(Luận văn thạc sĩ) Vận dụng phương pháp tình huống trong dạy học môn công tác quốc phòng, an ninh ở trung tâm giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên

(Luận văn thạc sĩ) Vận dụng phương pháp tình huống trong dạy học môn công tác quốc phòng, an ninh ở trung tâm giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên(Luận văn thạc sĩ) Vận dụng phương pháp tình huống trong dạy học môn công tác quốc phòng, an ninh ở trung tâm giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên(Luận văn thạc sĩ) Vận dụng phương pháp tình huống trong dạy học môn công tác quốc phòng, an ninh ở trung tâm giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên(Luận văn thạc sĩ) Vận dụng phương pháp tình huống trong dạy học môn công tác quốc phòng, an ninh ở trung tâm giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên(Luận văn thạc sĩ) Vận dụng phương pháp tình huống trong dạy học môn công tác quốc phòng, an ninh ở trung tâm giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên(Luận văn thạc sĩ) Vận dụng phương pháp tình huống trong dạy học môn công tác quốc phòng, an ninh ở trung tâm giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên(Luận văn thạc sĩ) Vận dụng phương pháp tình huống trong dạy học môn công tác quốc phòng, an ninh ở trung tâm giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên(Luận văn thạc sĩ) Vận dụng phương pháp tình huống trong dạy học môn công tác quốc phòng, an ninh ở trung tâm giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên(Luận văn thạc sĩ) Vận dụng phương pháp tình huống trong dạy học môn công tác quốc phòng, an ninh ở trung tâm giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên(Luận văn thạc sĩ) Vận dụng phương pháp tình huống trong dạy học môn công tác quốc phòng, an ninh ở trung tâm giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên(Luận văn thạc sĩ) Vận dụng phương pháp tình huống trong dạy học môn công tác quốc phòng, an ninh ở trung tâm giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên(Luận văn thạc sĩ) Vận dụng phương pháp tình huống trong dạy học môn công tác quốc phòng, an ninh ở trung tâm giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên(Luận văn thạc sĩ) Vận dụng phương pháp tình huống trong dạy học môn công tác quốc phòng, an ninh ở trung tâm giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên(Luận văn thạc sĩ) Vận dụng phương pháp tình huống trong dạy học môn công tác quốc phòng, an ninh ở trung tâm giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên(Luận văn thạc sĩ) Vận dụng phương pháp tình huống trong dạy học môn công tác quốc phòng, an ninh ở trung tâm giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên(Luận văn thạc sĩ) Vận dụng phương pháp tình huống trong dạy học môn công tác quốc phòng, an ninh ở trung tâm giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên(Luận văn thạc sĩ) Vận dụng phương pháp tình huống trong dạy học môn công tác quốc phòng, an ninh ở trung tâm giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên(Luận văn thạc sĩ) Vận dụng phương pháp tình huống trong dạy học môn công tác quốc phòng, an ninh ở trung tâm giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên(Luận văn thạc sĩ) Vận dụng phương pháp tình huống trong dạy học môn công tác quốc phòng, an ninh ở trung tâm giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

VŨ THỊ DIỄM

VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP TÌNH HUỐNG

TRONG DẠY HỌC MÔN CÔNG TÁC QUỐC PHÒNG, AN NINH

Ở TRUNG TÂM GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH -

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2020

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

VŨ THỊ DIỄM

VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP TÌNH HUỐNG

TRONG DẠY HỌC MÔN CÔNG TÁC QUỐC PHÒNG, AN NINH

Ở TRUNG TÂM GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH -

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

Ngành: LL&PPDH Bộ môn Lý luận chính trị

Mã số: 8.14.01.11

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: TS NGUYỄN THỊ KHƯƠNG

THÁI NGUYÊN - 2020

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan Luận văn này do bản thân tôi thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của TS Nguyễn Thị Khương - Giảng viên chính khoa Giáo dục Chính trị - Trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên

Các kết quả nghiên cứu và số liệu được trình bày trong luận văn là trung thực và chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác Thông tin trích dẫn trong luận văn đã được chỉ rõ nguồn gốc, xuất xứ

Thái Nguyên, tháng 12 năm 2020

Tác giả

Vũ Thị Diễm

LỜI CẢM ƠN

Để luận văn hoàn thành và được bảo vệ em đã nhận được sự quan tâm giúp đỡ của nhiều cá nhân và đơn vị

Em xin được bày tỏ lòng biết ơn chân thành, sâu sắc đến:

- Cô giáo TS Nguyễn Thị Khương - người đã dành nhiều thời gian để hướng dẫn, góp ý, chia sẻ… giúp em có định hướng đúng trong suốt thời gian thực hiện luận văn

- Các nhà khoa học trong Hội đồng đánh giá luận văn đã có nhiều góp ý về mặt khoa học để em hoàn thiện luận văn được tốt hơn

- Các thầy, cô giáo giảng dạy lớp cao học Lý luận và phương pháp dạy học bộ môn Lý luận chính trị - đã giúp em có nền tảng kiến thức để thực hiện luận văn

- Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên đã giúp đỡ và tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình khảo sát và thực nghiệm làm luận văn

Sau cùng, em xin gửi lời cảm ơn đến những người thân, gia đình, đồng nghiệp, bạn bè đã luôn động viên, khuyến khích và tạo điều kiện thuận lợi, giúp

em hoàn thành luận văn

Thái Nguyên, tháng 12 năm 2020

Tác giả

Vũ Thị Diễm

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT vi

DANH MỤC CÁC BẢNG vii

DANH MỤC CÁC HÌNH viii

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài 3

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của đề tài 4

5 Giả thuyết khoa học 5

6 Ý nghĩa thực tiễn và đóng góp của đề tài 5

7 Kết cấu của đề tài 5

Chương 1: CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA VIỆC VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP TÌNH HUỐNG TRONG DẠY HỌC MÔN CÔNG TÁC QUỐC PHÒNG, AN NINH Ở TRUNG TÂM GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH - ĐẠI HỌC THÁI NGHUYÊN 6

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề 6

1.1.1 Trên thế giới 6

1.1.2 Ở Việt Nam 9

1.2 Khái niệm, vai trò của việc vận dụng phương pháp tình huống trong dạy học môn Công tác quốc phòng, an ninh ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên 12

