất đai của chính quyền quận Tây

Hồ” của tác giả Nguyễn Thế Vinh năm 2007 Đây là một công trình rất công phu của

tác giả, công trình đã khái quát, phân tích vai trò vô cùng quan trọng của đất đai và sự cần thiết của công tác quản lý nhà nước về đất đai mà bồi thường, giải phóng mặt bằng khi nhà nước thu hồi là một trong những vần đề quan trọng trong quản lý đất đai

Các công trình: Luận văn thạc sỹ “Tìm hiểu thực trạng công tác bồi thường, hỗ trợ

giải phóng mặt bằng và tái định cư ở một số dự án khu đô thị mới trên địa bàn quận

Hà Đông - Thành phố Hà Nội” của tác giả Bùi Huy Quang năm 2009; Công trình:

Luận văn thạc sỹ “Nghiên cứu thực trạng và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả công

tác giải phóng mặt bằng Dự án xây dựng đường cao tốc Hà Nội - Hải Phòng” của tác

giả Hoàng Mạnh Hải năm 2012; Công trình: Luận văn thạc sỹ: “Đánh giá thực trạng

công tác thu hồi, bồi thường, giải phóng mặt bằng của một số dự án trên dịa bàn thị

xã Từ Sơn, tính Bắc Ninh” của tác giả Nguyễn Thị Minh Tâm năm 2010; Các công

trình nghiên cứu này đã đề cập đến nhiều nội dung quan trọng liên quan đến những

vấn đề cơ bản trong công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng; nghiên cứu, đánh giá

thực trạng công tác thu hồi đất, bồi thường, giải phóng mặt bằng trong phạm vi nghiên cứu; hệ thống các chính sách của Nhà nước về thu hồi đất, bồi thường hỗ trợ tái định

cư kể từ khi có Luật đất đai 2003 đến nay Các công trình cũng đã nêu ra những bất cập, hạn chế trong chính sách hay quá trình thực hiện bồi thường, giải phóng mặt bằng trên phạm vi nghiên cứu từ đó đưa ra một số giải pháp nhằm hoàn thiện chính sách

Công trình: Luận văn thạc sỹ “Pháp luật về thu hồi đất, bồi thường, giải phóng mặt

bằng ở Việt Nam hiện nay: Thực trạng và giải pháp” của tác giả Hoàng Thị Nga năm

2011 Công trình đã phân tích, tìm hiểu nội hàm của các khái niệm bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất; nhận diện những đặc trưng cơ bản của các khái niệm này Tìm hiểu, hệ thống hóa cơ sở lý luận của việc xây dựng các quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất Nghiên cứu sự hình thành và phát triển của pháp luật về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất Nghiên cứu, đánh giá thực trạng pháp luật về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất Xác lập định hướng và đề xuất các giải pháp góp phần hoàn thiện pháp luật về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

Ngoài những công trình nghiên cứu đã nêu ở trên, còn nhiều công trình nghiên cứu của các tác giả với nhiều cách tiếp cận khác nhau đã cung cấp những luận cứ, luận chứng, những dữ liệu rất quan trọng cho công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng ở nước ta Tuy nhiên các công trình này đều không đi sâu vào nghiên cứu vấn đề quản lý nhà nước về giải phóng mặt bằng, đặc biệt là đối với một huyện miền núi của tỉnh Thái Nguyên như huyện Phú Lương Những kết quả nghiên cứu đã nêu cũng là cơ sở lý luận và thực tiễn quan trọng mà tác giả tham khảo trong quá trình hoàn thành luận văn này và trong những công trình nghiên cứu của mình về sau

1.2 Công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

1.2.1 Khái niệm về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

- Thu hồi đất là việc Nhà nước ra quyết định hành chính để thu lại quyền sử dụng đất

hoặc thu lại đất đã giao cho tổ chức, Ủy ban Nhân dân xã, phường, thị trấn quản lý theo quy định của Luật Đất đai

- Bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trả lại giá trị quyền sử dụng

đất đối với diện tích đất bị thu hồi cho người bị thu hồi đất

- Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước giúp đỡ người bị thu hồi đất thông

qua đào tạo nghề mới, bố trí việc làm mới, cấp kinh phí để di dời đến địa điểm mới

- Bồi thường tài sản là việc Nhà nước trả lại giá trị tài sản cho chủ sở hữu có tài sản

gắn liền với đất hợp pháp khi Nhà nước thu hồi đất

- Hỗ trợ tài sản Chủ sở hữu tài sản gắn liền với đất khi Nhà nước thu hồi đất mà đất đó

thuộc đối tượng không được bồi thường thỉ tùy từng trường hợp cụ thể để được bồi thường hoặc hỗ trợ tài sản

- Tái định cư là việc bố trí nơi ở mới cho người sử dụng đất khi Nhà nước thu hồi đất

để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng, phát triển kinh tế… mà phải di chuyển chỗ ở.[3][4]

1.2.2 Đặc điểm của quá trình bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

1.2.2.1 Đặc điểm chung

Công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng khi Nhà nước thu hồi đất là một vấn đề hết sức nhạy cảm và phức tạp, nó tác động đến mọi mặt của đời sống kinh tế, xã hội của Nhân dân Giải quyết không tốt, không thỏa đáng quyền lợi của người có đất bị thu hồi

và những người bị ảnh hưởng khi thu hồi đất dễ bùng phát khiếu kiện, đặc biệt là khiếu kiện đông người, làm cho tình hình an ninh trật tự, an ninh chính trị trở nên phức tạp,

từ đó gây ra sự mất ổn định về kinh tế, xã hội, chính trị

Công tác Giải phóng mặt bằng cũng là vấn đề vừa có tính thời vụ, vừa có tính cấp bách của sự phát triển Trong những năm gần đây vấn đề này trở thành trung tâm của dư luận, là mối quan tâm hàng đầu của những người hoạch định chính sách, nhà quản lý, nhà đầu tư,… Thực tiễn đã chứng minh rằng làm tốt công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng không chỉ tạo được môi trường thông thoáng cho phát triển, thu hút đầu tư

mà còn góp phần làm lành mạnh nhiều mối quan hệ xã hội, củng cố được lòng tin của Nhân dân, khắc phục tệ quan liêu, chống tham nhũng

1.2.2.2 Đặc điểm của công tác quản lý Nhà nước về giải phóng mặt bằng cấp huyện

Giải phóng mặt bằng cấp huyện cũng là quá trình đa dạng, phức tạp nên công tác quản

lý nhà nước về giải phóng mặt bằng cũng rất đa dạng và phức tạp, nó thể hiện khác nhau đối với mỗi dự án, nó liên quan đến lợi ích của các bên tham gia và lợi ích của toàn xã hội

- Tính đa dạng: Mỗi dự án được tiến hành trên một vùng đất khác nhau, với các điều kiện kinh tế, xã hội khác nhau và trình độ dân trí khác nhau Do đó công tác tổ chức bồi thường cũng có những đặc trưng nhất định với từng vùng đất trong huyện, từng điều kiện sống khác nhau trên khu đất đó Các tài sản gắn trên đất cũng mang tính đa dạng về hình thức sở hữu nên công tác định giá trong công tác bồi thường cũng mang tính đa dạng cao

- Tính phức tạp: Đất đai là tài sản có giá trị cao, có vai trò quan trọng trong đời sống kinh tế - xã hội với mọi người dân Ở các khu vực nông thôn nơi mà dân cư sống chủ yếu nhờ hoạt động sản xuất kinh doanh trên đất nông nghiệp, đất đai là tư liệu sản xuất quan trọng trong khi trình độ sản xuất của người dân thấp, khả năng chuyển đổi nghề nghiệp khó khăn do tâm lý của người dân thường là giữ đất để sản xuất.[20]

1.2.3 Nội dung giải phóng mặt bằng các dự án đầu tư

1.2.3.1 Thông báo thu hồi đất

Ngay sau việc ban hành văn bản giới thiệu địa điểm đầu tư hoặc giao nhiệm vụ cho Tổ chức phát triển quỹ đất thực hiện thu hồi đất theo quy hoạch đã được duyệt và công

bố, UBND cấp tỉnh thông báo thu hồi đất hoặc ủy quyền cho UBND cấp huyện ký ban hành thông báo thu hồi đất Thông báo này là căn cứ pháp lý để tổ chức được giao nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng và nhà đầu tư thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ tái định cư theo quy định [13][7]

Nội dung trong thông báo thu hồi đất bao gồm: Lý do thu hồi đất, diện tích, vị trí đất

bị thu hồi trên cơ sở hồ sơ địa chính hiện có hoặc quy hoạch chi tiết xây dựng được cấp có thẩm quyền duyệt và dự kiến kế hoạch di chuyển.[13][7]

Việc thông báo thu hồi đất được thực hiện trên phương tiện thông tin đại chúng và niêm yết tại trụ sở UBND cấp xã và tại các điểm sinh hoạt chung của khu dân cư có đất bị thu hồi.[13][7]

1.2.3.2 Thành lập Hội đồng bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, thành lập các tổ công tác giúp việc Hội đồng

