THỰC TRẠNG QUÁ TRÌNH KIỂM TOÁN TIỀN LƯƠNG VÀ CÁC KHOẢN TRÍCH THEO LƯƠNG TRONG KIỂM TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH ĐƯỢC THỰC HIỆN BỞI CÔNG TY TNHH KIỂM TOÁN VÀ TƯ VẤN TÀI CHÍNH (ACAGROUP)

Giai đoạn ILập kế hoạch và thiết kế chương trình kiểm toán Giai đoạn II Thực hiện kế hoạch kiểm toán Giai đoạn III Kết thúc kiểm toán THỰC TRẠNG QUÁ TRÌNH KIỂM TOÁN TIỀN LƯƠNG VÀ CÁC KHO

Giai đoạn I

Lập kế hoạch và thiết kế chương trình kiểm toán

Giai đoạn II

Thực hiện kế hoạch kiểm toán

Giai đoạn III

Kết thúc kiểm toán

THỰC TRẠNG QUÁ TRÌNH KIỂM TOÁN TIỀN LƯƠNG VÀ CÁC KHOẢN TRÍCH THEO LƯƠNG TRONG KIỂM TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH ĐƯỢC THỰC HIỆN BỞI CÔNG TY TNHH KIỂM TOÁN VÀ

TƯ VẤN TÀI CHÍNH (ACAGROUP)

2.1 Đặc điểm kiểm toán tiền lương và các khoản trích theo lương trong kiểm toán báo cáo tài chính của Công ty

Trong kiểm toán báo cáo tài chính lương và các khoản trích theo lươngchiếm một vị trí quan trọng hơn nữa nó còn có mối liên hệ trực tiếp với cáckhoản mục khác trong cuộc kiểm toán, do dó quá trình kiểm toán lương và cáckhoản trích theo lương luôn được các kiểm toán viên quan tâm trong mọi cuộckiểm toán Khi kiểm toán lương và các khoản trích theo lương Công ty luôn gắnchúng trong mối quan hệ chặt chẽ với quy trình kiểm toán chung của cuộc kiểmtoán báo cáo tài chính Quy trình kiểm toán đó được thể hiện qua sơ đồ sau:

Sơ đồ 2.1: Ba giai đoạn của cuộc kiểm toán

2.1.1 Lập kế hoạch và thiết kế chương trình kiểm toán

Chuẩn bị lập kế hoạch là giai đoạn khởi đầu của một cuộc kiểm toán Báocáo tài chính Trong giai đoạn này, chủ nhiệm kiểm toán sẽ tiến hành tìm hiểu sơ

bộ về khách hàng sắp thực hiện cuộc kiểm toán, đánh giá khả năng chấp nhậnkiểm toán, nhận diện lý do, lựa chọn đội ngũ nhân viên sẽ tiến hành cuộc kiểmtoán và ký hợp đồng với khách hàng Đây là một đoạn quan trọng trong bất cứcuộc kiểm toán nào vì nó giúp cho Kiểm toán viên có được cái nhìn tổng thể vềcác hoạt động kinh doanh đang diễn ra xung quanh doanh nghiệp Dựa trênnhững kinh nghiệm thực tế với các xét đoán nghề nghiệp Kiểm toán viên sẽ xácđịnh những sự kiện, nghiệp vụ có khả năng ảnh hưởng trọng yếu đến BCTC củacông ty khách hàng, qua đó Kiểm toán viên sẽ đưa ra các quyết định và hướnggiải quyết cho cả quá trình kiểm toán

Tiếp cận, tìm hiểu khách hàng

Công việc tiếp cận, tìm hiểu khách hàng sẽ khác nhau đối với nhữngkhách hàng khác nhau, tuy nhiên có thể chia chúng ra thành hai trường hợp

Thứ nhất,đối với khách hàng mới được kiểm toán lần đầu: để thu thập

những thông tin về khách hàng, đơn giản nhất Kiểm toán viên có thể thu thậpcác thông tin thông qua các kiểm toán viên tiền nhiệm, báo cáo kiểm toán củacác năm trước, hoặc nghiên cứu sách báo, tạp chí chuyên ngành thẩm tra các bênthông tin về khách hàng như ngân hàng, cố vấn pháp lý trong trường hợp đặcbiệt Công ty kiểm toán có thể thông qua trung gian để mua thông tin liên quantới khách hàng

Thứ hai,đối với khách hàng cũ: hàng năm Kiểm toán viên cập nhật các

thông tin về khách hàng và những thông tin liên quan trong năm tài chính vừadiễn ra Bên cạnh đó, Kiểm toán viên có thể tham khảo những thông tin liênquan đến khách hàng qua các file kiểm toán năm trước

Sau khi có cái nhìn sơ lược, Công ty gửi chào hàng cho tất cả các kháchhàng của mình, khi cả hai bên xem xét các sự kiện và đưa ra ý kiến chấp nhậnkiểm toán, cả hai bên sẽ kí kết hợp đồng kiểm toán

