BỆNH sốt rét (BỆNH TRUYỀN NHIỄM) (chữ biến dạng do slide dùng font VNI times, tải về xem bình thường)

Biết cách chẩn đoán 1 trường hợp sốt rét 4.. DỊCH TỄ HỌC SỐT RÉT• Phân vùng dịch tễ sốt rét dựa: • Các yếu tố dịch tễ SR:... BẢN ĐỒ DỊCH TỄ SỐT RÉT FALCIPARUM TRÊN THẾ GIỚI... BẢN ĐỒ DỊC

BỆNH SỐT RÉT

MỤC TIÊU

1 Hiểu rõ tình hình sốt rét hiện nay

2 Hiểu được SLB sốt rét ác tính do P.f

3 Biết cách chẩn đoán 1 trường hợp sốt rét

4 Nắm được phác đồ điều trị sốt rét cơn

5 Biết nguyên tắc điều trị sốt rét ác tính

6 Biết cách thức dự phòng sốt rét

TÌNH HÌNH SỐT RÉT Ở VN

200000 400000 600000 800000 1000000 1200000

0 5000 10000 15000 20000 25000 30000 35000

Số ca SR

Số ca SRAT

Tử vong

Nguồn: Viện Sốt rét – Ký sinh trùng – Côn trùng TpHCM

MỘT SỐ THÁCH THỨC…

• Tỷ lệ tử vong SRAT không giảm (≈10%)

– Nguyên nhân tử vong:

 Nhập viện trễ

 Chất lượng chẩn đoán phát hiện SR

 Chất lượng cấp cứu, điều trị SRAT

 Bệnh nhân và thân nhân thiếu thông tin về PCSR

ÑÒNH NGHÓA

Muoãi Anopheles

KST Plasmodium

CID 2009 (49): 852-860

DỊCH TỄ HỌC SỐT RÉT

• Phân vùng dịch tễ sốt rét dựa:

• Các yếu tố dịch tễ SR:

BẢN ĐỒ DỊCH TỄ SỐT RÉT FALCIPARUM TRÊN THẾ GIỚI

BẢN ĐỒ DỊCH TỄ SỐT RÉT VIVAX TRÊN THẾ GIỚI

BẢN ĐỒ DỊCH TỄ BỆNH SỐT RÉT FALCIPARUM

Ở VIỆT NAM

BẢN ĐỒ DỊCH TỄ BỆNH SỐT RÉT VIVAX

Ở VIỆT NAM *

SINH LÝ BỆNH

• Đối với SR P.falciparum:

• Ảnh hưởng đến vi tuần hoàn, rối loạn chuyển hóa cơ quan

• Tránh quá trình lọc và bắt giữ của lách

• Mật độ KSTSR ở máu ngoại biên chỉ là con số ước đoán…

SINH LYÙ BEÄNH

SINH LYÙ BEÄNH (*)

SINH LÝ BỆNH

– Giảm khả năng biến dạng của HC

– Cytokine tiền viêm (TNF-α, IL-1…)

– Cơ chế hạ đường huyết:

• Gia tăng sử dụng đường (mô và KSTSR)

• Dự trữ đường bị cạn kiệt (do giảm cung cấp…)

• Ức chế sự tân tạo đường (do TNF-α…)

• Quinin, quinidine → ↑ insulin

• SR do P.vivax, P.malariae, P.ovale:

– Không có hiện tượng sequestration

– Mật độ KSTSR…

MIỄN DỊCH SỐT RÉT

• Sự đề kháng (không đặc hiệu) bẩm sinh

• Miễn dịch SR mắc phải

LÂM SÀNG

• Thời gian ủ bệnh: ≥ 7 ngày

• Đặc điểm sốt rét cơn…

• Triệu chứng đi kèm:

BIỂU ĐỒ NHIỆT ĐỘ *

SRAT DO P.falciparum

• Có sự hiện diện thể vô tính của P.falci trong máu ngoại biên

• Thể não:

– Rối loạn tri giác (GCS < 15; Blantyre < 5)

– Loại trừ nhiễm trùng hệ TKTW

• Thể suy thận:

– Nước tiểu < 400ml/24 giờ (TE < 12ml/kg/24 giờ)