1.2.1 Khái niệm, đặc điểm của phương pháp tình huống 12

1.2.2 Vai trò và yêu cầu của phương pháp tình huống trong dạy học môn Công tác quốc phòng, an ninh ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên 16

1.3 Cơ sở thực tiễn của phương pháp tình huống trong dạy học môn Công

tác quốc phòng, an ninh ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh -

Đại học Thái Nguyên 20

1.3.1 Đặc điểm chung và đặc điểm về sinh viên, giảng viên giảng dạy học môn Công tác quốc phòng, an ninh ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên 20

1.3.2 Nội dung, chương trình và thực trạng việc dạy học môn Công tác quốc phòng, an ninh ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh Đại học Thái Nguyên 26

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 38

Chương 2: QUY TRÌNH, ĐIỀU KIỆN VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP TÌNH HUỐNG TRONG DẠY HỌC MÔN CÔNG TÁC QUỐC PHÒNG, AN NINH Ở TRUNG TÂM GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH - ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN 39

2.1 Một số nguyên tắc và quy trình vận dụng phương pháp tình huống trong dạy học môn Công tác quốc phòng, an ninh ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên 39

2.1.1 Các nguyên tắc xây dựng quy trình 39

2.1.2 Quy trình vận dụng phương pháp tình huống trong dạy học môn Công tác quốc phòng, an ninh ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên 41

2.2 Điều kiện vận dụng thành công phương pháp tình huống trong dạy học môn Công tác quốc phòng, an ninh tại Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên 54

2.2.1 Trình độ, năng lực dạy học của giảng viên 54

2.2.2 Năng lực học tập của sinh viên 55

2.2.3 Cơ sở vật chất, trang thiết bị, học liệu 57

KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 59

Chương 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM VÀ ĐỀ XUẤT MỘT SỐ

GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ VẬN DỤNG

PHƯƠNG PHÁP TÌNH HUỐNG TRONG DẠY HỌC MÔN CÔNG

TÁC QUỐC PHÒNG, AN NINH Ở TRUNG TÂM GIÁO DỤC

QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH - ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN 60

3.1 Thực nghiệm sư phạm 60

3.1.1 Kế hoạch thực nghiệm 60

3.1.2 Nội dung thực nghiệm 63

3.1.3 Kết quả dạy học trong và sau thực nghiệm 64

3.2 Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả vận dụng phương pháp tình huống trong dạy học môn Công tác quốc phòng, an ninh ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên 72

3.2.1 Sự quan tâm chỉ đạo của các cấp quản lý về đổi mới nội dung, phương pháp, cơ sở vật chất cho dạy học môn Công tác quốc phòng, an ninh ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên 72

3.2.2 Nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ và năng lực giảng dạy bằng phương pháp tình huống cho đội ngũ giảng viên giảng dạy môn Công tác quốc phòng, an ninh 76

3.2.3 Nâng cao hơn nữa ý thức tự giác trong học tập của sinh viên 79

KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 81

KẾT LUẬN CHUNG 82

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 84

PHẦN PHỤ LỤC 86

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 1.1 Số lượng giảng viên giảng dạy môn Công tác quốc phòng,

an ninh ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh -

Đại học Thái Nguyên năm học 2019 - 2020 22 Bảng 1.2: Kết quả học của sinh viên ở Trung tâm Giáo dục quốc

phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên 31 Bảng 3.1 Các lớp tham gia thực nghiệm 62 Bảng 3.2 Mức độ hiểu bài và thái độ học tập của sinh viên đối với

giờ học 66 Bảng 3.3: Điểm kiểm tra 1 tiết của lớp TN và ĐC ở lần thực nghiệm

thứ nhất 69 Bảng 3.4: Điểm kiểm tra 1 tiết của lớp TN và ĐC ở lần thực nghiệm

thứ hai 71

DANH MỤC CÁC HÌNH

Biểu đồ 3.1: Điểm kiểm tra 1 tiết của lớp TN và ĐC ở lần thực nghiệm

thứ nhất 70Biểu đồ 3.2: Điểm kiểm tra 1 tiết của lớp TN và ĐC ở lần thực

nghiệm thứ hai 71

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Đã từ lâu, Đảng và Nhà nước ta không chỉ coi giáo dục quốc phòng - an ninh là một nội dung của giáo dục, mà còn là một nội dung cơ bản trong xây dựng nền quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân Chính vì vậy, bộ môn Giáo dục quốc phòng - an ninh được coi là môn học bắt buộc trong chương trình giáo dục bậc đại học Thông qua các giờ học của môn Giáo dục quốc phòng -

an ninh, sinh viên đã nhận thức đầy đủ hơn quan điểm, đường lối quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân của Đảng, có nhận thức rõ hơn về âm mưu, thủ đoạn chống phá của các thế lực thù địch đang diễn biến khó lường ở nước ta trong giai đoạn hiện nay

Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên là một trong những Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh đầu tiên của các trường đại học ở nước ta Với 28 năm xây dựng và phát triển, Trung tâm đã cung cấp nhiều kiến thức chính trị, quốc phòng bổ ích cho hàng trăm nghìn sinh viên thuộc các trường thành viên của Đại học Thái Nguyên Để làm được điều đó có sự đóng góp một phần rất lớn của các thế hệ giảng viên trong Trung tâm

Theo quy định hiện nay, ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên sinh viên được học ba môn học là Đường lối quân sự của Đảng; Công tác quốc phòng, an ninh; Quân sự chung và chiến thuật, kĩ thuật bắn súng tiểu liên AK Trong đó môn Công tác quốc phòng, an ninh giữ tầm quan trọng đặc biệt Môn học này, cung cấp cho sinh viên những vấn đề cơ bản về nhiệm vụ, nội dung công tác quốc phòng, an ninh của Đảng hiện nay, bao gồm: xây dựng lực lượng dân quân tự vệ, lực lượng dự bị động viên, tăng cường tiềm lực cơ sở vật chất, kĩ thuật quốc phòng; phòng chống chiến tranh công nghệ cao, đánh bại chiến lược “Diễn biến hòa bình”, bạo loạn lật đổ của các thế lực thù địch đối với cách mạng Việt Nam; một số vấn đề về dân tộc, tôn giáo và đấu tranh phòng chống địch lợi dụng vấn đề dân tộc, tôn giáo chống

phá cách mạng Việt Nam; xây dựng và bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, chủ quyền biển đảo, an ninh quốc gia; đấu tranh phòng chống tội phạm và giữ gìn trật tự

an toàn xã hội

Trong những năm qua, nhất là những năm gần đây, việc giảng dạy môn Công tác quốc phòng, an ninh ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên có nhiều đổi mới nhằm nâng cao chất lượng dạy và học Tuy nhiên, bên cạnh những nguyên nhân về: sự thay đổi của chính sách quốc phòng,

an ninh của nước ta; nhận thức của một bộ phận sinh viên về tầm quan trọng môn học chưa cao; sinh viên chưa có phương pháp học tập đúng đắn… thì nguyên nhân thuộc về phương pháp dạy học của giảng viên là nguyên nhân cơ bản dẫn đến chất lượng dạy học chưa thật sự như mong đợi Một số giảng viên còn thiếu

sự đổi mới về phương pháp và hình thức tổ chức dạy học, làm cho môn học trở nên khô khan, cứng nhắc Tình hình này đã đặt ra vấn đề cấp bách là cần phải đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực đối với môn học

