MỘT SỐ Ý KIẾN ĐỀ XUẤT NHẰM HOÀN THIỆN KĨ THUẬT THU THẬP BẰNG CHỨNG KIỂM TOÁN TRONG KIỂM TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH TẠI CÔNG TY TNHH KIỂM TOÁN VÀ ĐỊNH GIÁ VIỆT NAM

MỘT SỐ Ý KIẾN ĐỀ XUẤT NHẰM HOÀN THIỆN KĨ THUẬT THU THẬP BẰNG CHỨNG KIỂM TOÁN TRONG KIỂM TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH TẠI CÔNG TY TNHH KIỂM TOÁN VÀ ĐỊNH GIÁ VIỆT NAM 1.. Để công cụ này thực hiệ

MỘT SỐ Ý KIẾN ĐỀ XUẤT NHẰM HOÀN THIỆN KĨ THUẬT THU THẬP BẰNG CHỨNG KIỂM TOÁN TRONG KIỂM TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH TẠI CÔNG TY TNHH KIỂM TOÁN VÀ ĐỊNH GIÁ

VIỆT NAM

1 Tính tất yếu phải hoàn thiện các kĩ thuật thu thập bằng chứng kiểm toán trong kiểm toán Báo cáo tài chính

Việt Nam đang trong thời kì đầu của giai đoạn hội nhập với nền kinh tế thế giới Một loạt các sự kiện to lớn đánh dấu sự chuyển biến của đất nước như: chuyển đổi từ nền kinh tế bao cấp sang nền kinh tế thị trường, gia nhập

tổ chức thương mại lớn nhất thế giới (WTO), trở thành thành viên của nhiều

tổ chức kinh tế có uy tín, mở rộng làm ăn hợp tác với nhiều quốc gia…đã mở

ra những cơ hội cũng như thách thức với các doanh nghiệp Việt Nam muốn vươn cao vị thế của mình

Công ty TNHH Kiểm toán và Định giá Việt Nam từ khi ra đời đến nay đã trải qua một thời gian dài, là một trong những công ty kiểm toán thành lập đầu tiên ở Việt Nam Kể từ khi đi vào hoạt động cho đến nay, công ty đã trải qua những giai đoạn khó khăn nhưng nhờ sự đoàn kết cố gắng nỗ lực của toàn thể cán bộ nhân viên công ty đã gặp hái được những thành quả đáng vinh dự và

tự hào

Đứng trước thời kì đổi mới, hàng loạt các công ty kiểm toán trong và ngoài nước ra đời tại Việt Nam đã đặt ra cho công ty VAE thử thách mới trong cuộc chạy đua về chất lượng dịch vụ kiểm toán cung cấp để giữ gìn và thu hút khách hàng

Lợi nhuận là mục tiêu của hầu hết các doanh nghiệp nhưng uy tín và chất lượng dịch vụ lại là mục tiêu quan trọng đối với các công ty kiểm toán, đó là

cơ sở là yếu tố quyết định để tạo ra lợi nhuận ở các công ty kiểm toán

Kiểm toán Báo cáo tài chính là một trong dịch vụ kiểm toán chính tại Công ty TNHH Kiểm toán và Định giá Việt Nam chiếm hơn 60% tổng lợi nhuận của công ty Xu thế nền kinh tế thị trường đang phát triển nhanh ở Việt Nam cuốn hút mạnh mẽ các nhà đầu tư trong và ngoài nước mở rộng đầu tư, hợp tác…Các báo cáo kiểm toán Báo cáo tài chính vì vậy trở thành đối tượng quan tâm của rất nhiều thành phần kinh tế xã hội Chất lượng ý kiến kiểm toán viên nêu ra trong Báo cáo kiểm toán tài chính ngày càng được xem trọng có ảnh hưởng lớn tới người sử dụng thông tin Mà ý kiến kiểm toán viên được hình thành từ những bằng chứng thu thập được trong quá trình kiểm toán Bằng chứng kiểm toán đóng vai trò quan trọng trong quyết định của kiểm toán viên Vì vậy, các phương pháp kĩ thuật thu thập bằng chứng kiểm toán đóng vai trò là kim chỉ nam soi đường cho kiểm toán viên trong quá trình xác minh và bày tỏ ý kiến của mình về đối tượng kiểm toán Công ty VAE muốn nâng cao chất lượng dịch vụ kiểm toán của mình hơn nữa thì hoàn thiện

