Bài 20. Nước Đại Việt thời Lê sơ (1428 - 1527)

Ông trở thành mưu sĩ của nghĩa quân Lam Sơn trong việc bày tính mưu kế cũng như soạn thảo các văn thư ngoại giao với quân Minh.[r]

GIÁO ÁN LỊCH SỬ LỚP 7

Người dạy: Nguyễn Phạm Hoàng My

Ngày soạn: 07.02.2017

Tiết 43-Bài 20 : NƯỚC ĐẠI VIỆT THỜI LÊ SƠ ( 1428 – 1527 )

IV Một số danh nhân văn hóa xuất sắc của nhân loại

I Mục tiêu bài học: Sau bài học, học sinh cần đạt được

1 Kiến thức

_Hiểu biết sơ lược về cuộc đời và những công hiến to lớn của một sô danh nhân văn hóa, tiểu biểu là Nguyễn Trãi và Lê Thánh Tông đôi với

sự nghiệp xây dựng vương triều Lê sơ hùng mạnh nhất trong lịch sử Việt Nam

2 Kĩ năng

_Phân tích, đánh giá các sự kiện lịch sử và nhân vật lịch sử.

3 Thái độ

_Giáo dục lòng tự hào và biết ơn đôi với những bậc danh nhân thời Lê, từ đó hình thành ý thức trách nhiệm giữ gìn và phát huy truyền thông văn hóa của dân tộc

4 Định hướng phát triển năng lực

_Năng lực chung: tự tìm hiểu thêm, giải quyết vấn đề, hợp tác, giao tiếp,

sử dụng ngôn ngữ

_Năng lực chuyên biệt: sử dụng bản đồ , sử dụng bản đồ, sử dụng hình

vẽ, tranh ảnh, mô hình, video clip

II Chuẩn bị của giáo viên và học sinh:

- Giáo viên : Hình ảnh minh họa, giáo án, sgk.

- Học sinh : sgk.

III Tiến trình dạy học :

1.Ổn định tổ chức:1 phút

2.Kiểm tra bài cũ:3 phút

- Tình hình giáo dục và thì cử thời Lê Sơ có điểm gì nổi bật?

- Nêu một số thành tựu văn hóa tiểu biểu ?

3 Vào bài ( 1 phút ):Thời Lê sơ thế kỉ XV được xem là thời kỳ thịnh vượng nhất

trong lịch sử phong kiến nước ta, phát triển về mọi mặt kinh tế chính trị văn hóa và giáo dục Nhất là về mặt văn hóa ta đã có được nhiều thành tựu tiểu biểu Để có được một nền văn hóa phát triển rực rỡ như thế thì không thể không kể một đến công lao to lớn của những danh nhân văn hóa như: Nguyễn Trãi, Lê Thánh Tông, Ngô Sĩ Liên,

Lương Thế Vinh Muôn biết rõ hơn về những công hiến của họ đôi với Triều Lê Sơ nói riêng và văn hóa Việt Nam nói chung, hôm nay cô và các em sẽ đi vào phần tiếp theo, mục IV…

IV một sô danh nhân văn hóa dân tộc.

Thời

gian Hoạt động của giáo viên và học sinh Nội dung ghi bảng

12

phút

Hoạt động 1: NGUYỄN TRÃI

GV : (Cho học sinh quan sát tranh chân dung

Nguyễn Trãi) Các em hãy quan sát và mô ta

bức tranh này ?

HS: Qua bức tranh ta có thể thấy Nguyễn Trãi

người tầm thước, khuôn mặt nhân hậu thông

minh, mũ và áo ông mặc là trang phục của viên

quan thời Lê

GV(tt): Ngoài ra có em nào biết thêm về nhân

vật Nguyễn Trãi?