Trong rất nhiều phương pháp dạy học tích cực được nêu ra trong những

năm qua, tôi thấy việc dạy học môn Công tác quốc phòng, an ninh ở Trung tâm

Giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên có vận dụng phương pháp dạy học bằng tình huống (phương pháp tình huống) sẽ góp phần nâng cao chất lượng môn học giúp sinh viên có được những kinh nghiệm thực tế, trau dồi và phát triển được các kỹ năng thực hành cần thiết Đặc biệt, việc áp dụng lý thuyết vào thực tế, kỹ năng liên kết kiến thức của các môn học giúp sinh viên giải quyết tốt những vấn đề đặt ra

Xuất phát từ thực tế trên, tôi quyết định lựa chọn đề tài “Vận dụng phương pháp tình huống trong dạy học môn Công tác quốc phòng, an ninh ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên” để làm

đề tài luận văn thạc sĩ của mình với mong muốn sẽ góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn Công tác quốc phòng, an ninh ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên trong giai đoạn hiện nay

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài

2.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực trạng vận dụng phương pháp tình huống trong dạy học môn Công tác quốc phòng, an ninh ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên Luận văn đề xuất quy trình và một số biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả vận dụng phương pháp tình huống trong dạy học môn Công tác quốc phòng, an ninh ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh Đại học Thái Nguyên hiện nay

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Đề tài hướng vào giải quyết các nhiệm vụ chủ yếu sau:

Một là: Phân tích làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn của việc vận dụng phương pháp tình huống trong dạy học môn Công tác quốc phòng, an ninh

Hai là: Phân tích thực trạng dạy học môn Công tác quốc phòng, an ninh

ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên

Ba là: Đề xuất quy trình, thực nghiệm sư phạm và một số biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả vận dụng phương pháp tình huống trong dạy học môn Công tác quốc phòng, an ninh ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu việc vận dụng phương pháp tình huống trong dạy học môn Công tác quốc phòng, an ninh ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an

ninh - Đại học Thái Nguyên

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu cơ sở khoa học của việc vận dụng phương pháp tình huống trong dạy học môn Công tác quốc phòng, an ninh; nghiên cứu tiến trình thực nghiệm, điều kiện, giải pháp nâng cao hiệu quả vận dụng phương pháp tình huống trong dạy học môn Công tác quốc phòng, an ninh trong chương

trình Giáo dục quốc phòng - an ninh cho sinh viên ở Trung tâm Giáo dục quốc

phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên năm học 2020 – 2021

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của đề tài

4.1 Cơ sở lý luận của đề tài

Đề tài dựa trên:

- Cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử

- Lý luận chung của khoa học quân sự và lý luận về phương pháp dạy học hiện đại trên thế giới và trong nước

- Kế thừa các công trình nghiên cứu về phương pháp tình huống trong dạy học nói chung và dạy học môn Công tác quốc phòng, an ninh nói riêng

4.2 Phương pháp nghiên cứu của đề tài

Trên cơ sở xác định mục đích, đối tượng nghiên cứu đề tài sử dụng một

số phương pháp nghiên cứu sau

- Phương pháp nghiên cứu lý thuyết:

+ Phương pháp lịch sử và lôgic

+ Phân tích và tổng hợp tài liệu

+ Phương pháp phân loại, hệ thống hóa lý thuyết

+ Phương pháp phân tích, đối chiếu

+ Phương pháp so sánh

Các phương pháp trên được sử dụng để nghiên cứu, làm rõ những nội dung có tính lý luận và những nội dung thực tiễn cần phân tích

- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn:

+ Phương pháp phỏng vấn

+ Phương pháp điều tra xã hội học

+ Phương pháp thực nghiệm sư phạm

+ Phương pháp quan sát

+ Sử dụng toán thống kê

Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn được sử dụng để nghiên cứu những nội dung thực tiễn trong luận văn

5 Giả thuyết khoa học

Phương pháp tình huống trong dạy học môn Công tác quốc phòng, an ninh ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên đem lại hiệu quả cao, cụ thể là phát huy được tính tích cực, tự giác, năng động của sinh viên trong học tập; góp phần hình thành ở sinh viên năng lực độc lập, tư duy sáng tạo; góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn Giáo dục quốc phòng

- an ninh nói chung

6 Ý nghĩa thực tiễn và đóng góp của đề tài

- Đề tài hoàn thành góp phần làm sáng tỏ hơn về thực trạng vận dụng phương pháp tình huống trong dạy học môn Công tác quốc phòng, an ninh ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên

- Góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả của việc dạy và học cũng như của quá trình đổi mới phương pháp dạy học môn Công tác quốc phòng,

an ninh

- Đề tài hoàn thiện còn là nguồn tài liệu tham khảo hữu ích cho sinh viên, học viên cao học chuyên ngành Giáo dục chính trị và những người quan tâm đến môn Công tác quốc phòng, an ninh và phương pháp tình huống trong dạy học

7 Kết cấu của đề tài

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm 3 chương, 8 tiết

Chương 1

CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA VIỆC VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP TÌNH HUỐNG TRONG DẠY HỌC MÔN CÔNG TÁC QUỐC PHÒNG,