kĩ thuật thu thập bằng chứng kiểm toán là tất yếu

Có thể nói kiểm toán là một trong những công cụ quản lí, đảm bảo cho sự phát triển bền vững nền kinh tế đất nước Để công cụ này thực hiện tốt chức năng thì các công ty kiểm toán phải tự hoàn thiện quy trình kiểm toán với các phương pháp kĩ thuật thu thập bằng chứng kiểm toán hợp lí, khoa học, logic phù hợp với mỗi giai đoạn mục đích kiểm toán khác nhau để cho ra đời những kết luận kiểm toán góp phần làm trung thực, minh bạch thị trường thông tin tài chính

Hơn thế nữa, kiểm toán là một ngành mới mẻ ở Việt Nam nhưng hứa hẹn rất nhiều tiềm năng phát triển phù hợp với xu thế phát triển chung của các nước có nền kinh tế phát triển trên thế giới Nên việc hàng loạt các công ty kiểm toán ra đời và phát triển ở Việt Nam trong một thời gian ngắn gần đây

đã đặt ra cho các công ty kiểm toán những cạnh tranh gắt gao trong việc nâng

cao uy tín, thu hút khách hàng Điều đó lại một lần nữa khẳng định vai trò của các kĩ thuật thu thập bằng chứng trong kiểm toán Báo cáo tài chính Công ty giành thắng lợi là những công ty biết chú trọng đúng mức vào việc xây dựng

hệ thống phương pháp kĩ thuật thu thập bằng chứng kiểm toán

2 Nhận xét chung về các kĩ thuật thu thập bằng chứng kiểm toán trong kiểm toán BCTC tại công ty TNHH Kiểm toán và Định giá Việt Nam

Qua quá trình nghiên cứu tìm hiểu về thực trạng thu thập bằng chứng kiểm toán tại công ty TNHH Kiểm toán và Định giá Việt Nam, em nhận thấy: Công ty TNHH Kiểm toán và Định giá Việt Nam đã xây dựng được một

hệ thống hồ sơ kiểm toán tương đối hoàn thiện dựa trên kinh nghiệm, hợp tác của các chuyên gia trong lĩnh vực kiểm toán Hồ sơ được lập với trình tự lôgic đảm bảo giảm thiểu rủi ro kiểm toán đến mức thấp nhất Ứng với mỗi phần hành kiểm toán là các thủ tục, kĩ thuật thu thập bằng chứng cần thực hiện tương đối đầy đủ, chặt chẽ đảm bảo chất lượng thành công của cuộc kiểm toán Mặc dù vậy nhưng hiện nay công ty vẫn không ngừng hoàn thiện hơn nữa các kĩ thuật thu thập bằng chứng sao cho phù hợp hơn với những đòi hỏi mới, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của khách hàng nhằm nâng cao uy tín, thu hút khách hàng

Các kiểm toán viên tại công ty về cơ bản khi thực hiện kiểm toán đã tuân thủ đúng trình tự thủ tục kiểm toán đề ra trong hồ sơ kiểm toán Kiểm toán viên đã nắm bắt rõ được các kĩ thuật thu thập bằng chứng trong kiểm toán BCTC và vận dụng các kĩ thuật vào thực tế một cách phù hợp với từng phần hành Hầu hết các kĩ thuật thu thập bằng chứng trong kiểm toán Báo cáo tài chính đều đã được kiểm toán viên áp dụng, đưa vào phục vụ cuộc kiểm toán