– Không cải thiện với bù dịch

– Creatinin/máu > 265 µmol/l

SRAT DO P.falciparum

• Thể vàng da:

– Vàng da trên lâm sàng + BilTP > 50 µmol/l

– Loại trừ các nguyên nhân gây vàng da…

• Thể thiếu máu:

– DTHC < 15% ở TE ( 20% ở NL ) hoặc Hb < 5g/dl ở TE ( 7g/dL ở NL )

– Mật độ KSTSR > 10000/µl

• Thể hạ đường huyết:

– Đường huyết tương < 2.2 mmol/l

SRAT DO P.falciparum

• Thể nhiễm toan:

– LS: thở nhanh sâu

– pH<7.25 (7.35) hoặc HCO3 - <15 mmol/l

hoặc lactate >5 mmol/l

• Thể choáng:

– HATThu < 80mmHg (NL), < 50 mmHg (TE 1-5 tuổi)

– Điều trị như choáng nhiễm trùng

– CVP: 0-5 cmH2O

CHẨN ĐOÁN 1 TRƯỜNG HỢP SỐT RÉT

– SỐT, lạnh run

– qPCR

PHẾT MÁU NGOẠI BIÊN TÌM KSTSR

Plasmodium knowlesi (*)

XÉT NGHIỆM NHANH CHẨN

ĐOÁN SỐT RÉT *

XÉT NGHIỆM CHẨN ĐOÁN SỐT RÉT

CHẨN ĐOÁN SỐT RÉT ÁC TÍNH

• Sốt rét do P.falciparum

• Rối loạn chức năng cơ quan:

– …

CHẨN ĐOÁN SỐT RÉT ÁC TÍNH

• Xử trí như sốt rét ác tính các trường hợp:

– Sốt cao liên tục

THUOÁC ÑIEÀU TRÒ SOÁT REÙT

CHLOROQUINE

• Diệt thể ngủ, thể giao bào

• Gây tán huyết ở bệnh nhân thiếu men G6PD

• Không sử dụng ở phụ nữ có thai và cho con bú, không dùng ở trẻ em < 3 tuổi

SỐT RÉT KHÁNG THUỐC

Artemisinins: bắt đầu dùng 1971  Báo cáo kháng thuốc đầu tiên 2006 (?)

K13-propeller polymorphisms and clinical ART resistance

NGĂN NGỪA TÌNH TRẠNG KHÁNG THUỐC

CỦA P.falciparum

• Tăng liều thuốc kháng sốt rét

• Phối hợp 2 loại thuốc kháng sốt rét có cơ chế tác dụng khác nhau

• Một số phối hợp thuốc:

ÑIEÀU TRÒ SOÁT REÙT CÔN

SỬ DỤNG THUỐC KHÁNG SỐT RÉT

Ở PHỤ NỮ CÓ THAI VÀ TRẺ EM

ĐIỀU TRỊ SỐT RÉT ÁC TÍNH

– Khi bệnh nhân hồi phục tri giác, uống được thì chuyển sang uống Arterakine

ĐIỀU TRỊ SỐT RÉT ÁC TÍNH

– SHH

– Suy tuần hoàn: CVP < 5 cmH2O + KS

DỰ PHÒNG

– Uống thuốc dự phòng

– Sốt → thử máu ở y tế

BẢN ĐỒ VÙNG DỊCH TỄ SỐT RÉT

THUỐC DỰ PHÒNG SỐT RÉT (*)

CHỈ ĐỊNH ĐIỀU TRỊ THAY THẾ THẬN

• Nội khoa:

– Quá tải tuần hoàn

– Tăng Kali/máu điều trị nội khoa thất bại

– Toan chuyển hóa điều trị nội thất bại

– Hội chứng ure huyết cao

• SRAT:

– Nước tiểu <500 ml/24 giờ

– Tăng K+/ máu >6 mmol/l

– Dọa phù phổi cấp

– Toan huyết: pH máu < 7,25

– Lactate máu > 5 mmol/L

– Creatinine máu >500 µmol/l

THẨM PHÂN PHÚC MẠC

THẨM PHÂN MÁU

LỌC MÁU(*)