Quản lý hoạt động dạy học ở các trường tiểu học huyện thoại sơn tỉnh an giang

Như thế, muốn nâng cao mức độ khoa học của việc dạy học trong nhà trường thì hiệu trưởng phải đặc biệt chú ý hoàn thiện hoạt động dạy của giáo viên, chuẩn bị cho họ có khả năng hình thàn

ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

TRƯỜNG ĐẠI HỌC AN GIANG

LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP THẠC SĨ

QUẢN LÝ GIÁO DỤC

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC

Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC HUYỆN THOẠI SƠN, TỈNH AN GIANG

NGUYỄN HÙNG PHONG

AN GIANG, THÁNG 12 - NĂM 2019

ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

TRƯỜNG ĐẠI HỌC AN GIANG

LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP THẠC SĨ

QUẢN LÝ GIÁO DỤC

MÃ SỐ: 8140114

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC

Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC HUYỆN THOẠI SƠN, TỈNH AN GIANG

CHẤP NHẬN CỦA HỘI ĐỒNG

Luận văn “Quản lý hoạt động dạy học ở các trường tiểu học huyện Thoại Sơn, tỉnh An Giang” do học viên Nguyễn Hùng Phong thực hiện dưới sự hướng dẫn của TS Nguyễn Thị Hảo Tác giả đã báo cáo kết quả nghiên cứu và được Hội đồng Khoa học và Đào tạo thông qua ngày / /

LỜI CẢM TẠ

Trong quá trình học tập và nghiên cứu hoàn thành luận văn này, tôi đã nhận được sự giúp đỡ tận tình của nhiều tổ chức và cá nhân

Với tình cảm chân thành và lòng biết ơn sâu sắc, tôi xin trân trọng cảm

ơn TS Nguyễn Thị Hảo đã tận tình hướng dẫn, chỉ bảo tôi trong suốt quá

trình thực hiện luận văn

Xin trân trọng cảm ơn quý thầy cô của Trường Đại học An Giang đã truyền thụ kiến thức, giúp đỡ tôi trong quá trình học tập tại trường

Đồng thời, tôi xin trân trọng cảm ơn lãnh đạo quý lãnh đạo, quý thầy cô của các trường tiểu học trong huyện Thoại Sơn đã cung cấp thông tin, số liệu, cho ý kiến và tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình nghiên cứu thực tế

để làm luận văn

Mặc dù đã có nhiều nỗ lực cố gắng trong quá trình thực hiện đề tài, song luận văn không tránh khỏi những thiếu sót Tôi rất mong nhận được những lời nhận xét, góp ý của Hội đồng khoa học, của quý thầy cô và các đồng nghiệp

để luận văn của tôi được hoàn thiện hơn

Tôi xin chân thành cảm ơn!

An Giang, ngày 30 tháng 11 năm 2019

Người thực hiện

Nguyễn Hùng Phong

Thứ hai, luận văn đã phân tích thực trạng quản lý hoạt động dạy học ở các trường tiểu học huyện Thoại Sơn, tỉnh An Giang Kết quả phân tích cho thấy được mặt mạnh, hạn chế, nguyên nhân của công tác quản lý hoạt động dạy học ở các trường tiểu học huyện Thoại Sơn, tỉnh An Giang trong thời gian vừa qua

Thứ ba, trên cơ sở nghiên cứu cơ sở lý luận cũng như đánh giá thực trạng quản lý hoạt động dạy học ở các trường tiểu học huyện Thoại Sơn, tỉnh

An Giang hiện nay, tác giả đề xuất một số biện pháp và kiến nghị nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác quản lý hoạt động dạy học ở các trường tiểu học huyện Thoại Sơn, tỉnh An Giang

TỪ KHOÁ

Quản lý, hoạt động dạy học, trường tiểu học, phân cấp quản lý

ABSTRACT

Within the scope of the study, the thesis has solved the basic goals set out including:

Firstly, the thesis clarifies the basis of management of teaching activities

in elementary schools Specifically, the topic has clarified some of the following concepts: Management, school management, management functions, teaching activities, teaching activities management, management decentralization, management decentralization in managementteaching activities in elementary schools, teaching activities in elementary schools, managing teaching activities in elementary schools, Furthermore, the thesis analysis some content about teaching activity management and factors affecting management teaching activities

Secondly, the thesis analysis the current situation of managing teaching activities in elementary schools in Thoai Son district, An Giang province The analysis results show the strengths, limitations and causes of the management

of teaching activities in elementary schools in Thoai Son district, An Giang province in recent years

Thirdly, on the basis of studying the theoretical basis as well as evaluating the current situation of managing teaching activities in elementary schools in Thoai Son district, An Giang province, the author proposes a number of solutions in order to improve the effectiveness and efficiency of the management of teaching activities in elementary schools in Thoai Son district,

An Giang province

KEYWORDS

Management, teaching activities, primary school, decentralized management

LỜI CAM KẾT

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu trong công trình nghiên cứu này có xuất xứ rõ ràng Những kết luận mới về khoa học của công trình nghiên cứu này chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác

An Giang, ngày 30 tháng 11 năm 2019

Người thực hiện

Nguyễn Hùng Phong

MỤC LỤC

CHẤP NHẬN CỦA HỘI ĐỒNG i

LỜI CẢM TẠ ii

TÓM TẮT iii

ABSTRACT iv

LỜI CAM KẾT v

DANH SÁCH BẢNG, BIỂU ĐỒ ix

GIỚI THIỆU 1

1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI 1

2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 2

3 KHÁCH THỂ NGHIÊN CỨU 2

4 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU 2

5 CÂU HỎI NGHIÊN CỨU 2

6 NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU 2

7 PHẠM VI NGHIÊN CỨU 3

7.1 Nội dung nghiên cứu 3

7.2 Không gian nghiên cứu 3

7.3 Thời gian nghiên cứu 3

8 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 3

8.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận 3

8.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn 3

8.3 Phương pháp thống kê toán học 4

9 NHỮNG ĐÓNG GÓP CỦA ĐỀ TÀI 4

9.1 Về lý luận 4

9.2 Về thực tiễn 4

10 CẤU TRÚC CỦA LUẬN VĂN 5

Chương 1 6

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ 6

HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC 6

1.1 KHÁI QUÁT VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 6

1.1.1 Các khái niệm cơ bản của đề tài 6

1.1.2 Hoạt động dạy học ở trường tiểu học 12

1.1.3 Quản lý hoạt động dạy học ở trường tiểu học 18

1.1.4 Phân cấp quản lý, phân cấp quản lý trong quản lý hoạt động dạy ở tiểu học 28

1.1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động dạy học ở trường tiểu học 29

1.2 LƯỢC KHẢO VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 31

1.2.1 Các nghiên cứu ở nước ngoài 31

1.2.2 Các nghiên cứu trong nước 33

Tiểu kết Chương 1 36

Chương 2 37

THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC Ở CÁC 37

TRƯỜNG TIỂU HỌC HUYỆN THOẠI SƠN, TỈNH AN GIANG 37

2.1 KHÁI QUÁT QUÁ TRÌNH KHẢO SÁT THỰC TRẠNG 37

2.1.1 Mục đích khảo sát 37

2.1.2 Nội dung khảo sát 37

2.1.3 Đối tượng khảo sát 37

2.1.4 Công cụ khảo sát 37

2.1.5 Quy ước thang đo 38

2.2 KHÁI QUÁT ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU THỰC TRẠNG 38

2.2.1 Điều kiện tự nhiên, con người ở huyện Thoại Sơn 38

2.2.2 Khái quát giáo dục huyện Thoại Sơn 40

2.3 THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 42

2.3.1 Thực trạng hoạt động dạy học ở các trường tiểu học huyện Thoại Sơn, tỉnh An Giang 42

2.3.2 Thực trạng quản lý hoạt động dạy học ở các trường tiểu học huyện Thoại Sơn, tỉnh An Giang 48

2.4 CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC HUYỆN THOẠI SƠN, TỈNH AN GIANG 60

2.4.1 Mục tiêu và nội dung giáo dục 60

2.4.2 Đội ngũ giáo viên, cán bộ quản lý 60

2.4.3 Cơ sở vật chất và điều kiện phục vụ cho hoạt động dạy học 61

2.5 ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC HUYỆN THOẠI SƠN, TỈNH AN GIANG 61

2.5.1 Mặt mạnh 61

2.5.2 Mặt hạn chế 62

2.5.3 Nguyên nhân 63

Tiểu kết Chương 2 66

Chương 3 67

BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC 67

Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC HUYỆN THOẠI SƠN, 67

TỈNH AN GIANG 67

3.1 NGUYÊN TẮC ĐỀ XUẤT BIỆN PHÁP 67

3.1.1 Nguyên tắc đảm bảo tính hệ thống 67

3.1.2 Nguyên tắc đảm bảo tính kế thừa và phát triển 67

3.1.3 Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn 68

3.1.4 Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi 68

3.2 BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC HUYỆN THOẠI SƠN, TỈNH AN GIANG 68

3.2.1 Nâng cao nhận thức về đổi mới hoạt động dạy học cho cán bộ quản lý, giáo viên, học sinh 68

3.2.2 Hoàn thiện công tác quản lý nề nếp dạy của giáo viên 71

3.2.3 Cải tiến quản lý việc thực hiện đồng bộ đổi mới phương pháp dạy học với đổi mới kiểm tra đánh giá học sinh theo định hướng phát triển năng lực cho học sinh 73

3.2.4 Đổi mới hoạt động tự bồi dưỡng của giáo viên và công tác bồi dưỡng đội ngũ giáo viên của cán bộ quản lý nhà trường 79