Lập kế, chương trình kiểm toán

Trịnh Phương Thảo - Kiểm toán 46A

Kế hoạch và chương trình kiểm toán là công việc cần thiết khi thực hiệnmột cuộc kiểm toán, bởi lẽ khi kiểm toán không có kế hoạch và chương trìnhkiểm toán chẳng khác nào ta đi vào rừng sâu không có bản đồ Kế hoạch kiểmtoán gồm ba loại đó là kế hoạch kiểm toán chiến lược, kế hoạch kiểm toán tổngquát và chương trình kiểm toán Khi lập kế hoạch kiểm toán tổng quát kiểm toánviên cần quan tâm đến những công việc sau:

Thứ nhất, thu thập những thông tin cơ sở và thông tin pháp lý liên quan

tới khách hàng Thật vậy, mỗi ngành nghề đều có những hệ thống kế toán riêng

và áp dụng các nguyên tắc kế toán đặc thù, do đó để thực hiện được kiểm toánlương và các khoản trích theo lương Kiểm toán viên cần tìm hiểu những thôngtin về loại hình doanh nghiệp, chế độ kế toán áp dụng, số lượng nhân viên tạithời điểm kiểm toán, quy trình tuyển dụng, và những thông tin liên quan đếnchính sách tiền lương tại công ty khách hàng ví dụ nhưng thoả ước lao động tậpthể, quyết định liên quan đến tiền lương

Thứ hai, sau khi thu thập được các thông tin cơ sở và những thông tin về

nghĩa vụ pháp lý Kiểm toán viên tiến hành phân tích bước đầu để tìm ra nhữngyếu tố bất thường đối với các khoản mục liên quan Quá trình phân tích tronggiai đoạn này gắn liền với việc phân tích tổng quan

Thứ ba, đánh giá mức trọng yếu và rủi ro đối với các khoản mục liên quan

đến lương và các khoản trích theo lương

Trước hết, kiểm toán viên có những ước lượng ban đầu về tính trọng yếucho toàn bộ BCTC, sau đó Kiểm toán viên cần phân bổ mức ước lượng này chotừng khoản mục lương và các khoản trích theo lương trên báo cáo tài chính Đóchính là sai sót có thể chấp nhận được đối với từng khoản mục

Để đánh giá rủi ro của cuộc kiểm toán, kiểm toán viên đánh giá trên haiphương diện đó là phương diện toàn bộ báo cáo tài chính và phương diện số dưkhoản mục Ở đây ta quan tâm đến việc đánh giá rủi ro trên phương diện khoảnmục và mức độ rủi ro dựa trên hai bộ phận cấu thành đó là rủi ro tiềm tàng vàrủi ro kiểm soát Các loại rủi ro kiểm toán có thể được đánh giá cụ thể bằng các

yếu tố định tính như “thấp”, “trung bình”, “cao” Tuy nhiên, Công ty hiện naymới thực hiện các cuộc kiểm toán ở quy mô trung bình thời gian và số lượngKiểm toán viên có hạn bởi vậy hiện nay để thuận tiện cho công việc kiểm toán,Kiểm toán viên thường đánh giá các khoản mục có mức độ rủi ro có mức độ

“cao” Điều đó cũng đồng nghĩa với việc kiểm toán viên phải thu thập một sốlượng bằng chứng lớn trong quá trình xác minh báo cáo tài chính trung thực vàhợp lý trên các khía cạnh trọng yếu

Thứ tư, thiết kế chương trình kiểm toán đối với quy trình kiểm toán lương

và các khoản trích theo lương Chương trình kiểm toán sẽ được lập một cáchtổng quát cho các khoản mục cụ thể, bởi vậy nó không được xây dựng cụ thểcho từng khách hàng Tuy nhiên, chương trình kiểm toán sẽ được sửa đổi bổsung nếu theo đánh giá của Kiểm toán viên chương trình kiểm toán chưa baoquát hết những sai sót tiềm tàng liên quan đến cuộc kiểm toán Theo chủ nhiệmkiểm toán chương trình kiểm toán tiền lương và các khoản trích theo lương tạiCông ty hiện giờ có thể bao quát được những sai sót bởi vậy sẽ không có nhữngthay đổi lớn trong việc áp dụng chương trình Kiểm toán

Dưới đây là chương trình kiểm toán tiền lương và các khoản trích theolương đang được áp dụng tại Công ty TNHH Kiểm toán và Tư vấn tài chính(ACAGroup):

CHƯƠNG TRÌNH KIỂM TOÁN LƯƠNG, CÁC KHOẢN TRÍCH THEO LƯƠNG

Trịnh Phương Thảo - Kiểm toán 46A

Tên khách hàng:

Đã được xem xét bởi:

Nhóm

trưởng:

Trưởng (Phó) phòng:

Giám đốc (Phó Giám đốc):

Niên độ kế toán: Ngày:

Ngày:

Ngày:

I Tài liệu yêu cầu khách hàng cần chuẩn bị:

- Sổ tài khoản tiền lương phải trả, BHXH và BHYT

- Bảng lương, chính sách tăng lương hàng năm, bảng tính BHXH và BHYT

- Biên bản quyết toán BHXH và BHYT (nếu có)

- Bảng kê nộp BHXH, BHYT, thuế thu nhập cá nhân và các chứng từ liên quan

II Mục tiêu kiểm toán

cuối mỗi kỳ được hạch toán đầy đủ Chi phí tiền lương, BHXH và BHYT đã được tính đúng và đủ theo quy định và có đảm bảo phù hợp với các cam kết của doanh nghiệp