để tìm ra những sai sót, bất hợp lí trong các thông tin trình bày trên Báo cáo tài chính của khách hàng Kiểm toán viên đã biết dựa vào những thông tin do kiểm toán viên tiền nhiệm, những hồ sơ kiểm toán năm trước để ước tính

được khối lượng công việc cần làm, bằng chứng cần thu thập, phân bổ thời gian hợp lí, giảm thiểu rủi ro sao cho thấp nhất

Đối với mỗi đối tượng khách hàng khác nhau kiểm toán viên phân tích để tìm ra kĩ thuật kiểm toán thích hợp nhất sao cho ít tốn thời gian mà hiệu quả kiểm toán cao Không phải với đối tượng khách hàng nào kiểm toán viên cũng áp dụng hết các thủ tục kiểm toán như kiểm kê…có khách hàng thì cần tăng cường thu thập bằng chứng loại này nhưng có những khách hàng khác thì lại cần áp dụng nhiều kĩ thuật thu thập bằng chứng kiểm toán khác Tùy theo nhận định của kiểm toán viên đối với mỗi khách hàng khác nhau mà sử dụng các kĩ thuật khác nhau

Nói chung quy trình kiểm toán được xây dựng tại công ty VAE tương đối hoàn thiện nhưng trên thực tế lại đơn giản đi rất nhiều Rất nhiều thủ tục kiểm toán đã bị cắt giảm, nguyên nhân chính là do thời gian kiểm toán ngắn (chỉ khoảng 3-6 ngày) không đủ thời gian cho kiểm toán viên thực hiện được các thủ tục kiểm toán cũng như nhìn nhận để xác định số lượng bằng chứng kiểm toán cần thu thập Điều đó ảnh hưởng rất nhiều đến chất lượng kiểm toán Trong các cuộc kiểm toán tại VAE, sử dụng ý kiến của các chuyên gia trong các cuộc kiểm kê, đánh giá giá trị hàng tồn kho là hầu như không có Bản thân các kiểm toán viên trong nhiều trường hợp không thể phán đoán được chính xác giá trị của chúng mà chỉ có thể xác nhận được sự tồn tại, quyền sở hữu mà thôi Do đó, các ước tính về mức độ trọng yếu ở đây không chính xác lắm, đôi khi rủi ro kiểm toán cao

3 Một số kiến nghị nhằm hoàn thiện kĩ thuật thu thập bằng chứng kiểm toán trong kiểm toán Báo cáo tài chính tại công ty TNHH Kiểm toán và Định giá Việt Nam

3.1 Kiến nghị về các kĩ thuật thu thập bằng chứng kiểm toán

3.1.1 Thu thập bằng chứng qua xác nhận

Qua thực tế tìm hiểu tại công ty, em nhận thấy kĩ thuật thu thập bằng chứng qua xác nhận tương đối hoàn thiện tuy nhiên vẫn có một số nhược điểm cần khắc phục để chất lượng kiểm toán được tốt hơn

Đối với khách hàng lâu năm thì kiểm toán viên thường dựa vào các biên bản xác nhận số dư của bên thứ ba gửi đến làm bằng chứng mà không tiến hành gửi thư xác nhận vì cho rằng khách hàng đã khắc phục được từ các lần kiểm toán trước Do đó để ý kiến kiểm toán được đảm bảo, tránh rủi ro không đáng có thể xảy ra, kiểm toán viên nên gửi thư xác nhận với một số lượng hợp lí

Việc gửi thư xác nhận chỉ chú trọng vào việc gửi thư xác nhận đối với các khoản công nợ phải thu, phải trả có số dư lớn, số dư bằng 0 … Điều này có thể dẫn đến rủi ro nếu đưa ra ý kiến đối với bằng chứng thu thập qua gửi thư xác nhận vì trên thực tế để muốn có một Báo cáo tài chính đẹp hơn, khách hàng kiểm toán có thể sẽ khai giảm hoặc giấu đi một số khoản công nợ Do