Sau khi được UBND tỉnh chấp thuận chủ trương đầu tư, chủ đầu tư hoặc tổ chức được giao nhiệm vụ thực hiện dự án có trách nhiệm gửi văn bản đến UBND cấp huyện, nơi

có đất bị thu hồi để đề nghị thành lập Hội đồng bồi thường, hỗ trợ tái định cư, đồng thời gửi Ban chỉ đạo giải phóng mặt bằng tỉnh để theo dõi, kiểm tra, chỉ đạo thực hiện Trong thời hạn không quá 7 ngày, kể từ ngày nhận được văn bản đề nghị kèm theo hồ

sơ theo quy định, Ban bồi thường giải phóng mặt bằng cấp huyện có trách nhiệm thẩm tra hồ sơ, trình UBND huyện ký quyết định thành lập Hội đồng bồi thường, hỗ trợ tái định cư và thành lập tổ công tác giúp Hội đồng Hội đồng và tổ công tác giúp việc này

tự chấm dứt hoạt động sau khi hoàn thành giải phóng mặt bằng và bàn giao đất cho chủ đầu tư.[7]

1.2.3.3 Phê duyệt và trích chuyển kinh phí tổ chức bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

UBND tỉnh ủy quyền cho UBND huyện phê duyệt dự toán kinh phí tổ chức bồi thường, hỗ trợ tái định cư theo trình tự, thủ tục tại văn bản quy định Việc phê duyệt

dự toán kinh phí phục vụ công tác bồi thường, hỗ trợ tái định cư được thực hiện theo quy định hiện hành Tổng kinh phí được duyệt không vượt quá 2% tổng kinh phí bồi thường, hỗ trợ (trừ các dự án theo tuyến được tính thực tế chi phí để GPMB).[7]

1.2.3.4 Lập kế hoạch tiến độ chi tiết giải phóng mặt bằng, thẩm tra dự toán chi phí tổ chức thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ tái định cư

Sau khi có quyết định thành lập Hội đồng, Ban bồi thường giải phóng mặt bằng huyện phối hợp với chủ đấu tư và UBND cấp xã nơi có dự án lập kế hoạch tiến độ chi tiết giải phóng mặt bằng Thời gian lập kế hoạch tiến độ chi tiết giải phóng mặt bằng để trình UBND huyện phê duyệt tối đa là 05 ngày làm việc Trong thời gian không quá 03 ngày từ ngày nhận được tờ trình của Ban bồi thường giải phóng mặt bằng, UBND huyện có trách nhiệm ký quyết định phê duyệt

Căn cứ vào quyết định phê duyệt kế hoạch tiến độ chi tiết và dự toán kinh phí phục vụ công tác giải phóng mặt bằng của chủ đầu tư, trong thời gian không quá 05 ngày làm việc, phòng Tài chính - Kế hoạch huyện có trách nhiệm thẩm tra, trình UBND huyện phê duyệt dự toán và trong thời gian 03 ngày làm việc UBND huyện có trách nhiệm ký quyết định phê duyệt dự toán giải phóng mặt bằng.[7]

a) Lập, niêm yết và lấy ý kiến về phương án bồi thường, hỗ trợ tái định cư

- Ban bồi thường giải phóng mặt bằng cấp huyện có trách nhiệm hướng dẫn chủ đầu tư lập phương án bồi thường, hỗ trợ tái định cư chi tiết cho từng tổ chức, hộ gia đình, cá nhân có nhà, đất, tài sản trong phạm vi dự án

- Phương án bồi thường, hỗ trợ tái định cư, quy chế bắt thăm căn hộ, lô đất tái định cư phải được niêm yết công khai tại UBND xã và điểm sinh hoạt khu dân cư nơi có đất thuộc phạm vi dự án trong thời hạn ít nhất là 20 ngày Việc niêm yết công khai phải được lập thành biên bản có xác nhận của UBND xã, Mặt trận Tổ quốc cấp xã và đại diện những người có đất thuộc phạm vi dự án Trong biên bản phải ghi rõ số lượng ý kiến đồng ý, không đồng ý, ý kiến khác của người bị thu hồi đất đối với phương án bồi thường, hỗ trợ tái định cư Tổ công tác có trách nhiệm tiếp nhận toàn bộ các ý kiến đóng góp, báo cáo Hội đồng cấp huyện để xem xét, giải quyết.[3][7]

b) Hoàn chỉnh, thẩm định phương án bồi thường, hỗ trợ tái định cư

Hết thời hạn niêm yết công khai Ban bồi thường, giải phóng mặt bằng có trách nhiệm hướng dẫn chủ đầu tư điều chỉnh lại các phương án bồi thường, hỗ trợ tái định cư trình Hội đồng

Sau khi nhận được phương án bồi thường, hỗ trợ tái định cư thì Ban bồi thường, giải phóng mặt bằng cấp huyện có trách nhiệm báo cáo Hội đồng cấp huyện để thẩm định phương án Thời gian thẩm định không quá 07 ngày, biên bản thẩm định phải có đầy

đủ chữ ký của các thành viên Hội đồng Trong trường hợp phương án bồi thường, hỗ trợ tái định cư cần chỉnh sửa lại theo biên bản thẩm định của Hội đồng thì Ban bồi thường, giải phóng mặt bằng cấp huyện phối hợp với chủ đầu tư hoàn thiện lại phương

án trong thời gian không quá 03 ngày kể từ ngày có biên bản thẩm định của Hội đồng

Sau khi nhận lại phương án chi tiết đã hoàn thiện lại thì Hội đồng cấp huyện trình Chủ tịch UBND huyện để ra quyết định phê duyệt.[7]

c) Quyết định thu hồi đất, phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ tái định cư; niêm yết công khai và thông báo chi trả tiền, bàn giao mặt bằng

UBND các cấp ra quyết định thu hồi đất Trong thời hạn không quá 05 ngày làm việc,

kể từ ngày ra quyết định thu hồi đất, giao đất hoặc cho thuê đất, cơ quan tài nguyên và môi trường trình Ủy ban Nhân dân cùng cấp phê duyệt và công bố công khai phương

án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư theo quy định

Trong thời hạn không quá 03 ngày, kể từ ngày nhận được phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư đã được phê duyệt, Ban bồi thường, giải phóng mặt bằng có trách nhiệm phối hợp với Ủy ban Nhân dân cấp xã phổ biến và niêm yết công khai quyết định phê duyệt phương án bồi thường tại trụ sở Ủy ban Nhân dân cấp xã và địa điểm sinh hoạt khu dân cư nơi có đất bị thu hồi; gửi quyết định bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cho người có đất bị thu hồi, trong đó nêu rõ về mức bồi thường, hỗ trợ, về bố trí nhà hoặc đất tái định cư (nếu có), thời gian, địa điểm chi trả tiền bồi thường, hỗ trợ

và thời gian bàn giao đất đã bị thu hồi cho Ban bồi thường, giải phóng mặt bằng.[7]

d) Thực hiện chi trả tiền bồi thường, hỗ trợ tái định cư

Hội đồng bồi thường, hỗ trợ và tái định cư hoặc Ban bồi thường, giải phóng mặt bằng thực hiện chi trả bồi thường, hỗ trợ, bố trí tái định cư Trường hợp việc bồi thường được thực hiện theo tiến độ thì chủ đầu tư được nhận bàn giao phần diện tích mặt bằng

đã thực hiện xong việc bồi thường, hỗ trợ để triển khai dự án Trường hợp chủ đầu tư

và những người bị thu hồi đất đã thỏa thuận bằng văn bản thống nhất về phương án bồi thường về đất và tài sản gắn liền với đất hoặc khu đất thu hồi không phải giải phóng mặt bằng thì Ủy ban Nhân dân cấp có thẩm quyền ra quyết định thu hồi đất, giao đất hoặc cho thuê đất mà không phải chờ đến hết thời hạn thông báo thu hồi đất

Chủ đầu tư phối hợp với UBND cấp xã nơi có đất bị thu hồi và tổ công tác để tổ chức chi trả tiền bồi thường, hỗ trợ cho Nhân dân theo thời gian và địa điểm đã niêm yết trong thông báo Trường hợp người được bồi thường, hỗ trợ ủy quyền cho người khác

Trường hợp tổ chức, hộ gia đình, cá nhân bị thu hồi đất cố tình không nhận tiền chi trả thì UBND cấp huyện chỉ đạo chủ đầu tư phối hợp với UBND cấp xã, tổ công tác và MTTQ cấp xã lập biên bản lưu hồ sơ và chuyển tiền bồi thường, hỗ trợ này vào tài khoản tạm giữ tại kho bạc Nhà nước và giữ nguyên phương án để làm căn cứ giải quyết khiếu nại sau này (nếu có)

Trong thời gian 20 ngày kể từ ngày Ban bồi thường giải phóng mặt bằng thanh toán xong tiền cho người bị thu hồi đất theo phương án đã được duyệt thì người có đất bị thu hồi phải bàn giao đất cho Ban bồi thường giải phóng mặt bằng.[5][7]

1.2.4 Các văn bản pháp quy của Nhà nước, các cấp đối với công tác quản lý Nhà nước về giải phóng mặt bằng các dự án đầu tư

1 Luật đất đai ngày 29/11/2013

2 Nghị định 43/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 của Chính phủ Quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật đất đai

