Thực trạng vi phạm đạo đức của học sinh các trường bán công dân lập tỉnh an giang

DANH SÁCH BẢNGBảng số1: Đối tượng giáo viên chọn khảo sát của 04 trường Bảng số 2: Đối tượng học sinh chọn khảo sát Bảng số 3: Đối tượng phỏng vấn Bảng số 4: Hạnh kiểm của học sinh các t

ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH AN GIANG TRƯỜNG ĐẠI HỌC AN GIANG - -

BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

THỰC TRẠNG VI PHẠM ĐẠO ĐỨC CỦA HỌC SINH CÁC TRƯỜNG

BÁN CÔNG, DÂN LẬP TỈNH AN GIANG BÁN CÔNG, DÂN LẬP TỈNH AN GIANG

Chủ nhiệm đề tài:

Trần Thị Huyền

Tháng 04 Năm 2008

TÓM TẮT

1 Tỉ lệ học sinh trung học phổ thông thuộc loại hình bán công, dân lập có hạnh kiểm trung bình, yếu khá cao, tính trong ba năm học từ 2004 đến 2006 số lượng học sinh có hạnh kiểm yếu lên đến 737 em Đề tài đã điều tra thực trạng học sinh có hành vi vi phạm đạo đức ở 04 trường trung học phổ thông bán cộng, dân lập thuộc các địa bàn tiêu biểu của tỉnh An Giang là: TP Long Xuyên; huyện Châu Thành, huyên Tri Tôn Sau khi phân tích kết quả điều tra Chúng tôi nhận thấy học sinh có hành vi vi phạm đạo đức ở mức độ cao, với các hành vi như: "Đi học muộn", "Không mặc đồng phục tới trường", "Không học bài cũ", "Không làm bài tập về nhà, "Nói chuyện trong giờ học" và "Bỏ tiết học" Trong đó lỗi "Không học bài cũ", "Bỏ tiết học" có số lượng vi phạm cao nhất (Không học bài cũ: 36,60%; Bỏ tiết học: 32,20%)

2 Một số nguyên nhân chi phối học sinh có hành vi vi phạm đạo đức trong trường học như: Nhà trường, gia đình, bạn bè, xã hội và bản thân học sinh Nhà trường chưa chú trọng đến việc giáo dục đạo đức cho học sinh, một số hình thức trách phạt của nhà trường chưa mang tính thiện chí, còn quá khắt khe và máy móc Một bộ phận cha mẹ học sinh chưa thực sự là tấm gương để con cái noi theo, thiếu sự quan tâm đúng mức, thiếu trách nhiệm trong giáo dục con em, phó mặc cho nhà trường Các tệ nạn xã hội đã xâm nhập vào môi trường học đường Một bộ phận học sinh thiếu động cơ học tập, ý thức kém, năng lực tiếp thu bài yếu, ham chơi

3 Công tác giáo dục đạo đức cho học sinh ở các trường bán công, dân lập chưa được chú trọng đúng mức Nhà trường phần lớn sử dụng các hình thức trách phạt đối với học sinh có hành vi vi phạm Các hoạt động ngoại khóa nhằm giáo dục đạo đức cho học sinh còn quá ít, một số trường chưa thực hiện được (BC Tri Tôn, BC Tiến Đức) Một bộ phận giáo viên chủ nhiệm chưa thực hiện tốt vai trò

và nhiệm vụ của mình, chưa thực sự tâm huyết với nghề Giáo viên bộ môn còn đứng ngoài cuộc đối với công tác giáo dục đạo đức cho học sinh Ban giám hiệu chưa có biện pháp hữu hiệu nhằm giáo dục đạo đức cho học sinh

4 Qua quá trình điều tra và phân tích thực trạng, chủ nhiệm đề tài đưa ra một số kiến nghị nhằm góp phần nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức cho học sinh Đối với Ban giám hiệu bao gồm 12 kiến nghị cụ thể nhằm nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức, đồng thời giúp giáo viên nhận thức rõ vai trò của việc giáo dục đạo đức cho học sinh Đối với giáo viên chủ nhiệm gồm 8 kiến nghị nhằm đổi mới cách kiểm tra, đánh giá học sinh, công bằng khách quan trong giáo dục học sinh, đẩy mạnh các hoạt động ngoại khóa, phát huy ưu điểm và hạn chế nhược điểm của học sinh

Sở Giáo Dục – Đào Tạo tỉnh An Giang đã quan tâm đến giáo dục đạo đức cho học sinh thể hiện qua các văn bản, chỉ thị cho các trường phổ thông, nhiều trường đã thực hiện tốt, bên cạnh đó một số trường cần phải cố gắng hơn nữa

DANH SÁCH BẢNG

Bảng số1: Đối tượng giáo viên chọn khảo sát của 04 trường

Bảng số 2: Đối tượng học sinh chọn khảo sát

Bảng số 3: Đối tượng phỏng vấn

Bảng số 4: Hạnh kiểm của học sinh các trường THPT ở thành phố Long XuyênBảng số 5: Học lực của học sinh các trường THPT ở thành phố Long XuyênBảng số 6: Hạnh kiểm học sinh các trường THPT ở huyện Châu Thành

Bảng số 7: Học lực của học sinh các trường THPT huyện Châu Thành

Bảng số 8: Hạnh kiểm của học sinh các trường THPT ở huyện Tri Tôn

Bảng số 9: Học lực của học sinh các trường THPT ở huyện Tri Tôn

Bảng số 10: Hạnh kiểm của học sinh các trường THPT công lập

Bảng số 11: Hạnh kiểm của học sinh các trường bán công, dân lập

Bảng số 12: Hạnh kiểm học sinh của 04 trường chọn nghiên cứu

Bảng sô 13: Số lần không mặc đồng phục đi học trong tuần của học sinh

Bảng số 14: Số lần đi học muộn trong tuần của học sinh

Bảng số 15: Số lần đi học muộn trong tuần của từng khối lớp

Bảng số 16: Lỗi thường vi phạm của từng trường

Bảng số 17: Lỗi thường vi phạm của từng khối lớp

Bảng số 18: Thái độ của học sinh khi bắt gặp bạn có hành vi vi phạm đạo đứcBảng số 19: Thái độ học sinh khi bắt gặp bạn có hành vi vi phạm đạo đức của từng trường

Bảng số 20: Nguyên nhân học sinh có hành vi vi phạm đạo đức ở trường họcBảng số 21: Nguyên nhân học sinh có hành vi vi phạm đạo đức của từng khối lớp

Bảng số 22: Mức độ sử dụng hình phạt của từng trường

Bảng số 23: Hình thức trách phạt của giáo viên

Bảng số 24: Đánh giá của học sinh về hình phạt của giáo viên

Bảng số 25: Đánh giá của học sinh từng khối lớp về hình phạt của giáo viênBảng số 26: Phong trào nhằm giáo dục hành vi đạo đức cho học sinh

DANH SÁCH BIỂU ĐỒ

Biểu đồ số 1: Hạnh kiểm của các trường bán công, dân lập

Biểu đồ số 2: Số lần không mặc đồng phục tới trường

Biểu đồ số 3: Những lỗi học sinh thường vi phạm

Biểu đồ số 4: Thái độ của học sinh khi bắt gặp bạn có hành vi vi phạm đạo đức

Biểu đồ số 5: Nguyên nhân học sinh có hành vi vi phạm đạo đức

Biểu đồ số 6: Một số hình thức trách phạt của nhà trường

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU

Trang

I Lí do chọn đề tài 1-2

II Mục tiêu, nội dung, phạm vi, thời gian nghiên cứu 2

III Đối tượng nghiên cứu 3

IV Cách tiếp cận, phương pháp nghiên cứu 3

V Giả thuyết khoa học 5

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI I Khái quát lịch sử vấn đề 6

1 Việc giáo dục hành vi đạo đức cho học sinh trong cả nước 6

2 Việc giáo dục hành vi đạo đức cho học sinh ở An Giang 7

II Cơ sở lý luận 7

1 Đạo đức là gì 7

2 Hành vi đạo đức 7

3 Giáo dục là gì 10

4 Giáo dục hành vi đạo đức là gì 10

5 Vấn đề giáo dục đạo đức cho học sinh THPT 10

CHƯƠNG II: THỰC TRẠNG HỌC SINH CÓ HÀNH VI VI PHẠM ĐẠO ĐỨC Ở MỘT SỐ TRƯỜNG BÁN CÔNG, DÂN LẬP I Một vài nét về giáo dục của bốn địa bàn được chọn nghiên cứu