đó, để giải quyết vấn đề này kiểm toán viên nên tích cực gửi thư xác nhận đối với các số dư có biến động bất thường, tăng số lượng mẫu gửi thư xác nhận đối với khách hàng có nhiều khách nợ, nhà cung cấp, gửi 100% tới các khách hàng có ít đối tượng công nợ

Nhiều trường hợp việc gửi thư xác nhận ở công ty VAE thường tiến hành khi kiểm toán viên thực hiện kiểm toán phần hành liên quan đến gửi thư xác nhận Do đó, thư trả lời thường đến chậm quá thời gian kiểm toán ảnh hưởng tới tiến độ ra báo cáo kiểm toán, giảm uy tín với khách hàng Giải pháp đặt ra

là kiểm toán viên nên chủ động kiểm tra những phần hành khoản mục cần gửi thư xác nhận trước để tiến hành gửi thư xác nhận rồi sau đó mới kiểm tra các phần hành khác Như vậy, kiểm toán viên sẽ có đủ thời gian để thu thập thư trả lời, kiểm soát được thời gian kiểm toán

3.1.2 Thu thập bằng chứng qua kiểm kê

Sử dụng kĩ thuật thu thập bằng chứng qua kiểm kê, kiểm toán viên chỉ có thể tiến hành kiểm tra về tính hiện hữu, có thực của tài sản, hàng tồn kho mà không đánh giá được chính xác giá trị, quyền sở hữu của chúng Đối với các khách hàng kiểm toán hoạt động trong lĩnh vực sản xuất thì hàng tồn kho đóng vai trò trọng yếu, rủi ro kiểm toán là cao nên đòi hỏi kiểm toán viên phải đưa ra kết luận đúng giá trị HTK Để việc sử dụng kĩ thuật thu thập bằng chứng qua kiểm kê đạt hiệu quả cao, kiểm toán viên nên chủ động trang bị những kiến thức thông tin về các loại tài sản, nguyên vật liệu, hàng hóa cần kiểm kê trên sách báo, internet hoặc tăng cường nhờ sự đánh giá của chuyên gia để quá trình kiểm kê thực sự có chất lượng, đánh giá được chính xác giá trị cơ sở vật chất của khách hàng

Đối với những HTK được đem gửi thì trước khi tiến hành gửi thư xác nhận, kiểm toán viên nên đánh giá về tính trung thực, độc lập của bên thứ ba Nếu nghi ngờ thì kiểm toán viên có thể tiến hành trực tiếp kiểm kê

3.1.3 Thu thập bằng chứng qua vận dụng thủ tục phân tích

Thủ tục phân tích là một trong những phương pháp thu thập bằng chứng hiệu quả mà ít tốn kém thời gian, chi phí nhất Qua phương pháp này kiểm toán viên có thể phát hiện ra những thông tin bất thường trình bày trên Báo cáo tài chính, sổ sách của khách hàng từ đó xác định những khoản mục cần quan tâm, những khoản mục không cần quan tâm nhiều để phân bổ được thời gian kiểm toán hợp lí cho những phần hành Nhưng tại công ty VAE kiểm toán viên không sử dụng triệt để kĩ thuật này, với các khách hàng nhỏ thì kiểm toán viên thường bỏ qua thủ tục này Các kiểm toán viên chỉ thực hiện phân tích một số ít các tỉ suất như khả năng thanh toán, khả năng sinh lời, cấu trúc tài chính tại BCĐKT, BCKQKD Với số lượng ít các tỉ suất được sử dụng như vậy thì kiểm toán viên sẽ khó có cái nhìn chính xác được tình hình

hoạt động kinh doanh của khách hàng cũng như khả năng phát hiện các sai phạm trọng yếu

Tại các phần hành cụ thể, kiểm toán viên chỉ tiến hành lập bảng tính số chênh lệch số tuyệt đối, tương đối của một vài khoản mục giữa các kì ở trong các báo cáo Phân tích mang tính chất đơn giản theo xu hướng biến động giữa các năm, các chỉ số rời rạc không đưa ra được mối liên hệ giữa các khoản mục

