Trước khi tiếp cận với chủ nghĩa xã hội khoa học của Mác, Hồ Chí Minh đã từng biết đến chủ nghĩa xã hội khoa học sơ khai của phương Đông như thuyết “thế giới đại đồng” của Nho Giáo [r]
Trang 1Tên Đề Tài:
TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH
VỀ MỤC TIÊU VÀ ĐỘNG LỰC CỦA
CHỦ NGHĨA XÃ HỘI
Giáo Viên Bộ Môn: Thạc Sĩ Nguyễn Khánh Vân
Thành Viên Nhóm 4:
Nguyễn Văn Sáu
Hồ Thị Kiều Oanh Nguyễn Hoàng Minh Nguyễn Cao Hải Đăng Nguyễn Trung Hậu Huỳnh Thị Hồng Ngọc Lương Thị Hồng Trang
Di Hoàng Minh Nguyễn Quốc Thành Bùi Thị Tiến
Nguyễn Phước Hoàng Nhung
Trang 2NỘI DUNG ĐỀ TÀI
A Cơ Sở Hình Thành tư duy Hồ Chí Minh về chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam :
1 Tư tưởng Mác - Lênin:
Hồ Chí Minh tiếp thu những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin về chủ nghĩa xã hội, đã vận dụng và phát triển một cách sáng tạo, đưa ra nhiều kiến giải mới nhằm bổ sung vào lý luận Mác - Lênin, phù hợp với thực tế Việt Nam
Từ phương diện kinh tế: trình độ phát triển của lực lượng sản xuất Hồ Chí
Minh cho rằng, sự hình thành, phát triển và chín muồi của chủ nghĩa xã hội là một tất yếu mà nguyên nhân sâu xa chính là do sự phát triển của lực lượng sản xuất xã hội Trên cơ sở một nền tảng kinh tế mới, chủ nghĩa xã hội sẽ xác lập một hệ thống, các giá trị đặc thù mang tính nhân bản thấm sâu vào mỗi quan hệ và lĩnh vực xã hội Sự thống nhất giữa tính khoa học và tính giá trị thể hiện rất rõ trong nhận thức của Hồ
Chí Minh về chủ nghĩa xã hội, luận giải chủ nghĩa xã hội t ừ khát vọng giải phóng dân tộc và nhu cầu giải phóng con người
Từ phương diện văn hóa: đã đưa văn hóa thâm nhập vào bên trong của
chính trị và kinh tế, tạo nên một sự thống nhất biện chứng giữa văn hóa và chính trị, kinh tế; giữa các mục tiêu phát triển xã hội Chủ nghĩa xã hội chính là một hình thái phát triển của văn hóa, một đỉnh cao của nền văn minh nhân loại Do đó, quá trình hình thành và phát triển của chủ nghĩa xã hội lại càng phải gắn với văn hóa, và chỉ có đứng trên đỉnh cao của văn hóa, chủ nghĩa xã hội mới có thể phát triển theo đúng quy luật xã hội khách quan, phù hợp với tiến trình phát triển chung của nhân loại
Từ phương diện đạo đức: chủ nghĩa xã hội đối lập, xa lạ với chủ nghĩa cá
nhân nhưng không hề phủ nhận cá nhân Trái lại, chủ nghĩa xã hội đề cao, tôn trọng con người cá nhân, các giá trị cá nhân, phát triển mọi năng lực cá nhân vì phát triển
xã hội và hạnh phúc con người Chủ nghĩa xã hội tạo mọi điều kiện cho sự phát triển hài hòa giữa cá nhân và xã hội Xã hội tôn trọng mọi cá nhân, đồng thời cá nhân biết
đề cao lợi ích xã hội, có thể hy sinh lợi ích cá nhân vì lợi ích xã hội
2 Điều kiện lịch sử-xã hội của Việt Nam và tư tưởng xã hội chủ nghĩa
sơ khai Phương Đông:
Hồ Chí Minh luận giải tính tất yếu và bản chất của chủ nghĩa xã hội trên cơ sở
kế thừa và phát triển các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc Việt Nam, của
Trang 3điều kiện kinh tế - xã hội của Việt Nam, các nước phương Đông, sự tàn bạo của chế
độ thuộc địa tại các nước đó, Hồ Chí Minh đi đến một nhận thức mới lạ: Chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa cộng sản không những thích ứng được ở châu Á, phương Đông mà còn thích ứng dễ hơn ở châu Âu