3 Nghị định 44/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 của Chính phủ Quy định về giá đất

4 Nghị định 47/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 của Chính phủ quy định về bồi thường,

hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

5 Nghị định 14/2014/NĐ-CP ngày 26/2/2014 của Chính phủ Quy định chi tiết thi hành Luật điện lực về an toàn điện

6 Thông tư số 37/2014/TT- BTNMT ngày 30/6/2014 của Bộ Tài nguyên và Môi trường quy định chi tiết về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

7 Quyết định số 31/2014/QĐ-UBND, ngày 22/8/2014 của UBND tỉnh Thái Nguyên ban hành quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên

8 Quyết định số 20/2016/QĐ-UBND, ngày 06/7/2016 của UBND tỉnh Thái Nguyên về việc sửa đổi, bổ sung một số điều tại Quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên ban hành kèm theo Quyết định số 31/2014/QĐ-UBND, ngày 22/8/2014 của UBND tỉnh;

9 Quyết định số 57/2014/QĐ-UBND, ngày 22/12/2014 phê duyệt bảng giá đất giai đoạn 2015-2019 trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên

10 Quyết định số 61/2016/QĐ-UBND, ngày 25/12/2016 của UBND tỉnh Thái Nguyên ban hành quy định về đơn giá bồi thường nhà, công trình kiến trúc gắn liền với đất khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên

11 Quyết định số 01/2017/QĐ-UBND, ngày 12/01/2017 của UBND tỉnh Thái Nguyên ban hành quy định về đơn giá bồi thường cây cối, vật nuôi là thủy sản khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên

1.2.5 Những yếu tố tác động đến công tác giải phóng mặt bằng

1.1.5.1 Công tác đăng ký quyền sử dụng đất và lập hồ sơ quản lý địa chính, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất

Công tác đăng ký quyền sử dụng đất, lập và quản lý hồ sơ địa chính, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cần phải được tiến hành thường xuyên theo đúng quy định của Luật đất đai Hệ thống hồ sơ địa chính thường xuyên được cập nhật đảm bảo độ chính xác thuận lợi cho công tác quản lý Nhà nước về đất đai Tuy nhiên từ thực tiễn cho thấy vẫn còn một

số diện tích chưa được kê khai cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, một số diện tích chưa được giao, chưa được quản lý dẫn đến khó khăn khi thực hiện bồi thường GPMB Nơi nào làm tốt công tác lập và quản lý hồ sơ địa chính, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quản lý đất đai thì khâu xác định tính pháp lý của đất để áp giá bồi thường,

hỗ trợ và tái định cư thường thuận lợi hơn Trái lại, những nơi chưa tiến hành tốt những việc nói trên gặp không ít khó khăn trong việc xác định nguồn gốc đất, ranh giới và diện tích của thửa đất.[8]

1.2.5.2 Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất

Theo Luật đất đai thì Quy hoạch sử dụng đất được lập định kỳ 10 năm một lần và Kế hoạch sử dụng đất chi tiết được lập hàng năm có cập nhật đầy đủ những biến động Đây là nhưng quy định rất quan trọng nó tác động rất lớn đến quá trình QLNN về đất đai nói chung và công GPMB nói riêng.[29]

1.2.5.3 Công tác giao đất, cho thuê đất

Thực hiện theo Nghị định 64/CP, Nghị định 88/CP, Nghị định 60/CP về giao đất, Nghị định 85/CP, và chỉ thị 245/TTg của Thủ tướng chính phủ về cho thuê đất Tuy nhiên một số diện tích hồ, đầm, các hố bom chưa được giao, chưa quản lý chặt chẽ để các hộ dân tự ý canh tác dẫn đến khó khăn trong việc xác định chủ sử dụng đất, diện tích, loại đất khi thực hiện thu hồi đất

1.2.5.4 Việc ban hành và tổ chức thực hiện các văn bản quy phạm pháp luật về đất đai

Để thực hiện Luật đất đai 2013, UBND tỉnh Thái Nguyên đã ban hành các văn bản cụ thể hóa và hướng dẫn thực hiện Luật đất đai và các Nghị định của Chính phủ, các Thông tư liên quan đến lĩnh vực đất đai Trong công tác GPMB từ năm 2013 đến nay

đã ban hành Quyết định số 31/2014/QĐ-UBND, ngày 22/8/2014 ban hành quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên, Quyết định số 57/2014/QĐ-UBND, ngày 22/12/2014 phê duyệt bảng giá đất giai đoạn 2015-2019 trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên

1.2.5.5 Giá đất và định giá đất

UBND tỉnh Thái Nguyên đã ban hành Quyết định 57/2014/QĐ-UBND, ngày 22/12/2014 phê duyệt bảng giá đất giai đoạn 2015-2019 Tuy nhiên do nhiều nguyên nhân giá đất nhiều lúc, nhiều nơi chưa sát với giá thực tế như: định giá còn mang tính chủ quan của cán bộ làm công tác định giá, giá đất được định giá từ đầu năm nhưng trong thời gian một năm thị trường bất động sản có rất nhiều biến động … Khoảng cách giữa các bước giá là quá lớn đã gây ra khó khăn trong công tác GPMB.[6] [27]

1.2.5.6 Thị trường bất động sản

Thị trường bất động sản ở nước ta cơ bản đã trải qua giai đoạn sơ khai Tuy nhiên vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế và khiếm khuyết cả về hoạt động của thị trường lẫn công tác quản lý của Nhà nước Thực tế hiện nay cho thấy, bên cạnh thị trường chính quy, hoạt động của thị trường phi chính quy đã và đang "nổi lên" như một thách thức đối với công tác QLNN về lĩnh vực này và đối với toàn xã hội; chính thị trường phi chính thức này là một trong những nguyên nhân làm phân hóa giàu nghèo mạnh mẽ và mất công bằng xã hội, cùng một loạt các hiện tượng tiêu cực như tham nhũng, rửa tiền…

Hiện nay đã xuất hiện nhiều vấn đề về gia tăng dân số cơ học, việc làm, nhà ở, đây là các

"tác nhân" làm cho thị trường bất động sản từng bước được hình thành và phát triển Tuy nhiên, công tác quản lý và sử dụng đất đai cũng như hoạt động của thị trường bất động sản chính thức còn nhiều yếu kém Các văn bản pháp lý chồng chéo, lạc hậu, thiếu đồng bộ

Hệ thống cơ quan QLNN về lĩnh vực này còn nhiều bất cập Khi thực hiện giao dịch BĐS chính thức còn gặp nhiều khó khăn do thủ tục rườm rà và chi phí cao Thông tin thị trường bất đối xứng nên thường gây ra "cơn sốt" về nhà, đất Các đơn vị đầu tư kinh doanh nhà, đất, BĐS trên địa bàn còn ít và yếu [23]

1.3 Quản lý Nhà nước về giải phóng mặt bằng các dự án đầu tư

1.3.1 Khái niệm quản lý Nhà nước về giải phóng mặt bằng các dự án đầu tư

Quản lý Nhà nước về công tác GPMB là những hoạt động có tổ chức đối với quá trình GPMB, nhằm đảm bảo thực hiện nhiệm vụ GPMB theo đúng quy định của pháp luật, đúng kế hoạch của Nhà nước cũng như của địa phương.[9]

- Chủ thể của quản lý Nhà nước về GPMB trực tiếp là chính quyền địa phương, là các

cơ quan có thẩm quyền liên quan đến GPMB

- Đối tượng quản lý Nhà nước về GPMB là nhà đầu tư, doanh nghiệp và người dân có đất bị thu hồi

- Mục tiêu là đảm bảo tiến độ, đúng pháp luật và đúng kế hoạch mà Nhà nước đã đề ra

- Phương thức quản lý Nhà nước về GPMB bao gồm:

+ Về phương pháp: Phương pháp hành chính, tổ chức, phương pháp kinh tế, phương pháp giáo dục, tuyên truyền vận động

+ Về công cụ: Pháp luật, chính sách, kế hoạch, bộ máy quản lý Nhà nước và cán bộ

1.3.2 Nội dung lý Nhà nước về giải phóng mặt bằng các dự án đầu tư

1.3.2.1 Xây dựng quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất và xây dựng

Thực hiện và làm tốt việc lập quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất cấp huyện, cấp xã là cơ

sở pháp lý cho việc giao đất, cho thuê đất, thu hồi đất

Phân bổ quỹ đất đai hợp lý cho các ngành, đảm bảo sử dụng đất đúng mục đích, tiết kiệm, có hiệu quả, tạo điều kiện cho các dự án đầu tư, hình thành các vùng sản xuất tập trung nhằm khai thác tốt tiềm năng và thế mạnh đất đai ở từng vùng