Yêu cầu đặt ra là kiểm toán viên nên coi trọng việc áp dụng phương pháp này hơn trong các cuộc kiểm toán Khi tiến hành phân tích BCĐKT, BCKQKD, kiểm toán viên nên sử dụng nhiều các tỉ suất tài chính khác như: tỉ suất nợ, hệ số tự tài trợ, hệ số nợ phải thu so với phải trả, số vòng quay của các khoản phải thu,…để có thể nắm bắt được tình hình hoạt động kinh doanh của khách hàng một cách cụ thể

Bên cạnh đó, công ty VAE cần xây dựng một hệ thống các chỉ tiêu tỉ suất

áp dụng cho mỗi ngành nghề dịch vụ kinh doanh để các kiểm toán viên có thể đánh giá tình hình hoạt động kinh doanh của khách hàng có hợp lí, phù hợp với sự phát triển chung của ngành không

Kiểm toán viên cần quan tâm phân tích các thông tin phản ánh trên BCLCTT Vì các thông tin trình bày trên BCLCTT rất quan trọng phản ánh tình hình lưu chuyển tiền tệ trong doanh nghiệp, qua đó có thể nắm bắt được khả năng thanh toán, khả năng đáp ứng các khoản nợ hiện tại…Kết hợp với các tỉ suất phân tích ở trên BCĐKT, BCKQKD kiểm toán viên có thể phát hiện ra những bất hợp lí, không nhất quán của các thông tin trình bày trên các báo cáo

3.2 Kiến nghị về giấy tờ làm việc

Như đã trình bày ở trên, công ty kiểm toán VAE đã thiết lập một hệ thống

hồ sơ kiểm toán tương đối đầy đủ hoàn thiện phục vụ cho công tác kiểm toán,

qui định rõ về việc ghi chép giấy tờ đối với mỗi phần hành, mục tiêu kiểm toán Nhưng trên thực tế việc ghi chép giấy tờ làm việc của công ty rất sơ sài, cẩu thả, chỉ phản ánh một vài số liệu về số dư đầu kì, cuối kì, số lượng mẫu được chọn Các thông tin phản ánh trên giấy tờ làm việc không ghi chép rõ số liệu lấy từ đâu, tham chiếu tới đâu, không ghi rõ qui trình thủ tục thực hiện công việc được tiến hành như thế nào Đây là một trong những nhược điểm

mà công ty cần lưu ý khắc phục

Vì giấy tờ làm việc được lưu vào trong hồ sơ kiểm toán bảo quản qua nhiều năm là cơ sở để cung cấp thông tin cho những năm kiểm toán tiếp theo Khi bắt đầu một năm kiểm toán mới, các kiểm toán viên sẽ xem xét lại hồ sơ kiểm toán cũ để tham khảo thông tin Giấy tờ làm việc ghi chép sơ sài không phản ánh được những vấn đề mà khách hàng mắc phải tại mỗi phần hành Điều đó làm cho các KTV kế nhiệm phải mất thời gian cũng như công sức không đáng có trong việc thu thập thêm bằng chứng để kiểm toán

Giấy tờ làm việc không chỉ là phương tiện thể hiện nội dung các công việc kiểm toán mà còn là căn cứ để soát xét chất lượng kiểm toán, các nhà quản lí có thể đánh giá tình hình thực hiện công việc của kiểm toán viên Dựa vào các thông tin được ghi chép trên giấy tờ làm việc, người kiểm tra có thể thấy rõ kiểm toán viên thực hiện thủ tục đó như thế nào, làm gì, tham chiếu tới đâu…

Yêu cầu đặt ra là các kiểm toán viên phải ý thức được vai trò quan trọng của giấy tờ làm việc, phải ghi chép đầy đủ qui trình làm việc, phản ánh tất cả các thông tin kiểm toán được lên giấy tờ làm việc, ghi rõ số liệu được lấy từ đâu và tham chiếu tới đâu Việc ghi chép phải được tiến hành một cách cẩn thẩn hạn chế tẩy xóa Bên cạnh đó kiểm toán viên phụ trách phải theo dõi, đôn đốc nhắc nhở các nhân viên trong việc hoàn thiện giấy tờ làm việc