AN NINH Ở TRUNG TÂM GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH -

ĐẠI HỌC THÁI NGHUYÊN 1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề

1.1.1 Trên thế giới

Qua nghiên cứu cho thấy, trong lịch sử phát triển của nghề dạy học trên

thế giới, dạy học bằng tình huống đã được các nhà giáo dục lưu tâm sử dụng

Ở Phương Đông, phương pháp xử lí tình huống đã được nhắc đến trong nhiều kinh sách, văn học cổ của các nhà triết học cổ đại ở Trung Quốc mà tiêu biểu là Khổng Tử (551 - 487 TCN) Với những tình huống đi theo hướng nêu vấn đề khá đặc sắc, cá thể hóa việc tiếp nhận cộng với phương pháp xử lí tình huống là những bài học quý báu về răn dạy con người, được xem là tấm gương về phương pháp giáo dục tích cực cho các thế hệ sau Người Nhật Bản cũng đã sử dụng phương pháp tình huống trong nhiều lĩnh vực, đặc biệt trong ngành quản lý, du lịch Bí quyết để xử lí tình huống thành công của người Nhật Bản bao gồm bốn bước: Tình huống - Phân tích - Tổng hợp - Hành động Còn ở Hàn Quốc, để xây dựng một nền giáo dục hiện đại phục vụ cho việc phát triển đất nước, Hàn Quốc đã rất chú trọng đến việc giúp cho người học có năng lực giải quyết vấn đề

Ở Phương Tây, Hoa Kỳ là nước sớm nghiên cứu và áp dụng tình huống trong giáo dục và đào tạo Năm 1870, giáo sư Christopher Columbus Langdell

đã khởi xướng phương pháp tình huống cho khoa Luật của trường Đại học Kinh doanh Havard Đây là một bước đột phá nhằm chấm dứt hệ thống đọc - nghe - ghi chép truyền thống của giáo dục kinh viện Chính điều này, về sau đã đem lại hiệu quả rõ rệt cho sinh viên, giúp sinh viên có thể trao đổi, phản biện

và tích cực tham gia vào bài giảng của giảng viên

Năm 1919, ở Canada, hai nhà nghiên cứu của Trường Đại học Western Ontario là tiến sĩ W Sherwood For - Trưởng khoa Cơ bản và tiến sĩ K.P.R Neville - Trưởng phòng Giáo dục, đã đưa phương pháp tình huống vào giảng dạy kinh doanh của Đại học Kinh doanh Havard ra bên ngoài biên giới Hoa Kỳ Sau khi xem xét toàn bộ chương trình giảng dạy kinh doanh ở các trường đại học hàng đầu Bắc Mĩ, hai ông kết luận là chương trình giảng dạy của trường Đại học Kinh doanh Havard đã cung cấp những phương pháp giảng dạy hiệu quả nhất Đến nay, trường Kinh doanh Richard Ille của Đại học Western Ontarion đã trở thành cơ sở uy tín số một ở Canada trong việc áp dụng phương pháp tình huống vào giảng dạy

Năm 1921, quyển sách đầu tiên về tình huống ra đời, tác giả cuốn sách Copeland đã nhận thấy tác dụng to lớn và tầm quan trọng của việc áp dụng phương pháp tình huống trong giảng dạy quản trị, nên đã cố gắng phổ biến phương pháp giảng dạy này ra thực tiễn Phương pháp này sau đó đã từng bước được áp dụng trong các ngành nghề đào tạo như: y dược, luật, hàng không… và trong trường học ở hầu hết các cấp bậc đào tạo, đặc biệt là đào tạo đại học Không chỉ trong lĩnh vực giảng dạy kinh doanh mà phương pháp tình huống cũng đã được đưa vào giảng dạy y học tương đối sớm Ngay từ những năm đầu của thế kỉ XX, phương pháp tình huống đã được William Osler đã áp dụng vào đào tạo y bác sĩ và mang lại hiệu quả cao: chỉ sau hai năm học, sinh viên của Osler đã trở nên thành thạo với các kĩ năng trong y học

Tại Pháp, ngay đầu thế kỉ XX, phương pháp tình huống cũng đã được áp dụng rộng rãi, tuy nhiên tình huống đưa ra lúc đó phần lớn là giả định nên ít có sức thuyết phục Từ những năm 1960, Gaston de Vilard đã xây dựng một giáo trình lý luận mà nội dung là những tình huống có thật, trong đó thầy giáo xác định một số vấn đề lý thuyết ngắn gọn, nêu tình huống cụ thể cho sinh viên tranh luận với nhau, cuối cùng thầy là người đưa ra kết luận Phương pháp này

đã gây được tiếng vang trong toàn nước Pháp và sau đó được nghiên cứu, áp dụng trong nhiều ngành học khác nhau

Các nhà khoa học Liên Xô (cũ) và Ba Lan cũng quan tâm đến phương pháp tình huống Tài liệu lí luận về dạy học của họ đã được dịch và phổ biến ở Việt Nam từ cuối những năm 60 của thể kỉ XX, điển hình như: T.V Cudriaxep (1967); A.M Machiiuskin (1972); ngoài ra còn có I.F Khalarmôp, M.I Kluglac, V.N Nhikitrencô, E.N Orlôva, O.A Abbunhinna,… đặc biệt là hai nhà nghiên cứu V Okôn (1967) và I.Ia Lecne (1977) Nhìn chung phương

pháp dạy học vận dụng tình huống được các tác giả đề cập đến là dạy học nêu

vấn đề và dạy học giải quyết vấn đề Những kinh nghiệm vận dụng tình huống

được nhấn mạnh vào sự tương tác giữa giảng viên và sinh viên, trong đó hoạt động của giảng viên được chú ý Tình huống có vấn đề trong dạy học này không chỉ đơn giản là những tình huống có thật trong cuộc sống mà còn bao gồm cả những tình huống có tính lí luận nảy sinh trong quá trình nhận thức tài liệu học tập Từ phương thức dạy học này, ứng dụng của phương pháp tình huống trong các lĩnh vực quản lí, trong các ngành nghề, trong hoạt động sản xuất, trong đào tạo nghề nghiệp và trong hoạt động nghiên cứu khoa học dần dần được đặt ra Nhiều tuyển tập, sách giáo khoa của các ngành học khác nhau được biên soạn nhằm phục vụ cho các giờ học có vận dụng tình huống