Việc quy hoạch, có kế hoạch sử dụng đất hợp lý, đúng mục đích còn hạn chế việc lãng phí đất đai, tránh tình trạng chuyển mục đích tùy tiện, làm giảm sút nghiêm trọng quỹ đất nông nghiệp, lâm nghiệp; ngăn chặn các hiện tượng tiêu cực, tranh chấp, lấn chiếm, hủy hoại đất, phá vỡ sự cân bằng sinh thái, gây ô nhiễm môi trường, đảm bảo

an ninh chính trị

Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đã thực sự trở thành công cụ cho công tác quản lý Nhà nước về đất đai, là căn cứ pháp lý để giao đất, thuê đất, thu hồi đất và chuyển mục đích sử dụng đất Việc thực hiện tốt quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất góp phần tạo động lực thúc đẩy kinh tế, xã hội phát triển, đáp ứng được nhu cầu sử dụng đất của cá nhân, tổ chức, tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà đầu tư, tăng nguồn thu từ đất, từng bước đưa công tác quản lý Nhà nước về đất đai đi vào nề nếp Làm tốt công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đặc biệt quan trọng đối với các xã vùng núi, nó tạo ra quỹ đất thuận lợi cho phát triển trồng rừng kinh tế, rừng phòng hộ, trồng cây lâu năm, trồng cây ăn quả, … có giá trị kinh tế cao, và tạo ra quỹ đất để xây dựng cơ sở hạ tầng, phục vụ sản xuất tại khu trung tâm xã.[12][15]

1.3.2.2 Chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

Chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư đối với người dân bị thu hồi đất là một dạng chính sách công có nội dung liên quan đến nhiều lĩnh vực giáp ranh như đất đai, tài chính, an ninh, chính trị, … cũng giống như các chính sách khác, có nhiều quan niệm khác nhau về chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư đối với người dân bị thu hồi đất

Có thể nói chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư là tổng thể các quan niệm, chủ trương, phương tiện và hành động của các cơ quan Nhà nước trong lĩnh vực bồi thường,

hỗ trợ và tái định cư đối với người dân có đất bị thu hồi nhằm đạt tới sự hài hòa, hợp lý

về lợi ích, hiệu quả và phát triển bền vững

a) Mục tiêu của chính sách:

- Đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của người dân bị thu hồi đất, người sở hữu nhà ở

và các công trình trên đất bị thu hồi

- Khuyến khích người dân có đất bị thu hồi giao đất và nhận bồi thường, hỗ trợ đúng tiến độ

- Ổn định cuộc sống, ổn định việc làm cho người dân bị thu hồi đất

- Góp phần thực hiện quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đai, xây dựng và phát triển nhà

ở, phát triển kinh tế - xã hội

b) Nội dung của chính sách:

- Quy định mức và phương thức bồi thường khi thu hồi đất: Ở nước ta, do đất đai thuộc sở hữu của toàn dân nên khi thu hồi đất Nhà nước không mua lại đất của người đang sử dụng mà chỉ bồi thường cho người sử dụng theo các mức và chế độ khác nhau thùy theo từng giai đoạn khác nhau.[12][14]

- Quy định về việc hỗ trợ người bị thu hồi đất: Nội dung này quy định về hỗ trợ Nhà nước khi di chuyển đối với các trường hợp hộ gia đình, cá nhân bị thu hồi đất phải chuyển đến nơi ở mới thì được hỗ trợ về tiền, gạo, việc làm,… để di chuyển đồ dùng gia đình, ổn định cuộc sống, thuê nhà ở tạm trong thời gian xây nhà mới tại khu tái định cư

- Quy định về phương thức và mức hỗ trợ tái định cư: Khu tái định cư phải được chuẩn

bị trước khi tiến hành công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng Các khu tái định cư phải được lập theo trình tự về đầu tư xây dựng Việc bố trí tái định cư phải đảm bảo nguyên tắc ưu tiên hộ chấp hành, hộ gia đình chính sách và phải được thực hiện một cách công khai, dân chủ để mọi người dân bị thu hồi đất biết, có điều kiện tham gia, lựa chọn Tuyệt đối không được áp đặt, không được bố trí tái định cư trái với các nguyên tắc.[7][13]

1.3.2.3 Thực hiện công tác thanh tra, kiểm tra giải phóng mặt bằng

Công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng là một vấn đề hết sức phức tạp, gắn liền với lợi ích về tài chính nên rất dễ có những hành vi vi phạm pháp luật nhằm thu lợi bất chính UBND các huyện, cấp tỉnh, Hội đồng thẩm định cần các cấp cần phải có kế hoạch thanh tra, kiểm tra và coi đây là nhiệm vụ thường xuyên trong công tác GPMB, kịp thời phát hiện các sai phạm, vi phạm pháp luật để xử lý nghiêm, tạo niềm tin cho Nhân dân

- Sở Tài chính: Theo chức năng và nhiệm vụ được phân công, thường xuyên tổ chức kiểm tra việc thu, chi tiền bồi thường, hỗ trợ; kiểm tra nội dung và chi theo định mức chi phí phục vụ công tác GPMB; thu tiền bồi thường, hỗ trợ về tài sản thuộc sở hữu của Nhà nước để nộp ngân sách

- Ban chỉ đạo giải phóng mặt bằng tỉnh: Kiểm tra tập trung vào những vấn đề chủ yếu như: thủ tục lập dự án, các điều kiện về vốn, quỹ nhà tái định cư, tiến độ thực hiện, việc

áp dụng các chính sách về bồi thường, hỗ trợ tái định cư,… kịp thời phát hiện những thiếu sót, bất cập trong thực hiện để thống nhất biện pháp xử lý, tháo gỡ vướng mắc

- Thanh tra tỉnh: Thanh tra, kiểm tra việc thực hiện chính sách pháp luật về đất đai tại địa phương; tập trung giải quyết dứt điểm các đơn thư tồn đọng và giải quyết kịp thời đơn thư phát sinh thuộc thẩm quyền theo đúng quy định của pháp luật; khắc phục tình trạng chậm trễ, đùn đẩy trách nhiệm trong giải quyết đơn thư; định kỳ đánh giá, rút kinh nghiệm về công tác giải quyết khiếu nại, tranh chấp, tố cáo về đất đai, đảm bảo luật đất đai được thực hiện nghiêm, hạn chế tiêu cực vi phạm

- Hội đồng bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cấp huyện: thường xuyên phối hợp với đơn vị được giao GPMB, thẩm định nhanh chóng, kịp thời, chính xác phương án bồi thường, hỗ trợ Kiểm tra quy trình thực hiện công tác GPMB và thường xuyên, định

kỳ báo cáo UBND huyện về việc triển khai các dự án có GPMB trên địa bàn huyện.[26]

1.3.3 Các nhân tố ảnh hưởng đến quản lý Nhà nước về giải phóng mặt bằng các dự

án đầu tư

1.3.3.1 Pháp luật và chính sách của Nhà nước

Luật pháp, chính sách của Nhà nước về quản lý đất đai, theo Luật đất đai năm 2013 thì đất đai thuộc quyền sở hữu của toàn dân, Nhà nước là đại diện quyền sở hưu Thực trạng quản lý đất đai hay nói cách khác là hiệu lực pháp lý về quản lý đất đai của nơi

có dự án, nơi nào công tác quản lý đất đai tốt như đã hoàn chính được bản đồ địa chính

có chất lượng, làm rõ nguồn gốc đất, bàn hành công khai hạn mức diện tích đất ở và đất canh tác thi khâu đo đạc, xác định tính pháp lý của đất để áp giá bồi thường hoặc

hỗ trợ, di chuyển tái định cư thường thuận lợi hơn Trái lại, những nơi chưa tiến hành tốt thì sẽ gặp không ít những khó khăn trong xác định nguồn gốc đất, chủ sở hữu hợp pháp, diện tích, ranh giới của khu đất giữa thực địa và hồ sơ do mất rất nhiều thời gian

để đối chiếu, xác minh Mặt khác mặc dù đã nhận được thông báo về chủ trương thu hồi đất và yêu cầu giữ nguyên hiện trạng đất nằm trong chỉ giới GPMB, nhưng một số

hộ dân vẫn tự ý trồng cây, làm nhà, xây dựng các công trình để thu lợi bất hợp pháp từ việc đền bù khiến cho việc thống kê, đền bù GPMB gặp không ít khó khăn.[20]

1.3.3.2 Các yếu tố từ bộ máy chính quyền thực hiện công tác giải phóng mặt bằng

Chính sách bồi thường và năng lực của bộ máy thực hiện giải phóng mặt bằng: khả năng giải quyết các chế độ, chính sách đối với các hộ dân trong vùng bị ảnh hưởng, thái độ và năng lực của đội ngũ cán bộ, công chức tại các cơ quan có thẩm quyền khi tiếp xúc với Nhân dân trong quá trình giải quyết các chế độ, chính sách triển khai công tác GPMB Những phức tạp này thường nảy sinh do việc không đạt được sự đồng thuận với người dân về mức giá đền bù, hoặc khi đạt được sự đồng thuận thì lại không

có khả năng chi trả Sự am hiểu pháp luật, cách giải quyết nhanh gọn cùng với sự cảm thông, tôn trọng lợi ích của người dân, thấu hiểu được tâm tư và nguyên vọng của họ khi thực thi công vụ của cán bộ, công chức sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc tạo dựng sự hợp tác của Nhân dân trong vùng dự án