3.3 Kiến nghị về phương pháp chọn mẫu

Tại VAE, khi tiến hành kiểm tra chứng từ hay gửi thư xác nhận các kiểm toán viên thường tiến hành chọn mẫu theo nguyên tắc số lớn Kiểm toán viên thường chỉ tập trung chọn các mẫu có số dư lớn, các chứng từ phát sinh tại tháng 1, tháng 12… bỏ qua các nghiệp vụ có số dư nhỏ Điều này có thể dẫn đến rủi ro kiểm toán đối với VAE, vì với việc tập trung chọn mẫu vào các số

dư lớn mang tính phiến diện thì chủ yếu phát hiện ra các nghiệp vụ khai khống, nhưng đối với các gian lận có xu hướng khai giảm thì khó phát hiện Hơn thế nữa, việc chọn mẫu như vậy hoàn toàn dựa vào xét đoán nghề nghiệp chủ quan của KTV rất dễ bị khách hàng nắm bắt nếu đó là khách hàng lâu năm

Ngoài ra kiểm toán viên còn áp dụng cách thức chọn mẫu theo lô( khối )

là việc chọn một mẫu bao gồm tất cả các nghiệp vụ phát sinh liên quan đến một đối tượng cụ thể như khách hàng H, nhà cung cấp K Kết luận kiểm toán dựa vào phương pháp chọn mẫu như thế này có thể giúp kiểm toán viên không bỏ sót những vấn đề nghi ngại nhưng ảnh hưởng đến tính đại diện của mẫu

Để hạn chế mức độ rủi ro, kiểm toán viên nên tăng số lượng mẫu kiểm tra chi tiết, kết hợp thêm phương pháp chọn mẫu theo bảng số ngẫu nhiên để mẫu được chọn đa dạng mang tính đại diện cao hơn (để mỗi phần tử đều có

cơ hội được chọn)

KẾT LUẬN

Đất nước ta đang từng bước hội nhập vào xu hướng phát triển chung của thế giới Nền kinh tế thị trường mở ra những cơ hội cùng những thách thức to lớn cho các nhà đầu tư, các nhà doanh nghiệp…Cạnh tranh là điều không thể tránh khỏi nhưng đó sẽ là đòn bẩy thúc đẩy nền kinh tế đi lên mạnh mẽ Tuy nhiên, để đảm bảo cho sự phát triển đó bền vững thì cần xây dựng một môi trường kinh doanh lành mạnh, minh bạch, ít rủi ro Nhiệm vụ đó thuộc về trách nhiệm của nhà nước, các cơ quan chức năng trong đó có các công ty kiểm toán

Qua nghiên cứu tìm hiểu ta thấy được kĩ thuật thu thập bằng chứng kiểm toán trong kiểm toán Báo cáo tài chính đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành chất lượng ý kiến kiểm toán viên Lợi nhuận là mục tiêu cuối cùng của hầu hết các doanh nghiệp nhưng đối với các công ty kiểm toán thì đó không phải là tất cả, yếu tố chất lượng dịch vụ và uy tín nghề nghiệp đóng vai trò quan trọng đến sự tồn tại và phát triển bền vững Do đó, các công ty kiểm toán cần hoàn thiện hơn nữa các kĩ thuật thu thập bằng chứng kiểm toán trong kiểm toán Báo cáo tài chính để gặt hái được nhiều thành công trong lĩnh vực hoạt động

Trong quá trình thực hiện bài làm chắc chắn sẽ có sai sót, em mong nhận được sự góp ý của các thầy cô Cuối cùng em xin chân thành cảm ơn cô giáo

TS Nguyễn Thị Phương Hoa và các anh chị tại Công ty TNHH Kiểm toán và Định giá Việt Nam đã giúp đỡ chỉ bảo tận tình để em có thể hoàn thiện luận văn này