MỐI QUAN hệ GIỮA THẦY THUỐC và BỆNH NHÂN (tâm lý sức KHỎE)

MỤC TIÊUHiểu được tầm quan trọng của mối quan hệ thầy thuốc – bệnh nhân.. Hiểu được đặc điểm tâm lý và phẩm chất của người thầy thuốc Hiểu đặc điểm tâm lý của bệnh nhân Biết cấu tr

MỐI QUAN HỆ THẦY THUỐC & BỆNH NHÂN

MỤC TIÊU

Hiểu được tầm quan trọng của mối quan

hệ thầy thuốc – bệnh nhân.

Hiểu được đặc điểm tâm lý và phẩm chất

của người thầy thuốc

Hiểu đặc điểm tâm lý của bệnh nhân

Biết cấu trúc của một buổi thăm khám

Biết các kiểu giao tiếp giữa bệnh nhân và

thầy thuốc

Ứng dụng những hiểu biết vào thực tiễn

Thái độ của người thầy thuốc

Những lợi ích và khó khăn của người thầy thuốc

DÀN BÀI

III Đặc điểm tâm lý người bệnh

 Phản ứng tâm lý khi đối diện với căn bệnh

và quá trình mắc bệnh

 Nhu cầu tâm lý của bệnh nhân

IV Tầm quan trọng của buổi tiếp xúc đầu tiên

V Các kiểu quan hệ giữa bệnh nhân và thầy thuốc

VI Khó khăn trong quản lý chăm sóc

VII Kết luận

CÂU HỎI SUY NGẪM

Tôi là ai? Vì sao tôi chọn ngành này?

 Điều gì làm tôi quan tâm đến MQH giữa tôi, với vai trò

là bác sĩ và bệnh nhân?

 Suy nghĩ của tôi về thái độ của BS/NVYT hiện nay đối với bệnh nhân?

 Những khó khăn có thể có của BS/NVYT đối với BN?

 Những kỹ năng cần có của BS/NVYT để có thể làm việc tốt đối với BN? Kỹ năng nào quan trọng nhất?

 Bệnh nhân: con người + căn bệnh

 Nhân viên y tế: người chăm chữa cho người bệnh

Chia sẻ

Những trạng thái tâm lý mà anh/chị

đã trải qua trong quá trình làm việc?

I I KHÍA CẠNH TÂM LÝ VÀ PHẨM CHẤT

CỦA NGƯỜI THẦY THUỐC

1 Tâm lý người thầy thuốc

1 Tâm lý người thầy thuốc

a Các trạng thái tâm lý:

Sự bất lực

Biểu hiện: Mệt mỏi, tuyệt vọng

Thúc đẩy người chăm sóc làm nhiều hơn

Cần được nâng đỡ của các đồng

chuyên môn khác

1 Tâm lý người thầy thuốc (tt)

Cảm xúc: vui mừng, yên lòng, năng động,

độ lượng, nồng nhiệt, thông cảm, tình

1 Tâm lý người thầy thuốc (tt)

b Kiệt sức nghề nghiệp (burn out)

Biểu hiện: suy nghĩ ám ảnh, giận dữ, hoang mang, không có khả năng suy nghĩ, mất nhận thức cảm xúc,

các triệu chứng tâm thể

Cần giữ “khoảng cách gần vừa đủ”

c Hiệu ứng gương soi (mirror effect)

Ví dụ người thầy thuốc trải qua nỗi đau mất người thân vì bệnh ung thư, tiếp xúc với bệnh nhân ung thư giống với người thân của mình, người thầy thuốc cảm thấy nỗi đau lặp lại

1 Tâm lý người thầy thuốc (tt)

 Việc trấn an giả

 Sự hợp lý hoá

Sự cười nhạo

2 Các phẩm chất của người thầy

 Tôn trọng và đoàn kết với đồng nghiệp,

 Tận tụy và có trách nhiệm với công việc

2 Các phẩm chất của người thầy thuốc

(tt)

Có trách nhiệm với bệnh nhân

 Chẩn đoán đúng

 Thiết lập niềm tin với bệnh nhân

 Tiên lượng được những diễn biến của rối loạn khi được điều trị hoặc không điều trị

 Chọn phương pháp điều trị thích hợp với từng người bệnh và từng bệnh sao cho

hiệu quả điều trị nhanh nhất

2 Các phẩm chất của người thầy thuốc

Ví dụ: “Tôi có thể hình dung sự khó chịu

của anh/chị là như thế nào”

