ENTEROBACTERIACEAE (họ VI KHUẨN ĐƯỜNG RUỘT) (PHẦN 2) (VI SINH) (chữ biến dạng do slide dùng font VNI times, tải về xem bình thường)

• Salmonella typhi: Chỉ gây bệnh cho người.. • Salmonella paratyphi A: Chỉ gây bệnh cho người.. • Salmonella paratyphi B: Gây bệnh thương hàn chủ yếu cho người, đôi khi ở cả súc vật.. •

(HỌ VI KHUẨN ĐƯỜNG RUỘT)

(tiếp theo)

TRỰC KHUẨN THƯƠNG HÀN

Salmonella

Giống Salmonella:

- Gồm 65 nhóm, > 2.000 týp huyết thanh, dựa vào

KN O, H

- Sống ở ruột ĐV (nuôi, hoang dại), chim, cá, bò sát

- 1 số loài có khả năng gây bệnh cho người:

 Thương hàn và phó thương hàn A, B

 Nhiễm trùng - nhiễm độc thức ăn

• Salmonella typhi: Chỉ gây bệnh cho người

• Salmonella paratyphi A: Chỉ gây bệnh cho người.

• Salmonella paratyphi B: Gây bệnh thương hàn chủ yếu cho người, đôi khi ở cả súc vật Bệnh thường gặp ở các nước châu Âu.

• Salmonella paratyphi C: Gây bệnh thương hàn, viêm dạ dày ruột và nhiễm khuẩn huyết Bệnh thường gặp ở các nước Đông Nam Á.

• Salmonella typhimurium và Salmonella enteritidis: Gây bệnh cho người và gia súc, gặp trên toàn thế giới Chúng là

nguyên nhân gây nhiễm trùng, nhiễm độc thức ăn do ăn phải

thức ăn nhiễm Salmonella.

• Salmonella cholerae suis: hay gây nhiễm khuẩn huyết.

4

ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC:

1 Hình thể:

- TK hai đầu tròn, Gr (-)

- không vỏ, không sinh nha bào

- lông bao quanh thân

2 Nuôi cấy :

MT đặc (SS, EMB, Mac Conkey ) MT lỏng

6

3 Tính chất sinh hóa:

Lactose Glucose Mannitol H 2 S Indol Di động Urê

4 Khả năng sinh độc tố:

Nội độc tố: chịu nhiệt, tác động lên hệ thần kinh

5 Sức đề kháng:

- Ở trong đất, nước, nước tiểu : sống vài tuần

- Trong rau quả, thực phẩm :  sống # 5 - 10 ngày

- 56 0 C/ 1h; đun sôi/ vài giây

- Phenol 5%, Chlor / vài phút

6 Cấu trúc kháng nguyên: KN O, H

• KN bề mặt (Vi) chỉ có: S typhi và S paratyphi C

• SỐT THƯƠNG HÀN, PHÓ THƯƠNG HÀN A, B:

(typhoid fever, enteric fever)

- S typhi  thương hàn

(nặng: sốt kéo dài, RLTH, thần kinh)

- S paratyphi A, S paratyphi B  phó thương hàn A, B

(nhẹ và thời gian bệnh ngắn hơn)

KHẢ NĂNG GÂY BỆNH:

 Nguồn bệnh: - bệnh nhân sốt thương hàn

- người lành mang trùng

 Con đường lan truyền: phân - miệng

Mary Mallon

SINH BỆNH HỌC THƯƠNG HÀN

Ủ bệnh (3-21 ngày)

Salmonella vào miệng

ruột non & tăng trưởng /đoạn cuối

bám vào nhung mao ruộtxuyên màng nhầy ruộtmảng Peyer & tăng sinh/monocyte

qua ống ngực vào máu

10 7 VK

Vào máu lần 2 (gây sốt kéo dài)

VK trở lại lòng ruột

Triệu chứng sốt thương hàn:

- sốt tăng dần Sau khoảng 1 tuần người bệnh sốt cao liên tục 39 – 40OC (hình cao nguyên), li bì (typhos), mạch chậm

- rối loạn tiêu hóa: đầy hơi, óc ách, đi lỏng

- nhức đầu

- bụng chướng, gan lách to

- ban dưới da: 40 – 50% số trường hợp

 Biến chứng: xuất huyết tiêu hóa,

thủng ruột

CHẨN ĐOÁN VI SINH HỌC:

Tùy thời kỳ của bệnh  lấy BP phù hợp: máu (khi sốt),

phân, nước tiểu, dịch mật

1 Cấy phân lập:

MT nuôi cấy: SS, Istrati, Endo, Mac Conkey, EBM

 Cấy máu: tuần lễ đầu của bệnh

(tỷ lệ cấy máu (+) ở tuần đầu # 90%, chưa điều trị KS)

 Cấy phân: từ tuần lễ thứ 2, 3 của bệnh

 Đánh giá KQ  và cho bệnh nhân ra viện:

- lần 1: 3 ngày sau khi ngưng KS

- cấy phân 3 lần liên tiếp (cách nhau 3 ngày/lần)  Đối với người dưỡng bệnh, người lành mang VK:

- cấy 3 lần, cách nhau 1 tuần

Phản ứng sinh hóa

Salmonella typhi S paratyphi A S paratyphi B S typhimurium

Sơ đồ đáp ứng miễn dịch

8N 12N 3Th Thời gian bệnh

KT H

KT O

2 Chẩn đoán huyết thanh: tuần thứ 2 của bệnh

P/ư Widal (2 lần, cách 7- 10 ngày)