1 Long Xuyên 13

2 Châu Thành 15

3 Tri Tôn 16

4 Đánh giá chung 17

II Thực trạng về hành vi vi phạm đạo đức của học sinh 19

1 Hạnh kiểm học sinh của các trường công lập 19

2 Hạnh kiểm học sinh của các trường bán công, dân lập 19

3 Hạnh kiểm học sinh của bốn trường chọn nghiên cứu 20

4 Một số hành vi vi phạm đạo đức của học bán công, dân lập 21

5 Nguyên nhân một số bạn có hành vi vi phạm đạo đức 29

6 Hình phạt đối với những học sinh có hành vi vi phạm đạo đức 32

7 Kết luận chung về thực trạng học sinh có hành vi vi phạm đạo đức 37

III Nguyên nhân dẫn đến thực trạng học sinh có hành vi vi phạm đạo đức 38 1 Giáo dục đạo đức cho học sinh ở một số trường chưa được quan tâm đúng mức 38 2 Phương pháp giáo dục chưa tốt 40

3 Ảnh hưởng xấu từ môi trường xã hội 41

1 Đối với Ban giám hiệu 44

2 Đối với giáo viên chủ nhiệm 46

PHỤ LỤC 1-32

PHẦN MỞ ĐẦU

I LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Hiện nay dưới sự tác động mạnh mẽ của kinh tế thị trường và xu thế hóa toàn cầu, giá trị đạo đức truyền thống trong xã hội đang vận động và biến đổi Bên cạnh những giá trị mới gắn liền với xã hội hiện đại, nhiều giá trị truyền thống tốt đẹp đã bị xâm hại và có nguy cơ mai một Trên thực tế đã xuất hiện những dấu hiệu xuống cấp đạo đức xâm nhập vào đời sống gia đình và trường học Đứng trước những vấn đề suy thoái về đạo đức trong xã hội, vai trò của ngành giáo dục

và nhà trường cần phải được quan tâm đúng mức, hơn nữa để hình thành nhân cách tốt đẹp cho học sinh Nhằm thực hiện nghị quyết TW2 (khóa 8): "Giáo dục học sinh trong giai đoạn hiện nay phải giáo dục toàn diện, về đạo đức, trí tuệ, thể dục và mỹ dục" Trong đó đạo đức là cái gốc của con người phát triển toàn diện Chính quan niệm "tiên học lễ, hậu học văn" cho chúng ta thấy ông cha ta rất coi trọng việc giáo dục đạo đức, coi đây là việc làm trước tiên trong quá trình giáo dục

Bác Hồ đã từng dạy: "Người có tài mà không có đức là người vô dụng, người có đức mà không có tài làm việc gì cũng khó" và mục tiêu giáo dục nước ta

là đào tạo ra những con người vừa "Hồng", vừa "Chuyên" Do vậy vấn đề đặt ra cho các trường phổ thông là bên cạnh việc truyền thụ những kiến thức cho học sinh còn cần phải thực hiện tốt việc giáo dục đạo đức và lối sống cho các em để khi trưởng thành sẽ có đầy đủ các yêu cầu của con người mới làm chủ đất nước Trong đó nhà trường đóng vai trò chủ đạo trong giáo dục đạo đức cho học sinh, vì chỉ có nhà trường mới có điều kiện giáo dục toàn diện và sâu sắc những điều cần thiết cho học sinh bằng nhiều hình thức nội khóa, ngoại khóa

Nhưng trong thực tế hạnh kiểm học sinh lại tỷ lệ nghịch với sự gia tăng của lứa tuổi, biểu đồ hạnh kiểm học sinh đang đi xuống với con số giật mình Số học sinh có hạnh kiểm tốt ở bậc tiểu học là 92,8%, bậc THCS 52,63%, THPT 20,28%1

Song song đó số học sinh THPT có hành vi vi phạm pháp luật ngày càng tăng Theo báo cáo tổng kết của Bộ công an năm 2003, có trên 14 000 tội phạm chưa thành niên đã gây trên 9 700 vụ án, trong đó có 1 400 học sinh là tội phạm2 Tại thành phố Hồ Chí Minh trong số 23 700 người phạm tội có 77,50% là thanh thiếu niên Ở Đà Nẵng, 1326 trẻ vị thành niên phạm tội có 159 học sinh tiểu học, 196 học sinh trung học cơ sở, 125 học sinh trung học phổ thông3

Riêng tỉnh An Giang, báo cáo tổng kết năm học của Sở Giáo Dục - Đào Tạo tỉnh An Giang cho thấy, trong năm học 2004 -2005 học sinh THPT xếp loại hạnh kiểm trung bình, yếu là: 3315 và 619 em Riêng ở các trường bán công và dân lập hạnh kiểm trung bình, yếu chiếm tỷ lệ khá cao, cụ thể: 1501; 250 em Ngoài ra kết quả tổng kết học kì I năm học 2005 -2006 của Sở Giáo Dục - Đào Tạo cho thấy hạnh kiểm trung bình, yếu của các trường bán công, dân lập tăng lên

so với năm học trước, cụ thể: hạnh kiểm trung bình là 1471 (16,58%), yếu là 507

1 Nguồn: Viện nghiên cứu giáo dục

(6,39%) Điển hình trường BC Tiến Đức hạnh kiểm trung bình là 25 (12,8%), yếu

là 14 (7,18%)4

Ngoài ra theo báo cáo của cảnh sát điều tra tội phạm tỉnh An Giang năm

2003 - 2004 hiện nay có tất cả 29 học sinh, sinh viên nghiện ma túy và liên quan đến ma túy Trong đó có 18 em học sinh trung học phổ thông, 07 em học sinh trung học cơ sở và 04 em sinh viên Cũng theo báo cáo của phòng cảnh sát, phòng chống tội phạm trong năm 2004, có tất cả 411 em thuộc đối tượng chưa thành niên vi phạm pháp luật5

Tuy hiện nay việc giáo dục đạo đức cho học sinh ở các trường trung học phổ thông nói chung và các trường bán công, dân lập tỉnh An Giang nói riêng đã được quan tâm và chú trọng Đối với các trường bán công, dân lập giáo viên cơ hữu còn rất ít phần lớn là giáo viên thỉnh giảng, do đó công tác giáo dục đạo đức cho học sinh còn gặp nhiều khó khăn cộng với phương pháp giáo dục chưa mang lại hiệu quả Cho nên dẫn đến thực trạng học sinh xếp loại hạnh kiểm trung bình, yếu ngày càng cao Với mục đích nâng cao chất lượng giáo dục hành vi đạo đức cho học sinh, tôi chọn đề tài này nghiên cứu với mong muốn đề xuất một số kiến nghị nhằm giúp nhà trường có thêm biện pháp giáo dục thích hợp để nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức, hoàn thành mục tiêu giáo dục, đào tạo ra con người phát triển toàn diện

II MỤC TIÊU, NỘI DUNG, PHẠM VI, THỜI GIAN NGHIÊN CỨU

1 Mục tiêu nghiên cứu

Năm được tình hình về việc học sinh một số trường bán công, dân lập có hành vi vi phạm đạo đức ở tỉnh An Giang

Đề xuất một số biện pháp nhằm nâng cao chất lượng giáo dục hành vi đạo đức cho học sinh các trường bán công, dân lập

2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Nghiên cứu lý thuyết về giáo dục đạo đức cho học sinh trung học phổ thông (THPT)

Khảo sát thực trạng về học sinh các trường bán công, dân lập có hành vi vi phạm đạo đức

Đề xuất biện pháp nhằm góp phần nâng cao hiệu quả giáo dục đạo đức cho học sinh

III ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

Hành vi vi phạm đạo đức của học sinh các trường bán công, dân lập

IV HÀNH VI TIẾP CẬN, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

1 Cách tiếp cận

Tiếp cận hệ thống và tiếp cận phức hợp trong quá trình nghiên cứu để phân tích đánh giá đề ra các giải pháp thích hợp với hệ thống giáo dục, là một hệ thống phức tạp, hệ thống mở và hệ thống ngẫu nhiên

Các quan điểm khách quan, cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - Lê Nin và

tư tưởng Hồ Chí Minh được vận dụng trong suốt quá trình nghiên cứu

2 Các phương pháp nghiên cứu cụ thể

Bảng 1: Đối tượng giáo viên chọn khảo sát của 04 trường

Trường THPT Giáo viên bộ môn Giáo viên chủ nhiệm

 Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi

Ở mỗi trường bán công và dân lập soạn các loại phiếu sau đây:

Phiếu hỏi ý kiến học sinh về hành vi vi phạm đạo đức ( Xem phụ lục số 1).Phiếu hỏi ý kiên giáo viên chủ nhiệm về giáo dục hành vi đạo đức cho học sinh (Xem phụ lục số 02)

Phiếu hỏi ý kiến giáo viên bộ môn về giáo dục hành vi đạo đức cho học sinh (Xem phụ lục 03)

