Người xưa đã nx: vó ngựa của quân Mông Cổ đi đến đâu cỏ không mọc được đến đó, vậy quân Mông Cổ có âm mưu và tiến hành xâm lược Đại Việt ntn?. Vua Mông Cổ mang quân đi xâm lược khắp nơi [r]
Trang 1Bài 14: BA LẦN KHÁNG CHIẾN CHỐNG QUÂN XÂM LƯỢNG MÔNG - NGUYÊN
Tiết 24:
I CUỘC KHÁNG CHIẾN LẦN THỨ NHẤT CHỐNG QUÂN XÂM LƯỢC MÔNG CỔ (1258)
1 Mục tiêu
a Kiến thức
- Biết được sức mạnh quân sự và Âm mưu xâm lược Đại Việt của quân Mông Cổ
- Chủ trương chính sách và những việc làm của vua quan nhà Trần để đối phó với quân Mông Cổ
b Kỹ năng
- Học diễn biến trận đánh bằng cách chỉ bản đồ
- Phân tích, đánh giá, nx các sự kiện ls
c Thái độ
- Giáo dục học sinh ý chí kiên cường, bất khuất, mưu trí dũng cảm của quân
và dân ta trong cuộc kháng chiến
- Giáo dục lòng tự hào về truyền thống của dân tộc ta
2 Chuẩn bị
a Giáo viên
- SGK, SGV, nghiên cứu soạn giảng
- Tư liệu lịch sử 7
b Học sinh:
- SGK, vở ghi, chuẩn bị bài
3 Tiến trình bài dạy
a Kiểm tra bài cũ (2’)
- Kiểm tra phần vẽ lược đồ của học sinh
* Đặt vấn đề: Từ xưa các bộ lạc du mục Mông Cổ sống ở những vùng thảo nguyên Đầu tk III nhà nước Phong kiến Mông Cổ được thành lập Vua Mông Cổ mang quân đi xâm lược khắp nơi và xây dựng một đế quốc rộng lớn từ Thái Bình
Dương đến bờ Bắc Hải Người xưa đã nx: vó ngựa của quân Mông Cổ đi đến đâu
cỏ không mọc được đến đó, vậy quân Mông Cổ có âm mưu và tiến hành xâm lược
Đại Việt ntn?
b Dạy nội dung bài mới
? Sau khi thành lập, với lực lượng qđ mạnh
và hiếu chiến, vua Mông Cổ đã làm gì?
G Quân Mông cổ đã gieo rắc nỗi kinh
hoàng, sợ hãi khắp Châu Á, Châu Âu Vua
Mông Cổ mang quân đi xâm lược khắp nơi
và xây dựng một đế quốc rộng lớn từ Thái
Bình Dương đến bờ Bắc Hải
? Trong sgk đã miêu tả sức mạnh quân đội
Mông Cổ ntn?
1 Âm mưu xâm lược Đại Việt của Mông Cổ (12’)
- Đưa quân đi xâm lược và thống trị nhiều nước ở Châu Á, Châu Âu
- Quân Mông Cổ đi đến đâu cũng làm nhà cửa đổ nát, thành trì tan hoang, nhân
Trang 2? Qs hình 29 sgk (55) Nx?
G 3 đoạn chữ giải thích các hình vẽ, giới
thiệu sức mạnh, tổ chức quân đội, trang bị
vũ khí, chiến thuật và cách đánh của người
Mông Cổ
- H1 Giới thiệu quân xâm lược Mông cổ
chiến đấu trên lưng ngựa với vũ khí chủ
yếu là ngọn giáo và cung tên Trên vũ khí,
binh sĩ Mông Cổ buộc những dải vải nhiều
màu sắc, phất phới bay trong gió thể hiện
các chiến binh đang xông pha trận mạc
- Với đội quân mạnh mẽ đó, Thành Cát Tư
Hãn và những người kế tục đã liên tiếp mở
các cuộc chiến tranh xâm lược, chinh phục
thế giới Vó ngựa quân Mông Cổ đi đến
đâu nhà cửa đổ nát, thành trì tan hoang, nd
bị bắt hoặc bị giết làm nô lệ đến đó
- Trong quá trình thực hiện mộng xâm lược
làm bá chủ thế giới Mông cổ đã chiếm hầu
hết lãnh thổ Trung Quốc Tuy nhiên còn
một phần lãnh thổ của Trung Quốc, Mông
cổ vẫn chưa thống trị được Trong đó có
Nam Tống
? Vua Mông Cổ tấn công Nam Tống vào
thời gian nào? Nhằm mục đích gì?