Bảng hiệu giá NK tối thiểu  bệnh do Samonella

Mầm bệnh S typhi S paratyphi A S paratyphi B

Tiêm phòng> 6th 1:100 1:200 1:100 1:200 1:100 1:400

Lựa chọn xét nghiệm

CẤY MÁU (+)

WIDAL (+) CẤY PHÂN (+)

- không đặc hiệu: rất quan trọng

+ Vệ sinh ăn uống : ăn chín uống sôi

+ Vệ sinh MT: phân, nước thải, rác, diệt ruồi

NHIỄM TRÙNG - NHIỄM ĐỘC THỨC ĂN

- > 40 loài Salmonella gây NT-NĐ thức ăn, do sinh

đ c t ru tộc tố ruột ố ruột ộc tố ruột

- Quan trọng & thường gặp:

Cơ chế bệnh sinh NT – NĐ thức ăn do Salmonella

- Khi gia súc bị bệnh, yếu mệt (do đuổi bắt)  VK từ

ruột vào máu  lan khắp cơ thể

- Thịt, thức ăn, thực phẩm bị nhiễm các chất bài tiết

của chuột và nấu không chín  NT-NĐ thức ăn

Ủ bệnh: 10 - 48 giờ

Sốt cao, nhức đầu, nôn mửa, tiêu chảy

Sau 2 - 5 ngày, bệnh tự giảm

CHẨN ĐOÁN VI SINH HỌC:

BP: - Chất nôn, nước rửa dạ dày, phân, máu (cấy)

- Thịt, cá, trứng và thức ăn thừa trong vụ dịch;

- Quệt mặt bàn, dao, thớt đã dùng chế biến thức ăn

 Cấy phân lập: như đối với VK gây bệnh thương hàn.

 Chẩn đoán huyết thanh: ít làm vì bn khỏi bệnh nhanh

PHÒNG BỆNH VÀ ĐIỀU TRỊ:

1 Phòng bệnh:

- Không mổ thịt khi súc vật bệnh

- Bảo quản tốt thực phẩm, thức ăn

- Thực hiện ăn chín, uống sôi

- KT định kỳ phân những người chế biến thực phẩm

2 Điều trị: giống như điều trị bệnh thương hàn

28

KIA Tính chất sinh hóa

Tính chất sinh H 2 S:

(+): Na2SO3 /MT + H + H 2 S

(Acids VK) Fe ++ /MT

FeS (tủa, màu đen)

(-): MT không có màu đen

Tính chất sinh khí (CO 2 , H 2 ):

Gas (+): Nứt thạch hoặc bọt khí bên cạnh/ đáy

Gas (-): Không có bọt khí, nứt thạch

Tính chất phân giải đường:

(+): Lên men đường acid

Phenol red / MT: đỏ vàng (MT đổi màu)

pH = 7,4 pH < 6,8

(-): không sinh acids MT không đổi màu (đỏ)

MT KIA (Kligler Iron Agar)

Tính di động

MT Thạch mềm, Manitol - di động

(+): Mọc lan ra khỏi đường cấy (rễ cây) Đục MT

(-) : VK chỉ mọc trong đường cấy, MT không đục

Kh n ng lên men đ ả năng lên men đường ăng lên men đường ường ng mannit

(-) (+)

Tính chất sinh Indol:

Tryptophane/MT Pyruvic acid

Ammonia

Indol

Kovac’s

(p-dimethylaminobenzaldehyde)

(+): Dimethylammonium (vòng đỏ)

(-): Không đổi màu

Tryptophanase

Sau 1- 2 phút

Nước pepton

(+) (-)

1 Cheryl A Bopp, Frances W Brenner, Patricia I Fields, Joy G Wells and

Nancy A Strockbine, 2003 Escherichia, Shigella, and Salmonella In

Baron, James H Jorgensen, Michael A Pfaller, Robert H Yolken) ASM Press, USA pp: 654-671

2 Geo F Brooks, Janet S Butel, Stephen A Morse, 2010 Enteric Gram -

Negative Rods (Enterobacteriaceae), In Jawetz, Melnick, & Adelberg's

Medical Microbiology, Twenty-fifth Edition R R Donnelley & Sonc, Inc.,

USA pp: 217-228.

3 J J Farmer III, 2003 Enterobacteriaceae: Introduction and Identification

Baron, James H Jorgensen, Michael A Pfaller, Robert H Yolken) ASM Press, USA pp: 636-653

34

TÀI LIỆU THAM KHẢO

4 Kenneth J Ryan & W Lawrence Drew , 2010 Enterobacteriaceae

In Sherris Medical Microbiology, Fifth Edition (Kenneth J Ryan, C

George Ray) The McGraw-Hill Companies, Inc USA.

5 Shannon D Manning – “Escherichia coli Infections” [Deadly

Diseases and Epidemics], Second Edition Chelsea House An

imprint of Infobase Publishing Pp:135

6 Sharon L Abbott, 2003 Klebsiella, Enterobacter, Citrobacter,

Serratia, Plesiomonas and Other Enterobacteriaceae In Manual of

James H Jorgensen, Michael A Pfaller, Robert H Yolken) ASM Press, USA pp: 684-700

• http://www.pasteur-hcm.org.vn/ytecongdong/tiemchung

• http://vncdc.gov.vn/index.php

• "Shiga toxin-producing E coli (STEC): Update on outbreak in the

EU (27 July 2011, 11:00)" ECDC

36