Phiếu phỏng vấn Ban giám hiệu (Xem phụ lục 4)

Phiếu hỏi phỏng vấn giáo viên chủ nhiệm (Xem phụ lục 5)

Phiếu phỏng vấn giáo viên giảng dạy môn Giáo dục công dân (Xem phụ lục 6)

 Phương pháp thống kê, xử lý thông tin

Tập hợp, thống kê số lượng học sinh có hạnh kiểm yếu, trung bình qua các năm học 2002 - 2003; 2003 - 2004; 2004 - 2005 và học kì I 2005 - 2006

Nhập liệu và xử lý số liệu trên máy vi tính

V GIẢ THUYẾT KHOA HỌC

Tỉ lệ học sinh có hành vi vi phạm đạo đức ở các trường bán công, dân lập cao hơn rất nhiều so với các trường công lập, nguyên nhân học sinh có hành vi vi phạm đạo đức ở các trường là do vấn đề giáo dục đạo đức ở các nhà trường chưa được quan tâm đúng mức, thiếu sự quan tâm của một số gia đình, ngoài ra do một

số học sinh không có động cơ học tập Nếu có biện pháp mới sẽ khắc phục phần nào hiện trạng trên

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI

I KHÁI QUÁT LỊCH SỬ VẤN ĐỀ

1 Việc giáo dục hành vi đạo đức cho học sinh trong cả nước

Có nhiều tác giả nghiên cứu, chúng tôi xin tạm xếp vào các nhóm sau đây:

1.1 Nghiên cứu về quan điểm lý luận chung

Như, Phạm Tất Dong (chủ nhiệm đề tài) " Cải tiến công tác giáo dục tư tưởng, chính trị, đạo đức và lối sống XHCN cho học sinh, sinh viên"; Đặng Vũ Hoạt ( chủ nhiệm đề tài) "Hoàn thiện nội dung và phương pháp giáo dục đạo đức

và giáo dục công dân cho học sinh phổ thông".

1.2 Các nghiên cứu tâm lý học, giáo dục liên quan đến việc giáo dục hành vi đạo đức cho học sinh.

Chẳng hạn như: Phạm Minh Hạc, Đặng Vũ Hoạt, Hà Thế Ngự Các tác giả

đề cập đến: Mối quan hệ giữa nhu cầu đạo đức và hành vi đạo đức, yếu tố tác động đến việc giáo dục hành vi đạo đức cho học sinh, các con đường hoàn thiện giáo dục đạo đức cho học sinh phổ thông trung học, nhiệm vụ và nội dung giáo dục đạo đức cho học sinh phổ thông, các phương tiện giáo dục đạo đức cho học sinh

1.3 Các nghiên cứu khảo sát thực trạng học sinh có hành vi

vi phạm đạo đức trên cả nước

Các tác giả như: Trần Kiều với đề tài "Thực trạng và giải pháp giáo dục đạo đức, tư tưởng chính trị, lối sống cho thanh niên, học sinh, sinh viên trong chiến lược phát triển toàn diện con người Việt Nam trong thời kì công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước"6; Lê Trung Trấn "Giáo viên chủ nhiệm với quá trình giáo dục đạo đức cho học sinh trung học cơ sở trong tình hình hiện nay"7; Hà

Nhật Thăng "Giải pháp phối hợp các lực lượng xã hội nhằm giáo dục đạo đức cho học sinh THCS hiện nay"8

Các tác giả khảo sát thực trạng giáo dục đạo đức cho học sinh ở các trường phổ thông hiện nay, từ đó đưa ra các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức cho học sinh

1.4 Các nghiên cứu khảo sát thực trạng giáo dục đạo đức cho học sinh ở các tỉnh thành

Chẳng hạn tác giả: Trần Tuấn Lộ với đề tài " Một số biện pháp nâng cao chất lượng giáo dục chính trị - tư tưởng - đạo đức cho học sinh THPT trên địa bàn các xứ đạo công giáo huyện Thống Nhất"; Nguyễn Hữu Bồn "Một số quan điểm phương pháp luận và kiến nghị về chủ trương, biện pháp nhằm giải quyết

6 Cơ quan chủ trì: Viện khoa học giáo dục

7 Cơ quan chủ trì: Viện khoa học giáo dục

8 Cơ quan chủ trì: Viện khoa học giáo dục

một số vấn đề trong công tác giáo dục chính trị, tư tưởng và đạo đức cho học sinh các trường phổ thông ở huyện Thống Nhất" Các tác giả khảo sát thực trạng

giáo dục đạo đức cho học sinh trung học phổ thông ở huyện Thống Nhất, trên cơ

sở đó đưa ra giải pháp mới

1.5 Hội thảo bàn về giáo dục đạo đức cho học sinh phổ thông

Tên hội thảo: "Giáo dục đạo đức cho học sinh phổ thông" Hội thảo này

nhằm bàn luận về việc giáo dục đạo đức cho học sinh phổ thông hiện nay, đánh giá những ưu điểm, nhược điểm về công tác này ở các trường phổ thông Từ đó đưa ra giải pháp nhằm nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức cho học sinh

2 Việc giáo dục hành vi đạo đức cho học sinh ở An Giang

Lê Thanh Hùng (Trưởng bộ môn Tâm lý – Giáo duc trường Đại học An

Giang) với đề tài: "Học sinh chưa ngoan ở các trường THCS trên địa bàn thành phố Long Xuyên: nguyên nhân và giải pháp" Mục tiêu của đề tài khảo sát thực

trạng và tìm hiểu nguyên nhân học sinh chưa ngoan, trên cơ sở đó đưa ra biện pháp giáo dục thích hơp

II CƠ SỞ LÝ LUẬN

1 Đạo đức là gì?

Là hệ thống những chuẩn mực biểu hiện thái độ đánh giá quan hệ giữa lợi ích của bản thân và lợi ích của người khác và của xã hội9

2 Hành vi đạo đức

Hành vi đạo đức là hành động tự giác được thúc đẩy bởi một động cơ có

ý nghĩa về mặt đạo đức Chúng được biểu hiện trong cách đối nhân xử thế, trong lối sống, trong phong cách, trong lời ăn tiếng nói

Những biểu hiện đạo đức đều chi phối và quyết định hành vi, cử chỉ của cá nhân, dường như nó gợi ý chỉ bảo con người, việc gì nên làm việc gì nên tránh, trước một hiện tượng của cá nhân hay xã hội nên tỏ thái độ này hay thái độ khác Nói chung, những chuẩn mực đạo đức bao giờ cũng thể hiện quan niệm về cái thiện và cái ác9

2.2 Tiêu chuẩn đánh giá hành vi đạo đức

Để đánh giá một con người có đạo đức hay không, người ta căn cứ vào hành vi của người đó Giá trị đạo đức của hành vi được xét theo những tiêu chuẩn sau đây:

Tính tự giác của hành vi: khi xét một hành vi để xem nó là hành vi đạo đức hay phi đạo đức, điều rất quan trọng là phải xét tính tự giác của chủ thể hành

vi Có những hành động của con người: nếu chủ thể của hành động đó chưa ý thức về hành vi của mình, chưa tự giác hành động, hành động còn có tính bắt buộc thì không thể coi là hành vi đạo đức được

Lê Văn Hồng.1999 Tâm lý học lứa tuổi và tâm lý học sư phạm Hà Nội: Nhà

Chỉ được xem là hành vi đạo đức khi hành vi đó được chủ thể hành động

ý thức đầy đủ về mục đích, ý nghĩa về hành vi của mình và chủ thể hoàn toàn tự mình hành động dưới sự thúc đẩy của những động cơ chính nội tâm của mình Tính có ích của hành vi: đây cũng là một đặc điểm nổi bật của hành vi đạo đức Tính có ích của hành vi phụ thuộc vào thế giới quan của chủ thể hành

vi, nhất là nhân sinh quan

Tính không vụ lợi của hành vi: hành vi đạo đức phải là hành động có mục đích vì người khác, vì xã hội Người có hành vi đạo đức trong tính toán của mình không bao giờ lấy lợi ích cá nhân làm trung tâm9

2.3. Quan hệ giữa nhu cầu đạo đức và hành vi đạo đức

Nhu cầu đạo đức quy định hành vi đạo đức, nhưng hành vi đạo đức cũng tác động trở lại nhu cầu đạo đức và làm nó biến đổi

Trong giáo dục đạo đức, xét cho đến cùng, là phải tổ chức hoạt động, hành động trong những hoàn cảnh và điều kiện cụ thể mà ở đó học sinh có cơ hội để bộc lộ động cơ và ý thức đạo đức tương ứng Có hoạt động mới tạo ra hoàn cảnh có tính đạo đức và cải tạo hoàn cảnh vô đạo đức9