HS:…

GV: Hiệu là Ức Trai, sinh ra ở Thăng Long

Năm 1400 thi đổ Tiến sĩ và ra làm quan phục

vụ cho nhà Hồ sau đó quân Minh xâm lược

nước ta, chúng bắt giam ông ở Đông Quan vì

ông không nghe theo lời dụ dỗ Năm 1416 khi

Lê Lợi dấy binh khởi nghĩa, ông dâng lên vua

Lê tập Bình Ngô Sách bàn về quan điểm về

chiến lược và chiến thuật chông quân Minh và

được bổ nhiệm làm quan giúp sức cho nhà vua

Nguyễn Trãi từng làm quan dưới triều Hồ, nhà

Minh xâm lược, cha ông là Nguyễn Phi

Khanh đầu hàng từ trước đó viết thư khuyên

ông ra hàng, ông làm theo Sau khi nước Đại

Ngu rơi vào sự cai trị của nhà Minh, Nguyễn

Trãi tham gia vào cuộc khởi nghĩa Lam

Sơn do Lê Lợi lãnh đạo chông lại ách Minh

thuộc Ông trở thành mưu sĩ của nghĩa quân

Lam Sơn trong việc bày tính mưu kế cũng như

soạn thảo các văn thư ngoại giao với quân

Minh

Năm 1442, toàn thể gia đình Nguyễn Trãi bị tru

di tam tộc trong vụ án Lệ Chi Viên Năm 1464,

vua Lê Thánh Tông xuông chiếu giải oan cho

ông

Nguyễn Trãi là một nhà văn hoá lớn, có đóng

1.Nguyễn Trãi ( 1380 –

1442 )

- Là nhà chính trị, quân

sự tài ba, một anh hùng dân tộc

- Là một danh nhân văn hóa thế giới

- Có nhiều tác phẩm có giá trị như : Quân trung từ mệnh tập, Bình Ngô Đại Cáo, Chí Linh sơn phú, Quôc âm thi tập, Dư địa chí…

=>Thể hiện tư tưởng nhân đạo,yêu nước thương dân

2 Lê Thánh Tông ( 1442 – 1497)

- Là vị vua anh minh

- Là nhà văn, nhà thơ lớn, nổi tiếng tài ba của dân tộc ở thế kỉ XV

- Lập Hội Tao Đàn

- Các tác phẩm có giá trị : Hồng đức quôc âm thi tập, Quỳnh uyển cửu

ca, Minh lương cẩm tu

́,Văn minh cổ xúy, Chinh tây kỷ hành, Cổ tâm bách vinh, Xuân văn thi tập

3 NGÔ SĨ LIÊN

- là nhà sử học nổi tiếng

- là một trong những tác giả bộ “ đại việt sử ký toàn thư “

4 LƯƠNG THẾ VINH

- Là nhà toán học nổi tiếng

góp to lớn vào sự phát triển của văn học và tư

tưởng Việt Nam Ông nằm trong danh sách

14 anh hùng dân tộc Việt Nam

GV: Trong cuộc khởi nghĩa Lam Sơn,

Nguyễn Trãi có vai trò như thế nào ?

HS:

- Là nhà chính trị quân sự tài ba, trở thành quân

sư cho nghĩa quân Lam Sơn, ông cùng với Lê

Lợi lãnh đạo cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc

đi đến thắng lợi

- Góp tài sức trong việc xây dựng nhà nước Lê

sơ buổi đầu

GV: Sau cuộc khởi nghĩa Lam Sơn ông có

những đóng góp gì cho đất nước ?

HS: Nguyễn Trãi không những là một nhà quân

sự chính trị tài ba, mà còn là một nhà văn hóa

lỗi lạc Ông đã sáng tác nhiều tác phẩm có giá

trị, góp phần vào kho tàn văn học cho đất nước

+ Sử học: Lam Sơn Thực Lục

+ Địa lý: Dư địa chí

+ Về văn học: có Quân trung từ mệnh tập,

Quôc Âm thi tập( cho hs quan sát hình ảnh ),

Bình Ngô Đại Cáo

GV: cho hs quan sát hình ảnh tác phẩm Bình

Ngô Đại Cáo (được xem như bảng tuyên ngôn

độc lập thứ hai sau Nam Quốc Sơn hà của lý

Thường Kiệt):

Việc nhân nghĩa côt ở yên dân

Quân điếu phạt trước lo trừ bạo

Như nước Đại Việt ta từ trước

Vôn xưng nền văn hiến đã lâu

Núi sông bờ cõi đã chia

Phong tục Bắc Nam cũng khác

Từ Triệu, Đinh, Lí, Trần bao đời gây nền độc

lập

Cùng Hán, Đường, Tông, Nguyên mỗi bên

hùng cứ một phương

Đây là đoạn đầu trong doạn đầu cẩu bài Bình

Ngô Đại Cáo được Ngô Tất Tô dịch

GV: Qua đoạn thơ trên, em thấy tác phẩm

của ông tập trung phán ánh nội dung gì?