3.2.5 Tăng cường cơ sở vật chất – thiết bị phục vụ dạy học 81

3.2.6 Đẩy mạnh công tác xã hội hóa giáo dục cho hoạt động dạy học 84

3.2.7 Phân cấp quản lý trong hoạt động dạy học ở tiểu học 86

3.3 MỐI QUAN HỆ GIỮA CÁC BIỆN PHÁP 88

3.4 KHẢO NGHIỆM TÍNH CẦN THIẾT VÀ TÍNH KHẢ THI CỦA CÁC BIỆN PHÁP 89

3.4.1 Mục đích khảo nghiệm 89

3.4.2 Đối tượng khảo nghiệm 89

3.4.2 Nội dung khảo nghiệm 89

3.4.2 Kết quả khảo nghiệm 90

Tiểu kết Chương 3 95

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 96

1 KẾT LUẬN 96

2 KHUYẾN NGHỊ 98

3 HẠN CHẾ 99

TÀI LIỆU THAM KHẢO 101

PHỤ LỤC 104

DANH SÁCH BẢNG, BIỂU ĐỒ

Bảng 1.1 - Phân phối chương trình cấp tiểu học 14 Bảng 2.1 - Nhận thức của giáo viên về tầm quan trọng của hoạt động dạy học 42 Bảng 2.2 - Mức độ thực hiện các nội dung hoạt động dạy học của giáo viên 44 Bảng 2.3 - Nhận thức của cán bộ quản lý, giáo viên về sự cần thiết của việc quản

lý các hoạt động dạy học 49 Bảng 2.4 - Thực trạng quản lý việc thực hiện chương trình, lập kế hoạch dạy học của giáo viên 51 Bảng 2.5 - Thực trạng quản lý việc thực hiện nề nếp dạy học của giáo viên 52 Bảng 2.6 - Thực trạng quản lý việc thực hiện đổi mới phương pháp giảng dạy của giáo viên 54 Bảng 2.7 - Thực trạng quản lý hoạt động kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh 56 Bảng 2.8 - Thực trạng quản lý sử dụng và bồi dưỡng đội ngũ giáo viên 57 Bảng 2.9 - Thực trạng quản lý cơ sở vật chất, thiết bị phục vụ cho hoạt động dạy học 59 Bảng 3.1 - Kết quả khảo nghiệm về sự cần thiết của các biện pháp 90 Bảng 3.2 - Kết quả khảo nghiệm về tính khả thi của các biện pháp 91 Biểu đồ 3.1 - Mức độ cần thiết và mức độ khả thi của các biện pháp quản lý hoạt động dạy học ở tiểu học 93

GIỚI THIỆU

1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Chủ trương đổi mới giáo dục và đào tạo của Đảng và Nhà nước là vấn

đề luôn được quan tâm và ưu tiên hàng đầu Tuy nhiên, ngày nay: Quản lý giáo dục và đào tạo còn nhiều yếu kém Đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục bất cập về chất lượng, số lượng và cơ cấu; một bộ phận chưa theo kịp yêu cầu đổi mới và phát triển giáo dục, thiếu tâm huyết, thậm chí vi phạm đạo đức nghề nghiệp Đầu tư cho giáo dục và đào tạo chưa hiệu quả Chính sách,

cơ chế tài chính cho giáo dục và đào tạo chưa phù hợp Cơ sở vật chất kỹ thuật còn thiếu và lạc hậu, nhất là ở vùng sâu, vùng xa, vùng đặc biệt khó khăn (Ban chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa XI, 2013)

Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng thể hiện rõ quan điểm về đổi mới giáo dục phổ thông, nâng cao chất lượng dạy học, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học, đẩy mạnh giao quyền tự chủ và trách nhiệm giải trình đối với các cơ sở giáo dục và đào tạo, (Bộ Giáo dục và Đào tạo, 2018) Như vậy việc quản lý hoạt động dạy học đạt hiệu quả trong nhà trường phổ thông

sẽ góp phần giải quyết các vấn đề đã nêu trong hướng dẫn

Trong công tác quản lý trường tiểu học việc quản lý hoạt động dạy học nhằm thúc đẩy quá trình hoạt động chuyên môn của nhà trường đáp ứng được mục tiêu nhiệm vụ năm học, mục tiêu do ngành đề ra là vô cùng quan trọng và gặp không ít những khó khăn Đặc biệt việc quản lý các hoạt động dạy học, đây là công việc quyết định đến sự thành bại của công tác thực hiện nhiệm vụ năm học, quyết định đến chất lượng giáo dục của nhà trường

Mặt khác việc quản lý hoạt động dạy học trong nhà trường tiểu học nó ảnh hưởng đến mọi hoạt động của nhà trường Tất cả các hoạt động dạy học của nhà trường đều liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp và phục vụ cho công tác chuyên môn Quản lý hoạt động dạy học có tác động trực tiếp tới chất lượng dạy của giáo viên và học tập của học sinh Chính vì lẽ đó, cán bộ quản lý phải

là hạt nhân chủ yếu trong việc ứng dụng các khoa học quản lý để vận dụng linh hoạt, năng động các biện pháp quản lý nhằm thực hiện mục tiêu giáo dục

Hiệu trưởng các trường tiểu học trong huyện chưa phát huy mạnh mẽ việc giao quyền, phân cấp quản lý trong công tác quản lý hoạt động dạy học của đơn vị cho cấp phó

Nhận thức của giáo viên, học sinh trong các trường tiểu học của huyện Thoại Sơn, tỉnh An Giang về hoạt động dạy học trong giai đoạn hiện nay còn hạn chế

Năng lực thực hiện một số nhiệm vụ trong hoạt động dạy học của cán

bộ quản lý và giáo viên huyện Thoại Sơn, tỉnh An Giang còn hạn chế

Từ những lý do nêu trên, tác giả chọn đề tài “Quản lý hoạt động dạy học ở các trường tiểu học huyện Thoại Sơn, tỉnh An Giang” để nghiên cứu

2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và khảo sát đánh giá thực trạng quản lý hoạt động dạy học ở các trường tiểu học; luận văn đề xuất các biện pháp quản

lý hoạt động dạy học góp phần nâng cao chất lượng hoạt động chuyên môn ở các trường tiểu học huyện Thoại Sơn, tỉnh An Giang

3 KHÁCH THỂ NGHIÊN CỨU

Quản lý hoạt động dạy học ở trường tiểu học

4 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

Biện pháp quản lý hoạt động dạy học ở các trường tiểu học huyện Thoại Sơn, tỉnh An Giang

5 CÂU HỎI NGHIÊN CỨU

5.1 Thực trạng công tác quản lý hoạt động dạy học ở các trường tiểu học

huyện Thoại Sơn, tỉnh An Giang thời gian vừa qua đã diễn ra và đạt được kết quả, hạn chế và nguyên nhân như thế nào ?

5.2 Những biện pháp có thể góp phần nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động

dạy học ở các trường tiểu học huyện Thoại Sơn, tỉnh An Giang thời gian tới là

gì ?

6 NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU

6.1 Nghiên cứu cơ sở lý luận về quản lý hoạt động dạy học ở trường tiểu học

huyện Thoại Sơn, tỉnh An Giang

6.2 Khảo sát, đánh giá thực trạng quản lý hoạt động dạy học ở các trường tiểu

học huyện Thoại Sơn, tỉnh An Giang

6.3 Đề xuất biện pháp quản lý hoạt động dạy học ở các trường tiểu học huyện

Thoại Sơn, tỉnh An Giang

7 PHẠM VI NGHIÊN CỨU

7.1 Nội dung nghiên cứu

Nghiên cứu thực trạng và đề xuất biện pháp quản lý hoạt động dạy học

ở các trường tiểu học huyện Thoại Sơn, tỉnh An Giang

Chủ thể quản lý là cán bộ quản lý trường tiểu học trên địa bàn huyện Thoại Sơn, tỉnh An Giang

Đề tài giới hạn nghiên cứu về quản lý hoạt động dạy học của giáo viên

7.2 Không gian nghiên cứu

Đề tài được triển khai nghiên cứu tại 5 trường tiểu học trên địa bàn huyện Thoại Sơn, gồm: Trường Tiểu học B Vĩnh Chánh, Trường Tiểu học A Vĩnh Khánh, Trường Tiểu học B Vĩnh Khánh, Trường Tiểu học A Vĩnh Trạch, Trường Tiểu học A Vĩnh Chánh

7.3 Thời gian nghiên cứu

Số liệu khảo sát được thu thập từ năm học 2017 – 2018 đến năm học

2018 – 2019

8 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

8.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận

Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận sử dụng các phương pháp: phân tích, tổng hợp, khái quát hoá những vấn đề lý luận cơ bản của đề tài;

sử dụng các phương pháp đọc tài liệu liên quan đến quản lý hoạt động dạy học ở trường tiểu học để hiểu đầy đủ chủ trương của Đảng, Nhà nước và ngành giáo dục – đào tạo về lĩnh vực này trong thời gian qua

8.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn nhằm thu thập các các thông tin thực tiễn để xây dựng cơ sở thực tiễn của đề tài Sử dụng các phương pháp:

8.2.1 Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi

Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi nhằm tìm hiểu thực trạng hoạt động dạy học ở các trường tiểu học huyện Thoại Sơn, tỉnh An Giang; để khảo

sát sự cần thiết và tính khả thi của các biện pháp đề xuất Cụ thể là:

- Phiếu trưng cầu ý kiến chính thức dành cho cán bộ quản lý, giáo viên

là các câu hỏi gồm 4 lựa chọn Cán bộ quản lý, giáo viên đánh dấu X vào nội dung tương ứng theo nhận thức, kinh nghiệm của mình

8.2.2 Phương pháp nghiên cứu hồ sơ quản lý

Nghiên cứu các văn bản, quy chế, quy định, tài liệu hướng dẫn về hoạt động dạy học ở trường tiểu học do Bộ Giáo dục và Đào tạo, Sở Giáo dục và Đào tạo An Giang, Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Thoại Sơn ban hành; các văn bản liên quan đến hoạt động dạy học ở trường tiểu học, quản lý hoạt động dạy học ở trường tiểu học của Bộ Giáo dục và Đào tạo, Sở Giáo dục và Đào tạo An Giang, Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Thoại Sơn; các sản phẩm, hồ sơ quản lý hoạt động dạy học ở trường tiểu học của hiệu trưởng như:

kế hoạch, quy chế, văn bản hướng dẫn hoạt động dạy học ở trường tiểu học,…

tại các trường tiểu học

8.2.3 Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia

Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia dùng để hỏi một số chuyên gia về quản lý hoạt động dạy học ở trường tiểu học Bởi vì họ có thể đưa ra một số ý kiến, bàn luận về quản lý hoạt động dạy học ở trường tiểu học và họ có thể biết rõ về kết quả đạt được của các biện pháp mà tác giả đề tài đề xuất Từ đó

giúp tác giả điều chỉnh hoặc thay thế biện pháp đề xuất

8.3 Phương pháp thống kê toán học

Phương pháp thống kê toán học ở đề tài này là việc tác giả xử lý số liệu thu thập qua khảo sát bằng các công cụ toán học

Đề xuất các biện pháp nâng cao chất lượng quản lý hoạt động dạy học ở các trường tiểu học huyện Thoại Sơn, tỉnh An Giang đảm bảo tính khoa học, tính khả thi và phù hợp với điều kiện thực tế địa phương

10 CẤU TRÚC CỦA LUẬN VĂN

Luận văn ngoài phần giới thiệu, kết luận, khuyến nghị, hạn chế và danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục; nội dung luận văn gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động dạy học ở trường tiểu học

Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động dạy học ở các trường tiểu học huyện Thoại Sơn, tỉnh An Giang

Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động dạy học ở các trường tiểu học huyện Thoại Sơn, tỉnh An Giang

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC

1.1 KHÁI QUÁT VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

1.1.1 Các khái niệm cơ bản của đề tài

1.1.1.1 Quản lý, quản lý nhà trường

Quản lý là sự tác động có định hướng và tổ chức của chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý bằng các phương thức nhất định để đạt những mục tiêu nhất định (Học viện chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, 2018)

Theo Từ điển Tiếng Việt: Quản lý là sự trông coi, giữ gìn theo những yêu cầu nhất định, là tổ chức và điều khiển các hoạt động theo những yêu cầu nhất định (Hoàng Phê, Vũ Xuân Lương, Hoàng Thị Hiền Linh, Phạm Thị Thùy, Đào Thị Minh Thu, & Đặng Thanh Hòa, 2010)

Theo Taylor: Quản lý là biết được chính xác điều bạn muốn người khác làm và sau đó hiểu được rằng họ đã hoàn thành công việc một cách tốt nhất, rẻ nhất (Nguyễn Thị Doan, 1996)

Theo tác giả Nguyễn Lộc: Quản lý là quá trình lập kế hoạch, tổ chức, lãnh đạo, kiểm tra công việc của các thành viên trong tổ chức và sử dụng mọi nguồn lực sẵn có của tổ chức để đạt những mục tiêu của tổ chức (Nguyễn Lộc, 2010)

Quản lý là hoạt động có ý thức của con người nhằm định hướng, tổ chức, sử dụng các nguồn lực và phối hợp hành động của một nhóm người hay một cộng đồng người để đạt được các mục tiêu đề ra một các hiệu quả nhất (Trần Khánh Đức, 2010)

Ngày nay, theo ý kiến tác giả đề tài thì quản lý là sự tác động có định hướng và tổ chức của người đứng đầu cơ quan, đơn vị đến nhân viên cấp dưới của mình bằng các phương thức nhất định để đạt những mục tiêu nhất định trong môi trường thay đổi Môi trường thay đổi có thể được hiểu là sự chuyển biến tích cực hay tiêu cực xảy ra xung quanh chúng ta hay trong một tổ chức

Quản lý nhà trường là quá trình tác động có mục đích, có định hướng,

có tính kế hoạch của các chủ thể quản lý (đứng đầu là hiệu trưởng nhà trường) đến các đối tượng quản lý (giáo viên, cán bộ nhân viên, người học, các bên liên quan…) và huy động, sử dụng đúng mục đích, có hiệu quả các nguồn lực

nhằm thực hiện sứ mệnh của nhà trường đối với hệ thống giáo dục và đào tạo, với cộng đồng và xã hội nhằm thực hiện mục tiêu giáo dục đã xác định trong một môi trường luôn luôn biến động (Bùi Minh Hiền, Nguyễn Vũ Bích Hiền, 2018)

Quản lý nhà trường là tổ chức hoạt động dạy học Có tổ chức được hoạt động dạy học, thực hiện được các tính chất của nhà trường phổ thông Việt Nam xã hội chủ nghĩa mới quản lý được giáo dục, tức là cụ thể hóa đường lối giáo dục của Đảng và biến đường lối đó thành hiện thực, đáp ứng yêu cầu của nhân dân, của đất nước (Phạm Minh Hạc, 1986)

Quản lý nhà trường là thực hiện đường lối giáo dục của Đảng trong phạm vi trách nhiệm của mình, tức là đưa nhà trường vận hành theo nguyên lý giáo dục, để tiến tới mục tiêu giáo dục, mục tiêu đào tạo đối với ngành giáo dục, đối với thế hệ trẻ và từng học sinh (Trần Kiểm, 1990)

Quản lý nhà trường là quản lý hoạt động dạy và học tức là làm sao đưa hoạt động đó từ trạng thái này sang trạng thái khác để tiến tới mục tiêu giáo dục (Nguyễn Ngọc Quang, 1989)

Quản lý trường học là hoạt động của các cơ quan quản lý nhằm tập hợp

và tổ chức các hoạt động của giáo viên, học sinh và các lực lượng giáo dục khác, cũng như huy động tối đa các nguồn lực giáo dục để nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo trong nhà trường (Phạm Viết Vượng, 2000)

Theo tác giả đề tài thì quản lý nhà trường là việc mà hiệu trưởng dùng quyền hạn của mình để chỉ đạo thực hiện nhiệm vụ chính trị do Đảng và Nhà nước giao nhằm đạt mục tiêu giáo dục Nói theo cách hẹp hơn thì quản lý nhà trường là việc hiệu trưởng sử dụng các nghiệp vụ quản lý để đưa nhà trường càng ngày càng phát triển mọi mặt về các hoạt động giáo dục

1.1.1.2 Chức năng quản lý

Chức năng quản lý là những lĩnh vực, những phương diện hoạt động cơ bản mà các nhà quản lý phải thực hiện trong các loại hình tổ chức khác nhau như nhà nước, tổ chức sản xuất, tổ chức kinh doanh, (Bộ Giáo dục và Đào tạo, 2014)

Bốn chức năng quản lý chủ yếu, cơ bản gồm kế hoạch hóa (planning),

tổ chức (organizing), chỉ đạo – lãnh đạo (leading) và kiểm tra (controlling) (Nguyễn Bách Thắng, 2015)

Còn chức năng quản lý của hiệu trưởng trường tiểu học là:

Chức năng kế hoạch hoá: Chức năng lập kế hoạch là quá trình xác định các mục tiêu phát triển của nhà trường và quyết định những biện pháp tốt nhất

để thực hiện mục tiêu đó Đây là chức năng quan trọng cho nên người hiệu trưởng cần phải hoạch định được các mục tiêu phát triển, nhiệm vụ đào tạo và

kế hoạch nâng cao chất lượng của trường theo mục tiêu ngành giáo dục đào tạo

Chức năng tổ chức thực hiện: Chức năng tổ chức là quá trình phân phối và sắp xếp nguồn nhân lực theo những cách thức nhất định để đảm bảo thực hiện tốt các mục tiêu đã đề ra Hiệu trưởng phải biết thiết lập bộ máy tốt, xây dựng mối quan hệ hữu cơ, tác động lẫn nhau, phối hợp chặt chẽ giữa các

bộ phận trong nhà trường thành một hệ thống vận động một cách đồng bộ Hiệu trưởng có định hướng thành lập các hội đồng chuyên môn, hội đồng thi đua khen thưởng, hội đồng kỷ luật gồm những người thạo việc, công tâm Khi thực hiện chức năng này, hiệu trưởng cần chú ý đến nguyên tắc tập trung dân chủ và nguyên tắc năng lực và sở trường

Chức năng chỉ đạo: Chức năng chỉ đạo là quá trình tác động ảnh hưởng tới hành vi, thái độ của những người khác nhằm đạt tới các mục tiêu với chất lượng cao Với vai trò là thủ trưởng đơn vị người hiệu trưởng hướng dẫn, vạch ra những phương thức cụ thể, liên kết giữa các cá nhân và các bộ phận để tạo sự đồng bộ trong việc thực hiện mục tiêu, kế hoạch

Chức năng kiểm tra: Chức năng kiểm tra là quá trình đánh giá và điều chỉnh nhằm đảm bảo cho các hoạt động đạt tới các mục tiêu của tổ chức Kiểm tra nhằm giúp cho hiệu trưởng nắm được tình hình thực hiện kế hoạch, theo dõi việc thực hiện kế hoạch giảng dạy, chương trình và nội dung quy định để kịp thời điều chỉnh hoặc có biện pháp để thực hiện tốt nhiệm vụ (Bộ Giáo dục và Đào tạo, 2014)

1.1.1.3 Hoạt động dạy học

Hoạt động dạy học là quá trình giáo viên tiến hành các thao tác có tổ chức, có định hướng và học sinh bằng hoạt động của bản thân, từng bước có năng lực tư duy và năng lực hành động với mục đích chiếm lĩnh các giá trị tinh thần, các hiểu biết, các kĩ năng, các giá trị văn hóa mà nhân loại đã đạt được để trên cơ sở đó có khả năng giải quyết được các yêu cầu thực tế đặt ra trong toàn bộ cuộc sống của mỗi học sinh (Dương Trần Bình, 2015)

Kết quả là chất lượng học tập, tu dưỡng của học sinh do mục tiêu đề ra Hoạt động dạy học cũng như các hoạt động khác trong xã hội đều chịu sự tác động của yếu tố môi trường

Sơ đồ 1.1: Mối quan hệ giữa các thành tố cấu trúc của hoạt động dạy học

Qua sơ đồ 1.1 cho thấy: Các thành tố cấu trúc của hoạt động dạy học

có mối quan hệ tương tác lẫn nhau, bổ sung cho nhau trong sự tác động của môi trường tự nhiên, xã hội Nếu tác động tốt vào mối quan hệ đó, nó sẽ là cơ

sở và là điều kiện để tăng thêm hiệu quả của hoạt động dạy học, nâng cao chất lượng giáo dục Mối quan hệ giữa các thành tố cấu trúc của hoạt động dạy học được phản ánh trong quá trình dạy học, với vai trò điều khiển của thầy và hoạt động của trò Hoạt động dạy học bao gồm hoạt động dạy và hoạt động học, đó

là hai mặt không thể tách rời, chúng luôn tác động lẫn nhau, quy định lẫn nhau trong một quá trình thống nhất Quá trình dạy học thực chất là sự thể hiện toàn bộ hoạt động có chủ định, có kế hoạch của thầy và trò, làm cho trò nắm vững kiến thức về tự nhiên - xã hội một cách có hệ thống qua đó hình thành kĩ năng, kĩ xảo, thói quen, hành động (Dương Trần Bình, 2015)

Hoạt động dạy và hoạt động học có mối quan hệ chặt chẽ với nhau, thể hiện ở mối quan hệ tương tác giữa các thành tố: mục tiêu, nhiệm vụ dạy học, hoạt động dạy và học của thầy và trò, nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức, phương tiện dạy học, kết quả dạy học Phân tích mối quan hệ giữa hoạt