Từ cuối những năm 60 cho đến đầu những năm 80 của thế kỉ XX, một nhóm các nhà nghiên cứu khác đã đi sâu tìm hiểu các tình huống có vấn đề diễn

ra trong giao tiếp sư phạm và trong giáo dục sinh viên đó là tình huống sư

phạm T.N Bônđarepxcaia với “Sự khéo léo đối xử sư phạm” (1969) nhấn

mạnh một trong những biểu hiện rõ nét nhất của sự khéo léo đó là giải quyết các tình huống giáo dục Tiếp sau đó là một loạt các công trình nghiên cứu của L.Ph Xpirin, M.A Xtrepinxki, M.L Phrumxki (1974); N.E Xalnhicôva (1975); B.D Vunphôp (1983)… Ngoài ra có tác giả nghiên cứu những tình huống trong giáo dục gia đình, đó là E.I Xecmaicơ

Trong đào tạo sư phạm, nhất là 20 năm trở lại đây phương pháp tình huống đã được sử dụng rộng rãi hơn Trong khi một số học giả, chú trọng

nghiên cứu cách sử dụng tình huống nhằm nâng cao khả năng quyết đoán và giải quyết vấn đề của người học thì những người khác lại tập trung nghiên cứu việc áp dụng tình huống trong công tác giảng dạy và quá trình tiếp thu những kiến thức sư phạm Mặc dù đi theo những hướng nghiên cứu khác nhau, nhưng

họ đều đi đến một kết quả chung là phương pháp tình huống mang lại hiệu quả cao trong việc giúp người học liên hệ lý thuyết với thực hành và mang lại không khí học tập sôi nổi trên giảng đường

Như vậy, cho dù ở khía cạnh nào chúng ta đều dễ dàng nhận thấy rằng trên thế giới phương pháp tình huống đã có một chỗ đứng và ngày càng thể hiện được ưu thế của mình so với các phương pháp giáo dục khác

1.1.2 Ở Việt Nam

Ở Việt Nam, sử dụng tình huống trong dạy học hay dạy học bằng phương pháp tình huống là một phương pháp được coi là chủ đạo trong dạy học Liên quan đến vấn đề nghiên cứu của đề tài, có các công trình nghiên cứu theo các hướng sau đây:

* Những công trình nghiên cứu về phương pháp tình huống

Phương pháp tình huống được các nhà giáo dục Việt Nam áp dụng phổ biến trong giảng dạy ở các lĩnh vực khác nhau Nghiên cứu về phương pháp này ở nước ta có một số công trình tiêu biểu sau:

Đề tài nghiên cứu khoa học “Sử dụng phương pháp tình huống trong

giảng dạy môn Giáo dục học tại trường Đại học Ngoại ngữ - Đại học Quốc gia

Hà Nội” của PGS.TS Nguyễn Thị Phương Hoa (2010) Đề tài đã nghiên cứu,

tổng kết, hệ thống hóa các cơ sở lý luận, các quan điểm về phương pháp tình huống trong dạy học như: Một số khái niệm cơ bản về tình huống, quá trình chuẩn bị và soạn thảo tình huống, tiến trình thực hiện một buổi học theo phương pháp tình huống Đề tài xây dựng một hệ thống các tình huống giáo dục cũng như quy trình áp dụng phương pháp tình huống trong giảng dạy môn Giáo dục học tại trường Đại học Ngoại ngữ - Đại học Quốc gia Hà Nội nhằm

góp phần nâng cao chất lượng dạy - học cũng như tính thực tiễn của môn Giáo dục học trong nhà trường [12]

Luận văn Thạc sĩ giáo dục học “Sử dụng lý thuyết tình huống trong dạy

học phần Hóa hữu cơ lớp 11 Trung học phổ thông” của Nguyễn Thị Minh Tâm

(2011) Luận văn đã nghiên cứu về cơ sở lý luận của lý thuyết tình huống theo khía cạnh tâm lý học và giáo dục học Trên cơ sở đó tác giả đã đề ra: nguyên tắc xây dựng và áp dụng tình huống vào trong dạy học hóa học, quy trình dạy học môn hóa học bằng phương pháp tình huống Tác giả đã thấy được tầm quan trọng và ý nghĩa giáo dục của lý thuyết tình huống vào dạy học Hóa học Luận văn này đã góp phần đổi mới phương pháp dạy học, trong dạy học môn Hóa học ở lớp 11 [21]

Luận văn thạc sỹ “Sử dụng phương pháp tình huống trong dạy học môn

giáo dục công dân lớp 12 ở các trường trường trung học phổ thông huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh” của tác giả Ngọc Thị Mỵ Ở công trình này, tác

giả đã nghiên cứu và làm rõ khái niệm về phương pháp tình huống trong dạy học môn Giáo dục công dân; đề xuất quy trình dạy học, quy trình kiểm tra đánh giá môn Giáo dục công dân áp dụng trước hết cho các trường Trung học phổ thông huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh; đề xuất một số biện pháp nhằm nâng cao chất lượng dạy học bằng phương pháp tình huống trong dạy học môn Giáo dục công dân lớp 12 ở các trường Trung học phổ thông huyện Thuận Thành tỉnh Bắc Ninh [17]

Ngoài ra, còn có nhiều công trình khác tiếp cận phương pháp dạy học

tình huống dưới dạng các bài báo khoa học như: “Lý thuyết tình huống và

phương pháp xử lý tình huống trong hoạt động dạy học, nghiên cứu, quản lý, lãnh đạo” của Trần Văn Hà đăng trên Tạp chí Đại học và Giáo dục chuyên

nghiệp, số 6/1996; “Vận dụng phương pháp tình huống trong giảng dạy đại

học” của Nguyễn Thị Doan đăng trên Tạp chí Đại học và Giáo dục chuyên

nghiệp, số 5, 1994; “Đổi mới phương pháp dạy học theo tình huống” của tác

giả Đinh Tuấn Dũng đăng trên Kỷ yếu hội thảo nâng cao chất lượng đào tạo

toàn quốc lần thứ III, Hà Nội, Bộ Giáo dục và Đào tạo; “Điều tra phân loại các

tình huống sư phạm góp phần nâng cao nghiệp vụ sư phạm cho sinh viên” của

tác giả Nguyễn Châu Giang (1998) đăng trong Hội thảo khoa học quốc gia các

trường ĐHSP lần thứ hai…

Dưới các góc độ khác nhau, các công trình trên đều tập trung làm rõ quan niệm về phương pháp tình huống, các bước của dạy học tình huống và đề

ra các biện pháp để nâng cao hiệu quả dạy học tình huống

* Những công trình nghiên cứu về phương pháp tình huống trong dạy

học môn Công tác quốc phòng, an ninh ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và

an ninh - Đại học Thái Nguyên

Trong quá trình nghiên cứu tài liệu để viết luận văn, tác giả nhận thấy cho đến nay chưa có một công trình nào nghiên cứu về phương pháp tình huống trong dạy học môn Công tác quốc phòng, an ninh ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên Do vậy, việc tác giả lựa chọn và nghiên cứu tài liệu này là không có sự trùng lặp về nội dung, hình thức, đối tượng cũng như địa điểm nghiên cứu