2.4 Cấu trúc tâm lý của hành vi đạo đức 2.4.1 Tri thức và niềm tin đạo đức

Để hành vi của mình có giá trị đạo đức, trước hết con người phải biết đạo

lý đòi hỏi nó điều gì, nó cần phải làm gì và không nên làm gì Cũng có trường hợp, đạo đức không phải thể hiện ở chổ làm một hành vi nào đó, mà thể hiện ở chổ kìm hãm hành động đó Chẳng hạn, đem hết sức mình để cứu em bé trong cơn hỏa hoạn là một hành vi đạo đức cao cả, con người phải biết tất cả những điều nói trên trước khi hành động Sự hiểu biết như thế được gọi là đạo đức Vậy tri thức đạo đức là sự hiểu biết của con người về những chuẩn mực đạo đức quy định hành vi của mình trong mối quan hệ với người với xã hội Việc hiểu biết về chuẩn mực và nguyên tắc đạo đức tuy rất quan trọng nhưng chưa hoàn toàn đảm bảo để có hành vi đạo đức Như vậy ngoài tri thức đạo đức, còn có sự tin tưởng nào đó về lợi ích của các chuẩn mực đạo đức đối với xã hội Sự tin tưởng này chính là niềm tin đạo đức của cá nhân Vậy, niềm tin đạo đức là sự tin tưởng một cách sâu sắc và vững chắc của con người vào tính chính nghĩa và tính chân lý của các chuẩn mực đạo đức và sự thừa nhận tính tất yếu phải tôn trọng triệt để các chuẩn mực ấy

Niềm tin đạo đức là một trong những yếu tố quyết định hành vi đạo đức của con người, là cơ sở để làm bộc lộ những phẩm chất ý chí của đạo đức như lòng dũng cảm cứu người bị nạn, tính kiên quyết đấu tranh chống thói hư tật xấu, tính kiên trì giáo dục cho học sinh chưa ngoan…

Việc hình thành niềm tin đạo đức phụ thuộc rất nhiều yếu tố: Trang bị những khái niệm bằng nhiều hình thức, thể nghiệm những hiểu biết trong cuộc sống và trong sinh hoạt, tổ chức giáo dục gia đình, dư luận tập thể là những yếu

tố quan trọng

2.4.2 Động cơ và tình cảm

Hành vi đạo đức không chỉ nảy sinh trên cơ sở những tri thức và niềm tin đạo đức, mà phải có một yếu tố quan trong nữa, đó là động cơ đạo đức, hành vi đạo đức là loại hành động luôn gắn liền với động cơ, động cơ như thế nào thì hành động như thế ấy.

Vậy, động cơ đạo đức là động cơ bên trong, đã được con người ý thức, nó trở thành động lực chính làm cơ sở cho những hành động của con người trong mối quan hệ giữa người này, với người khác và với xã hội, biến hành động của con người thành hành vi đạo đức

Vì vậy giáo dục đạo đức cho học sinh, không những rèn luyện cho các em những hành vi đạo đức, mà điều quan trọng là xây dựng cho các em có những động cơ đạo đức vững bền Hệ thống những kích thích liên tục thúc đẩy sự hình thành hành vi đạo đức của học sinh là nhiệm vụ cơ bản của công tác giáo dục đạo đức cho học sinh

Vậy tình cảm đạo đức là những thái độ rung cảm của cá nhân đối với hành

vi của người khác và với hành vi của mình trong quá trình quan hệ với người khác và với xã hội

Tình cảm đạo đức tạo ra “lực hút” của nhân cách, khơi dậy những nhu cầu đạo đức, thúc đẩy con người hành động một cách có đạo đức trong mối quan hệ giữa nó với người khác, với xã hội, với tập thể Xuất phát từ vai trò của tình cảm đạo đức đối với hành vi mà có người đã nói rằng: Niềm tin và tri thức chỉ coi là

có thật khi nó đã đi vào trong con người, đã hoà lẫn với tình cảm và ý chí của con người” Với ý nghĩ như vậy, tình cảm đạo đức được xem là một trong những loại động cơ thúc đẩy và điều chỉnh hành vi đạo đức của cá nhân

2.4.3 Thiện chí và thói quen đạo đức

Con người có tri thức đạo đức, tình cảm đạo đức chưa hẳn đã có hành vi đạo đức thực sự, mà phải năng biến ý thức đạo đức thành hành vi đạo đức Như

ta đã biết, giá trị đạo đức không phải là ở tri thức đạo đức mà ở chổ lựa chọn động cơ đạo đức, ở ý định của hành vi, tức là tính xác định của ý chí Hành vi đạo đức bao giờ cũng đứng trước một tình huống giữa một bên là điều muốn và bên kia là điều phải làm Chẳng hạn, trong khi làm kiểm tra, có một học sinh quên định lý nào đó Lúc đó em có thể có ý định giở sách giáo khoa để xem, nhưng cũng ở thời điểm đó, hình như nội quy của nhà trường đang nhắc nhỡ em Như vậy, trong nội tâm em đang diễn ra cuộc đấu tranh động cơ gay gắt, em đang đứng trước một câu hỏi: “Nên hành động theo hướng nào ?” Để giải quyết tình huống đó, mối tương quan giữa “Cái muốn” và “Cái phải”, con người phải

Do đó, trong giáo dục đạo đức cho học sinh, cần hình thành ở các em những thiện chí và làm cho các em có nghị lực biến thiện chí đó thành hành vi đạo đức thực sự.

Trong quan hệ hàng ngày với người khác và xã hội, những quy cách cư

xử đòi hỏi con người phải có những hành vi sẳn sàng Nghĩa là hành vi đạo đức không chỉ dừng lại ở mức độ thực hiện một thiện chí nào đó nhờ sự thúc đẩy của nghị lực, mà phải trở thành một hành động tự động hoá, trở thành một thói quen đạo đức

Vậy, thói quen đạo đức là những hành vi đạo đức ổn định của con người,

nó trở thành nhu cầu đạo đức của con người đó và nếu nhu cầu này được thoả mãn thì con người cảm thấy dễ chịu, nếu nhu cầu không thoả mãn thì trái lại Trong thực tế giáo dục đạo đức cho học sinh, ta thường thấy có sự không

ăn khớp giữa ý thức đạo đức và hành vi đạo đức Nguyên nhân của sự không ăn khớp đó không hoàn toàn do ý thức đạo đức, mà có thể do thói quen đạo đức Như kinh nghiệm của giáo dục của Makarencô: “Dù anh có xây được bao nhiêu những quan niệm đúng đắn về điều phải làm, tôi có quyền nói với anh rằng, anh chẳng giáo dục gì hết nếu anh không giáo dục thói quen cho các em”(Trích lại N.A.Lyalin, Cở sở tâm lý của đạo đức, Nxb Giáo dục)

3 Giáo dục là gì?

Giáo dục là sự hình thành có mục đích và có tổ chức những sức mạnh thể chất và tinh thần của con người, hình thành thế giới quan, bộ mặt đạo đức và thị hiếu thẩm mỹ cho con người10

4 Giáo dục hành vi đạo đức là gì?

Giáo dục hành vi đạo đức là sự hình thành có mục đích và có tổ chức những hành động tự giác được thúc đẩy bởi một động cơ có ý nghĩa về mặt đạo đức Được biểu hiện trong cách đối nhân xử thế, trong lối sống, trong phong cách, trong lời ăn tiếng nói11

5 Vấn đề giáo dục đạo đức cho học sinh THPT

Chúng ta dễ nhận thấy rằng, quá trình hình thành những phẩm chất đạo đức của học sinh là một quá trình phúc tạp Mỗi phẩm chất đạo đức của học sinh

là kết quả tác động của rất nhiều yếu tố khách quan, chủ quan và chúng có mối quan hệ chằng chịt với nhau Sau đây, chúng ta xét một số vấn đề trong việc giáo dục đạo đức cho học sinh THPT

5.1 Tổ chức giáo dục của nhà trường có ý nghĩa quan trọng trong việc giáo dục đạo đức cho học sinh

Cung cấp cho học sinh những tri thức đạo đức là cần thiết, là một khâu quan trọng trong việc giáo dục đạo đức trong nhà trường Thông qua các giờ học đạo đức, học sinh sẽ được trang bị những tri thức về đạo đức một cách khái quát

và hệ thống Vốn tri thức này có tác dụng quan trọng ở chổ, giúp học sinh có cơ

10 Nguyễn Văn Lê - Nguyễn Sinh Huy 2001 Giáo dục học đại cương Hà Nội: Nhà xuất bản giáo dục.

11Lê Văn Hồng.1999 Tâm lý học lứa tuổi và tâm lý học sư phạm Hà Nội: Nhà xuất bản đại học Quốc gia.

sở đúng đắn để nhận ra và phân biệt giữa hiện tượng đạo đức và hiện tượng phi đạo đức biểu hiện muôn hình vạn trạng xung quanh mình hàng ngày và từ đó giúp các em tăng thêm tính tự giác trong hành vi đạo đức của mình.