a Chủ nghĩa yêu nước, truyền thống nhân ái và tinh thần cộng đồng của dân tộc Việt Nam
Chủ nghĩa yêu nước, truyền thống nhân ái và tinh thần cộng đồn của dân tộc Việt Nam là những giá trị cao đẹp được hình thành và kết tinh trong nền văn hóa dân tộc, có nguồn gốc từ chính quá trình hình thành và phát triển của lịch sử Việt Nam
Nhiều công trình nghiên cứu cho thấy dân tộc Việt Nam không hình thành chủ yếu từ đấu tranh giai cấp như nhiều dân tộc tư sản phương Tây mà chủ yếu từ đấu tranh với thiên nhiên từ nhu cầu trị thủy, nhu cầu quản lý xã hội và liên kết chống ngoại xâm Những nhu cầu trên đòi hỏi tính cộng đồng, tinh thần tương thân tương ái
và tính hợp quần rất cao Thêm vào đó trong lịch sử Việt Nam thời cổ - trung đại chưa bao giờ tồn tại chế độ chiếm hữu nô lệ và chế độ nông nô điển hình với sự khắc nghiệt và tàn bạo như ở phương Tây Do đó, quan hệ giữa người và người trong lịch
sử Việt Nam vốn là gần gũi, tốt đẹp
Trong xã hội Việt Nam sự phân hóa giai cấp cũng diễn ra không quá gay gắt Trong tổ chức kinh tế nông nghiệp ở Việt Nam đã tồn tại hàng ngàn năm chế độ
“Ruộng công làng xã” nghĩa là ruộng đất do làng quản lý, cách quản lý, tổ chức này tạo nên sự gắn bó giữa người và người với nhau đển hình thành những cộng đồng bền chặt Vì vậy, Nguyễn Ái Quốc có lưu ý rằng: cuộc đấu tranh giai cấp trong xã hội Việt Nam và các nước phương Đông “không diễn ra giống phương Tây” và “sự xung
đột về quyền lợi của họ được giảm nhiều Điều đó không thể chối cãi được”
b Tư Tưởng xã hội chủ nghĩa sơ khai:
Trước khi tiếp cận với chủ nghĩa xã hội khoa học của Mác, Hồ Chí Minh đã từng biết đến chủ nghĩa xã hội khoa học sơ khai của phương Đông như thuyết “thế giới đại đồng” của Nho Giáo hoặc những tư tưởng bình đẳng về tài sản từng được thể hiện nhiều trong kho tàng văn hóa dân gian Những tư tưởng, triết lý sâu sắc đó đã giúp
Hồ Chí Minh tiếp thu chủ nghĩa xã hội và giúp các dân tộc phương Đông lĩnh hội được
tư tưởng chủ nghĩa xã hội một cách thuận lợi Hồ Chí Minh đã từng yêu cầu quốc tế
Trang 4cộng sản cần thiết phải xem lại chủ nghĩa Mác về cơ sở lịch sử của nó, củng cố nó bằng dân tộc học phương Đông
3 Cơ sở thực tiễn:
Chế độ thuộc địa đã tạo ra sự thay đổi lớn về cơ cấu giai cấp trong xã hội Việt Nam cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX Quan sát chế độ thuộc địa tàn bạo của chủ nghĩa
đế quốc, với tầm nhìn sáng suốt trên lập trường của chủ nghĩa xã hội khoa học, Hồ Chí Minh nhận thấy chủ nghĩa xã hội khoa học như một tất yếu lịch sử Xã hội đó do giai cấp công nhân đại diện là một xã hội đáp ứng yêu cầu của lịch sử, là độc lập dân tộc, là canh tân phát triển đất nước, phù hợp với nguyện vọng và lợi ích quảng đại của quần chúng nhân dân
Hồ Chí Minh đã nhận thức tính tất yếu và bản chất của chủ nghĩa xã hội như là kết quả tác động tổng hợp của các nhân tố: truyền thống và hiện tại; dân tộc và quốc tế; kinh tế, chính trị, đạo đức, văn hóa Người không tuyệt đối hóa một mặt nào và đánh giá đúng vị trí của chúng
Như vậy, Hồ Chí Minh đã làm phong phú cách tiếp cận về chủ nghĩa xã hội, có những cống hiến xuất sắc vào việc phát triển lý luận Mác - Lênin
B Nội dung tư tưởng:
1 Quan niệm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về đặc trưng bản chất của chủ nghĩa xã hội
Những đặc trưng của tư tưởng Mac – Lenin dần dần được nhận thức thêm, phù hợp với biện chứng khách quan của hiện thực Hồ Chí Minh đã cùng với Đảng dồn tâm trí lãnh đạo cuộc cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân ở nước ta Tuy vậy, những quan điểm của Người về chủ nghĩa xã hội vẫn có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc Hầu hết các cách tiếp cận, định nghĩa của Hồ Chí Minh về chủ nghĩa xã hội được diễn đạt, trình bày một cách dung dị, mộc mạc, dễ hiểu và mang tính phổ thông, đại chúng Xét dưới góc độ khái quát nguyên lý thì Hồ Chí Minh về cơ bản không khác với các nhà kinh điển Mác - Lênin Điểm đặc sắc ở Hồ Chí Minh là phát triển các nguyên lý
lý luận phức tạp, khoa học bằng ngôn ngữ của cuộc sống hàng ngày
Chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa cộng sản như là một chế độ xã hội hoàn chỉnh, bao gồm nhiều mặt khác nhau của đời sống, là con đường giải phóng nhân loại cần lao, áp bức
Chỉ có chủ nghĩa cộng sản mới cứu nhân loại, đem lại cho mọi người không phân biệt chủng tộc và nguồn gốc sự tự do, bình đẳng, bác ái, đoàn kết, ấm no trên
Trang 5quả đất, việc làm cho mọi người và vì mọi người, niềm vui, hòa bình, hạnh phúc, nói tóm lại là nền cộng hòa thế giới chân chính, xóa bỏ những biên giới tư bản chủ nghĩa cho đến nay chỉ là những vách tường dài ngăn cản những người lao động trên thế giới hiểu nhau và yêu thương nhau
Muốn cho chủ nghĩa cộng sản thực hiện được, cần phải có kỹ nghệ, nông nghiệp và tất cả mọi người đều được phát triển hết khả năng của mình
Khi đề cập về kinh tế, Hồ Chí Minh thường nhấn mạnh hai yếu tố: chế độ
sở hữu (công cộng hoặc xã hội) và quan hệ phân phối: làm theo năng lực, hưởng theo lao động Ngoài ra chủ nghĩa xã hội có nền kinh tế phát triển cao dựa trên lưc lượng sản xuất hiện đại và chế độ công hữu về các tư liệu sản xuất chủ yếu, nhằm không ngừng nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân, trước hết là nhân dân lao động
Về văn hóa thì chủ nghĩa xã hội là một xã hội phát triển cao về văn hóa và đạo đức, quan hệ giữa người và người được xây dựng trên cơ sở bình đẳng Con người trong xã hội có đời sống vật chất, tinh thần phong phú “được phát huy tính cách riêng và sở trường riêng của mình”
Về xã hội, chủ nghĩa xã hội là một xã hội công bằng, văn minh, không còn
áp bức, bóc lột bất công, không còn đối lập giữa lao động chân tay và lao động trí óc, giữa thành thị và nông thôn, con người trong xã hội được giải phóng, có điều kiện phát triển toàn diện về thể lực và trí lực
Về lực lượng xã hội, chủ nghĩa xã hội là công trình tập thể do nhân dân lao động xây dựng lấy dưới lãnh đạo của Đảng
Còn trong lĩnh vực chính trị, bản chất nhất của chủ nghĩa xã hội đó là nhà nước dân chủ kiểu mới, nhà nước của dân, do dân và vì dân; dựa trên khối đại đoàn kết toàn dân mà nòng cốt là liên minh công - nông - lao động trí óc, do Đảng Cộng sản lãnh đạo Khi tìm hiểu cách định nghĩa này của Người, chúng ta phải đặt trong tổng thể quan niệm chung về chủ nghĩa xã hội, nếu tuyệt đối hóa một mặt nào đó mà Người đưa ra, dễ dẫn đến sai lầm trong chỉ đạo thực tiễn