Môi trường tự nhiên, xã hội

động dạy và hoạt động học, có thể kết luận: Hoạt động học trong đó có hoạt động nhận thức của học sinh giữ vai trò quyết định kết quả dạy học, do vậy để hoạt động học có kết quả tốt thì trước tiên phải coi trọng vai trò chủ đạo của giáo viên, giáo viên phải nắm vững quy luật nhận thức “Từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng, từ tư duy trừu tượng đến thực tiễn” (Lênin), tổ chức tối ưu hoạt động cộng tác của dạy và học, thực hiện tốt các chức năng của dạy và học, đảm bảo mối liên hệ thường xuyên, bền vững Như thế, muốn nâng cao mức độ khoa học của việc dạy học trong nhà trường thì hiệu trưởng phải đặc biệt chú ý hoàn thiện hoạt động dạy của giáo viên, chuẩn bị cho họ

có khả năng hình thành và phát triển ở học sinh các phương pháp, cách thức phát hiện lại các thông tin học tập Đây là khâu cơ bản để tiếp tục hoàn thiện

tổ chức hoạt động học của học sinh (Trường Cán bộ quản lý giáo dục Thành phố Hồ Chí Minh, 2010)

Theo quan niệm hiện đại, hoạt động dạy học cần thiết xem xét trên ba phương diện chính sau:

Về phương diện xã hội - lịch sử, hoạt động dạy học là quá trình, kết quả của sự tái sản xuất và phát triển những giá trị kinh nghiệm xã hội cơ bản,

có chọn lọc, ở từng cá nhân thuộc những thế hệ học sinh nhất định để thực hiện những chức năng phát triển cá nhân và cộng đồng

Về phương diện tâm sinh lý, hoạt động dạy học là hình thức phổ biến của sự phát triển cá nhân và cộng đồng Mỗi cá nhân trong bất kỳ xã hội nào cũng đều đồng thời phát triển dưới hai hình thức: hình thức cá biệt, đặc thù, của riêng cá nhân học sinh, do gen và môi trường hoạt động cá nhân của người đó quy định; hình thức phổ biến, chung cho cả thế hệ hoặc vài thế hệ người thuộc cộng đồng nhất định - tức là dạy học của cộng đồng đó

Về mặt sư phạm, hoạt động dạy học chính là việc gây ảnh hưởng có chủ định đến hành vi học tập và quá trình học tập của học sinh, tạo ra môi trường và những điều kiện để học sinh duy trì việc học, cải thiện hiệu quả chất lượng học tập, kiểm soát quá trình và kết quả học tập của họ

Từ sự phân tích trên có thể hiểu: Hoạt động dạy học trong nhà trường bao gồm hoạt động dạy của thầy và hoạt động học của trò Hai hoạt động này luôn thâm nhập và tương tác với nhau Trong đó, thầy đóng vai trò chủ đạo, tổ chức, điểu khiển hoạt động học của học sinh, học sinh đóng vai trò chủ động, tích cực, sáng tạo chiếm lĩnh tri thức, kĩ năng, kĩ xảo, phát triển năng lực dưới

sự hướng dẫn của thầy, nhằm hình thành nhân cách theo mục tiêu giáo dục của nhà trường

Hoạt động dạy học ở trường tiểu học giữ vị trí trung tâm trong các hoạt động giáo dục khác trong nhà trường tiểu học Hoạt động dạy học còn là hoạt động đặc thù của nhà trường tiểu học, nó được quy định bởi đặc thù lao động

sư phạm của người giáo viên Vì vậy, nó cũng quy định tính đặc thù của công tác quản lý nhà trường nói chung và quản lý hoạt động dạy học nói riêng

1.1.1.4 Quản lý hoạt động dạy học

Quản lý hoạt động dạy học là quá trình cán bộ quản lý xác lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo, giám sát, kiểm tra hoạt động dạy của giáo viên và hoạt động học của học sinh nhằm đạt mục tiêu đề ra Trong toàn bộ quá trình quản lý nhà trường thì quản lý hoạt động dạy học của cán bộ quản lý cấp phòng và cấp trường là hoạt động cơ bản, nó chiếm thời gian và công sức rất lớn, bởi vì nhiệm vụ hàng đầu của quản lý hoạt động dạy học là quản lý có hiệu quả các thành tố cấu trúc của hoạt động dạy học, cần phải tạo điều kiện

và tác động cho sự cộng tác tối ưu giữa giáo viên và học sinh nhằm xác định đúng mục tiêu, lựa chọn nội dung phù hợp kế hoạch, áp dụng hài hòa các phương pháp, tận dụng các phương tiện và điều kiện hiện có, tổ chức linh hoạt các hình thức dạy học, tìm ra phương thức kiểm tra - đánh giá kết quả dạy học đáng tin cậy (Dương Trần Bình, 2015)

Quản lý hoạt động dạy học là quản lý việc chấp hành các quy định (điều lệ, quy chế, nội quy, ) về hoạt động giảng dạy của giáo viên và hoạt động học tập của học sinh, đảm bảo cho hoạt động đó được tiến hành tự giác,

có nề nếp, có chất lượng và hiệu quả cao

Quản lý hoạt động dạy học là một hệ thống những tác động có mục đích, có kế hoạch, hợp quy luật của chủ thể quản lý tới khách thể quản lý trong quá trình dạy học nhằm đạt được mục tiêu đề ra

Ở trường tiểu học, giáo viên phải dạy toàn diện các môn học, đòi hỏi cán bộ quản lý cấp phòng và cấp trường không những là người có phẩm chất đạo đức tốt mà còn phải có năng lực chuyên môn và năng lực quản lý tốt để làm gương cho cán bộ, giáo viên về phẩm chất đạo đức, giúp đỡ giáo viên về chuyên môn, quản lý có hiệu quả các hoạt động của nhà trường

Cán bộ quản lý cấp phòng và cấp trường quản lý trường tiểu học phải thể hiện hai vai trò người giáo viên và nhà quản lý Vì vậy, cán bộ quản lý cấp phòng và cấp trường cần biết những kĩ năng nhất định của giáo viên và những

kĩ năng của nhà quản lý Ta cần phải nhấn mạnh các kĩ năng của nhà quản lý,

vì đấy là sự khác biệt của cán bộ quản lý cấp phòng và cấp trường so với giáo viên

Quản lý hoạt động dạy học thực chất là những tác động của chủ thể quản lý vào quá trình dạy học (được tiến hành bởi tập thể giáo viên và học sinh, với sự hỗ trợ đắc lực của các lực lượng xã hội) nhằm góp phần hình thành và phát triển toàn diện nhân cách học sinh theo mục tiêu đào tạo của nhà trường (Trường Cán bộ quản lý giáo dục Thành phố Hồ Chí Minh, 2010)

Như vậy quản lý hoạt động dạy học là những tác động của hiệu trưởng vào quá trình dạy học (được tiến hành bởi tập thể giáo viên và học sinh, với

sự hỗ trợ đắc lực của các lực lượng xã hội) nhằm góp phần hình thành và phát triển toàn diện nhân cách học sinh theo mục tiêu đào tạo của nhà trường

1.1.2 Hoạt động dạy học ở trường tiểu học

1.1.2.1 Trường tiểu học trong hệ thống giáo dục quốc dân

Nhà trường thuộc hệ thống giáo dục quốc dân được quy định tại khoản

1 điều 16 Nghị định 75/2006/NĐ-CP ngày 02/8/2006, quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật giáo dục như sau:

Nhà trường thuộc hệ thống giáo dục quốc dân gồm: trường mẫu giáo, trường mầm non, trường tiểu học, trường trung học cơ sở, trường trung học phổ thông, trường phổ thông có nhiều cấp học, trường trung cấp, trường cao đẳng, trường đại học

Vị trí, vai trò của trường tiểu học theo Điều lệ Trường tiểu học (Thông

tư số 41/2010/TT-BGDĐT ngày 30/12/2010 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo về ban hành Điều lệ Trường tiểu học) và thông tư số 50/2012/TT-BGDĐT ngày 18/12/2012 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo về sửa đổi,

bổ sung điều 40; bổ sung điều 40a của thông tư số 41/2010/TT- BGDĐT ngày 30/12/2010 của Bộ trưởng Bộ Bộ Giáo dục và Đào tạo về ban hành Điều lệ Trường tiểu học:

Điều 2 Điều lệ Trường tiểu học quy định: Trường tiểu học là cơ sở giáo dục phổ thông của hệ thống giáo dục quốc dân, có tư cách pháp nhân, có tài khoản và con dấu riêng

1.1.2.2 Mục tiêu của hoạt động dạy học ở trường tiểu học

Mục tiêu dạy học cấp tiểu học nhằm hình thành cho học sinh có những hiểu biết cơ bản và cần thiết về tự nhiên, xã hội và con người Thông qua các môn học Tiếng Việt, Toán, Tự nhiên - Xã hội nhằm rèn luyện cho học sinh có các kĩ năng cơ bản về nghe, đọc, nói, viết và tính toán phù hợp cấp tiểu học Qua môn Thể dục hình thành thói quen rèn luyện thân thể và giữ gìn vệ sinh

cá nhân và môi trường học tập sinh sống, có hiểu biết ban đầu về hát, múa, âm nhạc, mỹ thuật,… (Bộ Giáo dục và Đào tạo, 2010)

Mục tiêu của hoạt động dạy học là hình thành và phát triển nhân cách, năng lực của người học Chính vì hoạt động dạy và học có chung mục tiêu cho nên hoạt động dạy và học luôn tương tác trong mối quan hệ cung - cầu, nhân - quả, Không thể nói đơn giản thầy hay trò đóng vai trò chủ động hay thụ động

Mục tiêu của hoạt động dạy học ở trường tiểu học là giúp học sinh nắm được kiến thức các môn học và hoạt động giáo dục ở cấp tiểu học, giúp học sinh hình thành và phát triển nhân cách, năng lực của học sinh ở cấp tiểu học theo quy định Học sinh biết tự phục vụ, tự quản; hợp tác; tự học và giải quyết vấn đề Học sinh biết chăm học, chăm làm; tự tin, trách nhiệm; trung thực, kỉ luật; đoàn kết, yêu thương Những biểu hiện, nội dung về năng lực và phẩm chất của học sinh tiểu học được quy định tại thông tư số 03/VBHN-BGDĐT ngày 29/8/2016 của Bộ Giáo dục và Đào tạo, ban hành quy định đánh giá học sinh tiểu học (Bộ Giáo dục và Đào tạo, 2016)

1.1.2.3 Nội dung hoạt động dạy học ở trường tiểu học

Nhiệm vụ học tập đưa đến cho trẻ em dưới hình thức một việc làm Nhiệm vụ học tập chỉ nhằm tạo ra sản phẩm giáo dục là nơi định hình một năng lực mới được hình thành (Bộ Giáo dục và Đào tạo, 2006)