Ngoài ra cũng phải nói một cách dứt khoát, việc giáo dục đạo đức nói chung và việc cung cấp những tri thức đạo đức nói riêng cho học sinh không phải chỉ là nhiệm vụ của tất cả các bộ môn văn hoá khác ở trường phổ thông, mà

là nhiệm vụ của người làm công tác giáo dục nói chung

Bên cạnh việc trang bị tri thức đạo đức, để biến nó thành niềm tin đạo đức, con đường tác động vào tình cảm, ý chí cũng góp phần không nhỏ Những câu chuyện sinh động minh họa cho những giờ học đạo đức, những tác động đạo đức của văn học, nghệ thuật, trong chương trình ngoại khoá…sẽ là những biện pháp hiệu nghiệm tác động vào tình cảm Các hình tượng nghệ thuật của câu chuyện sẽ góp phần rất nhiều vào sự hình thành thái độ, tình cảm đạo đức, do đó

dễ chuyển tri thức đạo đức thành niềm tin đạo đức

Tiếp xúc với người thực, việc thực, với chính chủ thể của những hành vi đạo đức sống động cũng có sức thuyết phục lớn trong việc giáo dục đạo đức Những hành vi đạo đức như vậy rất có thể trở thành mẩu mực cho học sinh làm theo trong những hoàn cảnh đòi hỏi cách xử sự tương ứng

5.2 Không khí đạo đức của tập thể là môi trường phát sinh, điều kiện tồn tại và cũng cố những hành vi đạo đức

Trong nhà trường, một học sinh có thể là thành viên đồng thời của một số tập thể khác nhau Các ý kiến của cá nhân đều được tập thể kiểm tra và đánh giá Như vậy, dư luận tập thể học sinh, ý kiến của mọi thành viên trong tập thể không những có tác dụng thông báo nội dung các chuẩn mực và nguyên tắc đạo đức,

mà còn có tác dụng kiểm tra, đánh giá và điều chỉnh sự nhận thức các chuẩn mực

và nguyên tắc đạo đức đó Cho nên, dư luận tập thể đúng đắn, lành mạnh là điều quan trọng Để có dư luận như thế, người làm công tác giáo dục phải biết cách tạo ra dư luận chung đúng đắn, lành mạnh

Muốn vậy, trước hết đòi hỏi người thầy giáo phải có khả năng xây dựng được một tập thể học sinh tốt Chỉ có tập thể học sinh tốt mới có dư luận lành mạnh, có tác dụng hướng dẫn, kiểm tra những tri thức đạo đức, niềm tin đạo đức của mỗi học sinh, kiểm tra, đánh giá và cũng cố những thói quen đạo đức của các em

Như đã nói ở trên mỗi thành viên của một tập thể khác nhau Mỗi tập thể đều có mục đích, yêu cầu, nhiệm vụ và hình thức hoạt động riêng Trong trường hợp như vậy, người thầy giáo phải có khả năng làm cho dư luận của những tập thể khác nhau có sự thống nhất về cùng những vấn đề như nhau Chỉ có như thế thì dư luận mới có lợi cho giáo dục đạo đức

Mọi dư luận của tập thể học sinh về những hành vi đạo đức của mỗi thành viên tạo ra không khí đạo đức của tập thể Khi được hình thành đầy đủ và đứng đắn, lành mạnh, không khí đạo đức của tập thể học sinh sẽ trở thành môi trường nảy sinh, điều kiện tồn tại và cũng cố những hành vi đạo đức của mỗi học sinh

5.3 Nề nếp sinh hoạt và sự tổ chức giáo dục gia đình có ý nghĩa đặc biệt quan trong giáo dục đạo đức cho học sinh

Gia đình là nơi diễn ra những mối quan hệ xã hội đầu tiên của con người

Vì những mối quan hệ trực tiếp giữa con cái và cha mẹ là những tác động qua lại đầu tiên trong đời sống xã hội của đứa trẻ Thông qua gia đình, các mối quan hệ ảnh hưởng đến trẻ Có thể nói gia đình là một tập thể đặc biệt Vì rằng các thành viên trong gia đình gắn bó mật thiết với nhau, trước hết là do sự ràng buộc về tình cảm Con cái luôn có quan hệ phụ thuộc cha, mẹ Chúng tôn trọng kính nể cha, mẹ, luôn làm cho cha mẹ yên lòng Cha mẹ là người biết rõ con cái mình có

gì hay, có gì dở, thiên hướng của chúng như thế nào, bằng cách nào để bồi dưỡng hay khắc phục chúng Do đó mọi sinh hoạt trong gia đình đều có ảnh hưởng đến sự hình thành đạo đức cho học sinh, trong nền nếp sinh hoạt và sự tổ chức giáo dục của gia đình có ý nghĩa quan trọng

Vì vậy, các bậc cha, mẹ và người lớn trong gia đình phải xác định rõ mục đích của việc giáo dục đạo đức cho con cái mình Khi đã có mục đích giáo dục đạo đức cho con cái đúng đắn, cha mẹ phải có ý thức sâu sắc rằng, đạo đức của bản thân họ chính là yếu tố quyết định đạo đức của con cái họ Cha mẹ chúng ta không nên nghĩ rằng, chúng ta giáo dục con cái khi chúng ta trực tiếp giảng giải, khuyên răn, sai bảo hoặc ngăn cấm chúng điều gì đấy, mà bất cứ lúc nào trong cuộc sống của cha mẹ, thâm chí khi chúng ta vắng mặt chúng ta vẫn đang giáo dục đạo đức cho con cái mình Cách ăn mặc, nói năng của cha mẹ, cách trao đổi hoặc bàn luận về một người nào đó, cha me biểu hiện niềm vui, nổi buồn, thái độ của cha mẹ là phương pháp giáo dục đạo đức cho con cái đầu tiên

cá nhân phát triển khá đầy đủ thì lúc đó việc xem xét, đánh giá hay cư xử bất cứ điều gì, học sinh cũng dựa vào cái bên trong của mình để đánh giá, tiếp nhận hay gạt bỏ cái bên ngoài mà trước hết là do tác động giáo dục của nhà trường, của tập thể, của gia đình sẽ dần chuyển thành sự tự giáo dục mà trong đó sự tu dưỡng

là yếu tố cơ bản

Vậy ta có thể hiểu sự tu dưỡng về mặt đạo đức là một hành động tự giác,

có hệ thống mà mỗi cá nhân thực hiện đối với bản thân mình nhằm khắc phục những hành vi trái đạo đức và bồi dưỡng, cũng cố những hành vi đạo đức của mình, thúc đẩy sự phát triển nhân cách

Sự tu dưỡng là một yêu cầu tự nhiên của cá nhân ở trình độ ý thức đã phát triển Mọi cá nhân đều cần làm cho mình tốt hơn lên, bồi bổ tình cảm và ý chí của mình, khắc phục những thói hư tật xấu, làm cho mình biết phân biệt điều thiện điều ác Do đó, tự tu dưỡng là một con đường nhằm hình thành những phẩm chất đạo đức ở mỗi cá nhân học sinh Tạo cho học sinh khả năng tự tu dưỡng là một nhu cầu giáo dục đạo đức trong nhà trường

Muốn tiến hành tự tu dưỡng tốt thì học sinh phải có những điều kiện nhất định, tiền đề cần thiết Các em phải tự thấy được mình còn thiếu gì, cần phải rèn luyện thêm những phẩm chất đạo đức nào và con đường vươn tới như thế nào?

Sự tự nhận thức về những đòi hỏi đó đối với mình cũng là do các em phải được giáo dục đến mức độ nhất định Như vậy, tiền đề của sự tu dưỡng là những thuộc tính về nhận thức, về tình cảm, về ý chí của cá nhân do giáo dục tạo ra.