Dựa trên cơ sở kết quả nghiên cứu, đề tài nghiên cứu để làm rõ những nội dung sau:

- Đưa ra khái niệm về phương pháp tình huống trong dạy học môn Công tác quốc phòng, an ninh ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên

- Đề xuất quy trình dạy học bằng phương pháp tình huống trong dạy học môn Công tác quốc phòng, an ninh ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên

- Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng dạy học bằng phương pháp tình huống trong dạy học môn Công tác quốc phòng, an ninh ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên

1.2 Khái niệm, vai trò của việc vận dụng phương pháp tình huống trong dạy học môn Công tác quốc phòng, an ninh ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên

1.2.1 Khái niệm, đặc điểm của phương pháp tình huống

* Khái niệm phương pháp

Thuật ngữ phương pháp bắt nguồn từ tiếng Hi Lạp là “methodos” với

hàm ý chỉ con đường, công cụ để nhận thức thế giới

Trong từ điển Tiếng Việt dành cho sinh viên, phương pháp được diễn giải theo hai nghĩa: Nghĩa thứ nhất là “Trình tự cần theo trong những bước có quan hệ với nhau khi tiến hành một việc có mục đích nhất định” và nghĩa thứ hai là “Toàn thể những bước đi mà tư duy tiến hành theo một trình tự hợp lý luận, nhằm tìm ra chân lý trong khoa học” [5, tr.394]

Phương pháp còn được hiểu theo nghĩa “là cách thức để làm một việc gì

sau khi nghiên cứu kỹ: làm việc có phương pháp” [19, tr.24]

Như vậy, nói đến phương pháp là nói đến cách thức/phương thức mà con người đặt ra để thực hiện một mục đích/mục tiêu nào đó nhằm đem lại hiệu quả cao trong công việc của mình

* Khái niệm phương pháp dạy học

Cho đến nay, vẫn còn có nhiều quan niệm khác nhau về khái niệm phương pháp dạy học, tùy theo các cấp độ nghiên cứu rộng, hẹp khác nhau, như:

“Phương pháp dạy học là cách thức tương tác giữa thầy và trò nhằm giải quyết các nhiệm vụ giáo dưỡng, giáo dục và phát triển trong quá trình dạy học” [6, tr.46]

“Phương pháp dạy học là cách thức làm việc giữa giảng viên và sinh viên để cho sinh viên lĩnh hội tri thức, kỹ năng và kỹ xảo” [13, tr.22]

“Phương pháp dạy học là cách thức làm việc của thầy và trò trong sự phối hợp thống nhất dưới sự chỉ đạo của thầy nhằm làm cho trò tự giác, tích cực tự lực đạt tới mục đích dạy học” [9, tr.45]

Phương pháp dạy học “là cách thức hoạt động phối hợp thống nhất của giảng viên và sinh viên trong quá trình dạy học được tiến hành dưới vai trò chủ đạo của giảng viên nhằm thực hiện tối ưu mục tiêu và các nhiệm vụ dạy học” [22, tr.204]

“Phương pháp dạy học là những hình thức và cách thức hoạt động của

GV và HS trong những môi trường dạy học được tổ chức, nhằm lĩnh hội tri

thức, kỹ năng, thái độ, phát triển năng lực và phẩm chất” [2, tr.98]

“Phương pháp dạy học là những quan điểm, tư tưởng về tổ chức dạy học,

là cách thức triển khai của một hệ thống dạy học đa tầng, đa diện cho một bậc

học, cấp học, ngành học, phương thức học” [8, tr.12]

Mặc dù không có sự đồng nhất, nhưng hầu hết các quan niệm đã có về phương pháp dạy học đều coi đó là cách thức tương tác hay giao tiếp giữa thầy

và trò để giải quyết các nhiệm vụ dạy học nhằm giúp sinh viên lĩnh hội tri thức

Để phù hợp với công trình nghiên cứu của mình, trong đề tài này, tác giả

sử dụng khái niệm về phương pháp dạy học với nghĩa là cách thức mà giảng

viên đặt ra trong quá trình lên lớp giúp sinh viên hiểu được kiến thức bài học

và qua đó hình thành kĩ năng, năng lực và thái độ cho sinh viên Bởi vì lý do,

đây là khái niệm phù hợp với giảng dạy ở đại học hiện nay

Phương pháp dạy học bao gồm hai hoạt động được tiến hành đồng thời là hoạt động dạy và hoạt động học Cùng với hai hoạt động đó là phương pháp dạy và phương pháp học Hai phương pháp này có mối quan hệ chặt chẽ và hỗ trợ cho nhau, trong đó phương pháp phương pháp học giữ vai trò chủ động, còn dạy giữ vai trò chủ đạo Sự chi phối lẫn nhau và tác động qua lại giữa hai phương pháp này quyết định hiệu quả của quá trình dạy học

* Khái niệm tình huống

Theo quan điểm Triết học: Tình huống được nghiên cứu như là một tổ hợp các mối quan hệ xã hội cụ thể, mà đến một thời điểm nhất định liên kết con người với môi trường, biến con người thành một chủ thể của một hoạt động có đối tượng nhằm đạt được một mục tiêu nhất định [4]

Theo Từ điển Tiếng Việt do Viện Khoa học xã hội xuất bản năm 1992

thì “Tình huống là sự diễn biến tình hình về mặt cần đối phó” [24, tr.1082]

Theo tác giả Trần Văn Hà: “Tình huống – sự kiện cần được nghiên cứu xử lý, cũng có thể tình huống là những mâu thuẫn diễn ra trong một hay nhiều

yếu tố của hệ sinh thái xã hội hoặc của hệ sinh thái nhân văn” [10, Tr.8]

Theo tác giả Đặng Văn Đức, Nguyễn Thu Hằng: “Tình huống học tập là trạng thái tâm lý khi sinh viên gặp phải mâu thuẫn giữa điều đã biết và điều

chưa biết nhưng muốn biết” [7, Tr.102]