- các công trình: đại thành toán pháp, thiên môn giáo khoa

phút

HS:Thể hiện niềm tự hào dân tộc, tự hào về một nền văn hiến đã có từ lâu, tinh thần nhân nghĩa, nhân đạo sâu sắc trong “Bình Ngô Đại Cáo”

GV: Hơn thế nữa thơ văn của ông cũng phản phức tấm lòng thương dân luôn nghĩ đến nhân dân bôn cõi Ông là nhân vật lịch sử đầu tiên nêu cao lý tưởng vì dân, tình cảm thương dân,

tư tưởng quý trọng dân, tin theo dân “Lật thuyền mới biết dân như nước/ Dân là dân nước, nước là nước của dân” hay “Việc nhân nghĩa côt ở yên dân”, và không quên nâng cao

vị thế của nước khi ví nước ta dưới các triều đại phong kiến đều không thua kém gì cường quôc phương Bắc hùng mạnh bên cạnh là Trung Quôc

GV:gọi HS đọc dòng chữ in nghiêng

GV:Qua phần nhận xét của Lê Thánh Tông,

em hãy nêu những đóng góp của Nguyễn Trãi

?

HS: Là anh hùng dân tộc là bậc mưu lược trong khởi nghĩa Lam Sơn Là nhà văn hóa kiệt suất, là tinh hoa của thời đại

Hoạt động 2:LÊ THÁNH TÔNG

GV: Dựa vào SGK trình bày những hiểu biết của em về vua Lê Thánh Tông ?

Là vị vua thứ năm của triều Lê, là con thứ 4 của vua Lê Thái Tông và bà Ngô Thị Ngọc Giao Sử gia đời sau coi Lê Thánh Tông là vị vua “từ trời cao siêu, anh minh quyết đoán, có hùng tài đại lược”(Quỳnh Vũ) Lê Thánh Tông là người yêu thơ văn, ông đề xướng các cuộc xướng cung đình, triệu tập 28 văn thần tạo thành Tao Đàn Nhị Thấp Bát Tú., hội Tao Đàn

do ông sáng lập từ năm 1495 và duy trì đến

1497 Ông là một nhà vua anh minh, có nhiều cuộc cải cách cả về chính trị lẫn văn hóa đánh dấu bước phát triển rực rỡ cho đất nước

GV: Ông có những đóng góp gì cho việc phát triển chính trị, kinh tế, văn hóa, giáo dục ?

+ Chính trị :Hoàn thiện bộ máy nhà nước, ban hành luật Hồng Đức, vẽ bản đồ…

+ Kinh tế : Ban chiếu khuyến nông, chiếu lập đồn điền, đắp đê, đào sông…

+ Văn hóa – GD: Dựng lại Quôc Tự Giám, bia tiến sĩ, mở trường học, khoa thi…

6 phút

GV: Em hãy kể những đóng góp của vua Lê Thánh Tông trong lĩnh vực văn học ở thế ki XIV ?

- Lập Hội Tao Đàn, đánh dấu bước phát triển cao về văn chương đương thời

- Sáng tác nhiều tác phẩm có giá trị, bằng cả chữ Hán (> 300 bài) và chữ Nôm

GV:Kể tên các tác phẩm có giá trị của ông ?

+ Các tác phẩm chủ yếu của ông :

- Hồng đức quôc âm thi tập

- Quỳnh uyển cửu ca

- Minh lương cẩm tú

- Văn minh cổ xúy

- Chinh tây kỷ hành

- Cổ tâm bách vinh

- Xuân văn thi tập

GV: Các em hãy cho biết nội dung tác phẩm của ông thể hiện điều gì ?

HS:…

GV: Thơ văn của ông chứa đựng tinh thần yêu nước và tinh thần dân tộc sâu sắc, tinh thần thương dân lo cho bá tánh, coi việc bình trị thiên hạ là việc hiễn nhiên mà bậc minh quân nào cũng làm

“Đức nhân ban bô đã bao lăm,

Giáng phúc trời cho lúa bội tăng…

Dân chúng ấm no điềm thịnh hiện, Sớm khuya nơm nớp với chuyên cần

Giúp nhà vua, yêu nhân dân là ý nghĩ thiên cổ, Chông kẻ thù bên ngoài, yên trong nước là tâm

sự suôt đời.”

Hoạt động 3: NGÔ SĨ LIÊN

GV :(Cho hs quan sát tranh ảnh Ngô Sĩ Liên)

các em hãy quan sát và mô ta về chân dung của Ngô Sĩ Liên ?

HS:…

GV chôt lại: Đây là bức ảnh chân dung của Ngô Sĩ Liên , nhìn trong bức ảnh ta thấy ông mặc áo dài , đầu đội khăn xếp- trang phục của các sĩ phu thời phong kiến, ông có khuôn mặt hình chữ V, gò má hơi cao, đôi mắt sâu, có bộ râu dài

GV : Em biết gì về Ngô Sĩ Liên ?