Để giúp đỡ, lãnh đạo việc tự tu dưỡng đạo đức học sinh thật tốt, người thầy giáo cần giúp đỡ mỗi học sinh:

Nắm vững mục đích, phương pháp và tổ chức việc tự tu dưỡng của các em Trong tổ chức việc tự tu dưỡng, điều đầu tiên thầy phải hướng dẫn cho các em lập kế hoạch tự tu dưỡng Trong đó bao gồm những nét đạo đức mà các em cần rèn luyện, cũng cố hay khắc phục

Phải làm cho học sinh hiểu rằng tự tu dưỡng diễn ra trong quá trình hoạt động thực tiễn mới đem lại kết quả, vì chỉ qua thực tiễn thì niềm tin đạo đức mới được hình thành

Làm học sinh hiểu tự kiểm tra, tự đánh giá thường xuyên là một việc làm không thể thiếu của người tự tu dưỡng, vì có như vậy thì mới có cơ sở để tự khuyến khích vươn lên và cũng cố lòng tin

CHƯƠNG II: THỰC TRẠNG HỌC SINH CÓ HÀNH VI VI PHẠM ĐẠO

ĐỨC Ở MỘT SỐ TRƯỜNG BÁN CÔNG, DÂN LẬP

I Một vài nét về giáo dục của những địa bàn được chọn nghiên cứu

1 Long Xuyên

Thành phố Long Xuyên là trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa và khoa học của tỉnh An Giang Long Xuyên có diện tích tự nhiên 106,87 km, dân số 247 281 người gồm 09 phường 03 xã Tây giáp huyện Châu Thành, Đông Bắc giáp huyện Chợ Mới, Đông Nam giáp huyện Lấp Vò (Đồng Tháp), Nam giáp huyện Thốt Nốt (Cần Thơ), Tây Nam giáp huyện Thoại Sơn Long Xuyên là nơi tập trung nhiều lao động có tay nghề và trình độ chuyên môn cao, có điều kiện nâng cao dân trí và tiếp nhận khoa học, kỹ thuật Đồng thời Long Xuyên là trung tâm chính trị trực tiếp chỉ đạo và khai thác vùng Tứ giác Long Xuyên

Về giáo dục, Long Xuyên có 07 trường THPT ( THPT Long Xuyên, BC Khuyến Học, THPT Thoại Ngọc Hầu, DL Chưởng Binh Lễ, THPT Mỹ Thới, THPT Bình Khánh, BC Minh Đức) Long Xuyên là địa bàn đứng đầu cả tỉnh về chất lượng giáo dục

Giáo dục đạo đức

Phần lớn các đơn vị trên địa bàn Long Xuyên đều thực hiện tốt nhiệm vụ của người làm công tác giáo dục, hoàn thành công việc và thực hiện đúng mục tiêu giáo dục Học sinh chăm ngoan học tập, rèn luyện đạo đức Tuy nhiên bên cạnh đó cũng có một số học sinh còn có hành vi vi phạm đạo đức được thể hiện trong xếp loại hạnh kiểm đạo đức

Bảng 4: Hạnh kiểm của học sinh các trường THPT ở thành phố Long Xuyên

(%)

Khá (%)

Trung bình (%)

Yếu (%)

(Nguồn: Báo cáo tổng kết năm học của Sở giáo dục tỉnh An Giang)

Giáo dục văn hóa

Giáo viên ở các trường đảm bảo kỷ cương, nề nếp giờ dạy, thực hiện đúng nội dung chương trình, chất lượng từng bước được nâng lên Phần lớn giáo viên đổi mới phương pháp dạy học "Lấy học sinh làm trung tâm", sử dụng các thiết bị khoa học kỹ thuật vào trong giờ dạy và tự tạo đồ dùng dạy học cho chuyên môn của mình, làm cho giờ học sinh động và tạo hứng thú học tập cho học sinh Kết quả xếp loại chung về học lực

Bảng 5: Học lực của học sinh các trường THPT ở thành phố Long Xuyên Năm học Giỏi

(%)

Khá (%)

Trung bình (%)

Yếu (%)

Kém (%)

Chợ Mới, Đông Nam giáp thành phố Long Xuyên, Nam giáp huyện Thoại Sơn, Tây giáp huyện Tri Tôn, Tây Bắc giáp huyện Tịnh Biên.

Về giáo dục Châu Thành hiện có 04 trường THPT bao gồm: Nguyễn Bỉnh Khiêm, Cần Đăng, Vĩnh Bình, BC Tiến Đức

Giáo dục đạo đức

Các đơn vị trên địa bàn huyện Châu Thành thực hiện đầy đủ các nội dung giáo dục đạo đức cho học sinh Học sinh có ý thức học tập và rèn luyện đạo đức Kết quả xếp loại hạnh kiểm đạo đức của học sinh THPT

Bảng 6: Hạnh kiểm học sinh các trường THPT ở huyện Châu Thành

(%)

Khá (%)

Trung bình (%)

Yếu (%)

(Nguồn: Báo cáo tổng kết năm học của Sở Giáo Dục - Đào Tạo tỉnh An Giang)

Giáo dục văn hóa

Các đơn vị thực hiện đầy đủ các tiết dạy và chấp hành đúng thời gian và nội dung bài học Đồng thời giáo viên đã phần nào cải tiến, đổi mới phương pháp dạy học và sử dụng các thiết bị dạy học hiện đại vào trong các tiết dạy Học sinh có ý thức học tập

Kết quả xếp loại học lực chung

Bảng 7: Học lực của học sinh các trường THPT huyện Châu Thành

Năm học Giỏi

(%)

Khá (%)

Trung bình (%)

Yếu (%)

Kém (%)

Bắc giáp huyện Tịnh Biên, Đông Bắc giáp huyên Châu Thành, Đông Nam giáp huyện Thoại Sơn, Nam giáp huyện Hòn Đất tỉnh Kiên Giang, Tây Nam giáp thị xã Hà Tiên tỉnh Kiên Giang, Tây Bắc giáp Campuchia.

Về giáo dục huyện Tri Tôn có tất cả 04 trường THPT, trong đó có 01 trường dân tộc nội trú và 01 trường bán công

Giáo dục đạo đức

Các đơn vị thực hiên đầy đủ các nội dung giáo dục đạo đức cho học sinh trong nhà trường Đồng thời tổ chức các hoạt động xã hội cho học sinh tham gia, qua đó rèn luyện và tu dưỡng đạo đức cho học sinh

Kết quả xếp loại hạnh kiểm của học sinh THPT

Bảng 8: Hạnh kiểm của học sinh các trường THPT ở huyện Tri Tôn

(%)

Khá (%)

Trung bình (%)

Yếu (%)

Trung bình (%)

Yếu (%)

Kém (%)

2003 -

2004

Duy trì khá tốt kỷ cương, nề nếp trong hoạt động chuyên môn, trong kiểm

tra, đánh giá nghiêm túc.

Sử dụng tốt thiết bị các điều kiện phục vụ công tác giảng dạy Tiếp thu, thực hiện công tác đổi mới phương pháp dạy học ở tất cả các môn học

Các hoạt động phong trào: văn nghệ, thể dục thể thao được các trường thường xuyên tổ chức

4.2.Những việc chưa làm được

Chất lượng văn hóa chuyển biến chưa mạnh và chưa đồng đều ở các đơn

vị và ở các địa bàn khác nhau Việc đổi mới và cải tiến phương pháp giảng dạy chưa thực hiện đồng bộ, việc cải tiến nội dung sinh hoạt tổ chuyên môn định kì chuyển biến còn chậm đổi mới và sử dụng đồ dùng dạy học còn hạn chế

Giáo dục đạo đức cho học sinh ở các trường phổ thông chưa được quan tâm đúng mức, tỷ lệ học sinh có hành vi vi phạm đạo đức còn cao

Các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp còn nhiều hạn chế, các hoạt động chỉ mang tính hình thức, chưa thu hút được đông đảo học sinh tham gia

Điều kiện cơ sở vật chất, thiết bị phục vụ công tác giáo dục còn nhiều thiếu thốn và lạc hậu12

Nguyên nhân tồn tại

Nguyên nhân khách quan:

Đảng và chính quyền địa phương quan tâm, chăm lo sự nghiệp giáo dục nhiều hơn, khá hơn, nhưng vẫn chưa tương xứng với quan điểm "giáo dục đào tạo

là quốc sách hàng đầu" Hoạt động phối hợp giữa ngành và các tổ chức Đoàn thể địa phương vẫn còn thực hiện theo phong trào, chưa thường xuyên liên tục

Công tác xã hội hóa giáo dục dù đã có những tín hiệu lạc quan nhưng nhìn chung chuyển biến còn chậm Cụ thể là việc huy động mọi nguồn lực phục vụ yêu cầu phát triển giáo dục còn thấp, việc phối hợp giữa gia đình và nhà trường chăm

lo việc học tập của học sinh chưa cao, một bộ phận trong nhân dân chưa quan tâm

đến việc học tập của con em mình, còn có tư tưởng công tác giáo dục là của ngành giáo dục, của trường học.