Ở góc độ tiếp cận tình huống có vấn đề, M.I.Makhơnutốp, “tình huống

có vấn đề là trạng thái tâm lý của sự khó khăn về mặt trí tuệ nảy sinh ở con người trong những tình huống khách quan khi cần giải thích một sự kiện bằng tri thức đã có hoặc bằng cách thức hoạt động đã biết trước đây mà phải tìm tri thức hoặc tìm cách thức hoạt động mới” [16, Tr.280]

Như vậy, mặc dù có nhiều quan niệm khác nhau về tình huống nhưng nhìn chung các định nghĩa nêu trên đều thống nhất ở chỗ, nói đến tình huống là nói đến một sự kiện, một vấn đề chứa đựng những mâu thuẫn cần phải giải quyết

* Khái niệm và đặc điểm của phương pháp tình huống

Trong quá trình dạy học, trên thế giới cũng như ở Việt Nam, để nâng cao chất lượng dạy học, giảng viên thường sử dụng các tình huống vào bài dạy của

mình, từ đó hình thành nên phương pháp tình huống Phương pháp này được

các nhà giáo dục hiểu theo các nghĩa khác nhau, tiêu biểu như:

Theo tác giả Phan Thị Hồng Vinh thì “Dạy học theo tình huống là phương pháp dạy học, trong đó việc dạy và học được tổ chức theo những chủ đề phức hợp gần với các tình huống thật của cuộc sống và nghề nghiệp Qúa trình dạy học được tổ chức trong môi trường tạo điều kiện kiến tạo tri thức” [25, Tr.124]

Ở góc độ tư duy, “Tình huống trong dạy học phải phản ánh được mâu thuẫn biện chứng giữa kiến thức mới và kiến thức cũ, đó là mâu thuẫn bản chất bên trong, không phải là mâu thuẫn hình thức bên ngoài” [23, Tr.12]

Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang: “Tình huống có vấn đề trong dạy học

là tình huống mà khi đó mâu thuẫn khách quan của bài toán nhận thức được học sinh chấp nhận như một vấn đề học tập mà họ cần có và có thể giải quyết” [dẫn theo 23, Tr.12]

Như vậy, có thể hiểu phương pháp tình huống là một phương pháp đặc thù của dạy học giải quyết vấn đề theo tình huống mà ở đó các tình huống là đối tượng chính của quá trình dạy học Ở một nghĩa nào đó thì trường hợp được nêu ra trong dạy học là những tình huống dạy học điển hình và quá trình người học nghiên cứu trường hợp cũng chính là quá trình hiểu và vận dụng tri thức

So với các phương pháp dạy học khác, phương pháp tình huống có

những đặc điểm sau:

Thực chất của sử dụng phương pháp tình huống trong dạy học là cách dạy mà trong đó người giảng viên cung cấp cho sinh viên một tình huống có vấn đề liên quan đến bài học, yêu cầu sinh viên giải quyết để lĩnh hội tri thức mới và phát triển năng lực bản thân Do đó, sử dụng tình huống trong dạy học

sẽ giúp người học thông qua việc cùng nhau giải quyết tình huống có thể bổ sung tri thức, kinh nghiệm, làm giàu vốn tri thức bản thân

Dạy học bằng phương pháp tình huống là một trong những phương pháp dạy học hiện đại, tích cực đáp ứng yêu cầu quan trọng của đổi mới nội dung, phương pháp, dạy học hiện nay Theo đó, với cách dạy này, giảng viên là người

tổ chức, hướng dẫn, ủy thác, điều phối và người học tự nghiên cứu tình huống, giải quyết các vấn đề mà tình huống đặt ra

Một đặc điểm đặc thù của phương pháp tình huống so với các phương pháp dạy học khác là khả năng vận dụng các tình huống vào trong quá trình dạy học Do vậy, phương pháp này yêu cầu giảng viên phải có phông nền kiến thức

phong phú, nhất là sự hiểu biết về thực tiễn cuộc sống Đặc biệt, là phải biết lựa chọn và sử dụng tình huống cho phù hợp với nội dung cũng như bối cảnh dạy học của mình

Phương pháp tình huống có tính “đa năng”, nghĩa là có thể vận dụng phương pháp này ở tất cả các hoạt động của quá trình dạy học, từ hoạt động mở đầu, khởi động giới thiệu bài mới đến hoạt động hình thành kiến thức và cả ở hoạt động củng cố, kiểm tra đánh giá việc lĩnh hội kiến thức của người học

Phương pháp tình huống còn có đặc điểm khác biệt là gắn liền với thực tiễn cuộc sống do các tình huống được lựa chọn từ bối cảnh thực tiễn cuộc sống Chính vì vậy mà phương pháp này luôn kích thích được sự tò mò, hứng thú, tính tích cực học tập, có ý nghĩa đặc biệt trong phát triển tư duy sáng tạo và thực tiễn của người học

1.2.2 Vai trò và yêu cầu của phương pháp tình huống trong dạy học môn Công tác quốc phòng, an ninh ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh

- Đại học Thái Nguyên

1.2.2.1 Vai trò của phương pháp tình huống trong dạy học môn Công tác quốc phòng, an ninh ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên

Vận dụng phương pháp tình huống trong dạy học môn Công tác quốc

phòng, an ninh ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái

Nguyên nói riêng và ở Đại học Thái Nguyên nói chung có vai trò hết sức quan trọng Vì những lý do sau đây:

Thứ nhất, môn Công tác quốc phòng, an ninh vốn là môn học khá khô khan và cứng nhắc Việc vận dụng phương pháp tình huống vào dạy học sẽ khác với việc tiếp thu lý thuyết một cách thụ động Khi được giao các bài tập tình huống, sinh viên có thể độc lập suy nghĩ hay kết hợp với nhau thành nhóm, chủ động tìm kiếm, phân tích các thông tin để đi đến kết luận cho tình huống

Từ đó, giúp nâng cao tính chủ động, sáng tạo, sự hứng thú của sinh viên trong

quá trình học Chính trong quá trình tư duy, tranh luận, bảo vệ, sửa đổi các đề xuất giải pháp của mình, sinh viên (hay nhóm sinh viên) đã tham gia vào quá trình nhận thức Sự tham gia tích cực đó góp phần tạo ra sự hứng thú và say mê học tập, sáng tạo của sinh viên

Thứ hai, phương pháp tình huống khi sử dụng với tính cách là ví dụ minh họa cho phần lý luận sẽ góp phần nâng cao tính thực tiễn của môn học Sau khi