Hoạt động dạy học đối với các trường, lớp dạy học 1 buổi/ngày: thời lượng tối đa 5 tiết/buổi, tối thiểu 5 buổi/tuần Nội dung hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp (4 tiết/tháng) thực hiện tích hợp các nội dung giáo dục Âm nhạc, Mĩ thuật, Thủ công/Kĩ thuật phù hợp điều kiện thực tế địa phương và nhà trường (truyền thống văn hóa, nghề nghiệp địa phương; năng lực giáo viên và thiết bị dạy học của nhà trường)

Hoạt động dạy học đối với trường, lớp dạy học 2 buổi/ngày: thời lượng tối đa 7 tiết/ngày Cán bộ quản lý cấp phòng và cấp trường và giáo viên chủ động xây dựng kế hoạch dạy học 2 buổi/ngày trên cơ sở đảm bảo các yêu cầu: Thực hiện đầy đủ nội dung chương trình dạy học các môn chính khóa (như lớp 1 buổi/ngày); Thời gian buổi thứ hai sẽ tổ chức các hoạt động tự học cho học sinh có hướng dẫn của giáo viên; bồi dưỡng học sinh năng khiếu; dạy học các môn học tự chọn (Tiếng Anh, Tin học); tổ chức các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp, câu lạc bộ, hoạt động ngoại khóa…

Nội dung dạy học tiểu học hiện hành được cấu trúc theo hai giai đoạn học tập gồm có:

- Mục tiêu và kế hoạch dạy học tiểu học

- Chương trình từng môn học, nội dung chủ yếu của từng lớp

Các yêu cầu cơ bản cần đạt đối với học sinh tiểu học từng lớp Nội dung chương trình không áp dụng cứng nhắc mà được vận dụng linh hoạt theo đặc điểm từng vùng miền và từng đối tượng học sinh

Bảng 1.1 - Phân phối chương trình cấp tiểu học

Nội dung dạy học ở tiểu học được chia làm 2 giai đoạn: Lớp 1, 2, 3 có

6 môn học bắt buộc đó là: Tiếng Việt, Toán, Đạo đức, Tự nhiên và Xã hội, Nghệ thuật (Mĩ thuật, Thủ công, Âm nhạc), Thể dục; Lớp 4, 5 có 8 môn học bắt buộc đó là: Tiếng Việt, Toán, Đạo đức, Khoa học, Lịch sử, Địa lí, Nghệ thuật (Mĩ thuật, Thủ công, Âm nhạc), Thể dục Riêng môn tự chọn được chỉ đạo dạy học với 2 môn Ngoại ngữ (Anh văn, Tiếng Hoa, Pháp văn,…) và Tin học; Mỗi lớp có 1 tiết sinh hoạt tập thể lớp trong tuần, để học sinh làm quen cách tổ chức sinh hoạt cho tổ, nhóm và lớp trong học tập

1.1.2.4 Phương pháp, hình thức tổ chức hoạt động dạy học ở trường tiểu học

a) Phương pháp dạy học ở tiểu học

Với kinh nghiệm giảng dạy và quản lý được 10 năm, tác giả đã tổng hợp được một số phương pháp dạy học cơ bản ở tiểu học như sau:

- Nhóm phương pháp dùng lời

- Phương pháp nêu vấn đề

- Phương pháp trực quan (quan sát, trình bày trực quan)

- Phương pháp thông báo - tái hiện

- Phương pháp biểu mẫu - bắt chước

- Phương pháp thực hành

- Phương pháp kiểm tra đánh giá kết quả dạy học

Những yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học ở tiểu học: Đổi mới phương pháp dạy học là nội dung hết sức quan trọng trong việc nâng cao chất lượng dạy học hiện nay Đổi mới phương pháp dạy học là đổi mới cách tiến hành các phương pháp, đổi mới các phương tiện và hình thức triển khai phương pháp trên cơ sở khai thác triệt để ưu điểm của các phương pháp cũ và vận dụng linh hoạt một số phương pháp mới nhằm phát huy tối đa tính tích cực, chủ động và sáng tạo của người học Như vậy mục đích của đổi mới phương pháp dạy học là làm cho học sinh phải thực sự tích cực, chủ động tự giác, luôn tìm tòi, suy nghĩ và sáng tạo trong quá trình lĩnh hội tri thức

b) Hình thức tổ chức hoạt động dạy học ở trường tiểu học

Có thể khái quát hình thức tổ chức hoạt động dạy học ở trường tiểu học gồm: Hình thức dạy học tiết học và hình thức dạy học ngoài thực địa

Hình thức dạy học tiết học là hình thức tổ chức dạy học cơ bản, có nhiều khía cạnh tích cực Nó đáp ứng tốt nhất những yêu cầu của giáo dục và tâm lý học, những yêu cầu này xuất phát từ quy luật của quá trình lĩnh hội tài liệu học tập

Một số hình thức tổ chức dạy học tiết học:

Dạy học cá nhân là hình thức giáo viên dạy trực tiếp cho một cá nhân hoặc giáo viên có thể sử dụng tài liệu, các phương tiện dạy học để giao việc

cụ thể cho học sinh

Dạy học theo nhóm là hình thức tổ chức dạy học hợp tác, qua đó học sinh được tổ chức để chia sẻ những hiểu biết của mình và đối chiếu sự hiểu biết của mình với bạn học

Dạy học cả lớp là hình thức tổ chức dạy học mà đối tượng tiếp nhận kiến thức là toàn bộ học sinh trong lớp học

Dạy học ngoài lớp là hình thức tổ chức dạy học sinh động, tạo hứng thú học tập cho học sinh Ví dụ như tổ chức cho học sinh ra ngoài quan sát các sự vật hiện tượng để học sinh tiếp thu các kiến thức một cách tốt hơn

Chúng ta cần vận dụng các hình thức tổ chức dạy học phù hợp điều kiện của nhà trường cũng như năng lực tiếp thu của học sinh

Một số kỹ thuật dạy học hiện đại:

- Động não: Giáo viên dẫn nhập vào chủ đề và xác định rõ một vấn đề, học sinh đưa ra ý tưởng của mình rồi lựa chọn sơ bộ các suy nghĩ theo khả năng ứng dụng rồi đánh giá và rút ra kết luận hành động

- Kỹ thuật 635: Mỗi nhóm 6 học sinh, mỗi học sinh viết ra 3 ý kiến trên một tờ giấy trong vòng 5 phút về cách giải quyết một vấn đề và tiếp tục chuyển cho học sinh bên cạnh Tiếp tục như vậy cho đến khi tất cả học sinh đều viết hết ý kiến của mình, có thể lặp lại vòng khác Sau khi thu thập ý kiến thì tiến hành thảo luận, đánh giá các ý kiến

- Kỹ thuật tia chớp (Dùng trong thảo luận nhóm): Lần lượt từng học sinh nói suy nghĩ của mình về một câu hỏi thảo luận (Mỗi học sinh chỉ nói ngắn gọn 1, 2 câu ý kiến của mình) và chỉ thảo luận khi mọi người nói xong ý kiến

- Kỹ thuật khăn trải bàn (hoạt động theo nhóm 4 học sinh): Mỗi học sinh ngồi vào một vị trí như hình bên dưới:

Ý KIẾN CHUNG CỦA NHÓM VỀ CHỦ ĐỀ

Bốn học sinh tập trung vào câu hỏi hoặc chủ đề, mỗi học sinh viết vào

ô câu trả lời hoặc ý kiến của mình về một chủ đề Mỗi cá nhân làm việc độc lập trong khoảng thời gian vài phút Khi tất cả học sinh đều đã xong, chia sẻ

và thảo luận các câu trả lời Viết những ý kiến chung của cả nhóm vào ô giữa tấm khăn trải bàn

- Kỹ thuật các mảnh ghép là hình thức học tập hợp tác kết hợp giữa cá nhân, nhóm và liên kết giữa các nhóm nhằm giải quyết một nhiệm vụ phức tạp (có nhiều chủ đề), kích thích sự tham gia tích cực của học sinh, nâng cao vai trò của cá nhân trong quá trình hợp tác (Không chỉ hoàn thành nhiệm vụ ở vòng 1 mà còn phải truyền đạt lại kết quả vòng 1 và hoàn thành nhiệm vụ ở vòng 2)

- Phương pháp bàn tay nặn bột:

Phương pháp bàn tay nặn bột là phương pháp dạy học, dẫn dắt học sinh

đi từ chưa biết đến biết theo một phương pháp mới mẻ là để học sinh tiếp xúc với hiện tượng, sau đó giúp các em giải thích bằng cách tự mình tiến hành quan sát qua thực nghiệm Phương pháp này giúp các em không chỉ nhớ lâu,

mà còn hiểu rõ câu trả lời mình tìm được Qua đó, học sinh sẽ hình thành khả năng suy luận theo phương pháp nghiên cứu từ nhỏ và hình thành tác phong, phương pháp làm việc khi trưởng thành

Một số kĩ thuật đánh giá trong dạy học ở tiểu học có thể sử dụng là: Quan sát, vấn đáp nhanh, đánh giá sản phẩm của học sinh, bài tập trắc

nghiệm, bài thực hành

1.1.2.5 Đặc điểm hoạt động dạy học tiểu học

Cấp tiểu học là cấp học đầu tiên của hệ thống giáo dục phổ thông, phương pháp dạy học tiểu học bắt đầu dạy theo phương pháp nhà trường gồm nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức Bắt đầu cách dạy theo tiếp cận sư phạm tương tác (Bộ Giáo dục và Đào tạo, 2006)

Việc dạy tại một lớp tiểu học cũng có nhiều thuận lợi nhưng cũng có không ít hạn chế Thuận lợi, dạy một lớp cấp tiểu học sẽ giúp giáo viên nắm vững hơn tình hình học tập, khả năng, năng lực học tập của học sinh qua các môn học Nhưng hạn chế là giáo viên phải mất nhiều thời gian nghiên cứu nội dung các môn học, bao quát nhiều môn học trước khi lên lớp Trong khi sở trường, năng lực của mỗi giáo viên lại có hạn

Trên thực tế, có nhiều trường đã phân công giáo viên tiểu học nhiều năm liền chỉ dạy cố định có một khối lớp Từ đó, giáo viên có điều kiện nghiên cứu sâu chuyên môn học khối lớp đó, nhưng cũng có hạn chế về việc

nắm vững kiến thức liên thông toàn cấp tiểu học (lớp 1, 2, 3, 4, 5) Ngày nay, với điều kiện cơ sở vật chất phát triển, nhiều trường tiểu học đã tổ chức hoạt động dạy học 2 buổi/ngày Từ đó, đã xuất hiện một số giáo viên dạy môn chuyên (Nghệ thuật) và Thể dục, cùng với các môn tự chọn (Tiếng Anh và Tin học) nhằm giảm áp lực công việc cho giáo viên tiểu học