Công tác tuyên truyền chính sách pháp luật về đất đai, bồi thường, giải phóng mặt bằng khi Nhà nước thu hồi đất: Công tác này chưa thực sự thường xuyên và sâu rộng,

do đó sự hiểu biết về pháp luật của Nhân dân ít nhất trong lĩnh vực này còn hạn chế

dẫn đến tình trạng so bì khi người bị thu hồi đất nông nghiệp lại coi đất đó là đất phi nông nghiệp theo dự án đang triển khai, so sánh, khiếu nại về chính sách và giá đền bù giữa người được áp dụng theo những thời điểm khác nhau Mặt khác ý thức tự giác của Nhân dân trong chấp hành quyết định thu hồi đất của Nhà nước để phát triển kinh tế còn có phần chưa tốt dẫn đến có tình trạng người bị thu hồi đất so sánh thiệt thòi của mình khi đất do mình đang sử dụng được giao cho người khác dùng với khả năng sinh lợi cao hơn nhiều lần Từ đó nảy sinh ra khiếu kiện, tạo không khí nặng nề với nhà đầu

tư khi thực hiện bồi thường, hỗ trợ tái định cư để GPMB.[20]

1.3.3.3 Các yếu tố thuộc về nhà đầu tư

Khả năng tài chính và năng lực quản lý, điều hành của nhà đầu tư trong quá trình tham gia triển khai công tác GPMB với tư cách là một thành viên trong Hội đồng bồi thường, hỗ trợ tái định cư Nhà đầu tư phải có đủ năng lực tài chính để kịp thời chi trả bồi thường cho các hộ dân theo đúng kế hoạch, tiến độ đã được thông báo Ngược lại công tác bồi thường, GPMB sẽ bị chậm trễ và có thể tạo ra sự bất bình, phản ứng tiêu cực, thiếu hợp tác và khiếu kiện trong Nhân dân Trong quá trình GPMB sự tham gia tích cực, năng động của nhà đầu tư cùng với các cơ quan có thẩm quyền giải quyết các vướng mắc có vai trò rất quan trọng trong việc thúc đẩy tiến độ GPMB.[20]

1.3.3.4 Các yếu tố thuộc về người dân

Mức sống, trình độ hiểu biết của người dân: đối với những nơi có mức sống cao, ổn định, dân trí cao thì việc tuyên truyền, phổ biến chính sách và thực hiện bồi thường sẽ nhanh và giảm bớt đơn thư, khiếu nại của người dân Người dân có ý thức hơn trong việc chấp hành đường lối, chủ trương của Đảng, pháp luật của Nhà nước Trên thực tế cho thấy càng những nơi có trình độ dân trí thấp thì tiến độ giải phóng mặt bằng thường chậm hơn

Yếu tố tâm lý: đây là vấn đề rất nan giải, bởi lẽ GPMB là việc có tính chất rất nhạy cảm, ranh giới giữa các mức đền bù, hỗ trợ là nhỏ Đối với những nơi dân trí không cao thì chính sách đền bù đến với người dân chủ yếu qua truyền miệng, nhiều đối tượng đã lợi dụng điều này để tuyên truyền sai sự thật, dẫn đến chống đối, khiếu kiện đông người Nếu chính quyền địa phương, các tổ chức chính trị - xã hội như Hội nông dân, Hội phụ nữ, Đoàn thanh niên, Hội cựu chiến binh, … mà yếu, không có khả năng

tuyên truyền, thuyết phục người dân thì rất khó mà GPMB thành công và bàn giao mặt bằng đúng kế hoạch

1.4 Kinh nghiệm giải phóng mặt bằng các dự án đầu tư ở một số địa phương trong nước

1.4.1 Công tác giải phóng mặt bằng ở huyện Vĩnh Tường, tỉnh Vĩnh Phúc

Vĩnh Tường, là huyện có số đơn vị hành chính và quy mô dân số lớn nhất tỉnh Vĩnh Phúc Trước đây, Vĩnh Tường được biết đến là huyện thuần nông, sản xuất nông nghiệp là ngành kinh tế chủ yếu, do vậy đời sống nhân dân còn gặp nhiều khó khăn Sau hơn 20 năm tái lập huyện, với chủ trương đẩy mạnh thu hút đầu tư, chuyển dịch mạnh mẽ cơ cấu kinh tế theo hướng tăng tỷ trọng của ngành công nghiệp, dịch vụ, giảm dần tỷ trọng của ngành nông nghiệp Với sự chỉ quan tâm chỉ đạo trực tiếp của Tỉnh ủy- HĐND-UBND tỉnh, sự nỗ lực cố gắng của các cấp ủy Đảng, chính quyền các cấp và nhân dân trong toàn huyện, trong những năm qua tình hình kinh tế- xã hội của huyện có bước phát triển nhanh và toàn diện trên tất cả các lĩnh vực Cơ cấu kinh tế chuyển dịch theo hướng tích cực, thu nhập bình quân trên đầu người ngày được nâng lên; năm 2018, đạt 41,5 triệu đồng/người, tăng 4,5 triệu đồng so với năm 2017, đời sống vật chất, văn hóa tinh thần của người dân được nâng lên rõ rệt

Đặc biệt, mặc dù là huyện có truyền thống phát triển nông nghiệp, nhưng trong những năm gần đây ngành công nghiệp của huyện đã có sự phát triển cả về số lượng và quy

mô sản xuất Nhiều doanh nghiệp trên địa bàn phát triển ổn định, có đóng góp quan trọng vào Ngân sách Nhà nước và giải quyết việc làm, nâng cao thu nhập cho hàng nghìn lao động như Công ty TNHH may mặc Việt Thiên, Công ty TNHH sản xuất và thương mại Việt Anh, Công ty cổ phần Việt Pháp…

Xác định mục tiêu đẩy mạnh phát triển công nghiệp theo hướng bền vững, huyện luôn tập trung xác định giải phóng mặt bằng (GPMB) là khâu then chốt trong việc thu hút các nhà đầu tư, công tác giải phóng mặt phải đi trước một bước, giải phóng mặt bằng

có nhanh thì mới tranh thủ được thời cơ để thu hút các nhà đầu tư chiến lược, tạo bước phát triển đột phá về phát triển công nghiệp, dịch vụ trên địa bàn huyện Bên cạnh đó, làm tốt các bước trong công tác bồi thường - giải phóng mặt bằng là góp phần bảo đảm

quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng và ổn định cuộc sống cho người dân bị thu hồi đất, giảm thiểu tình trạng tranh chấp, bất đồng, khiếu nại, tố cáo trong nhân dân

Những năm qua, công tác GPMB của huyện luôn nhận được sự quan tâm, lãnh đạo, chỉ đạo của Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh và sự giúp đỡ của các sở, ban, ngành của tỉnh, cấp ủy, chính quyền các cấp trong huyện đã chỉ đạo quyết liệt, vào cuộc tích cực

để chỉ đạo thực hiện các bước trong công tác bồi thường- giải phóng mặt bằng, triển khai thực hiện các dự án, xây dựng các khu, cụm công nghiệp, tiêu biểu như: Cụm công nghiệp Đồng Sóc, Khu công nghiệp Chấn Hưng, Khu chợ đầu mối nông sản thực phẩm, hệ thống kho vận và khu đô thị Thương mại Vĩnh Tường đặc biệt là trong 2 năm (2017, 2018), Huyện đã tập trung chỉ đạo đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động nhân dân chấp hành nghiêm túc các chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước trên các lĩnh vực đất đai, bồi thường GPMB, quản lý quy hoạch, trật tự xây dựng Qua đó, đã góp phần nâng cao nhận thức của các cấp, các ngành, cán bộ và nhân dân về lĩnh vực đất đai, bồi thường GPMB, tạo thuận lợi trong quá trình triển khai các dự án, bàn giao mặt bằng đúng thời hạn

Kết quả cụ thể: Tính đến tháng 12/2018, Huyện đã thực hiện GPMB được 317,48/377,17 ha (đạt 84,17% so với kế hoạch) Trong đó, Cụm công nghiệp Đồng Sóc đã GPMB được 40/44,98ha; Khu chợ đầu mối nông sản thực phẩm, hệ thống kho vận và khu đô thị Thương mại Vĩnh Tường đã GPMB được 84/154,17ha; Khu đô thị

du lịch sinh thái Vĩnh Thịnh - An Tường đã GPMB được 2,16/4,81ha Riêng Khu Công nghiệp Chấn Hưng, Hội đồng Bồi thường-GPMB (BT-GPMB) đã chi trả tiền đất dịch vụ cho 597/662 hộ phải chi trả; thực hiện phá vỡ bờ vùng, bờ thửa khoảng 50ha tại một số thôn đã hoàn thành xong chi trả tiền đất dịch vụ cho nhân dân Góp phần đẩy nhanh tiến độ đầu tư của các doanh nghiệp vào huyện

Bên cạnh những kết quả đạt được là quan trọng, cơ bản, thì công tác công tác công tác tuyên truyền, vận động nhân dân trong quá trình GPMB thực hiện các dự án, xây dựng khu, cụm công nghiệp trọng điểm trên địa bàn huyện còn gặp phải những khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai thực hiện như: Hệ thống văn bản pháp lý liên quan đến công tác GPMB chưa đồng bộ, nhiều quy định mới thay thế chưa phù hợp, chưa kịp thời, đơn giá bồi thường, hỗ trợ còn chậm điều chỉnh chưa phù hợp với tình

hình thực tế Công tác tuyên truyền, vận động nhân dân có nơi gặp không ít khó khăn

do sự hiểu biết về pháp luật của người dân còn hạn chế; có sự so sánh về chính sách và giá đền bù giữa người được áp dụng theo thời điểm đã ban hành chính sách cũ với người đang được thực hiện chính sách mới cũng làm nảy sinh nhiều phức tạp