Cơ sở vật chất kỷ thuật của ngành chỉ mới đáp ứng một phần yêu cầu phát triển mà chưa đáp ứng được yêu cầu hiện đại hóa, tiêu chuẩn hóa theo quy định của ngành

Nguyên nhân chủ quan:

Vai trò tham mưu của ngành đối với cấp Ủy, chính quyền địa phương chưa được thường xuyên và đúng mức, chưa phối hợp chặt chẽ với các ngành, các cấp nhằm phát huy tiềm lực toàn xã hội để phát triển giáo dục

Năng lực của một bộ phận cán bộ quản lý, nhất là ở trường học chưa đáp ứng yêu cầu đổi mới công tác quản lý giáo dục, thiếu kiên trì và quyết tâm thực hiện trước những nhiệm vụ khó khăn, phức tạp, chỉ dừng lại ở việc chu toàn trách nhiệm đối với cấp trên

Việc đổi mới hoạt động quản lý và đổi mới phương pháp dạy học trong thời gian qua còn quá chậm, chưa đáp ứng được yêu cầu đổi mới sự nghiệp giáo dục, chưa theo kịp tình hình phát triển kinh tế xã hội ở địa phương

Một số giáo viên chưa tương xứng với yêu cầu trong giai đoạn mới, thiếu tâm huyết với nghề

II Thực trạng về hành vi vi phạm đạo đức của học sinh một số trường bán công, dân lập

1 Hạnh kiểm học sinh của các trường công lập

Hiện nay trên toàn tỉnh An Giang có tất cả 38 trường THPT thuộc loại hình công lập Hạnh kiểm học sinh trong năm học 2004 - 2005 và học kì I năm học 2005 - 2006 được thể hiện dưới bảng sau:

Bảng 10: Hạnh kiểm của học sinh các trường trung học phổ thông công lập Năm học Tổng số học

sinh

Tốt (%)

Khá (%)

Trung bình (%)

Yếu (%)

( Nguồn: Báo cáo tổng kết năm học của Sở Giáo Dục – Đào Tạo tỉnh An Giang)

2 Hạnh kiểm của học sinh trường bán công, dân lập

Trên toàn tỉnh có 18 trường bán công, dân lập Hạnh kiểm của học sinh các trường bán công, dân lập được xếp loại hàng năm như sau:

Bảng 11: Hạnh kiểm của học sinh các trường bán công, dân lập

( Nguồn: Báo cáo tổng kết năm học của Sở Giáo Dục - Đào Tạo tỉnh An Giang)

Biểu đồ sau đây thể hiện hạnh kiểm trong năm học 2004 - 2005 của các trường bán công, dân lập trong tỉnh An Giang

Biểu đồ 1: Hạnh kiềm của học sinh các trường bán công, dân lập

(Nguồn: Báo cáo tổng kết năm học của Sở Giáo Dục – Đào Tạo)

3 Hạnh kiểm học sinh của bốn trường được chọn nghiên cứu

Bốn trường chọn nghiên cứu: BC Khuyến Học, DL Chưởng Binh Lễ, BC Tiến Đức, BC Tri Tôn Kết quả hạnh kiểm trung bình, yếu của một số năm

Bảng 12: Hạnh kiểm học sinh của 04 trường được chọn nghiên cứu

Trường THPT Năm học 2004 -2005 Học kì I 2005 - 2006

Tổng số học sinh Trung bình

(%)

Yếu (%)

Trung bình (%)

Yếu (%)

(Nguồn: Báo cáo tổng kết năm học của Sở Giáo Dục - Đào Tạo tỉnh An Giang)

Bảng kết quả trên cho thấy trường có tỷ lệ học sinh có hạnh kiểm yếu cao nhất là BC Tiến Đức, tiếp đó DL Chưởng Binh Lễ Trường có tỷ lệ thấp nhất là

BC Khuyến Học

4 Một số hành vi vi phạm đạo đức của học sinh bán công, dân lập

4.1.Số lần không mặc đồng phục và đi học muộn của học sinh

Nhăm tìm hiểu mức độ có hành vi vi phạm đạo đức của học sinh một số

trường bán công, dân lập trong tỉnh Người nghiên cứu đưa ra câu hỏi: Số lần không mặc đồng phục của em trong tuần là, với những mức độ lựa chọn như: một

lần, nhiều hơn một lần, không có lần nào Biểu đồ sau đây thể hiện thực trạng hành vi không mặc đồng phục của học sinh 04 trường

Biểu đồ 2: Số lần không mặc đồng phục tới trường

Ý kiếnkhác

Biểu đồ trên cho chúng ta thấy: với mức độ vi phạm "Một lần" chiếm 48,50%; "Nhiều hơn một lần" 29% Như vậy với mức "Một lần" cứ hai học sinh

có một học sinh vi phạm, "Còn nhiều hơn một lần" 10 em học sinh có 3,4 em vi phạm trong tuần Bên cạnh đó 20,30% "Không có lần nào" vi phạm, con số không

vi phạm ít hơn rất nhiều so với số vi phạm Biểu đồ trên đã thể hiện tỷ lệ chung của 04 trường bán công, dân lập Ngoài ra người nghiên cứu nhận thấy học sinh lớp 11 và 12 có số lần không mặc đồng phục đi học cao hơn học sinh lớp 10, cụ thể: với mức "Một lần" vi phạm trong một tuần, học sinh lớp 10 (43,50%), lớp 11 (51,10%), lớp 12 (47,40%); "Nhiều hơn một lần" lớp 10 (32,60%), lớp 11

(17,90%), lớp 12 (36,80%); "Không có lần nào vi phạm" lớp 10 (23,90%), lớp 11 (17,90%), lớp 12 (15,80%)

Kết quả khảo sát về hành vi không mặc đồng phục đi học của 04 trường được chọn nghiên cứu như sau:

Bảng 13: Số lần không mặc đồng phục đi học trong tuần của học sinh

Trường THPT Số lần không mặc đồng phục đi học trong tuần là:

Một lần(%)

Nhiều hơn một lần (%)

Không có lần nào (%)

Ý kiến khác (%)

tỷ lệ khá cao là BC Khuyến Học và DL Chưởng Binh Lễ (26,04%), hai trường còn lại thấp hơn (12,30%)

Như vậy học sinh vi phạm lỗi không mặc đồng phục tới trường trong tuần chiếm tỷ lệ khá cao, trường thuộc khu vực nông thôn và miền núi có mức độ vi phạm cao hơn thành phố (BC Tri Tôn: 40,90%, DL Chưởng Binh Lễ: 15,80%) Ngoài ra lớp 12 có mức độ vi phạm cao hơn lớp 10 Cũng nhằm tìm hiểu về hành

vi vi phạm đạo đức trong nhà trường, người nghiên cứu đưa ra câu hỏi tương tự

như trên: Số lần đi học muộn của em trong một tuần là, kết quả thu được như sau:

Bảng 14: Số lần đi học muộn trong tuần của học sinh

Trường THPT Số lần đi học muộn của em trong tuần

Không có lần nào (%)

Một lần(%)

số lượng học sinh vi phạm "Một lần" cao nhất (73,70%), còn BC Khuyến Học là trường có số lượng học sinh vi phạm "Một lần" thấp so với 03 trường (26,50%) Còn đối với mức vi phạm "Nhiều hơn một lần" tức là hai, ba lần hoặc nhiều hơn nữa, với mức vi phạm này BC Tri Tôn là trường có số lựa chọn cao (31,80%), tiếp theo BC Tiến Đức (27,80%), trường có tỷ lệ thấp nhất ở mức vi phạm này là Chưởng Binh Lễ (10,50%) Như vậy với mức độ vi phạm "Một lần" và "Nhiều hơn một lần" học sinh của 04 trường được chọn nghiên cứu chiếm tỷ lệ rất cao, số học sinh vi phạm cao hơn số không vi phạm, cụ thể như trường BC Tri Tôn chỉ có 4,50% chọn "Không có lần nào vi phạm", nghĩa là ngày nào học sinh của trường cũng vi phạm lỗi này, tương tự trường DL Chưởng Binh Lễ cũng chỉ có 15,80% học sinh không phạm lỗi đi học muộn

Riêng đối với từng khối lớp, lớp 12 (47,40%) vi phạm "Một lần" trong tuần chiếm tỉ lệ cao hơn so với lớp 10 (45,70%) và lớp 11 (46,40%) Tương tự số lần vi phạm "nhiều hơn một lần" khối lớp 12 có con số vi phạm (31,60%) cao hơn khối lớp 10 (21,70%) và khối 11 (17,90%) Như vậy trong ba khối, khối 12 có mức độ vi phạm cao

Kết quả khảo sát của từng khối lớp

Bảng 15: Số lần đi học muộn trong tuần của từng khối lớp

Lớp Số lần đi học muộn của em trong tuần

Không có lần nào (%)

Một lần(%)