Tiểu học là cấp học đặc trưng có nhiều hình thức hoạt động học tập, đa dạng các phương pháp dạy học,… do đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi quy định Giáo viên tiểu học nếu xác định được động cơ học tập và tâm lý của trẻ thì vấn đề của giáo dục tiểu học chỉ còn là phương pháp Giáo viên tiểu học phải

là người thầy tổng hợp của nhiều lĩnh vực: nhà khoa học, nhà sư phạm, nhà tâm lý, nghệ sĩ,… biết tổ chức cuộc chơi trí tuệ dưới hình thức những trò diễn hào hứng cho trẻ, để trẻ say mê khám phá những hiểu biết mới

Hoạt động dạy học ở trường tiểu học muốn có hiệu quả cần có môi trường sư phạm thuận lợi ở cả hai phương diện vĩ mô và vi mô Môi trường vi

mô là môi trường giáo dục gia đình, nhà trường và các mối quan hệ trong cộng đồng tích cực Môi trường vĩ mô là môi trường kinh tế - xã hội phát triển

và môi trường công nghệ tiên tiến Điều đó cho thấy, hoạt động dạy học tiểu học liên quan đến nhiều đối tượng, nhiều lĩnh vực, nhiều phương diện, đa dạng và phong phú (Cao Văn Rôi, 2016)

1.1.3 Quản lý hoạt động dạy học ở trường tiểu học

1.1.3.1 Hiệu trưởng trường tiểu học thực hiện nhiệm vụ quản lý hoạt động dạy học

Theo Điều lệ Trường tiểu học hiện hành quy định:

Điều 20 Hiệu trưởng

1 Hiệu trưởng trường tiểu học là người chịu trách nhiệm tổ chức, quản

lý các hoạt động và chất lượng giáo dục của nhà trường Hiệu trưởng do Trưởng phòng giáo dục và đào tạo bổ nhiệm đối với trường tiểu học công lập, công nhận đối với trường tiểu học tư thục theo quy trình bổ nhiệm hoặc công nhận Hiệu trưởng của cấp có thẩm quyền

2 Người được bổ nhiệm hoặc công nhận làm Hiệu trưởng trường tiểu học phải đạt chuẩn hiệu trưởng trường tiểu học

3 Nhiệm kỳ của Hiệu trưởng trường tiểu học là 5 năm Sau 5 năm, Hiệu trưởng được đánh giá và có thể được bổ nhiệm lại hoặc công nhận lại Đối với trường tiểu học công lập, Hiệu trưởng được quản lý một trường tiểu học không quá hai nhiệm kì Mỗi Hiệu trưởng chỉ được giao quản lý một trường tiểu học

4 Sau mỗi năm học, mỗi nhiệm kì công tác, Hiệu trưởng trường tiểu học được cán bộ, giáo viên trong trường và cấp có thẩm quyền đánh giá về công tác quản lý các hoạt động và chất lượng giáo dục của nhà trường theo quy định

5 Nhiệm vụ và quyền hạn của Hiệu trưởng:

a) Xây dựng quy hoạch phát triển nhà trường; lập kế hoạch và tổ chức thực hiện kế hoạch dạy học, giáo dục; báo cáo, đánh giá kết quả thực hiện trước Hội đồng trường và các cấp có thẩm quyền;

b) Thành lập các tổ chuyên môn, tổ văn phòng và các hội đồng tư vấn trong nhà trường; bổ nhiệm tổ trưởng, tổ phó;

c) Phân công, quản lý, đánh giá, xếp loại; tham gia quá trình tuyển dụng, thuyên chuyển; khen thưởng, thi hành kỉ luật đối với giáo viên, nhân viên theo quy định;

d) Quản lý hành chính; quản lý và sử dụng có hiệu quả các nguồn tài chính, tài sản của nhà trường;

e) Quản lý học sinh và tổ chức các hoạt động giáo dục của nhà trường; tiếp nhận, giới thiệu học sinh chuyển trường; quyết định khen thưởng, kỉ luật, phê duyệt kết quả đánh giá, xếp loại, danh sách học sinh lên lớp, ở lại lớp; tổ chức kiểm tra, xác nhận việc hoàn thành chương trình tiểu học cho học sinh trong nhà trường và các đối tượng khác trên địa bàn trường phụ trách;

g) Dự các lớp bồi dưỡng về chính trị, chuyên môn, nghiệp vụ quản lý; tham gia giảng dạy bình quân 2 tiết trong một tuần; được hưởng chế độ phụ cấp và các chính sách ưu đãi theo quy định;

h) Thực hiện quy chế dân chủ cơ sở và tạo điều kiện cho các tổ chức chính trị - xã hội trong nhà trường hoạt động nhằm nâng cao chất lượng giáo dục;

i) Thực hiện xã hội hoá giáo dục, phối hợp tổ chức, huy động các lực lượng xã hội cùng tham gia hoạt động giáo dục, phát huy vai trò của nhà trường đối với cộng đồng

Người hiệu trưởng phải nhận thức đúng vị trí quan trọng và tính đặc thù của hoạt động dạy học để có những biện pháp quản lý khoa học, sáng tạo nhằm nâng cao chất lượng đào tạo của nhà trường

Công tác quản lý hoạt động dạy học giữ vị trí quan trọng trong công tác quản lý nhà trường Mục tiêu quản lý chất lượng đào tạo là nền tảng, là cơ sở

để nhà quản lý xác định các mục tiêu quản lý khác trong hệ thống mục tiêu quản lý của nhà trường

Quản lý hoạt động dạy học là nhiệm vụ trọng tâm của người hiệu trưởng Xuất phát từ vị trí quan trọng của hoạt động dạy học, người hiệu trưởng phải dành nhiều thời gian và công sức cho công tác quản lý hoạt động dạy học nhằm ngày càng nâng cao chất lượng đào tạo của nhà trường, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của xã hội, đáp ứng yêu cầu đổi mới của giáo dục phổ thông theo định hướng mới

1.1.3.2 Nội dung quản lý hoạt động dạy học ở trường tiểu học

a) Quản lý việc thực hiện chương trình, kế hoạch dạy học

Mục tiêu, chương trình dạy học là pháp lệnh của Nhà nước do các chuyên gia giáo dục, tâm lý học, xã hội học và các nhà quản lý giáo dục, cùng phối hợp nghiên cứu để sắp xếp khoa học và được thể hiện trong sách giáo khoa, giáo trình và phân phối chương trình Đây cũng chính là căn cứ pháp lý để cán bộ quản lý cấp trường quản lý hoạt động dạy học của giáo viên

Để quản lý tốt việc thực hiện chương trình, kế hoạch dạy học ở nhà trường, cán bộ quản lý cấp trường cần:

- Xây dựng chương trình, kế hoạch dạy học: Đảm bảo dạy đủ số môn

học, hoạt động bắt buộc và đủ thời lượng tối thiểu nêu trong kế hoạch dạy học Các hoạt động dạy ở các lớp 1, 2, 3 chủ yếu thực hiện ở nhà trường, hạn chế học và làm bài ở nhà Chủ động lựa chọn, cập nhật nội dung dạy học và đưa các nội dung giáo dục địa phương theo quy định của chương trình từng môn học Phân phối thời lượng dạy học các môn học bắt buộc, các nội dung dạy học (hoặc hoạt động giáo dục) tự chọn theo đặc điểm nhận thức của học sinh

- Tổ chức thực hiện chương trình, kế hoạch dạy học: Hướng dẫn,

giám sát, khuyến khích giáo viên xác định mục tiêu, lựa chọn nội dung từng tiết giảng, từng bài, từng chương và từng môn học nhằm thực hiện đúng mục đích phát triển giáo dục tiểu học

- Chỉ đạo, lãnh đạo thực hiện chương trình, kế hoạch dạy học: Cán

bộ quản lý nhà trường chỉ đạo các tổ trưởng chuyên môn thực hiện chương trình, kế hoạch dạy học ở các tổ chuyên môn trong nhà trường đảm bảo đúng yêu cầu tiến độ kế hoạch

- Kiểm tra, đánh giá: Cán bộ quản lý nhà trường tổ chức hoạt động

đánh giá và tự đánh giá (định kỳ, không định kỳ, bất thường) trong đội ngũ

giáo viên về kết quả thực hiện mục tiêu, nội dung, kế hoạch theo chương trình tiểu học Kiểm tra, đánh giá dạy học ở các tổ chuyên môn là hoạt động của cán bộ quản lý nhà trường nhằm đánh giá và xử lý những kết quả của quá trình đánh giá rút kinh nghiệm và điều chỉnh

Theo tác giả Lê Hoàng Bảo, sự nắm vững chương trình dạy học là việc đảm bảo để hiệu trưởng quản lý thực hiện tốt chương trình dạy học bao gồm:

+ Nắm vững nguyên tắc cấu tạo chương trình, nội dung và phạm vi kiến thức của từng môn học, cấp học

+ Nắm vững phương pháp dạy học đặc trưng của môn học và các hình thức dạy học của từng môn học

+ Nắm vững kế hoạch dạy học của từng môn học, từng khối lớp trong cấp học

+ Không được giảm nhẹ, nâng cao hoặc mở rộng so với yêu cầu nội dung, phạm vi kiến thức quy định của từng chương trình môn học

+ Phương pháp dạy đặc trưng của môn học, của bài học phải phù hợp với từng loại lớp học, từng loại bài của lớp học

+ Vận dụng các hình thức tổ chức dạy học khác nhau, kết hợp giữa các hình thức dạy học trên lớp, ngoài lớp, thực hành, tham quan,… một cách hợp

lý

+ Dạy đủ và coi trọng tất cả các môn học theo quy định của phân phối chương trình, nghiêm cấm việc cắt xén, dồn ép bài học, thêm bớt tiết học với bất cứ môn học nào, lớp học nào, dưới bất kỳ hình thức nào (Lê Hoàng Bảo, 2017)