HS: Ngô Sĩ Liên là người làng Chúc Lý, huyện Chương Đức (nay thuộc xã Ngọc Hòa, huyện Chương Mỹ , Hà Nội) Ông là một nhà sử học

7 phút

nổi tiếng thế kỷ XV Năm 1442 ông đỗ tiến sĩ , sau khi thi đỗ ông từng giữ các chức vụ ở Hàn Lâm Viện, phó Đô Ngự Sử , Sử Quán Tu Soạn

GV: Ông đã có những đóng góp gì cho sử học nước ta ?

HS: Đóng góp to lớn mà ông để lại cho đời sau chính là bộ “Đại việt sử kí toàn thư “mà ông đã biên soạn theo lệnh của nhà vua , được bắt đầu soạn vào năm ký hợi , niên hiệu Hồng Đức thứ

10 (1479) đời Lê Thánh Tông , bộ sử gồm 15 quyển

GV : Em có cam nghĩ gì và rút ra bài học gì

từ ông ?

HS: Ông là một nhà sử học nổi tiếng, tài giỏi, đã để lại nhiều dấu ấn nổi tiếng trong cuộc sông như: tên phô, tên trường học, ông là một tấm gương sáng để chúng ta cô gắng học hỏi và noi theo

Hoạt động 4: LƯƠNG THẾ VINH

GV : Các em hãy quan sát lên bang và mô ta

về chân dung của Lương Thế Vinh?

HS : TL

GV : nhận xét và chôt lại

Nhìn vào ảnh ta thấy ông mặc áo dài , trên áo có thêu nhiều nét hoa văn , đầu đội mũ cánh chuông- trang phục quan lại Việt Nam thời phong kiến ông có đôi mắt sáng, khuôn mặt cương nghị, khảng khái

GV : em biết gì về Lương Thế Vinh ?

HS: Lương Thế Vinh sinh ra tại thôn Cao Phương, xã Liên Bảo , huyện Vụ Bản, tĩnh Nam Định từ nhỏ Lương Thế Vinh nổi tiếng về thần đồng khả năng học mau thuộc, nhanh hiểu Năm 1463 ông đỗ trạng nguyên, làm quan tại Viện Hàn Lâm, ông là một trong 28 nhà thơ của hội Tao Đàn được người đời ngợi ca “tài hoa , danh vọng bậc nhất”, đến nay còn được gọi là

“Trạng Lường”

GV: em hãy cho biết Lương Thế Vinh có những cống hiến trên những lĩnh vực nào ?

HS:

+ Về toán học: có Đại Thành Toán Pháp , Khải Minh Toán Học

+ về lịch sử hát chèo: Hý Phương Phả Lục + Về phật học : Thiên Môn Giáo khoa, bài Tựu

Sách Nam Tông Tư Pháp Đồ sách lịch sử đạo

phật Việt Nam do thiên sư Thường Chiếu, tịch

năm 1203 viết ra

GV: Sưu tầm câu chyện dân gian về Lương Thế

Vinh và kể cho học sinh nghe (Hồi còn nhỏ,Khi

Lương Thế Vinh cùng bạn chơi bóng, quả bưởi

làm bóng rơi xuông hô Cả bọn loay hoay,

không làm thế nào lấy lên được Ông nghĩ ra

cách đổ nước vào hô để quả bưởi nổi lên-> qua

đó, các em có thể thấy được sự thông minh kiệt

suất của ông ngay từ khi còn nhỏ)

GV : Em có cam nghĩ gì và học được những

gì từ ông ?

HS:TL…

GV chôt lại: Ông là một nhà đại tài, thông

minh, ham học, chúng ta học được từ ông là

phải năng động, linh hoạt trong học tập và học

hỏi làm được nhiều việc, biết được nhiều thứ

IV Tổng kết và hướng dẫn học tập: 5 phút

1 Tổng kết: Điền vào chỗ trông (3 phút)

1) ……… Là tác phẩm được xem là bản tuyên ngôn độc lập thứ 2 của nước ta do Nguyễn Trãi sáng tác

 Bình Ngô Đại Cáo

2) ……… được Vua Lê Thánh Tông sáng lập và làm chủ soái

 Hội Tao Đàn

3) ……… được vua phong danh hiệu là” Trạng Lường”

 Lương Thế Vinh

4) Là tác giả của bộ sử ký “Đại Việt Sử ký toàn thư”

 Ngô Sĩ Liên

2 Hướng dẫn học tập: 2 phút

- Học thuộc bài 20, phần 4.

- Học sinh về nhà đọc và chuẩn bị bài 21 Ôn tập chương IV

+ So sánh bộ máy nhà nước, nhà nước, luật pháp, kinh tế, xã hội và văn hóa – nghệ thuật – giáo dục thời vua Lê Sơ với các triều Lý – Trần trước đây?

+ Những thành tựu tiêu biểu trên các mặt lĩnh vực ở thời Lê sơ?