Một bộ phận nhân dân chưa chấp hành chủ trương chính sách của Đảng và Nhà nước

về bồi thường, giải phóng mặt bằng; thực hiện tách nhập hộ khẩu, lấn chiếm, mua bán đất đai trong vùng dự án nhằm trục lợi; kích động những người liên quan tham gia khiếu kiện tập thể, gây mất ổn định xã hội Nhiều trường hợp người dân cố tình cản trở quá trình thu hồi đất, không chịu bàn giao mặt bằng khi đã có quyết định thu hồi đất; nhiều trường hợp đã nhận tiền đền bù nhưng không chịu bàn giao mặt bằng, thậm chí cản trở tiến độ thi công công trình, nhiều trường hợp mặc dù được tuyên truyền vận động nhiều lần nhưng cương quyết không nhận tiền đền bù giải phóng mặt bằng, không nhận hỗ trợ đất dịch vụ bằng đất hoặc bằng tiền Trong khi đó, công tác lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy, chính quyền ở thôn, tổ dân phố chưa thực sự tích cực, chưa có

sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp, các ngành, công tác tuyên truyền vận động nhân dân ngay từ cấp cơ sở đạt hiệu quả chưa cao

Từ thực tế những kết quả đạt được, những khó khăn vướng mắc trong công tác chỉ đạo tuyên truyền vận động nhân dân trong quá trình bồi thường, giải phóng mặt bằng thực hiện các dự án, xây dựng khu, cụm công nghiệp trọng điểm trên địa bàn huyện Vĩnh Tường, có thể rút ra một số bài học kinh nghiệm như sau:

Một là, cần xác định công tác GPMB là việc làm khó, phức tạp ảnh hưởng trực tiếp đến lợi ích của người dân và tiềm ẩn nguy cơ gây mất an ninh, trật tự tại cơ sở Do đó cần có sự tập trung vào cuộc quyết liệt của cả hệ thống chính trị, trong đó có vai trò lãnh đạo của các cấp ủy Đảng, sự quản lý điều hành của chính quyền, sự vào cuộc MTTQ và các tổ chức chính trị - xã hội nhằm phát huy sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị, tạo điều kiện thuận lợi cho việc triển khai một cách đồng bộ, nhất quán, kịp thời, nhất là trong công tác tuyên truyền vận động nhân dân

Hai là, tích cực tuyên truyền vận động nhân dân thực hiện tốt các chủ trương, chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước Công tác tuyên truyền, vận động nhân dân

là nhiệm vụ trọng tâm, với phương châm kiên quyết, kiên trì, bền bỉ, liên tục và xuyên suốt trong quá trình thực hiện; tăng cường đoàn kết, phát huy dân chủ, quan tâm đảm bảo lợi ích chính đáng của nhân dân, đi đôi với nâng cao ý thức trách nhiệm, tạo sự đồng thuận cao của nhân dân đối với công tác giải phóng mặt bằng

Trong thời gian qua Huyện ủy đã chỉ đạo Ban Tuyên giáo - Dân vận Huyện ủy phối hợp với Ủy ban MTTQ và các đoàn thể chính trị, cùng với cấp ủy, chính quyền các xã, thị trấn, thành lập các đoàn tuyên truyền vận động đến từng hộ dân từ đó để phổ biến

cơ chế chính sách, động viên thuyết phục các đoàn viên, hội viên và nhân dân chấp hành tốt chủ trương phát triển công nghiệp, dịch vụ của huyện, cũng như cơ chế chính sách về GPMB, kịp thời bàn giao đất và tạo điều kiện cho các công trình, dự án được triển khai Với phương châm vận vận động nhân dân là đối tượng nào, hình thức đó Trong đó, MTTQ và các tổ chức đoàn thể là nòng cốt, tuyên truyền, vận động, thuyết phục đoàn viên, hội viên của mình hưởng ứng, ủng hộ chủ trương giải phóng mặt bằng các công trình, dự án trọng điểm trong huyện Kết quả sau khi tuyên truyền vận động

đã có hàng trăm hộ dân ở các dự án nhận tiền đền bù, với diện tích hàng chục ha Ban Tuyên giáo - Dân vận Huyện ủy chủ trì phối hợp cùng MTTQ huyện tham gia cùng cấp ủy, chính quyền tổ chức các buổi đối thoại, giữa người đứng đầu cấp ủy, chính quyền với nhân dân, qua đó lắng nghe những tâm tư nguyện vọng của nhân dân,

từ đó kịp thời chỉ đạo các cơ quan chuyên môn xử lý ngay những vấn đề mà nhân dân phản ánh nhất là liên quan đến lĩnh vực quản lý đất đai, giải phóng mặt bằng

Ba là, để tạo lòng tin của nhân dân trong việc thu hồi đất, bồi thường giải phóng mặt bằng, huyện tăng cường kiểm tra, rà soát và xử lý nghiêm các vi phạm Đồng thời, giải quyết thỏa đáng, kịp thời các trường hợp khiếu nại, tố cáo để đảm bảo an ninh nông thôn, trật tự an toàn xã hội

Bên cạnh đó, ngăn chặn kịp thời các trường hợp lấn chiếm đất đai, xây dựng, tạo lập trái phép tài sản trên đất nhằm mục đích trục lợi khi Nhà nước thu hồi đất; thực hiện nghiêm việc cưỡng chế kiểm đếm, cưỡng chế thu hồi đất và bảo vệ thi công đối với các trường hợp cố tình chống đối, không chấp hành Quyết định thu hồi đất của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền

Bốn là, chủ động, sáng tạo trong lãnh đạo, quyết liệt trong chỉ đạo, quản lý, điều hành, linh hoạt trong xử lý tình huống Tăng cường trách nhiệm của chính quyền; trách nhiệm của người đứng đầu cấp ủy, chính quyền địa phương; tích cực cải cách thủ tục hành chính, đảm bảo dân chủ, công khai, minh bạch Quan tâm đến công tác chuyển đổi nghề, giải quyết việc làm cho người lao động trong diện phải thu hồi đất [30]

1.4.2 Công tác giải phóng mặt bằng ở thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh

Hạ Long là thành phố thủ phủ lại có nhiều dự án trọng điểm đang được triển khai, nên vấn đề về mặt bằng, quỹ đất gặp rất nhiều khó khăn, vì vậy, từ nhiều năm nay thành phố Hạ Long đã xác định giải phóng mặt bằng là nhiệm vụ trọng tâm và tập trung cao

độ cho thực hiện nhiệm vụ này Qua đó, góp phần tích cực trong cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh; tạo diện mạo mới cho thành phố du lịch

Cụ thể, thành phố đã chỉ đạo các phòng chuyên môn, các phường lập kế hoạch chi tiết tập trung giải quyết dứt điểm từng dự án theo đúng tiến độ Để giúp người dân kịp thời nắm bắt được các dự án, thành phố đã thực hiện công khai các chính sách, phương án

và kết quả bồi thường đến từng hộ dân Phối hợp, huy động sự vào cuộc của các đoàn thể; tăng cường tuyên truyền, phổ biến cơ chế chính sách, động viên, thuyết phục nhân dân chấp hành tốt chủ trương GPMB, bàn giao đất và tạo điều kiện cho các dự án được triển khai

Để đảm bảo quyền lợi cho các hộ dân, Trung tâm Phát triển quỹ đất của thành phố tổ chức rà soát, thống kê, tích cực xuống địa bàn nắm bắt tâm tư, nguyện vọng, kiến nghị của người dân, kịp thời phát hiện những bất hợp lý, những vấn đề mới phát sinh, báo cáo, đề xuất hướng xử lý với thành phố Đồng thời, xử lý nghiêm các trường hợp xây dựng trái phép, lấn chiếm đất đai, lấn chiếm lòng đường, vỉa hè làm nơi kinh doanh, kinh doanh tự phát dưới lòng đường có biện pháp cương quyết đối với những trường hợp cố tình không chấp hành, qua đó đảm bảo được tiến độ bàn giao đất cho chủ đầu

tư triển khai các dự án

Năm 2018, thành phố Hạ Long thực hiện GPMB đối với 63 dự án, ảnh hưởng tới 3.126 hộ dân Thành phố đã huy động cả hệ thống chính trị cùng tham gia; thành lập tổ công tác về GPMB do đồng chí Phó Chủ tịch UBND thành phố làm Tổ trưởng để tăng

cường chỉ đạo thực hiện công tác này một cách công khai và nghiêm túc Bởi vậy, dù

số lượng dự án lớn và liên quan đến nhiều hộ dân, nhưng hầu hết đều đã GPMB đúng tiến độ, không có dự án nào vì vướng mặt bằng mà ảnh hưởng đến việc triển khai dự