Như vậy, cán bộ quản lý nhà trường cần: Tổ chức cho giáo viên nghiên cứu, nắm vững mục tiêu dạy học, phân phối chương trình của Bộ; chỉ đạo tổ chuyên môn, giáo viên lập kế hoạch dạy học theo chủ đề, dạy học tích hợp, liên môn; kiểm tra việc lập kế hoạch giảng dạy và thực hiện chương trình của

tổ chuyên môn và của giáo viên; đánh giá việc thực hiện tiến độ giảng dạy qua

sổ đầu bài, kế hoạch giảng dạy của giáo viên; giám sát thực hiện chương trình môn học qua vở ghi của học sinh; xử lý những sai phạm về thực hiện chương trình; tổ chức rút kinh nghiệm, đánh giá việc thực hiện chương trình, kế hoạch dạy học định kỳ theo hàng tháng

b) Quản lý việc thực hiện nề nếp dạy học của giáo viên

Quản lý việc thực hiện nề nếp dạy học của giáo viên là quá trình người quản lý chỉ đạo tổ chức và kiểm tra giáo viên thực hiện yêu cầu về thiết kế bài

dạy, chuẩn bị giờ lên lớp, lên lớp dạy và quản lý giáo viên thực hiện hồ sơ chuyên môn (Trường Cán bộ quản lý giáo dục Thành phố Hồ Chí Minh, 2010)

Để quản lý tốt việc thực hiện nề nếp dạy học của giáo viên, cán bộ quản lý cấp nhà trường cần:

- Xây dựng kế hoạch thực hiện nề nếp dạy học của giáo viên định kỳ, đột xuất: Đây là việc làm hết sức cần thiết trong nhà trường tiểu học hiện nay

Nó là định hướng để tất cả giáo viên đầu tư vào việc thực hiện nề nếp dạy học của mình

- Tổ chức thực hiện nề nếp dạy học của giáo viên theo các nội dung như về thiết kế bài dạy, chuẩn bị giờ lên lớp, lên lớp dạy và quản lý giáo viên thực hiện hồ sơ chuyên môn

- Chỉ đạo, lãnh đạo thực hiện nề nếp dạy học của giáo viên: Cán bộ quản

lý nhà trường chỉ đạo các tổ trưởng chuyên môn sinh hoạt kĩ nề nếp dạy học của giáo viên ở phiên họp tổ chuyên môn đầu năm đảm bảo đúng yêu cầu tiến

độ kế hoạch

- Kiểm tra, đánh giá: Cán bộ quản lý nhà trường thường xuyên định kì, đột xuất kiểm tra việc thực hiện nề nếp dạy học của giáo viên Qua đó giúp giáo viên khắc phục các tồn tại

Nội dung quản lý nề nếp dạy học của giáo viên bao gồm:

Quản lý việc soạn bài và giờ lên lớp của giáo viên:

Để quản lý tốt việc thiết kế bài dạy, chuẩn bị giờ lên lớp của giáo viên người quản lý chỉ đạo tổ chuyên môn họp để các giáo viên thống nhất mục tiêu, nội dung, phương pháp, phương tiện, hình thức tổ chức dạy học của mỗi tiết học, môn học Kiểm tra thường xuyên việc soạn giảng, tổ chức rút kinh nghiệm để việc soạn bài, chuẩn bị bài dạy đạt chất lượng, đạt được mục tiêu

Trong mỗi giờ lên lớp để tiết dạy có hiệu quả thì việc thiết kế bài dạy, chuẩn bị các phương tiện, thiết bị cần thiết chỉ là phương tiện cần Đó chính là năng lực sư phạm và kĩ năng sử dụng vận dụng các phương pháp truyền đạt kiến thức của giáo viên trong việc thực hành linh hoạt các bước lên lớp, cách ứng xử, đặt câu hỏi phù hợp với từng đối tượng học sinh tạo điều kiện cho các

em có thể phát huy tốt nhất năng lực của mỗi cá nhân Việc quản lý giờ lên lớp là hình thức tổ chức cơ bản và chủ yếu nhất của quá trình dạy học trong nhà trường để thực hiện mục tiêu cấp học Chính vì vậy, trong quá trình quản

lý hoạt động dạy học người quản lý phải có những biện pháp tác động cụ thể, phong phú và linh hoạt để nâng cao chất lượng giờ lên lớp của giáo viên

thông qua việc dự giờ giáo viên, tổ chức thao giảng, chuyên đề, các hội thảo

về nâng cao chất lượng giờ lên lớp để giáo viên có thể học tập kinh nghiệm lẫn nhau, giúp cho người quản lý nắm sâu sắc các ưu điểm và một số tồn tại của giáo viên khi lên lớp từ đó rút kinh nghiệm, có biện pháp hướng dẫn, bồi dưỡng thêm để giáo viên khắc phục những hạn chế trong giảng dạy

Quản lý hồ sơ tổ chuyên môn, hồ sơ, sổ sách của giáo viên:

Quản lý hồ sơ tổ chuyên môn, hồ sơ, sổ sách của giáo viên là một công việc hết sức quan trọng của cán bộ quản lý Hồ sơ chuyên môn của giáo viên

là phương tiện phản ánh quá trình quản lý có tính khách quan và cụ thể, giúp cán bộ quản lý nhà trường nắm chắc hơn, cụ thể hơn tình hình thực hiện nhiệm vụ chuyên môn của giáo viên Hồ sơ chuyên môn của giáo viên là cơ

sở pháp lý, lưu giữ nội dung công việc mà giáo viên đó được phân công, là cơ

sở để đánh giá sự chuẩn bị, đầu tư cho chuyên môn của giáo viên

Theo điều 30 của Điều lệ Trường tiểu học, quy định hồ sơ phục vụ hoạt động giáo dục trong trường:

Đối với giáo viên:

Giáo án (bài soạn);

Sổ ghi chép sinh hoạt chuyên môn và dự giờ;

Sổ chủ nhiệm (đối với giáo viên làm công tác chủ nhiệm lớp);

Sổ công tác Đội (đối với Tổng phụ trách Đội)

Đối với tổ chuyên môn: Sổ ghi nội dung các cuộc họp chuyên môn

Trong quá trình quản lý, hiệu trưởng cần hướng dẫn cụ thể yêu cầu của từng loại hồ sơ, cùng với phó hiệu trưởng phụ trách công tác chuyên môn và

tổ trưởng chuyên môn thường xuyên kiểm tra bằng nhiều hình thức khác nhau

để kịp thời điều chỉnh những sai lệch trong hoạt động dạy và học

Như vậy, cán bộ quản lý nhà trường cần: Tổ chức cho giáo viên nắm vững những quy định cụ thể về soạn bài và chuẩn bị bài lên lớp theo yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học; tổ chức thảo luận thống nhất mục tiêu, nội dung, phương pháp, phương tiện, hình thức tổ chức dạy học; kiểm tra việc soạn giáo án, chuẩn bị giờ lên lớp của giáo viên; kiểm tra việc giáo viên thực hiện giờ lên lớp, thực hiện tiết thực hành thí nghiệm; bồi dưỡng nghiệp vụ, năng lực cho giáo viên về phương pháp tiến hành và cách soạn bài theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo cho học sinh; quản lý thực hiện ngày công, giờ công, quy định chế độ thông tin báo cáo về việc dạy bù, dạy thay; bồi dưỡng kĩ năng sử dụng phương tiện, thiết bị, đồ dùng dạy học; tổ

chức dự giờ, phân tích sư phạm và rút kinh nghiệm tiết dạy; Quy định cụ thể

về hồ sơ chuyên môn giáo viên phải thực hiện; kiểm tra đánh giá, rút kinh nghiệm việc giáo viên thực hiện hồ sơ chuyên môn; sử dụng kết quả kiểm tra

để đánh giá xếp loại giáo viên

c) Quản lý việc thực hiện đổi mới phương pháp dạy học của giáo viên

Đổi mới phương pháp dạy học là đổi mới cách tiến hành các phương pháp, đổi mới các phương tiện và hình thức triển khai phương pháp trên cơ sở khai thác triệt để ưu điểm của các phương pháp cũ và vận dụng linh hoạt một

số phương pháp mới nhằm phát huy tối đa tính tích cực, chủ động và sáng tạo của người học (Bộ Giáo dục và Đào tạo, 2018)

Để quản lý tốt việc thực hiện nề nếp dạy học của giáo viên, cán bộ quản lý cấp nhà trường cần:

- Xây dựng kế hoạch thực hiện thật cụ thể để quản lý việc cải tiến phương pháp dạy học của giáo viên

- Tổ chức, điều phối sao cho các phương pháp dạy học bổ sung, hỗ trợ nhau nhằm hoàn thành nội dung và hướng tới việc thực hiện mục tiêu giảng dạy đạt chất lượng các môn học

- Chỉ đạo, lãnh đạo thực hiện đổi mới phương pháp dạy học của giáo viên: Trong quản lý chỉ đạo, cán bộ quản lý nhà trường cần hướng cho giáo viên điều khiển lớp học được diễn ra nhẹ nhàng, tự nhiên, chất lượng và hiệu quả, hướng cho học sinh thực hiện nhiệm vụ theo hướng phát huy tính tích cực, tự giác, sáng tạo trong học tập và trong các hoạt động; người hiệu trưởng luôn luôn ủng hộ giáo viên cải tiến phương pháp giáo dục, giảng dạy phù hợp với đặc trưng bộ môn sao cho học sinh học tập tích cực, chủ động; cổ vũ, thúc đẩy việc cải tiến hình thức tổ chức giáo dục, dạy học làm cho việc dạy và học thêm sinh động, đạt hiệu quả cao

- Kiểm tra, đánh giá: Cán bộ quản lý nhà trường thường xuyên định kì, đột xuất kiểm tra việc thực hiện đổi mới phương pháp dạy học của giáo viên thông qua dự giờ thăm lớp, mở các chuyên đề cấp trường Qua đó giúp giáo viên khắc phục các tồn tại về đổi mới phương pháp dạy học của giáo viên

Cùng với yêu cầu cải tiến phương pháp dạy và học, cần chú ý đến yêu cầu tăng cường mua sắm dụng cụ, trang thiết bị phục vụ cho việc dạy và học; chỉ đạo cho các bộ phận có liên quan tổ chức tốt việc sử dụng, bảo quản, duy trì phong trào tự làm đồ dùng dạy học và dự thi sử dụng đồ dùng dạy học có hiệu quả

Mặt khác, công tác tổ chức các chuyên đề, hội giảng, nghiên cứu bài

học cũng hết sức quan trọng Việc quản lý và tổ chức tốt các chuyên đề, hội

giảng, nghiên cứu bài học cấp trường sẽ là điều kiện tốt nhất giúp giáo viên, học sinh nâng cao năng lực giảng dạy và học tập của mình