4.2 Lỗi học sinh thường vi phạm trong trường học

Nếu chỉ nhìn vào con số 1-2% học sinh có hạnh kiểm yếu bên cạnh gần 90% học sinh có hạnh kiểm trung bình trở lên theo đánh giá từng năm học của ngành giáo dục thì con số này rất nhỏ, chẳng đáng để lên tiếng báo động Thế nhưng thực tế hiện nay con số học sinh vi phạm các lỗi như: không trung thực trong học tập, thiếu lễ độ, đánh nhau, đua đòi, vi phạm luật giao thông ngày càng tăng lên Trên đây người nghiên cứu đã làm phương pháp điều tra những hành vi vi phạm đạo đức trong trường của học sinh Học sinh trung học phổ thông nói chung và học sinh trong các trường bán công, dân lập nói riêng có rất nhiều hành vi vi phạm đạo đức khác nhau, hình thức vi phạm rất đa dạng như: không học bài và làm bài cũ, trốn học chửu thề, nói chuyện trong giờ học, không mặc đồng phục

Trước thực trạng đó người nghiên cứu làm phép so sánh giữa các lỗi vi phạm, lỗi nào có số lượng vi phạm cao và thường xuyên Chính vì vậy người

nghiên cứu đưa ra câu hỏi: Các bạn trong lớp thường vi phạm lỗi nào trong các lỗi sau Kết quả thu được là:

Kết quả khảo sát của từng trường

Bảng 16: Lỗi học sinh thường vi phạm của từng trường

Trường THPT Các bạn trong lớp thường vi phạm lỗi nào trong các lỗi sau:

Bỏ tiết học (%)

Không học bài cũ(%)

Không mặc đồng phục (%)

Đi học muộn (%)

Nói chuyện trong giờ học (%)

Còn so sánh giữa các trường với nhau cho thấy kết quả hoàn toàn khác Cũng là "Không học bài cũ" nhưng trường BC Tri Tôn (54,50%) có số lượng học sinh vi phạm cao so với 03 trường, trường có số vi phạm thấp là BC Khuyến Học (26,30%) Tuy nhiên cần phải khẳng định rằng: học sinh của 04 trường được chọn nghiên cứu vi phạm lỗi "Không học bài cũ" còn cao Có nhiều nguyên nhân khiến các em lười học bài cũ như: năng lực yếu, lười, ham chơi, thiếu sự quản lý của gia đình một nguyên nhân quan trọng là do các em không có động cơ học tập Cũng liên quan đến việc học "Bỏ tiết học" chiếm 32,20%, cứ 10 em học sinh có 03 em

"Bỏ tiết học", đây là một trong những lỗi thường xuyên xảy ra ở các trường bán công, dân lập, có một số thích thì đi, không thích nhờ người ghi giấy xin phép Một số giáo viên cho rằng có những môn các em không thích học thường rủ nhau nghĩ tập thể Mặc dù đây là một trong những lỗi vi phạm nặng của học sinh, nhưng các em vẫn vi phạm thường xuyên Trường chiếm tỷ lệ cao là BC Tiến Đức (50%), chiếm 1/2 lớp học, điều đặc biệt thường xảy ra vào những tiết học như: Thể dục, Giáo dục công dân (theo lời giáo viên trường BC Tiến Đức)

Nếu đem so sánh con số "Không mặc đồng phục", "Đi học muộn" với "Bỏ tiết học", "Không học bài cũ" thì có sự chênh lệch khá lớn, thể hiện rõ nhất là "Đi học muộn" (4,30%) Ngoài ra "Nói chuyện trong giờ học" cũng là một trong những lỗi học sinh hay vi phạm (11,80%), trường có tỷ lệ học sinh "Nói chuyện trong giờ học" cao là BC Khuyến Học (20,90%) Như vậy chúng ta có thể kết luận một trong những lỗi học sinh thường hay vi phạm là "Không học bài cũ" và

"bỏ tiết học", với hai lỗi này trường có mức độ vi phạm cao là BC Tiến Đức và

Biểu đồ 3: Những lỗi học sinh thường vi phạm

Không mặc đồng phục

Đi học muộn

Nói chuyện trong giờ họcKết quả khảo sát của từng khối lớp

Bảng 17: Lỗi thường vi phạm của từng khối lớp

Lớp

Các bạn trong lớp thường vi phạm lỗi nào trong các lỗi sau

Bỏ tiết học (%)

Không học bài cũ (%)

Không mặc đồng phục (%)

Đi học muộn(%)

Nói chuyện trong giờ học(%)

Như vậy mỗi khối thiên về một lỗi vi phạm nào đó, cụ thể như: đối với lỗi

"Không mặc đồng phục" khối 10 có số lượng học sinh vi phạm cao; lỗi "Bỏ tiết học" khối 10 có mức độ vi phạm cao, "Không học bài cũ" rơi vào khối lớp 12

4.3.Phản ứng của học sinh khi bắt gặp bạn mình có hành vi

Ngoài những hành vi không tốt như: trốn học, nói chuyện riêng trong giờ học, bỏ tiết học đi chơi, học sinh còn có nhiều vấn đề đáng quan tâm, đó là lối sống bằng quan, ít quan tâm đến bạn bè, không biểu hiện thái độ trước hành vi của bạn mình Một số còn cho rằng đó không phải việc của mình nên không cần thiết có ý kiến, một số khác vẫn biết bạn làm sai nhưng sợ làm mất lòng bạn nên không lên tiếng.

Để nghiên cứu về vấn đề này người nghiên cứu đưa ra câu hỏi: Nếu em bắt gặp các bạn trong lớp vi phạm nội quy trường học em sẽ:

Kết quả khảo sát của từng trường

Bảng 18: Thái độ học sinh khi bắt gặp bạn có hành vi vi phạm đạo đức

Phê bình hành động không đúng của bạn (%)

Không nói gì vì

sợ mất lòng bạn(%)

Không quan tâm(%)

Phần lớn học sinh các trường chọn nghiên cứu đều ý kiến "Không nói gì vì

sợ mất lòng bạn" (48,30%), với kết quả này 03 trường có tỷ lệ tương đương nhau Ngoài ra "Không quan tâm vì đó không phải là chuyện của mình" có số lựa chọn tương đối cao (28%), trong đó trường có tỷ lệ cao nhất là DL Chưởng Binh Lễ (41%) Như vậy, với kết quả lựa chọn như trên chúng ta có thể khẳng định học sinh một số trường bán công, dân lập hiện nay ngoài có hành vi vi phạm đạo đức, thì còn thiếu ý thức xây dựng tập thể lớp lành mạnh và thiếu tinh thần giúp đỡ bạn

bè, sống bằng quan không quan tâm đến người khác Tuy nhiên bên cạnh đó có một số em có ý thức, biết phê phán hành động không đúng của bạn (12,80%), mặc

dù số này không nhiều nhưng cần phát huy ở các trường học

Kết quả khảo sát của từng khối lớp

Bảng 19: Thái độ học sinh khi bắt gặp bạn có hành vi vi phạm đạo đức của từng trường

Lớp

Nếu em bắt gặp các bạn trong lớp có hành vi vi phạm đạo đức

Nhắc nhỡ và khuyên răn bạn (%)

Phê bình hành động không đúng của bạn (%)

Không nói gì vì

sợ mất lòng bạn(%)

Không quan tâm(%)

rõ về nhau và đặc biệt chưa có tình bạn thân thiết, các bạn còn giữ khoảng cách với nhau Cho nên khi nhìn thấy bạn mình vi phạm tốt nhất không có ý kiến gì Còn riêng lớp 11, các bạn đã quá quen thuộc với nhau, nên một số có thể phê bình trực tiếp những hành vi không đúng của bạn Ở các khối lớp 11, học sinh trong lớp thường có hiện tượng chia nhóm để chơi, trong các nhóm có sự mâu thuẫn với nhau, vị dụ: những học sinh có ý thức học tập chơi thành một nhóm, những học sinh có tính hiếu động chơi thành một nhóm Chính vì vậy giữa các nhóm sẵn sàng phê bình khuyết điểm của nhau Khác với lớp 10 và 11, lớp 12 số đông học sinh của trường được chọn nghiên cứu có tâm lý không nên phê bình hành động không đúng của bạn vì như vậy sẽ làm tổn thương đến tình bạn hoặc làm cho bạn ghét mình, và một số bạn khác không cần quan tâm đến hành động của bạn vì hành động đó không liên quan đến bản thân mình Từ kết quả nghiên cứu trên người nghiên cứu có thể đưa ra kết luận: Một bộ phận học sinh còn thiếu tính thiện chí và tính trung thực, không giám nêu lên chính kiến của mình và phê bình hành vi sai trái của bạn

Biểu đồ dưới đây tổng hợp ý kiến của học sinh các trường được chọn nghiên cứu