án của các doanh nghiệp và chủ đầu tư

Từ cách làm này, trong năm qua, thành phố Hạ Long đã bàn giao đất và tạo điều kiện cho các dự án được triển khai thuận lợi như: Nâng cấp cải tạo QL18 Hạ Long - Mông Dương, đường Nguyễn Văn Cừ, tỉnh lộ 336, 337, nút giao thông Loong Toòng, mở rộng QL18 đoạn từ cầu Bãi Cháy đến đường Hoàng Quốc Việt…

Tất cả các dự án phải tiến hành GPMB trên địa bàn đều có sự vào cuộc của cấp ủy, chính quyền từ thành phố đến khu phố và các doanh nghiệp, nhà đầu tư Nhờ phát huy tốt quy chế dân chủ ở cơ sở thông qua các hội nghị, họp tổ dân, phát tài liệu đến từng

hộ thông báo về dự án, công khai quy trình đo đạc, kiểm đếm, nên việc triển khai chủ trương của tỉnh, thành phố đều nhận được sự đồng thuận của người dân

Có thể khẳng định, nhờ làm tốt công tác lãnh đạo, chỉ đạo trong bồi thường GPMB, trên địa bàn TP Hạ Long đã có nhiều chuyển biến tích cực, đáp ứng được tiến độ bàn giao đất cho chủ đầu tư, đặc biệt là các dự án trọng điểm, góp phần quan trọng trong việc đẩy nhanh tiến độ các dự án đầu tư, giải ngân vốn xây dựng cơ bản, tạo đà cho phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.[31]

1.4.3 Công tác giải phóng mặt bằng ở tỉnh Thái Nguyên

Năm 2017 là năm tiếp tục phát triển kinh tế công nghiệp và làng nghề; xây dựng kết cấu hạ tầng thương mại - dịch vụ- du lịch là khâu đột phá; tiếp tục nâng cao hiệu quả cải cách hành chính, đẩy mạnh công tác bồi thường giải phóng mặt bằng và tiến độ các công trình trọng điểm;

Tập trung chỉ đạo giải quyết dứt điểm các tồn tại các dự án tuyến đường Thái Nguyên

- Bắc Kạn theo hình thức BOT, Tuyến đường Hồ Chí Minh đoạn ngã ba Trung Sơn - Chợ Mới; Quốc lộ 37 đoạn Cầu Ca - Phố Hương, Quốc lộ 3 đoạn Bờ Đậu - Chợ Mới, đường Quang Trung thành phố Thái Nguyên, đường Bắc Sơn, đường tỉnh 264B đoạn Bình Yên - Phú Đình, đường tỉnh ĐT 268, ĐT 264, ĐT 261, Nhà máy may công

nghiệp Shiwon…cùng với các dự án giao thông, các dự án đầu tư xây dựng phát triển công nghiệp, dịch vụ khác

Để đáp ứng được tiến độ đặt ra và có mặt bằng đầu tư xây dựng các dự án trên, ngay từ đầu năm Tỉnh uỷ, HĐND, UBND tỉnh đã rất quan tâm, chỉ đạo kịp thời, thực hiện chủ trương xã hội hoá trong phát triển hạ tầng giao thông, huy động các thành phần kinh tế tham gia phát triển hạ tầng giao thông Từ đó nhận được sự đồng thuận trong Nhân dân, đồng tình từ các doanh nghiệp trong và ngoài tỉnh đang triển khai nhiều dự án lớn theo cơ chế BT, BOT tập trung chỉ đạo kiên quyết, đưa ra nhiều giải pháp phù hợp kịp thời tháo gỡ giải quyết những khó khăn vướng mắc để đẩy nhanh tiến độ thực hiện bồi thường giải phóng mặt bằng

Tiêu biểu là các dự án, Dự án Đầu tư xây dựng tuyến đường Thái Nguyên -Chợ Mới (Bắc Kạn) theo hình thức BOT cơ bản đã giải quyết xong đạt trên 98% khối lượng, GPMB được khoảng 256,7ha, Dự án nhà hát Ca múa nhạc Việt Bắc đã hoàn thành đạt được 100% khối lượng, Dự án trường Đại học Việt Bắc đã nhận tiền bồi thường, đã chi trả 20 tỷ đồng Dự án đường Bắc sơn - Minh cầu kéo dài, khu dân cư số 1 phường Hoàng văn Thụ cơ bản các hộ dân đã nhận tiền bồi thường Dự án Tổ hợp thương mại dịch vụ, văn phòng cho thuê, khách sạn cao cấp (APEC) Dự án nhà máy may công nghiệp ShiWon đến nay công tác BTGPMB đã cơ bản đã thực hiện xong, xây dựng được nhiều hạng mục công trình và đã đi vào sản xuất, hiện tại chỉ giải quyết một số tồn tại, vướng mắc về bồi thường giải phóng mặt bằng và di chuyển một số hộ dân Dự

án nâng cấp cải tạo Quốc lộ 3 cũ, các địa phương có tuyến đường chạy qua đã thành lập ban chỉ đạo, Hội đồng bồi thường, Tổ chức công tác bồi thường giải phóng mặt bằng, tổ chức họp dân thông báo chủ trương đầu tư xây dựng công trình, phổ biến các chế độ chính sách của Nhà nước về bồi thường GPMB cho dự án giải toả hành lang an toàn giao thông

Chủ dự án đã tiến hành bàn giao cọc GPMB tại các vị trí xác định cho địa phương, hợp đồng với các đơn vị đo đạc để triển khai trích đo bản đồ địa chính, xác định loại đất của các hộ bị thu hồi

Dự án khai thác và chế biến khoáng sản núi Pháo, dự án đã được UBND tỉnh Thái

vốn Việt Nam Đến nay đã thống kê kiểm đếm được trên 2.600 hộ, công tác thu hồi đất

đã có Quyết định của UBND tỉnh được 540 ha với kinh phí bồi thường được thẩm định phê duyệt trên 344,5 tỷ đồng Hiện dự án đang triển khai kiểm đếm thu hồi lập phương

án cho các khu còn lại như khu I Hà Thượng, Khu II, Khu III, Khu IV, V, Khu Cát Nê

và kho K10 Dự án nhà máy nhiệt điện An Khánh (Thuộc cụm công nghiệp an khánh số1), Dự án ảnh hưởng đến 127 hộ dân, thu hồi trên 33 ha đất của các hộ dân trong đó

có 63 hộ phải di chuyển chỗ ở mới Đây là dự án do chủ đầu tư tự thoả thuận với dân, đến nay đã phê duyệt và chi trả tiền bồi thường theo phương án đã được duyệt cho 108

hộ với kinh phí 40 tỷ 805,5 triệu đồng Các trường hợp còn lại chưa thống kê kiểm đếm được do các hộ dân không đồng ý cho kiểm kê, lý do đưa ra là không đồng ý bồi thường theo phương án thoả thuận Chủ dự án phối hợp với các ngành giải quyết dứt điểm các tồn tại Dự án Đại học Thái Nguyên lô 18, lô 17, thực hiện kết luận của Thanh tra Chính phủ, UBND tỉnh Thái Nguyên đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo và

tổ chức các cuộc họp để thống nhất phương án giải quyết Tuy nhiên kinh phí bồi thường theo phương án xây dựng do chính sách về bồi thường GPMB của Nhà nước

có thay đổi, nên đã tăng từ trên 13 tỷ đồng lên khoảng 45 tỷ đồng UBND tỉnh báo cáo Tỉnh uỷ xin hướng giải quyết, Hiện nay các dự của Đại học Thái Nguyên đã cơ bản giải quyết xong các vướng mắc, đã tổ chức khởi công xây dựng và đi vào hoạt đông Hợp phần bồi thường, GPMB, di dân TĐC dự án hồ chứa nước Văn Lăng, tỉnh Thái Nguyên, Thường trực Ban chỉ đạo công tác GPMB tỉnh tham mưu tích cực cho UBND tỉnh và Bộ nông nghiệp và phát triển nông thôn để chỉ đạo các địa phương trong vùng dự

án xây dựng phương án bồi thương GPMB, di dân TĐC dự án hồ chứa nước Văn Lăng

Dự án xây dựng khách sạn Trung Tín, đã trình thẩm định hồ sơ thu hồi đất cho 8/8 đơn

vị tập thể lên Sở Tài nguyên và môi trường để thẩm định và trình UBND tỉnh ra Quyết định thu hồi Phương án bồi thường đã thống kê kiểm đếm xong toàn bộ tài sản cho 77

hộ dân kinh doanh và 5 đơn vị tập thể Đang tiếp tục giải quyết tại 3 đơn vị tập thể (HTX Biên Hoà, Trạm vật tư nông nghiệp, Công ty dịch vụ và khách sạn Thái Nguyên); Dự án đường quy hoạch và cơ sở hạ tầng nối đường cách mạng tháng 8 với đường Minh Cầu khu dân cư số 5 phường phan đình phùng, thành phố Thái Nguyên, đang lập phương án bồi thường GPMB khu tái định cư để khởi công xây dựng cơ sở

hạ tầng Giá đất vào khu TĐC đã được phê duyệt; Dự án xây dựng nhà máy sản xuất phụ tùng và lắp ráp ô tô Vinxuki, đây là dự án đã được tỉnh xác định là công trình quan trọng tạo tiền đề cho việc hình thành và phát triển thành khu công nghiệp về ôtô, điện - điện tử, công nghiệp công nghệ cao