Như vậy, cán bộ quản lý nhà trường cần: Tổ chức cho cán bộ quản lý, giáo viên quán triệt yêu cầu về đổi mới phương pháp và đổi mới kiểm tra đánh giá theo hướng phát triển năng lực học sinh; tập huấn, bồi dưỡng nâng cao năng lực về phương pháp giảng dạy cho giáo viên; tổ chức các chuyên đề đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá; tổ chức thao giảng, hội giảng theo chủ trương đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá; quản lý thực hiện đổi mới phương pháp dạy học đồng bộ với đổi mới kiểm tra đánh giá ở tất các môn học; kiểm tra đánh giá rút kinh nghiệm đổi mới sau từng học kỳ, năm học

d) Quản lý hoạt động kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh

Kiểm tra đánh giá là một bộ phận hợp thành, không thể thiếu được trong quá trình giảng dạy ở tất cả các môn học, ở giáo viên chủ nhiệm lớp Kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh được tồn tại đồng thời với quy trình dạy học, đó là quy trình thu nhận và xử lý thông tin về trình độ và khả năng thực hiện nhiệm vụ học tập của học sinh Trên cơ sở đó đề ra những biện pháp phù hợp, giúp học sinh học tập tiến bộ (Trường Cán bộ quản lý giáo dục Thành phố Hồ Chí Minh, 2010)

Để quản lý tốt hoạt động kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh, cán bộ quản lý cấp trường cần:

- Lập kế hoạch kiểm tra việc đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định kì hoặc đột xuất Nâng cao nhận thức của giáo viên về ý nghĩa và tầm quan trọng, chức năng và các yêu cầu của việc kiểm tra, đánh giá kết quả học tập tiểu học

- Tổ chức cho giáo viên học tập nắm vững quy chế chuyên môn quy định về kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh theo đúng theo các văn bản hướng dẫn về đánh giá, xếp loại học sinh: quy định về việc chấm bài, trả bài, ghi điểm, lời phê cho từng bài kiểm tra, hướng dẫn học sinh sửa lỗi trong bài kiểm tra

- Chỉ đạo giáo viên đánh giá, xếp loại học sinh một cách công bằng, chính xác, khách quan Trong quá trình thực hiện, cần yêu cầu giáo viên lập

kế hoạch kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh một cách đầy đủ, công khai, đánh giá đúng đối tượng học sinh theo yêu cầu của chương trình

- Kiểm tra: Cán bộ quản lý nhà trường thường xuyên kiểm tra, xem xét việc thực hiện nhiệm vụ của giáo viên để đảm bảo mục tiêu đã đề ra nhằm từng bước nâng cao chất lượng dạy học trong nhà trường

Qua việc quản lý hoạt động kiểm tra đánh giá học sinh của giáo viên, người quản lý sẽ nắm được chất lượng dạy và học ở từng giáo viên Nó là cơ

sở để đánh giá quá trình và hiệu quả của người dạy lẫn người học Nhất là trong giai đoạn hiện nay khi tình trạng dạy thêm, học thêm đang tràn lan, khi trình độ của một bộ phận giáo viên còn hạn chế thì việc quản lý hoạt động kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh là điều quan trọng Việc kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh là việc làm hết sức cần thiết của hiệu trưởng nhằm tác động trực tiếp đến giáo viên thực hiện đầy đủ và chính xác quá trình kiểm tra - đánh giá, thúc đẩy quá trình nâng cao hiệu quả dạy học theo mục tiêu Quản lý hoạt động kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh phải đạt được những yêu cầu cơ bản sau:

- Phải thực hiện nghiêm chỉnh quy chế chuyên môn trong nhà trường thông qua điểm số, đánh giá được chất lượng học tập của học sinh và giảng dạy của giáo viên Từ đó, rút ra được những vấn đề cần phải điều chỉnh, uốn nắn và bổ sung giúp cho người quản lý chỉ đạo hoạt động này một cách đầy

đủ theo yêu cầu của chương trình, người quản lý thường xuyên kiểm tra xem xét việc thực hiện nhiệm vụ của các thành viên để đảm bảo hiệu quả công việc

đã đề ra, từng bước nâng cao được hiệu quả của công tác kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh

Như vậy, cán bộ quản lý nhà trường cần: Chỉ đạo việc thực hiện quy chế kiểm tra định kỳ; tổ chức thực hiện ra đề kiểm tra theo hướng phát triển năng lực cho người học; chỉ đạo tổ chuyên môn kiểm tra định kỳ số con điểm theo quy định; kiểm tra việc chấm, chữa và trả bài của giáo viên; phân công giáo viên ra đề kiểm tra, coi kiểm tra, chấm bài kiểm tra nghiêm túc; phân tích

và đánh giá kết quả học tập của học sinh, điều chỉnh quản lý hoạt động dạy học

e) Quản lý việc sử dụng và bồi dưỡng giáo viên

Về sử dụng đội ngũ giáo viên: Phân công hợp lý trong chuyên môn, điều này được thể hiện bằng sự phân công đúng khả năng, trình độ của từng giáo viên với các vị trí công việc tương ứng, bên cạnh đó cần chú ý đến điều kiện của từng giáo viên trong nhà trường

Về bồi dưỡng đội ngũ: Việc sử dụng tiềm năng trong mỗi giáo viên phải đi đôi với công tác bồi dưỡng thường xuyên chất lượng chung của đội ngũ trong nhà trường Bao gồm việc bồi dưỡng thường xuyên theo chương trình của Bộ Giáo dục và Đào tạo, bồi dưỡng thường xuyên trong hè, tham gia các lớp bồi dưỡng nâng cao trình độ nhằm chuẩn hóa đội ngũ giáo viên, bồi dưỡng trên chuẩn,…

Hoạt động dạy của người thầy sẽ hoàn thành trọn vẹn hơn khi mà người thầy biết tổ chức tốt hoạt động của trò Đó cũng chính là sự liên tục của hoạt động dạy học, là trách nhiệm và lương tâm của người thầy đối với sản phẩm đào tạo của mình

Như vậy, cán bộ quản lý nhà trường cần: Phân công căn cứ vào trình

độ đào tạo, năng lực cá nhân phù hợp với nguyện vọng cá nhân; lập kế hoạch bồi dưỡng giáo viên; tổ chức cho cán bộ quản lý và giáo viên quán triệt yêu cầu về công tác bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ; giới thiệu và cung cấp đầy đủ tài liệu bồi dưỡng thường xuyên cho giáo viên; tạo điều kiện cho giáo viên tự học, tự bồi dưỡng, bồi dưỡng nâng cao trình độ chính trị, chuyên môn nghiệp vụ; kiểm tra, đánh giá rút kinh nghiệm việc thực hiện công tác tự bồi dưỡng, bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ; có chế độ hỗ trợ, động viên khen thưởng những cá nhân thực hiện tốt công tác tự học, tự bồi dưỡng để nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ

f) Quản lý các điều kiện cơ sở vật chất, trang thiết bị, sử dụng đồ dùng dạy học trong giảng dạy của giáo viên

Các yếu tố về cơ sở vật chất, trang thiết bị hỗ trợ hoạt động giảng dạy tuy không trực tiếp làm thay đổi quá trình dạy học, song nó đóng vai trò rất quan trọng vì chúng tạo điều kiện cho hoạt động dạy học đạt hiệu quả cao Quản lý tốt cơ sở vật chất và trang thiết bị dạy học sẽ có tác dụng tích cực đối với việc nâng cao chất lượng của đội ngũ giáo viên

Để khai thác triệt để các phương tiện và điều kiện hỗ trợ giảng dạy, hiệu trưởng cần chỉ đạo phó hiệu trưởng, tổ trưởng chuyên môn tổ chức hướng dẫn giáo viên sử dụng thiết bị và đồ dùng dạy học, đồng thời tăng

cường hiệu quả cơ sở vật chất, thiết bị dạy học, thi đua đẩy mạnh phong trào sáng tạo đồ dùng dạy học tự làm

Như vậy, cán bộ quản lý nhà trường cần: Xây dựng kế hoạch củng cố,

bổ sung, tăng cường mua sắm thiết bị và đồ dùng dạy học; tổ chức tập huấn sử dụng các phần mềm tiện tích và thiết bị hiện đại trong dạy học; chỉ đạo xây dựng kế hoạch mượn, sử dụng đồ dùng dạy học; kiểm tra việc đăng ký mượn

và sử dụng đồ dùng dạy học của giáo viên theo từng tháng; kiểm tra việc thực hành thí nghiệm theo định kỳ hàng tháng; tổ chức, tham gia hội thi đồ dùng dạy học tự làm trong giáo viên; sử dụng kết quả kiểm tra vào việc đánh giá thực hiện quy chế chuyên môn đối với giáo viên

1.1.4 Phân cấp quản lý, phân cấp quản lý trong quản lý hoạt động dạy ở tiểu học

Phân cấp quản lý (hành chính) được hiểu là “Chuyển giao nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan quản lý nhà nước cấp trên cho cơ quan quản lý nhà nước cấp dưới thực hiện thường xuyên, lâu dài, ổn định trên cơ sở pháp luật,… thực chất của phân cấp quản lý hành chính là xác định lại sự phân chia thẩm quyền theo các cấp hành chính phù hợp với yêu cầu của tình hình mới (Bộ Tư pháp, 2005)

Tuy nhiên có ý kiến cho rằng, phân cấp quản lý được hiểu là sự phân chia các đơn vị hành chính - lãnh thổ và phân công thẩm quyền hợp lý giữa các cấp chính quyền tương ứng cho phù hợp với chức năng, nhiệm vụ và đặc điểm của mỗi cấp để nhằm thực thi hiệu quả hơn quyền lực nhà nước (Nguyễn Cửu Việt, Trương Đắc Linh, 2011)

Trong những năm qua, phân cấp luôn là mối quan tâm của nhiều quốc gia trong việc tăng cường hiệu quả hoạt động của các cấp chính quyền địa phương Hiện nay đã có nhiều quốc gia đang phát triển trên thế giới được ngân hàng thế giới phân loại đã có hệ thống phân cấp quản lý Nhiều nước đang phát triển coi phân cấp là liều thuốc đặc trị đối với nạn quan liêu, tham nhũng, là điều kiện thúc đẩy nền kinh tế vốn trì trệ yếu kém ở quốc gia mình

Trong suốt lịch sử Việt Nam, kể từ khi Ngô Quyền giành lại độc lập dân tộc vào thế kỷ thứ X cho đến trước đổi mới, dù ở chế độ phong kiến, dưới thời thực dân đô hộ, hay trong giai đoạn quá độ kế hoạch hóa tập trung, tuy mức độ nặng nhẹ khác nhau song cấu trúc nhà nước đều thiên về tập quyền hơn là phân cấp Chính quyền trung ương luôn nắm hầu hết quyền lực mang tính quyết định, phân cấp nếu được sử dụng cũng rất giới hạn Hệ quả là chính quyền địa phương hầu như lệ thuộc vào chính quyền trung ương cả về chính sách, ngân sách và nhân sự