2 Các phẩm chất của người thầy

3 Thái độ của người thầy thuốc

 Chấp nhận gặp bệnh nhân –lắng nghe bằng

ngôn ngữ có lời và không lời

 Lưu tâm đến sự « không hiểu biết » của bệnh nhân

 Quan tâm đến hoàn cảnh sống của bệnh nhân

 Tôn trọng giới hạn của mình và của bệnh nhân

 Cung cấp và chia sẻ thông tin/ chẩn đoán/ tiên lượng cho bệnh nhân và thân nhân

4 Lợi ích và khó khăn của người thầy thuốc

4 Lợi ích và khó khăn của người thầy thuốc (tt)

Để cố gắng hàn gắn lại câu chuyện quá khứ của chính mình

Để đạt được một địa vị xã hội

Một vị thế quyền lực

Để có một công việc cố định

Có một mức lương ổn định

…

4 Lợi ích và khó khăn của người thầy thuốc (tt)

Khó khăn:

- Không được thừa nhận (BN, Cấp trên, GĐ,…)  hung dữ, ấm ức, trầm cảm,…

- Thiếu giao tiếp  xung đột, hiểu lầm,…

- Căng thẳng, stress  mệt mỏi thể xác lẫn tinh thần

- Kiệt sức  Burn out

- Hiệu ứng gương soi (mirror effect)

III ĐẶC ĐIỂM TÂM LÝ BỆNH NHÂN

1 Những phản ứng thường gặp của bệnh nhân:

a Cảm thấy mất an toàn  thầy thuốc là niềm hy vọng cuối cùng của họ  lệ thuộc vào thầy thuốc  dễ cực

đoan rơi vào trạng thái “còn nước còn tát”, “phước chủ may thầy”,…

III ĐẶC ĐIỂM TÂM LÝ BỆNH NHÂN (tt)

b Rất nhạy cảm với những biến đổi  căng thẳng, không ổn định về mặt cảm xúc (cáu gắt, nôn nóng, tủi thân,…)

≠ Đau nhức, mệt mỏi, yếu đuối  nghĩ rằng đang bị

bệnh nặng  không vừa ý về việc chăm sóc: thăm

khám, tiêm thuốc, ăn uống,…

≠ Rất chú ý đến cử chỉ, thái độ, lời nói,… của thầy thuốc

 ấn tượng trong lần tiếp xúc ban đầu

III ĐẶC ĐIỂM TÂM LÝ BỆNH NHÂN (tt)

c Sợ hãi, lo âu về triệu chứng và tiến

III ĐẶC ĐIỂM TÂM LÝ BỆNH NHÂN (tt)

g Suy sụp tinh thần: bệnh nhân mất hết

nhuệ khí, luôn than vãn Nhiều người

không còn khả năng làm việc thông

thường, rơi vào trạng thái suy sụp hoàn

toàn.

h Trầm cảm: là phản ứng thường gặp nhất Người bệnh luôn buồn rầu, đau khổ về

bệnh tật, họ sống trong trạng thái không

có tương lai và thường kèm theo mất ngủ, mệt mỏi.

III ĐẶC ĐIỂM TÂM LÝ BỆNH NHÂN (tt)

2 Nhu cầu tâm lý của bệnh nhân:

Có quyền được chăm sóc và giúp đỡ

Có quyền yêu cầu đến kỹ thuật, kiến

thức và kinh nghiệm của người thầy

IV TẦM QUAN TRỌNG CỦA BUỔI

TIẾP XÚC ĐẦU TIÊN

IV TẦM QUAN TRỌNG CỦA BUỔI

TIẾP XÚC ĐẦU TIÊN (tt)

5 Bắt đầu cuộc trò chuyện

6 Chấp nhận và vượt quan rào cản về giao tiếp

7 Có cái nhìn tổng quát về vấn đề của bệnh nhân

IV TẦM QUAN TRỌNG CỦA BUỔI

TIẾP XÚC ĐẦU TIÊN (tt)

8 Thương lượng những vấn đề nào là ưu tiên

9 Phát triển chủ đề câu chuyện

10 Thiết lập hoàn cảnh sống của bệnh nhân

11 Thiết lập mạng lưới an toàn

12 Tìm kiếm và lựa chọn những gì xảy ra

trong hiện tại

13 Thảo luận các kế hoạch điều trị

14 Kết thúc cuộc nói chuyện

IV TẦM QUAN TRỌNG CỦA BUỔI

TIẾP XÚC ĐẦU TIÊN (tt)

Hiệu quả:

- Bệnh nhân đang tập trung và đang

hiểu một cách chính xác

- Người thầy thuốc

+ giải thích cho bệnh nhân về bệnh tật của họ, + cho bệnh nhân thông tin

và kế hoạch điều trị

IV TẦM QUAN TRỌNG CỦA BUỔI

TIẾP XÚC ĐẦU TIÊN (tt)

Hiệu quả:

- Bệnh nhân đang tập trung và đang

hiểu một cách chính xác

- Người thầy thuốc

+ giải thích cho bệnh nhân về bệnh tật của họ, + cho bệnh nhân thông tin

và kế hoạch điều trị

V CÁC KIỂU QUAN HỆ GIỮA THẦY THUỐC & BỆNH NHÂN

Cảm xúc

Giao tiếp

Quyền lợi và nghĩa vụ

V CÁC KIỂU QUAN HỆ GIỮA THẦY THUỐC & BỆNH NHÂN (tt)

 Tiêu cực: thái độ thiếu

thiện cảm, bối rối hoặc xâm phạm BN của người thầy thuốc (chán ngấy, khiêu khích,…)

V CÁC KIỂU QUAN HỆ GIỮA THẦY THUỐC & BỆNH NHÂN (tt)

2 Giao tiếp

GT bằng lời: tất cả những gì liên quan lời nói

GT không lời: cử chỉ, thái độ, nét mặt, khoảng cách, ngữ điệu giọng nói,…

V CÁC KIỂU QUAN HỆ GIỮA THẦY THUỐC & BỆNH NHÂN (tt)

3 Quan hệ theo quyền lợi và nghĩa vụ

Người thầy thuốc cũng như bệnh nhân

đều cần phải cáng đáng trách nhiệm của mình trong công cuộc trị bệnh và phòng bệnh bằng thuốc men cũng như thay đổi cần thiết trong nếp sinh hoạt

NHỮNG ĐIỀU THẦY THUỐC CẦN TRÁNH TRONG KHI THĂM KHÁM

 Gợi ý quá nhiều một triệu chứng mà thầy thuốc muốn tìm thấy ở BN

 Sơ hở trong quản lý bệnh phòng

 Cho BN biết những chẩn đoán sơ bộ, tạm thời đang còn cần thảo luận, hội chẩn thêm

 Giảng dạy, phổ biến y học không chính xác, trao đổi

về bệnh tật của BN trước mặt BN

NHỮNG ĐIỀU THẦY THUỐC CẦN TRÁNH TRONG KHI THĂM KHÁM

(tt)

Để lộ những cảm xúc tiêu cực riêng tư

trước mặt BN

Cho thuốc không phù hợp với bệnh, cho

thuốc bao vây, cho thuốc khi không có

bệnh

Để cho các nhân viên khác (SV, Y tá,

Điều dưỡng) giải đáp những câu hỏi về

bệnh tật của BN không đúng chức năng,

trách nhiệm

NHỮNG ĐIỀU THẦY THUỐC CẦN TRÁNH TRONG KHI THĂM KHÁM

(tt)

 thô bạo, nặng lời, khó tính nạt nộ lỗ mảng đối với BN

 quan hệ luyến ái, có cử chỉ lố lăng đùa cợt, suồng sã,

có hành vi kích thích tính dục, khiêu dâm đối với BN, người nhà BN

 quan hệ tiền bạc, vay mượn nhờ vả, đòi quà cáp, biếu xén hối lộ, làm tiền BN, mắc nợ BN

 say rượu, hút thuốc lá trong và ngoài giờ làm việc

 bị bệnh lây nhiễm

NHỮNG ĐIỀU THẦY THUỐC CẦN TRÁNH TRONG KHI THĂM KHÁM

(tt)

 phê bình, chỉ trích quở trách, nhận xét, chê, nói xấu CBNV trước mặt BN và tập thể

 trang phục luộm thuộm mất vệ sinh, lố lăng diêm dúa

 trễ giờ, sai thời gian, vắng mặt ở nhiệm sở

 mặc đồng phục ngồi quán ăn, bê tha trong sinh hoạt

 hứa suông làm cho bệnh nhân bi quan tuyệt vọng

 đùa cợt mất lịch sự trong nội bộ cán bộ, CNV, BS, Y tá,…

NHỮNG ĐIỀU THẦY THUỐC

V KHÓ KHĂN TRONG QUẢN LÝ CHĂM SÓC

1 Duy trì mối quan hệ: những mối quan

hệ thăm khám không được duy trì với

một bác sĩ mà với nhiều bác sĩ

2 Thời gian dành cho bệnh nhân ít do

bệnh nhân đông đã làm giảm đi hiệu

quả của sự giao tiếp

3 Giảm sự tin cậy lẫn nhau giữa bệnh

nhân và bác sĩ

4 Chế độ đãi ngộ của đơn vị quản lý y tế dành cho người thầy thuốc

KẾT LUẬN

Đối với người chăm sóc/NVYT, cần phải xác định

hiểu rõ hơn điều gì

hiểu rõ hơn điều gì tác động tác động lên mối quan hệ

chăm sóc và cải thiện sự

chăm sóc và cải thiện sự trải nghiệm trải nghiệm của mỗi

người.

Tuân theo các quy tắc đạo đức, kỹ năng nghề nghiệp đảm bảo sự tin cậy của bệnh nhân và người nhà bệnh nhân đối với người thầy thuốc.