? Để thực hiện mục đích này, vua Mông Cổ
đã làm gì? (Quân Mông Cổ do ai chỉ huy?
Số lượng?)
? Vì sao muốn xl Trung Quốc, vua Mông
Cổ lại cho quân xl Đại Việt trước?
? Trước khi kéo vào nước ta, vua Mông Cổ
đã làm gì? Phản ứng của vua Trần Ra sao?
? Hành động này của vua Trần đã thể hiện
thái độ với quân giặc ntn?
? Được tin quân Mông Cổ chuẩn bị xâm
lược nước ta, vua Trần đã làm gì?
? Quân Mông Cổ tiến vào nước ta vào thời
dân bị giết hoặc bị bắt làm nô lệ
- H2 thể hiện chiến thuật, cách đánh và sức mạnh của kị binh Mông Cổ Quân Mông cổ biết lợi dụng điều kiện, hành động nhanh chóng Khi đánh thành, họ thường bao vây đối phương, có khi tới vài năm, đợi khi đối phương mệt mỏi sẽ tấn công Còn khi đánh giáp mặt họ từ trên cao quan sát kẻ địch, tiến hành bao vây, nếu thấy bất lợi họ lập tức tản ra, thoắt ẩn thoắt hiện khiến kẻ địch hoang mang, mất tinh thần mà đánh Kị binh là
ưu thế của quân đội Mông Cổ
- Năm 1257, nhằm dùng Nam Tống làm bàn đạp xâm chiếm toàn bộ Trung Quốc
- Do Ngột Lương Hợp Thai chỉ huy hơn
3 vạn quân
- Vua Mông Cổ cho quân xl Đại Việt để làm bàn đạp đánh lên phía nam Trung Quốc, thực hiện kế hoạch gọng kìm tiêu diệt Nam Tống và xl Đại Việt.
- 3 lần cho sứ giả đưa thư đe doạ và dụ hàng vua Trần, vua Trần Bắt giam sứ giả vào ngục
- Coi thường kẻ địch và kiên quyết chống giặc
2 Nhà Trần chuẩn bị và tiến hành kc chống quân Mông Cổ (24’)
a Sự chuẩn bị của nhà Trần.
- Cả nước sắm sửa vũ khí.
- Quân đội ngày đêm luyện tập.
b Diễn biến
- 1/1258, Ngột lương Hợp Thai chỉ huy
Trang 3gian nào? và ntn?
? quân Mông Cổ tiến vào nước ta theo
đường nào?
? Vs lại bị chặn lại ở đây?
G Nhưng trước thế giặc đang mạnh, quân
ta chủ động rút quân theo sông Cà Lồ về
Phủ Lỗ
? Trước thế giặc mạnh, Vua Trần đã có
quyết định gì?
? Em có NX gì về cuộc rút quân này của
vua Trần? (theo em vua Trần rút quân vì sợ
hay rút quân chiến lược?)
* Tích hợp GDBVMT
? Để góp phần đánh giặc, nhân dân Thăng
Long đã làm gì?
? Em hiểu thế nào là vườn không nhà
trống?
G Khi Ngột Lương Hợp Thai cho quân tiến
về Thăng Long thì trước mặt chúng là cảnh
vườn không nhà trống, không 1 bóng
người, không 1 chút lương thực, chúng chỉ
thấy sứ giả của mình bị vứt trong ngục tối
? Trước cảnh đó quân giặc đã có hành động
gì?
G Trước tình hình đó vua Trần rất lo lắng,
thái sư Trần Thủ Độ đã tâu đầu thần chưa
rơi xuống đất xin bệ hạ đừng lo
? Câu nói của Thái sư Trần Thủ Độ thể
hiện điều gì?
G Câu nói của ông đã póp phần giữ vững
niềm tin và quyết tâm đánh giặc của Vua
Trần Thái Tông
? Chiến lược vườn không nhà trống đã gây
khó khăn gì cho quân giặc?
G Thêm nữa khí hậu Mông Cổ vốn lạnh,
khô trong khi đó khí hậu nước ta nóng ẩm
nên quân giặc vì không hợp khí hậu bắt đầu
bị dịch bệnh
? Trước tình hình đó, vua Trần đã có quyết
3 vạn quân giặc tiến vào nước ta.
