HS: đọc các đoạn thơ, văn ( sgk-Tr. 58 ) GV:Tại sao trong các đoạn thơ, đoạn văn trên tác giả vẫn dùng từ ngữ địa phương và biệt ngữ xã hội. HS: HĐCN trình bày-> Tô đậm màu sắc địa[r]
Trang 1
Bài 05 - Tiết 18:
TỪ NGỮ ĐỊA PHƯƠNG VÀ BIỆT NGỮ XÃ HỘI
I MỤC TIÊU:
1 Kiến thức: Giúp HS :
- Hiểu rõ thế nào là từ ngữ địa phương, thế nào là biệt ngữ xã hội
- Tác dụng của việc sử dụng từ ngữ địa phương, biệt ngữ xã hội trong văn bản
2 Kĩ năng:
- Nhận biết, hiểu nghĩa một số từ địa phương và biệt ngữ xã hội
- Dùng từ ngữ địa phương và biệt ngữ phù hợp với tình huống giao tiếp
3 Thái độ:
- HS có ý thức sử dụng từ ngữ địa phương và biệt ngữ xã hội đúng lúc, đúng chỗ
II CHUẨN BỊ CỦA GV VÀ HS:
1 Chuẩn bị của GV: Tài liệu tham khảo, bài powerpoint, màn hình TV, máy tính,
phiếu học tập
2 Chuẩn bị của HS: Đọc, tìm hiểu trước bài
III TIẾN TRÌNH DẠY HỌC :
1 Kiểm tra : ( 5’ )- Tâm trạng của lão Hạc khi bán cậu vàng ? Qua đó phẩm chất của
lão Hạc được bộc lộ như thế nào ?
2 Nội dung bài mới
* Hoạt động 1: Khởi động:
GV: Cho HS hai câu sau:
1 Con mời má ăn cơm
2 Cậu vừa bị xơi gậy à
? “ Má” trong câu 1 dùng để chỉ ai? Ở địa phương nào hay sử dụng
- Má : dùng để chỉ mẹ, ở khu vực Nam Bộ hay dùng
? Còn từ gậy trong câu 2 có nghĩa là gì? Đối tượng nào hay sử dụng
- Gậy: điểm 1 HS hay sử dụng
HS: HĐCN trình bày
GV: Vậy từ “ Má” là từ địa phương, từ “ gậy” là biệt ngữ XH Vậy thế nào là từ địa phương, biệt ngữ XH? Thì tiết học hôm nay chúng ta cùng làm rõ điều đó
GV chốt KT và dẫn dắt vào bài:
* Hoạt động 2: Hình thành kiến thức
Nội dung 1: I Từ ngữ địa phương
Mục tiêu: - Hiểu rõ thế nào là từ ngữ địa phương
- Tác dụng của việc sử dụng từ ngữ địa phương
- Dùng từ ngữ địa phương phù hợp với tình huống giao tiếp
HS: Quan sát các từ in đậm trong các VD sgk/
56
GV: Trong từ bắp và bẹ đều có nghĩa là
“ngô” : Trong ba từ bắp, bẹ và ngô, từ nào là từ
* Ví dụ: ( sgk Tr.56 )
* Nhận xét
Ngày giảng: 8A/ /9/ 2019
8B/ /9/ 2019
Trang 2địa phương? Tại sao? Từ nào được sử dụng
phổ biến toàn dân? Tại sao?
HS: Hoạt động cá nhân trình bày
GV: Nhận xét
- Từ ngô được sử dụng phổ biến hơn vì nó nằm
trong vốn từ vựng toàn dân, có tính chuẩn mực
văn hóa cao.
- Bắp, bẹ là từ địa phương vì nó chỉ được sử
dụng trong phạm vì hẹp, chưa có tính chuẩn
mực văn hóa.
GV: Cho HS Đọc ghi nhớ
HS: Đọc ghi nhớ
GV: Cho HS làm bài tập nhanh (Sử dụng máy
chiếu bài tập)
HS: HĐCN
GVMR cho HS
- Phạm vi sử dụng từ địa phương rất hạn chế
chủ yếu được dùng trong khẩu ngữ Trong giao
tiếp toàn dân nhất là trong giao tiếp khoa học
không được dùng.
- Nếu dùng từ địa phương không đúng lúc đúng
chỗ sẽ có tác dụng tiêu cực, gây trở ngại trong
giao tiếp vì có thể nhầm lẫn hoặc không hiểu.
- Bắp, bẹ: Sử dụng trong phạm vi hẹp gọi là từ địa phương
=>Từ địa phương là từ chỉ sử dụng trong một địa phương nhất định
* Ghi nhớ: ( sgk Tr 56)
Nội dung 2: II Biệt ngữ xã hội
Mục tiêu:- Hiểu rõ thế nào là biệt ngữ xã hội
- Tác dụng của việc sử dụng biệt ngữ xã hội trong văn bản
HS: đọc ví dụ a ( sgk Tr 57)
GV: Trong đoạn văn trên tại sao có chỗ tác giả
dùng từ mẹ có chỗ tác giả lại dùng từ mợ ?
HS: HĐCN trình bày->Mẹ: Trong lời kể, tác
giả nói với người đọc( độc giả) đối tượng tiếp
nhận
- Mợ: lời thoại của bé Hồng trong cuộc đối
thoại với người cô-> hai người cùng tầng lớp
xã hội
GV: Trước cách mạng tháng tàm năm 1945,
tầng lớp xã hội nào ở nước ta, mẹ được gọi
bằng mợ, cha được gọi bằng cậu?
HS: HĐCN trình bày
GV giảng:
- Trung lưu: tầng lớp trung gian trong XH
- Thượng lưu : những người ở tầng lớp trên
a Ví dụ sgk/ 57.