Định nghĩa bằng cách xác định mục tiêu của chủ nghĩa xã hội, chỉ rõ phương hướng, phương tiện để đạt được mục tiêu đó Hồ Chí Minh định nghĩa: chủ nghĩa xã hội là những gì rất cụ thể như ý thức lao động tập thể, ý thức kỷ luật, tinh thần thi đua yêu nước, tăng sản xuất cho hợp tác xã, tăng thu nhập cho xã hội, tinh thần đoàn kết tương trợ, tinh thần dám nghĩ , dám nói, dám làm, không sợ khó, ý thức cần kiệm
Trang 6tác quốc tế, chủ động và tích cực hội nhập kinh tế quốc tế, giữ vững môi trường hòa bình tạo thêm nhiều thuận lợi cho nhân dân ta đổi mới, phát triển kinh tế - xã hội với nhịp độ nhanh hơn, như:
Xây dựng và hoàn thiện đồng bộ thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, giải phóng mạnh mẽ sức sản xuất và tạo động lực mới cho phát triển; đẩy nhanh tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, coi trọng phát triển kinh tế tri thức, chủ động và tích cực hội nhập kinh tế quốc tế; bảo vệ và cải thiện môi trường sinh thái
Ðẩy mạnh sản xuất nông nghiệp và kinh tế nông thôn; phát triển nhanh hơn công nghiệp và xây dựng; tạo chuyển biến tích cực về dịch vụ; xây dựng kết cấu hạ tầng đồng bộ theo hướng hiện đại
Giải quyết tốt và kết hợp hài hòa các vấn đề phát triển văn hóa, xã hội và con người; tạo chuyển biến cơ bản về phát triển giáo dục và đào tạo, khoa học và công nghệ; nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, tạo thêm nhiều việc làm; chăm sóc sức khỏe nhân dân; kiềm chế tốc độ tăng dân số; làm cho đời sống xã hội ngày càng lành mạnh; giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc
Tăng cường quốc phòng và an ninh, bảo vệ vững chắc Tổ quốc; phát triển các quan hệ đối ngoại theo hướng rộng mở, đa phương hóa, đa dạng hóa
Phát huy dân chủ xã hội chủ nghĩa; đổi mới hệ thống chính trị; nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Ðảng; xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, tăng cường hiệu lực và hiệu quả của Nhà nước và chính quyền các cấp; phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể nhân dân, không ngừng tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân tộc
Tuy nhiên, nước ta đang đứng trước nhiều thách thức lớn, đan xen nhau, tác động tổng hợp và diễn biến phức tạp, không thể coi thường bất cứ thách thức nào:
Kinh tế vẫn trong tình trạng kém phát triển, nguy cơ tụt hậu xa hơn so với nhiều nước trong khu vực và trên thế giới vẫn tồn tại
Khoa học và công nghệ còn ở trình độ thấp
Tình trạng suy thoái về chính trị, tư tưởng, đạo đức, lối sống của một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên gắn liền với tệ quan liêu, tham nhũng, lãng phí là rất nghiêm trọng Những biểu hiện xa rời mục tiêu của chủ nghĩa xã hội vẫn chưa được khắc phục
Các thế lực thù địch âm mưu "diễn biến hòa bình", gây bạo loạn lật đổ, sử
Trang 7dụng các chiêu bài "dân chủ", "nhân quyền" hòng làm thay đổi chế độ chính trị ở nước ta An ninh, trật tự và an toàn xã hội ở một số vùng và địa phương chưa bảo đảm vững chắc
Những năm tới là cơ hội lớn để đất nước ta tiến lên, tuy khó khăn còn nhiều Ðòi hỏi bức bách của toàn dân tộc ta lúc này là phải tranh thủ cơ hội, vượt qua thách thức, tiếp tục đổi mới mạnh mẽ, toàn diện và đồng bộ hơn, phát triển với tốc độ nhanh hơn
và bền vững hơn