- Trình bày và công bố: Đảm bảo chỉ tiêu tiền lương, BHXH, BHYT được trình

bày và công bố phù hợp

Thủ tục kiểm toán

Tha m chiếu

Chữ ký, ngày tháng Y/N

Đã làm rõ

A Thủ tục phân tích

1 Tìm hiểu hệ thống trả lương của đơn vị: cách tính

lương, trả lương, ghi nhận về hệ thống kiểm soát

(các bộ phận tham gia, chứng từ, việc phê duyệt,

kiểm tra, thanh toán )

2 So sánh biến động của chi phí tiền lương và biến

động về cơ cấu tiền lương trên tổng chi phí giữa

các tháng trong năm, năm trước với năm nay,

hoặc số năm nay với số kế hoạch Xem xét các

biến động đó có phù hợp với việc tăng giảm số

lượng lao động, chính sách lương của đơn vị: tăng

giảm khối lượng sản xuất, doanh thu

3 Kiểm tra tính hợp lý để đảm bảo rằng: quỹ tiền

lương được xây dựng đúng theo quy định (áp

dụng đối với các đơn vị được khoán tỷ lệ quỹ

lương)

4 So sánh sự biến động của BHXH và BHYT có

cùng tốc độ biến động với tiền lương hay không?

Ước tính BHXH, BHYT theo quy định và so sánh

với thực tế ghi nhận

B Thủ tục kiểm toán chi tiết

Tuỳ theo kết quả của thủ tục phân tích thì mức độ

kiểm tra chi tiết sẽ được thực hiện cho phù hợp (mức

độ cao hoặc thấp)

1 Kiểm tra cách trình bày khoản mục tiền lương

phải trả trong bảng cân đối kế toán; đối chiếu

giữa chi tiết và tổng hợp

2 Đối chiếu số liệu kế toán với bảng lương/sổ

lương Chọn các tháng có biến động lớn để kiểm

Trịnh Phương Thảo - Kiểm toán 46A

tra một số tính toán (lương cơ bản, làm thêm giờ,

BHXH, BHYT, thuế thu nhập )

3. Kiểm tra cụ thể cho một vài mẫu (cá nhân) để

thấy mọi chính sách theo thoả thuận của cá nhân

và người lao động trong hợp đồng, thoả ước lao

động tập thể đã được thực hiện (lương, thưởng)

4. Kiểm tra việc trích nộp BHXH, BHYT theo đúng

quy định

5. Kiểm tra việc khấu trừ BHXH, BHYT, thuế thu

nhập cá nhân có tuân thủ theo những quy định

chung hay không?

6. Đảm bảo lương đã được dự phòng đầy đủ và phù

hợp với niên độ

C Các thủ tục bổ sung (nếu có)

II Kết luận và kiến nghị

A Kết luận về mục tiêu kiểm toán

B Kiến nghị

Các vấn đề cần tiếp tục theo dõi trong những đợt kiểm toán sau

Ngày hoàn thành:

Người thực hiện:

2.1.2 Thực hiện kiểm toán

Giai đoạn thực hiện cuộc kiểm toán là giai đoạn Kiểm toán viên đi thuthập bằng chứng nhằm xác minh tính trung thực và hợp lý những thông tin trên

báo cáo tài chính tại đơn vị khách hàng Trong giai đoạn này Kiểm toán viênlàm những công việc sau:

Thứ nhất, đánh giá thủ tục kiểm soát đối với chu trình kiểm toán lương và

các khoản trích theo lương Để đánh giá thủ tục kiểm soát đối với chu trình kiểmtoán tiền lương tại đơn vị khách hàng Kiểm toán viên quan tâm đến những vấn

đề sau: quá trình kiểm soát đối với các nghiệp vụ phê chuẩn, quá trình ghi sổ,quá trình thực chi Kiểm toán viên xem xét xem tại công ty khách hàng có thiếtlập một chính sách và thủ tục tuyển dụng rõ ràng không, xem xét sổ nhân sự,xem xét quá trình phê duyệt; hệ thống tài khoản và cách hạch toán; ngoài ta cầnphải soát xét những thủ tục chi lương như quá trình chi lương và cách hạchtoán Quá trình đánh giá đó giúp Kiểm toán viên quyết định số lượng bằngchứng kiểm toán khi kiểm tra chi tiết

Thứ hai, Kiểm toán viên thực hiện các thủ tục phân tích, thông thường

Kiểm toán viên sử dụng các tỷ lệ trong quá trình so sánh để xem xét những biếnđộng của các khoản mục đó qua thời gian Sau đây là một số những thủ tục phântích khi kiểm toán lương và các khoản trích theo lương

So sánh số liệu của tài khoản liên quan đến tiền lương giữa niên độ nàyvới các niên độ trước, xem xét sự thay đổi mức lương, bảo hiểm và thuế giữa

Cuối cùng, Kiểm toán viên có thể tự ước tính và so sánh những ước tính

đó với thực tế để tìm ra chênh lệch

Thứ ba, thực hiện thủ tục kiểm tra chi tiết, đối với những Kiểm toán viên

có kinh nghiệm chỉ cần thực hiện thông qua thủ tục phân tích có thể đánh giá rõmức độ trọng yếu và rủi ro nằm ở đâu để tập trung kiểm tra chi tiết Kiểm tra chi