- Dùng từ mẹ để miêu tả những suy nghĩ của nhân vật., dùng từ mợ để
xưng hô đúng với đối tượng và hoàn cảnh giao tiếp
- Mẹ = mợ
- Cha = cậu
=> Tầng lớp xã hội trung lưu (thị
dân tư sản thời Pháp) thường dùng
Trang 3trong XH
-> Vậy các từ mẹ,cha là từ toàn dân,còn từ cậu,
mợ là biệt ngữ xã hội
HS: đọc ví dụ b ( sgk T.r.57)
GV:Các từ “ngỗng”, “trúng tủ” có nghĩa là gì ?
HS: HĐCN trình bày
+ Ngỗng: điểm 2
+ Trúng tủ: học đúng bài của đề kiểm tra hoặc
đề thi
GV:Tầng lớp xã hội nào thường dùng các từ
ngữ này ?
HS : HĐCN trình bày
GV: Thế nào là biệt ngữ xã hội ?
HS: HĐCN trình bày
GV: Lưu ý cho HS: Biệt ngữ xã hội còn gọi là
tiếng lóng
b Ví dụ sgk/ 57.
- Ngỗng: điểm 2
- Trúng tủ: đúng cái phần đã học thuộc lòng
=> Học sinh, sinh viên thường dùng
từ này
* Ghi nhớ sgk/57
Nội dung 3: III Sử dụng từ ngữ địa phương và biệt ngữ xã hội
Mục tiêu: Dùng từ ngữ địa phương và biệt ngữ phù hợp với tình huống giao tiếp
GV: Khi sử dụng từ ngữ địa phương và biệt
ngữ xã hội cần chú ý điều gì?
HS: HĐCN trình bày
GV: Tại sao không nên lạm dụng từ ngữ địa
phương và biệt ngữ xã hội ?
HS : HĐCN trình bày
HS: đọc các đoạn thơ, văn ( sgk-Tr 58 )
GV:Tại sao trong các đoạn thơ, đoạn văn trên
tác giả vẫn dùng từ ngữ địa phương và biệt ngữ
xã hội ?
HS: HĐCN trình bày-> Tô đậm màu sắc địa
phương, mầu sắc tầng lớp xã hội của ngôn ngữ
và tính cách nhân vật
HS: đọc ghi nhớ (T.58)
- Cần lưu ý đối tượng giao tiếp, hoàn cảnh giao tiếp
- Trong văn, thơ thường dùng để tô đậm sắc thái của địa phương
=> Không nên dùng tùy tiện từ địa phượng vì nó gây tối nghĩa, khó hiểu
* Ghi nhớ sgk/ 58.
* Hoạt động 3: Luyện tập
Mục tiêu: Thông qua các bài tập HS củng cố nội dung bài học
GV:Tổ chức cho HS hoạt động nhóm
bàn làm bài tập1 SGK/ 58 Thời gian
thảo luận: 5’
- Phát phiếu học tập
- Các nhóm tự cử nhóm trưởng, thư kí
HS: HĐ nhóm:
- Trao đổi, ghi kết quả vào phiếu học
tập, trình bày trước lớp
- Các nhóm nhận xét, bổ sung ý kiến
* Bài tập 1:
Từ ngữ ĐP Từ ngữ TDân
ăn chùng ăn vụng
Trang 4GV: Nhận xét, kết luận
GV:Tổ chức cho HS hoạt động nhóm
bàn làm bài tập 2 SGK/ 58 Thời gian
thảo luận: 5’
- Phát phiếu học tập
- Các nhóm tự cử nhóm trưởng, thư kí
HS: HĐ nhóm:
- Trao đổi, ghi kết quả vào phiếu học
tập, trình bày trước lớp
- Các nhóm nhận xét, bổ sung ý kiến
GV: Nhận xét, kết luận
GV: Cho HS đọc yêu cầu bài tập
HS: HĐCN trình bày
ăn lót ăn hối lộ lạp xạp linh tinh
Cây viết Cây bút
Mô, rứa Đâu, thế nào
Bài 2/ 59
* Từ ngữ của tầng lớp học sinh
- Quay video: giở tài liệu
- Ăn cháo lươn: bị đánh đòn
- Phao: tài liệu
- Xơi trứng lộn: bị điểm không
- áo dài: chỉ các bạn nữ sinh THPT
* Từ ngữ của giới tội phạm:
- Cớm: công an, cảnh sát
- Bóc lịch: bị vào tù
- Vé: tiền
- Mõi: lấy cắp
Bài 3/59
- Trường hợp nên dùng từ ngữ địa phương: a
- Các trường hợp còn lại không nên dùng từ ngữ địa phương
* Hoạt động 3: Tìm tòi, mở rộng
Mục tiêu: HS viết được đoạn văn sử dụng từ địa phương và biệt ngữ xã hội GV:Viết đoạn văn sử dụng một hoặc
hai từ địa phương chủ đề tự chọn?
HS: HĐCN trình bày
- Viết đoạn văn chủ đề tự chọn
3.Củng cố
- Thế nào là từ ngữ địa phương ? Thế nào là biệt ngữ xã hội ?
- Sử dụng từ ngữ địa phương và biệt ngữ xã hội như thế nào là phù hợp ?
4 Dặn dò
- Học bài + Làm bài 4 (Tr 59)
- Chuẩn bị bài : Tóm tắt văn bản tự sự
+ Thế nào là tóm tắt văn bản tự sự?
+ Cách tóm tắt văn bản tự sự?
Trang 5* Phần ghi chép của giáo viên: ( Ghi chép những nội dung cần điều chỉnh cho việc
dạy lần sau)