Năm 2017 Lãnh đạo UBND tỉnh và Thường trực Ban chỉ đạo công tác GPMB cùng các ngành của tỉnh tiến hành nhiều cuộc làm việc trực tiếp với các địa phương, doanh nghiệp tại cơ sở có vướng mắc, chỉ đạo xử lý dứt điểm các tồn tại, tháo gỡ khó khăn đẩy nhanh tiến độ bồi thường, GPMB cho các dự án; giải quyết kịp thời những kiến nghị, đề nghị của các chủ dự án như: Dự án xây dựng Quốc lộ 3 mới Hà Nội - Thái Nguyên; Dự án nâng cấp cải tạo Quốc lộ 3 cũ; Dự án khai thác và chế biến khoáng sản Núi Pháo; Dự án

mở rộng sản xuất giai đoạn II công ty Gang thép Thái Nguyên; Dự án xây dựng trường đại học Việt Bắc; Dự án trung tâm Thương mại và dịch vụ bảo trì ô tô cao cấp Thái Nguyên; Dự án nhà hát Ca Múa Nhạc dân gian Việt Bắc; Dự án đường Bắc Sơn Minh Cầu kéo dài; Dự án đại học Thái Nguyên; Dự án khu dân cư số 5 phường Phan Đình Phùng, DA Bến tàu du lịch Hồ Núi Cốc

Để đẩy nhanh tiến độ, giải quyết các tồn tại, vướng mắc, năm 2017 Thường trực Ban chỉ đạo đã ban hành khoảng 60 văn bản chỉ đạo, 22 Thông báo, tổ chức tham gia 60 cuộc họp kiểm điểm tiến độ, giải quyết các vướng mắc (trong đó 40 cuộc do Thường trực BCĐ chủ trì), chủ động phối hợp với các sở ban ngành làm việc trực tiếp với các địa phương, tới từng dự án hướng dẫn chỉ đạo các chủ dự án tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc phát sinh trong tác bồi thường, hỗ trợ tái định cư; phối hợp tổ chức các cuộc đối thoại trực tiếp với các hộ dân trong vùng dự án nhằm giải đáp các thắc mắc, kiến nghị của người, giảm đơn thư khiếu nại về việc bồi thường giải phóng mặt bằng ngay từ

cơ sở như dự án: Khai thác và Chế biến khoáng sản Núi Pháo; Bến tầu du lịch Hồ Núi Cốc; Nâng cấp cải tạo đường Quốc lộ 3 cũ; Quốc lộ 3 mới; giải quyết tồn tại ảnh hưởng sụt lún mất nước tại thị trấn Trại Cau, xã Cây Thị, Nam Hòa, huyện Đồng Hỷ…[18] Công tác tuyên truyền, vận động Nhân dân chấp hành chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước, phát huy hiệu quả MTTQ và các Đoàn thể cùng tham gia phối hợp, nắm bắt tình hình, tâm tư nguyện vọng của Nhân dân từ đó có hình thức vận động

phù hợp, đổi mới phương pháp (tuyên truyền trên các phương tiện thông tin, tham gia các buổi đối thoại, đến từng hộ…)

Nhiều địa phương đã chủ động ban hành Chỉ thị về công tác lãnh đạo chỉ đạo thực hiện GPMB, có cách làm sáng tạo đã phân công cán bộ lãnh đạo chủ chốt trực tiếp chỉ đạo công tác GPMB ở những nơi khó khăn nhất để xử lý dứt điểm các vướng mắc Trực tiếp đối thoại với Nhân dân, giải quyết vướng mắc ngay tại cơ sở Các địa phương đã

và đang kiện toàn tổ chức thực hiện công tác bồi thường để nâng cao năng lực công tác chuyên môn Tuy nhiên, công tác GPMB vẫn còn gặp nhiều khó khăn, vướng mắc cần

phải chỉ đạo kiên quyết hơn nữa để đáp ứng tiến độ của các nhà đầu tư (Báo cáo kiểm

điểm công tác Bồi thường GPMB - Ban chỉ đạo GPMB tỉnh Thái Nguyên)

1.5 Một số bài học kinh nghiệm về giải phóng mặt bằng các dự án đầu tư cho huyện Phú Lương

Từ kinh nghiệm của các địa phương trên trong công tác quản lý Nhà nước về giải phóng mặt bằng, có thể rút ra một số kinh nghiệm để tham khảo trong điều kiện thực tiễn công tác giải phóng mặt bằng tại huyện Phú Lương cụ thể như:

- Từ chủ trương đúng, huy động các cấp ủy Đảng, chính quyền từ huyện đến cơ sở cùng toàn thể hệ thống chính trị vào cuộc Công tác vận động cần kiên trì, chia nhỏ đến từng gia đình, từng người cụ thể và gắn trách nhiệm với từng tổ chức, cá nhân lãnh đạo Chính sách bồi thường, hỗ trợ cần làm đúng quy định pháp luật Dân chủ, công khai, minh bạch các khoản đền bù, hỗ trợ, xuống từng hộ dân Trả đúng, đủ, kịp thời các khoản đền bù, hỗ trợ, tạo sự đồng thuận của Nhân dân Nghiên cứu kỹ cơ chế chính sách, nguồn gốc đất đai cần được điều tra làm rõ, xác định đúng và hết sức dân chủ và đúng pháp luật Ngoài nỗ lực cố gắng của địa phương, rất cần sự hỗ trợ của Trung ương, của tỉnh trong việc xây dựng kết cấu, hạ tầng kỹ thuật các khu tái định cư

- Tạo điều kiện tốt nhất cho người dân sinh sống ở các khu tái định cư mới Thật sự quan tâm đào tạo nghề, việc làm, nâng cao thu nhập để bà con sớm ổn định cuộc sống

và phát triển

- Kiên trì thuyết phục, nhưng đối với các cá nhân, tổ chức làm trái quy định, chây ỳ thì kết hợp thuyết phục với răn đe, kể cả thực hiện các biện pháp hành chính

- Đội ngũ cán bộ làm công tác đền bù được lựa chọn là người có năng lực, am hiểu quy định pháp luật, công tâm, vận dụng phù hợp các chủ trương, chính sách Nhà nước

để đền bù, hỗ trợ thỏa đáng cho người dân Lãnh đạo chủ chốt của huyện được phân công chỉ đạo, điều hành GPMB luôn nhiệt tình bám và chỉ đạo công việc một cách quyết liệt Đồng thời, đưa ra khỏi danh sách những cán bộ thiếu nhiệt tình và xử lý kỷ luật nghiêm đối với tập thể, cá nhân lợi dụng sơ hở trong GPMB để trục lợi

Kết luận chương 1

Chương 1, tác giả tập trung nêu nhưng cơ sở lý luận và thực tiễn của quản lý Nhà nước

về GPMB các dự án đầu tư bao gồm các khái nệm về GPMB, chính sách về GPMB và kinh nghiệm GPMB ở một số địa phương có thể áp dụng cho huyện Phú Lương, đây

là những nội dung quan trọng làm cơ sở cho việc đánh giá, đưa ra các giải pháp trong quản lý Nhà nước về GPMB các dự án đầu tư trên địa bàn huyện ở các phần tiếp theo

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG CÁC DỰ ÁN ĐẦU TƯ TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN PHÚ LƯƠNG, TỈNH THÁI NGUYÊN

2.1 Quá trình phát triển các dự án đầu tư trên địa bàn huyện Phú Lương

2.1.1 Đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội huyện Phú Lương, Thái Nguyên

2.1.1.1 Điều kiện tự nhiên

a) Vị trí địa lý

Phú Lương là một huyện miền núi phía Bắc của tỉnh Thái Nguyên, diện tích tự nhiên

là 368.94 km2, số đơn vị hành chính là 15 trong đó có 13 xã và 02 thị trấn Vị trí của

huyện Phú Lương như sau:

- Phía Bắc: giáp huyện Chợ Mới, tỉnh Bắc Kạn

- Phía Tây: giáp huyện Định Hoá

- Phía Đông: giáp huyện Đồng Hỷ

- Phía Nam: giáp huyện Đại Từ và thành phố Thái Nguyên

Phú Lương là nút giao thông quan trọng của tỉnh Thái Nguyên nối liền Cao Bằng - Bắc Kạn và về thủ đô Hà Nội Toàn huyện có trên 50 km đường quốc lộ chạy dọc theo chiều dài của huyện

b) Địa hình, địa mạo

Địa hình của huyện Phú Lương khá phức tạp bị chia cắt bởi nhiều suối và đồi núi, độ cao trung bình so với mặt nước biển từ 100 - 400m

Các xã khu vực phía Bắc và Tây Bắc có địa hình núi cao, chia cắt phức tạp ra nhiều khe suối, độ cao trung bình 300 ÷ 400m, độ dốc lớn, phần lớn diện tích có

độ dốc trên 200

Các xã phía Nam huyện có địa hình bằng phẳng hơn, độ dốc thường dưới 150, tương đối thuận tiện cho sản xuất nông nghiệp