Trịnh Phương Thảo - Kiểm toán 46A

tiết giúp cho kiểm toán viên khẳng định lại những nghi vấn của mình và đưa ra ýkiến kiểm toán một cách chính xác Công việc kiểm tra chi tiết chủ yếu là đốichiếu giữa chứng từ với sổ sách, xem xét các giấy tờ liên quan, tính lại các bảngtính lương…

2.1.3 Kết thúc kiểm toán

Sau khi thực hiện xong cuộc kiểm toán, chủ nhiệm kiểm toán sẽ tiến hànhthu thập các thông tin liên quan tới các khoản mục, trao đổi với các staff về cácphần hành kiểm toán của họ, tiến hành xem xét điều chỉnh nếu có Bên cạnh đó,Kiểm toán viên còn soát xét những sự hiện sau ngày kết thúc niên độ, viết thưquản lý, gặp mặt khách hàng và ra báo cáo kiểm toán

2.2 Quá trình kiểm toán lương và các khoản trích theo lương tại Công ty TNHH Kiểm toán và Tư vấn tài chính (ACAGroup)

Để có cái nhìn chính xác ta sẽ xem xét quá trình thực hiện kiểm toánlương và các khoản trích theo lương của Công ty đối với hai khách hàng củamình Quá trình kiểm toán với một khách hàng là doanh nghiệp nhà nước là đơn

vị mới thành lập năm 2005 có quy mô trung bình cách thức hạch toán đơn giảnlần đầu tiên được kiểm toán bởi ACAGroup có tên là Quỹ ABC, khách hàng thứhai là một công ty cổ phần có quy mô nhỏ được là khách hàng đã được Công tykiểm toán lần này là lần thứ hai có tên là Công ty XYZ

Lập kế hoạch kiểm toán

Quỹ ABC là đơn vị lần đầu được kiểm toán bởi Công ty Kiểm toán và Tưvấn tài chính ACAGroup, bởi vậy Kiểm toán viên tiến hành thu thập thông tinliên quan một cách cẩn thận và đầy đủ thông qua những giấy tờ liên quan nhưgiấy chứng nhận đầu tư, biên bản họp hội đồng quản trị, quy trình hạch toánlương và tại đơn vị, Dưới đây là một số những thông tin liên quan đến QuỹABC:

Subject Tìm hiểu thông tin cơ sở, pháp lý

- Xem xét giấy chứng nhận đầu tư được biết:

+ Quỹ ABC được thành lập theo quyết định số 191/2004/QĐ-TTg ngày08/11/2004

+ Quỹ thực hiện điều lệ tổ chức và hoạt động theo Quyết định số07/2005/QĐ-BBCVT ngày 25 tháng 04 năm 2005 của Bộ trưởng Bộ Bưuchính Viễn thông (nay là Bộ Thông tin và Truyền thông)

+ Vốn điều lệ của Quỹ khi mới thành lập là 500.000.000.000 đồng.Trong đó, Ngân sách nhà nước cấp 200.000.000.000 đồng; số còn lại Quỹđược trích bổ sung từ các khoản đóng góp hàng năm của các doanh nghiệpviễn thông trong 3 năm đầu kể từ khi Quỹ đi vào hoạt động để đủ vốn điều lệ + Năm 2007, Quỹ trích vào vốn điều lệ 300.000.000.000 đồng từ cáckhoản đóng góp hàng năm của các doanh nghiệp viễn thông theo Văn bản số121/BBCVT-KHTC ngày 15/01/2007 của Bộ Bưu chính Viễn thông

Trịnh Phương Thảo - Kiểm toán 46A

Member of Kreston International

Member of Kreston International

Client Preprared by: [HLTH]

(tiếp)+ Lĩnh vực hoạt động: Tiếp nhận, huy động các nguồn tài chính của tất

cả các doanh nghiệp viễn thông hoạt động kinh doanh hợp pháp tại Việt Nam;tham gia xây dựng chương trình, dự án, kế hoạch cung cấp dịch vụ viễn thôngcông ích theo từng thời kỳ, hàng năm theo quy định của Bộ Bưu chính Viễnthông (nay là Bộ Thông tin và Truyền thông); xây dựng kế hoạch hoạt độnghàng năm về hỗ trợ cung cấp dịch vụ viễn thông công ích

- Xem xét một số thông tin khác được biết:

+ Chế độ kế toán áp dụng: Quyết định số 74/2007/QĐ-BTC ngày21/08/2007 của Bộ trưởng Bộ Tài chính

+ Quỹ tính lương theo thời gian và bao gồm 7 phòng ban khác nhau: vănphòng, ban tổ chức cán bộ, ban tài chính kế toán, ban kế hoạch nguồn vốn, banthống kê tin học, ban thẩm định dự án, ban quản lý dự án

Sau khi thu thập các thông tin cơ sở và những thông tin liên quan đếnnghĩa vụ pháp lý, Kiểm toán viên nhận thấy:

Quỹ ABC là đơn vị hành chính sự nghiệp hạch toán theo Quyết định số74/2007/QĐ-BTC ngày 21/08/2007 của Bộ trưởng Bộ Tài chính, tuy nhiên vẫnthực hiện hạch toán lương và các khoản trích theo lương giống như các đơn vịhành chính sự nghiệp Số lượng nhân viên trong Công ty hiện nay là 72 ngườivới 7 phòng ban khác nhau cho thấy quy mô hoạt động của Quỹ đang ở mức độtrung bình, sự phân chia chức năng cho từng phòng ban một cách rõ ràng chothấy khả năng kiểm soát quản lý tại đơn vị tương đối tốt Do là một đơn vị hànhchính sự nghiệp nên Quỹ ABC sẽ được đăng ký quỹ tiền lương và các khoảntrích theo lương hàng năm theo một tỷ lệ nhất định và trong năm sẽ sử dụng quỹtiền lương đó để trả lương và những công việc liên quan đến lương cho nhânviên trong Quỹ Lương tại Quỹ là lương tính theo thời gian bởi vậy sẽ áp dụngtheo thang bậc chung của doanh nghiệp nhà nước Tại thời điểm năm 2007

thang lương của nhà nước gồm 12 bậc lương với bậc lương thấp nhất có hệ số là2,34 và mức lương tối thiểu là 450.000 đồng Lương cơ bản được tính như sau:

Lương cơ bản = Hệ số lương*mức lương tối thiểuĐiều đó có nghĩa là, với một sinh viên Đại học mới ra trường mức lương

cơ bản sẽ là: 2,34*450.000=1.053.000 đồng

Việc phân tích trên sẽ cho Kiểm toán viên nắm rõ hơn những thông tin tạiđơn vị khách hàng Sau khi phân tích Kiểm toán viên sẽ tiến hành tìm hiểu hệthống kiểm soát nội bộ của đơn vị để đánh giá mức độ trọng yếu rủi ro khi chokhoản mục lương và các khoản trích theo lương được hạch toán tại Quỹ ABC.Đối với Quỹ ABC do thời gian kiểm toán chỉ diễn ra trong 6 ngày với 5 nhânviên trong đoàn kiểm toán và Quỹ ABC mới thực hiện kiểm toán lần đầu nênKiểm toán viên quyết định phân bổ mức độ rủi ro và trọng yếu ở mức tối đa

Thiết kế chương trình kiểm toán

Quá trình hạch toán lương và các khoản trích theo lương tại Quỹ ABCgiống quá trình hạch toán lương tại các doanh nghiệp nhà nước khác nên kiểmtoán viên nhận thấy không cần bổ sung hay thay đổi gì đối với chương trìnhhạch toán lương nói trên Do đó, Kiểm toán viên tiến hành in chương trình kiểmtoán chung đối với lương và các khoản trích theo lương được trình bày tại trang

31, 32, và 33

2.2.1.2 Thực hiện kiểm toán

Trước khi tiến hành kiểm toán, Kiểm toán viên sẽ gửi Quỹ ABC một bảngdanh sách những yêu cầu tài liệu cần cung cấp, công việc này có thể được thựchiện trong giai đoạn thực hiện cuộc kiểm toán Dưới đây là một số tài liệu yêucầu cung cấp trong giấy tờ làm việc của Kiểm toán viên:

Trịnh Phương Thảo - Kiểm toán 46A

Member of Kreston International

Period End 1/12/2007 Reviewed by: [VL]

Subject Phiếu yêu cầu cung cấp tài liệu

Quy định về tiền lương, thưởng, bảo hiểm tại Quỹ

Quy định về chức năng, nhiệm vụ của từng phòng ban tại Quỹ

Quy chế tuyển dụng lao động và ký hợp đồng lao động

Báo cáo trích lập dự phòng và chế độ lập dự phòng

Báo cáo trích lập lương và BHXH, BHYT, KPCĐ, thuế TNCN

Quy chế chấm công, các quyết định, khen thưởng, lên bậc lương, thayđổi chức vụ hoặc thay đổi mức đóng BHXH, BHYT

Bảng chấm công, bảng phân bổ chi phí lương, bảng tính lương, bảngthanh toán tiền lương, danh sách người lao động bảng thanh toán tiền ăn ca,bảng thanh toán tiền thưởng, giấy báo làm thêm giờ, hợp đồng giao khoán tạiQuỹ trong năm 2007

Đánh giá thủ tục kiểm soát đối với khoản mục lương và các khoản trích theo lương của Quỹ ABC

Sau khi gửi phiếu yêu cầu cung cấp tài liệu, Kiểm toán viên tiến hànhphỏng vấn và điều tra để lấy một vài thông tin trong việc đánh giá quá hệ thốngkiểm soát nội bộ của khách hàng

Trước tiên, kiểm toán viên tiến hành phỏng vấn kế toán trưởng và một sốnhân viên tại Quỹ để lấy một số thông tin liên quan đến lương và các khoản tríchtheo lương tại Quỹ Sau khi tiến hành phỏng vấn Kiểm toán viên thu thập đượcmột số thông tin sau:

+ Tổng số lao động tại Quỹ hiện giờ là 72 người, trong năm có sự thayđổi lớn về số lượng nhân sự, Quỹ có lập ban để tiến hành tuyển dụng đầu vàođối với những ứng viên muốn tuyển vào Quỹ

+ Kế toán tính lương dựa trên thang lương, bậc lương theo quy định củanhà nước, với mức lương tối thiểu được quy định tại thời điểm đó là 450.000đồng

+ Phòng nhân sự tiến hành tính lương, thưởng, BHXH, BHYT sau đó gửilên phòng kế toán để tiến hành ghi sổ và thanh toán lương.