- Theo đường sông Thao, xuống Bạch Hạc rồi đến vùng Bình Lệ nguyên và bị
chặn lại và bị chặn lại ở phòng tuyến Bình Lệ Nguyên
- Tại đây quân ta đặt phòng tuyến do vua Thái Tông chỉ huy và đánh 1 trận quyết liệt
- Do thế giặc mạnh, vua Trần đã cho quân rút khỏi thăng Long để bảo toàn
lực lượng
- Đây là cuộc rút quân chiến lược và sáng suốt của vua Trần Vừa giúp bảo toàn lực lượng của ta, vừa làm giảm nhuệ khí quân giặc
- Theo lệnh triều đình, nd Thăng Long
thực hiện vườn không nhà trống, vua Trần cho quân xuôi về Thiên Mạc (Duy
Tiên, Hà Nam)
- Một phương thức đấu tranh chống xl chỉ cảnh nhà cửa, vườn tược bỏ trống ở nơi quân địch đang kéo đến chiếm đóng
- Quân Mông Cổ điên cuồng tàn phá kinh thành, lùng bắt, giết hại những người còn sót lại
- thể hiện niềm tin quyết thắng của quân
và dân ta
- Ở Thăng Long chưa đầy một tháng quân giặc đã gặp khó khăn vì thiếu lương thực trầm trọng, phải cho quân lính đi cướp thóc gạo hoa màu của dân nhưng nd đã chống trả quyết liệt (đánh theo lối du kích) nên lực lượng của chúng bị tiêu hao dần
Trang 4định gì?
G Nửa đêm ngày 28 tháng 1 năm 1258, từ
nơi trú quân là Hoàng Giang, Quân ta do
vua Trần Thái Tông chỉ huy cùng Thái
tử Trần Hoảng ngự lâu thuyền ngược sông,
bất ngờ đánh thẳng vào quân Mông Cổ tại
Đông Bộ Đầu Cùng lúc ấy cánh quân đang
vây hãm thành Thăng Long cũng nhất loạt
tấn công, tạo thế áp đào từ nhiều phía
? Em có suy nghĩ gì về việc nhà Trần chọn
tấn công quân địch bằng đổ bộ đường
sông?
? Em có nx gì về cách đánh của nhà Trần?
? Kết quả của cuộc tấn công?
- Quân Mông Cổ cho rằng lực lượng quân
Trần đã kiệt quệ sau trận thua đầu nên rất
chủ quan, do đó khi bị tập kích đã không
kịp trở tay, bị thua to Sau khi bị phá tan
tại Đông Bộ Đầu, quân Mông Cổ không
giữ nổi Thăng Long nữa Họ đồng loạt tháo
chạy thẳng về Vân Nam
? Hành động của ta trước việc giặc bỏ
chạy?
G Như khi mới tiến quân vào, quân Mông
Cổ rút chạy theo dọc sông Thao, nhưng
theo con đường bộ ở phía tả ngạn khi đến
Quy Hóa (vùng Lào Cai, Yên Bái), quân
Mông Cổ bị chủ trại là Hà Bổng – một thổ
quan người Tày - tập kích kịch liệt, khiến
quân Mông Cổ khốn đốn Trên đường rút
về, do sợ bị quân Trần truy đuổi đằng sau,
quân Mông Cổ không dám cướp phá dân
chúng, do đó người Việt mỉa mai gọi là
"giặc Bụt"
? Kết quả của cuộc kc?
G Chiến thắng của quân dân Đại Việt trong
cuộc k/c chống Nguyên Mông lần 1 đã ghi
dấu công lao của vua Trần TháiTông Sau
này vua Trần Nhân Tông đã ghi lại dư âm
của chiến thắng năm 1258 trong niên hiệu
Nguyên Phong bằng mấy câu thơ:
Bạch đầu quân sĩ tại
Vãng vãng thuyết Nguyên Phong
- Nhân cơ hội này quân đội nhà Trần đã
mở cuộc phản công lớn ở Đông Bộ Đầu.
(bến s.hồng ở phố hàng than, hn ngày nay)
- Hạn chế được sức cơ động và sức đột kích bằng kị binh của quân Mông Cổ
- có kế sách đúng, sử dụng cách đánh phù hợp, biết chớp thời cơ
- 29.1.1258, quân Mông Cổ thua trận, rút khỏi Thăng Long chạy về nước.
- Ta tiến hành truy kích, quân Hà Bổng chặn đánh ở Quy Hoá (Yên Bái, Lào Cai)
c Kết quả
- Kc kết thúc thắng lợi.
Dịch:
Người lính già tóc bạc
Trang 5Kể mãi chuyện Nguyên Phong