+ Phỏng vấn người lao động được biết việc trả lương được biết Quỹ trảlương cho công nhân viên theo tuần, theo đó một tháng quỹ sẽ tiến hành thànhtoán lương cho nhân viên bốn lần Thứ hai, tiền ăn ca cho công nhân viên đượctính và thanh toán riêng không được tính trên bảng lương, mức ăn ca trung bìnhmột người một bữa là 17.000 đồng

Tiếp đó, Kiểm toán viên sẽ điền vào bảng câu hỏi đánh giá hệ thống kiểmsoát nội bộ sau:

Ghi chú

1 Chính sách lương và những khoản liên

quan tới lương có được quy định rõ thành

văn bản một cách rõ rang không?

x

2 Đơn vị có quy trình tuyển dụng nhân

viên, và các quy chế lương không, và quy

trình hạch toán rõ ràng không?

x

3 Chính tuyển dụng, hay những thay đổi

như đề bạt thăng chức, thuyên chuyển

công tác có được phê duyệt cẩn thận

không?

x

4 Có sự tách chức năng nhiệm vụ giữa bộ

phận kế toán tiền lương, bộ phận nhân sự

và bộ phận chấm công hay không?

x

5 Bảng chấm công có được đặt ở chỗ công

khai và đươc chấm đúng hay không?

x

6 Trên bảng thanh toán tiền lương có đầy

đủ chữ ký của người lao động hay không?

x

7 Các khoản trích theo lương được trích

đúng theo chế độ hiện hành không?

x

8 Quỹ có tiến hành quyết toán BHXH, x

Trịnh Phương Thảo - Kiểm toán 46A

BHYT đối với cơ quan bảo hiểm, và có

biên bản đối chiếu bảo hiểm hàng tháng

hay hàng quý không?

9 Quỹ có tính đúng lương và trích lương

trong phạm vi quỹ lương không?

x

10 Quá trình hạch toán lương và các khoản

trích theo lương có đầy đủ và chính xác

không?

x

Dựa vào kết quả của bảng câu hỏi, Kiểm toán viên đánh giá hệ thốngkiểm soát nội bộ đối với lương và các khoản trích theo lương tại Quỹ Do đây làdoanh nghiệp nhà nước nên quá trình hạch toán tương đối đầy đủ và cẩn thận.Kiểm toán viên nhận thấy có thể tin tưởng vào hệ thống kiểm soát nội bộ củaQuỹ ABC nên sẽ tăng cường thử nghiệm tuân thủ và giảm bớt các thử nghiệm

cơ bản trong đó có kiểm tra chi tiết

7 3388.1 17.204.162 46.237.590 29.033.428 2,687

Qua những phân tích sơ bộ bước đầu cho thấy, năm 2007 tổng quỹ lương

dư ra nhiều hơn năm 2006 đến 8,44 lần điều đó cho thấy có thể năm 2007 đạtkết quả kinh doanh cao hơn năm trước Trong khi đó BHYT, BHXH thay đổikhông đáng kể cho thấy mức lương cơ bản của công nhân viên thay đổi khôngđáng kể hoặc tại thời điểm cuối năm doanh nghiệp quyết toán với cơ quan bảohiểm xã hội bằng với thời điểm quyết toán của năm 2006 Bảo hiểm y tế năm

2006 dư nợ có hai trường hợp, doanh nghiệp nộp thừa trường hợp thứ hai là cơquan cấp bảo hiểm cho người thai sản nhiều hơn mức bảo hiểm (tuy nhiêntrường hợp này khó xảy ra) Thuế thu nhập cá nhân vãng lai tăng 12,030 lần chothấy năm 2007 số lượng lao động theo thời vụ năm 2007 tương đối nhiều so vớinăm 2006 Số dư của các khoản mục tăng lên cho thấy nghĩa vụ đối với ngườilao động tăng lên

Bên cạnh việc thực hiện các thủ tục phân tích như trên Kiểm toán viên cóthể tiến hành so sánh khoản mục lương với tổng các khoản phải trả,

Thực hiện thủ tục kiểm tra chi tiết

Thông thường kết quả của các thử nghiệm kiểm soát chỉ ra rằng cácnghiệp vụ tiền lương đã được tính toán và vào sổ đúng đắn, sổ nhật ký tiềnlương, các bảng tính lương, sổ cái và các báo cáo khác có liên quan đều thốngnhất và được lập chính xác thì thủ tục kiểm tra chi tiết đối với số dư các khoảnmục được thực hiện sẽ đơn giản hơn

 Tài khoản 334

Đối với tài khoản “phải trả công nhân viên” – Tài khoản 334, thử nghiệm

cơ bản được thực hiện thông qua số dư tiền lương, tiền thưởng, và các khoảnthanh toán khác phải trả công nhân viên

Kiểm tra bảng chấm công và hợp đồng lao động

Trịnh Phương Thảo - Kiểm toán 46A

Member of Kreston International

Client Preprared by: [HLTH]

Subject Kiểm tra bảng chấm công và hợp

đồng lao động

Họ tên nhân viên a b c d

Trương Ngọc Anh x x x x

Lê Huy Kiên x x x x

Vũ Mạnh Tiến x x x x

Trần Đại Tấn x x x x

Lê Thị Mai x x x x

Phạm Thanh Nga x x x x

Phạm Minh Ngọc x x x x

Đoàn Mạnh Tuấn x x x x

Đào Duy Thành x x x x

Triệu Việt Vương x x x x

Notes: + [a]: Kỉêm tra hợp lao động và bảng chấm công + [b]: Kiểm tra ngày tháng đối tượng lao động + [c]: Kỉêm tra mức lương, hệ số lương Client Preprared by: [HLTH] Period End 1/12/2007 Reviewed by: [TNT] Subject Kiểm tra bảng chấm công và hợp đồng lao động (tiếp) Notes: + [d]: Kiểm tra tính phê duyệt Nhận xét: Kiểm tra hợp đồng lao động và bảng chấm công thấy được làm cẩn Member of Kreston International

thận, các chứng từ có sự phê duyệt đầy đủ

Kết luận:

Đạt mục tiêu kiểm toán

Kiểm tra chi tiết số dư tài khoản “phải trả công nhân viên-Tk334”

Đối với số dư đầu kỳ Kiểm toán viên có thể lấy số đã được kiểm toán của

Kiểm toán viên năm trước Được biết tại thời điểm 31/12/2006 Quỹ ABC đã

được kiểm toán bởi Kiểm toán nhà nước, do đó Kiểm toán viên có thể dễ dàng

sử dụng báo cáo kiểm toán của năm trước để xác minh tính trung thực và hợp lý

của số dư đầu kỳ

Để xác minh số dư cuối năm Kiểm toán viên sẽ xem xét những phát sinh

tăng, giảm trong kỳ để đưa ra ý kiến Kiểm toán viên sẽ Kiểm tra chi tiết tất cả

các giao dịch tăng, những giao dịch thiếu chưa phản ánh để đảm bảo được phản

ánh số phát sinh tăng trong năm một cách chính xác Đối với số phát sinh giảm

Kiểm toán viên tiến hành kiểm tra các khoản phát sinh giảm, bảo đảm phản ánh

đúng bản chất của chứng từ kế toán Căn cứ vào số phát sinh tăng, số phát sinh

giảm và số dư đầu kỳ Kiểm toán viên phát hiện sai phạm và tiến hành điều

chỉnh Dưới đây là một số giấy tờ làm việc của Kiểm toán viên, trong đó kiểm

toán viên đã nêu rõ cách thức kiểm tra và những vấn đề xảy ra và bút toán điều

chỉnh

TK334-Phải trả công nhân viên

Mục tiêu: Khoản phải trả người lao động được phản ánh trung thực và hợp lý

Nguồn: Bảng thanh toán lương, bảng tổng hợp lương

Thực hiện: Kiểm tra bảng thanh toán lương

Đối chiếu sổ cái TK 334 với BCĐTK và BCĐKT

Trịnh Phương Thảo - Kiểm toán 46A

Member of Kreston International

2.093.264.080

2.706.568.34

5

695.735.91

<a>: Khớp với T/B và B/S

Bảng lương của các phòng ban trong công ty

Tháng Tổng phải trả PC chức vụ Tổng lương Thu BHXH 5% BHYT 1% Thu Thu CSXH 1.5% Thuế TNCN tạm tính

2.184.525 436.905

1.514.977

1.051.045

2

111.498.450 5.985.000

117.483.450

2.525.4

00 50 080

1.746.486

1.051.045

3

125.433.000 5.985.000 131.418.000 2 813.850 562.770

1.955.504

1.051.045

3.782.6

89 734.911

2.537.344

1.230.564

10

171.164.430 8.295.000

179.459.430

4.053.364

789.046

2.683.273

574.655

11

204.937.125 8.820.000

213.757.125

4.736.1

82 925.618

3.194.983

759.658

12

62.424.300 4.545.000

66.969.300 5.079.847 1.015.978

3.488.673

690.094

Tổng 1.685.849.358 86.865.000 1.772.714.358 39.936.419 8.359.325

28.904.278

12.063.042

Note s :

V=(hệ số lương+hệ số PC)*450,000*5% IX là tổng số tiền tạm ứng 3 lần trong một tháng

Trịnh Phương Thảo - Kiểm toán 46A

Client Quỹ ABC Preprared by: [TPT]

Note s :

[1]: - Thực chất đây là khoản lương làm thêm giờ phải trả từ năm 2005, tuy nhiên chưa được duyệt đến

t7/2007 mới quyết toán

- Đối chiếu số dư đầu kỳ với biên bản kiểm toán năm 2006 của kiểm toán nhà nước, không có chênh lệch phát sinh

- Đối chiếu số dư đầu kỳ trên sổ cái Tk 3341 với T/B và B/S không có chênh lệch phát sinh

[2]: - Đối chiếu với T/B và B/S không có chênh lệch phát sinh

- Đối chiếu sổ cái với bảng lương hàng 12 tháng không có chênh lệch phát sinh

- Tình hình sử dụng quỹ lương tốt, cuối kỳ số chi thực tế còn lại so với quỹ lương đăng ký là 695.735.919 gọi là phần lương tiết kiệm được

- Tuy nhiên, việc trích thuế TN cá nhân hàng tháng chưa đủ

Kết luận: Khoản mục không có vấn đề trọng yếu phát sinh, Đạt mục tiêu kiểm toán

Trịnh Phương Thảo - Kiểm toán 46A

Dựa trên giấy tờ làm việc của Kiểm toán viên nhận thấy để xác minh số

dư cuối kỳ, Kiểm toán viên tiến hành xác minh số dư đầu kỳ và số phát sinhtrong kỳ Một trong những công việc đầu tiên cần làm là việc đối chiếu giữa sổcái tài khoản 334 với bảng cân đối kế toán (B/S) và bảng cân đối số phát sinh(T/B) Sau khi công việc đối chiếu không có vấn đề gì Kiểm toán viên tiến hànhtính toán lại một số chỉ tiêu trên bản lương để đảm bảo là bảng lương được tínhđúng và chính xác Bước tiếp theo Kiểm toán viên tiến hành đối chiếu từngtháng việc hạch toán lương từng tháng giữa bảng lương với sổ để để đảm bảoviệc hạch toán được lên sổ một cách đầy đủ Ngược lại, Kiểm toán viên có thểkiểm tra ngược từ sổ xuống bảng tính lương để đảm bảo những nghiệp vụ hạchtoán là có thật Số dư cuối kỳ chứng tỏ trong kỳ Quỹ ABC chưa sử dụng hết quỹlương như vậy số còn lại Công ty đang làm tờ trình duyệt xin chia cho cán bộcông nhân viên trong Quỹ, nếu không được duyệt số tiền đó sẽ được chuyểnsang quỹ tiền lương giao cho năm sau

 Tài khoản “Kinh phí công đoàn-Tk3382”

Kinh phí công đoàn được trích 2% tổng mức lương cơ bản Tính tổng mứclương cơ bản sau đó nhân với 2%, lấy kết quả so sánh với việc trích kinh phícông đoàn tại công ty Tài khoản 3382 sau khi kiểm tra không thấy có vấn đềtrọng yếu phát sinh

 Tài khoản “Bảo hiểm y tế-Tk3383”, “Bảo hiểm xã hội-Tk3384”

Đối với Bảo hiểm xã hội, Bảo hiểm y tế đầu tiên Kiểm toán viên đối chiếu số

dư đầu kỳ với biên bản kiểm toán nhà nước, số phát sinh và số dư với bảng cânđối kế toán (B/S), bảng cân đối số phát sinh (T/B) Sau đó Kiểm toán viên tiếnhành đối chiếu sổ cái tài khoản 3383, 3384 với “biên bản đối chiếu Bảo hiểm xãhội” của đơn vị bảo hiểm, tuy nhiên theo quy định mới trong năm 2007 quý bốnđược thay bằng “thông báo tình hình nộp bảo hiểm” theo từng tháng Đây là mộttrong những điểm quan trọng trong kiểm toán hai khoản mục “Bảo hiểm y tế vàBảo hiểm xã hội”, tuy nhiên do các Biên bản đối chiếu và thông báo của cơ quanbảo hiểm thường chậm trễ nên Kiểm toán viên cần phải kiểm tra thêm chứng từ,

như phiếu chi, hoặc giấy báo nợ, kiểm tra đối chiếu giữa bảng tính lương phầnhạch toán bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế vơí sổ cái tài khoản 3383, 3384 để xácminh tính đúng đắn của hai khoản mục

Dưới đây là giấy tờ làm việc của Kiểm toán viên khi tiến hành kiểm toántài khoản 3382, 3383 và tài khoản 3384, 33351, và 3352

Trịnh Phương Thảo - Kiểm toán 46A Member of Kreston

International

Client Quỹ ABC Preprared by: [TPT]

Subject Kiểm tra chi tiết tài khoản 3382, 3383, 3384

TK3383, 3384 -BHXH, BHYT

Mục tiêu: BHXH, BHYT được tính đúng, nộp đủ

Nguồn: Bảng cân đối phát sinh, băng cân đối kế toán, sổ cái tk 3383, 3384

Biên bản đối chiếu số liệu BHXH, danh sách lao động và quỹ lương trích nộp BHXH quý I, II, IIIDanh sách lao động, quỹ tiền lương điều chỉnh mức nộp BHXH

Thực hiện: Kiểm tra sổ chi tiết

Kiểm tra, đối chiếu sổ sách với chứng từ

[1],[b]: Kinh phí công đoàn được trích bằng 2% lương cơ bản

Đối chiếu giữa bảng lương và sổ cái tài khoản không có chênh lệch phát sinh[1],[c]: Đối chiếu với B/S và T/B không có chênh lệch phát sinh

[2],[b,c]]: Đối chiếu bảng lương với sổ kế toán tk 3382,3383,3382 không có chênh lệch phát sinh

Đối chiếu với biên bản đối chiếu bảo hiểm xã hội

Kỳ

Tổng BHXH trên sổ

Tổng BHXH trên biên bản Reff

Chưa có đốichiếu[4],[c]: CSXH được tính bằng 1.5% lương cơ bản

Đối chiếu bảng lương với sổ cái tk 3388.1 và đối chiếu T/B và B/S không có chênh lệch phát sinh

Kết luận:

Đạt mục tiêu kiểm toán

Đạt mục tiêu kiểm toán

Trịnh Phương Thảo - Kiểm toán 46A