đã được cung cấp các kiến thức lý thuyết về các vấn đề liên quan đến quốc phòng - an ninh trong nước và quốc tế thì việc áp dụng một bài tập tình huống

sẽ giúp sinh viên có cái nhìn đầy đủ hơn, sâu hơn và thực tiễn hơn về vấn đề lý thuyết đã được học Sinh viên sẽ có điều kiện để vận dụng linh hoạt các kiến thức lý thuyết vào thực tiễn thông qua việc xử lý tình huống

Thứ ba, việc vận dụng phương pháp tình huống trong dạy học môn Công tác quốc phòng, an ninh còn giúp nâng cao kỹ năng làm việc nhóm, kỹ năng trình bày, giải quyết vấn đề, kỹ năng phân tích, bảo vệ và phản biện ý kiến trước đám đông Thông thường học viên sẽ được yêu cầu làm việc trong nhóm

từ 4 - 6 thành viên để giải quyết tình huống Cả nhóm cùng thảo luận, phân tích, để đi đến giải pháp cuối cùng, sau đó trình bày giải pháp của mình cho cả lớp Qua quá trình thảo luận học viên sẽ học hỏi được kinh nghiệm làm việc theo nhóm, chia sẻ kiến thức, thông tin để cùng đạt đến mục tiêu chung Các kỹ năng như trình bày, phản biện và bảo vệ ý kiến cũng được hình thành trong bối cảnh này Học viên cũng học được cách tôn trọng, lắng nghe ý kiến của người khác để làm phong phú hơn vốn kiến thức của mình

Thứ tư, khi vận dụng phương pháp tình huống thì giảng viên - trong vai trò của người dẫn dắt - cũng sẽ tích lũy được rất nhiều kinh nghiệm cũng như những cách nhìn/giải pháp mới từ phía người học để làm phong phú bài giảng

và điều chỉnh nội dung tình huống nghiên cứu Đây cũng là một kênh quan trọng để giảng viên thu thập kinh nghiệm từ người học

Thứ năm, các tình huống tốt có tính chất liên kết lý thuyết rất cao Người học có thể phải vận dụng và điều chỉnh nhiều tập lý thuyết khác nhau để giải quyết tốt một tình huống Đây chính là lúc các lý thuyết rời rạc của một môn học được ghép lại thành bức tranh tổng thể Ở mức độ ứng dụng cao hơn, người học còn phải vận dụng kiến thức của nhiều môn học khác nhau Đây thực chất

là vận dụng kiến thức liên môn trong học tập

1.2.2.2 Yêu cầu của việc vận dụng phương pháp tình huống trong dạy học

* Yêu cầu đối với giảng viên

Việc sử dụng phương pháp tình huống trong dạy học môn Công tác quốc phòng, an ninh đòi hỏi giảng viên phải có trình độ đạt chuẩn về chuyên môn, nghiệp vụ Giảng viên phải chủ động nghiên cứu, cập nhật kịp thời yêu cầu đổi mới về kiến thức chuyên môn; vận dụng sáng tạo, phù hợp các hình thức, các phương pháp dạy học và giáo dục phát triển phẩm chất, năng lực cho người học

Để có những bài tập tình huống hay và luôn cập nhật, giảng viên có thể thu thập thông tin từ mạng internet, các bài báo, tạp chí có uy tín Đây là nguồn cung cấp tình huống khá phong phú, nhưng cần được điều chỉnh và xem xét để phù hợp với nội dung bài giảng

Khi lựa chọn, xây dựng tình huống bằng cách lựa chọn tình huống trong thực tế thì tình huống được lựa chọn phải mang tính điển hình và mang tính thời sự Nếu tình huống do giảng viên xây dựng thì cần phải đảm bảo tính thực tiễn, tức là những sự kiện trong tình huống phải gắn với thời gian, không gian, địa điểm và con người cụ thể

Trong quá trình dạy học, giảng viên phải tạo ra tình huống phù hợp với khả năng của sinh viên, có tỷ lệ hợp lý giữa cái đã biết và cái chưa biết Nếu vấn đề đặt ra quá khó hoặc quá dễ khó mang lại hiệu quả cao nhất

Trong dạy học tình huống, nếu giảng viên sử dụng quá nhiều tình huống cũng có thể làm phản tác dụng vì sinh viên chỉ chú trọng giải quyết tình huống cụ thể mà ít chú ý đến nội dung chính của bài học

Ngoài ra, giảng viên phải nắm vững và biết sử dụng thành thục quy trình của phương pháp tình huống Đây là yếu tố quyết định sự thành công của việc vận dụng phương pháp này vào dạy học môn Công tác quốc phòng, an ninh

Yêu cầu cuối cùng là giảng viên biết sử dụng thành thạo các kỹ thuật dạy học và sử dụng được công nghệ trong dạy học Việc sinh viên có tích cực hay không còn phụ thuộc vào việc giảng viên có biết áp dụng các kỹ thuật dạy học

có tích cực hay không Nếu giảng viên biết áp dụng các kỹ thuật và công nghệ trong dạy học, sẽ khắc phục được thái độ ỉ lại, lười làm việc nhóm, không tham gia học tập của sinh viên

* Yêu cầu đối với sinh viên

Tính tích cực, tự giác trong học tập của người học đóng vai trò quyết định sự thành công của phương pháp dạy học bằng tình huống trong dạy học môn Công tác quốc phòng, an ninh Do đó, yêu cầu đầu tiên là sinh viên phải chịu khó, tích cực, tự giác trong học tập Sinh viên cần thay đổi thói quen học tập thụ động bằng ý thức học tập chủ động, tích cực, tự giác, sáng tạo khi thực hiện nhiệm vụ cá nhân, hoặc nhiệm vụ nhóm được giao

Việc vận dụng phương pháp tình huống sẽ đạt hiệu quả cao khi giảng viên sử dụng hình thức dạy học theo nhóm Vì vậy, khi giảng viên tổ chức học tập theo nhóm thì yêu cầu đối với sinh viên là phải biết hợp tác và gắn kết với nhau khi thực hiện nhiệm vụ theo nhóm Tuân thủ đúng ý đồ sư phạm của giảng viên Hoàn thành đầy đủ các nhiệm vụ được được giao Có tinh thần thái độ tự tin, khắc phục tâm lí tự ti, nhút nhát khi tham gia học theo nhóm Trao đổi, phản biện tích cực với thầy cô và bạn bè về các tình huống được giao thảo luận

* Yêu cầu về cơ sở vật chất phục vụ dạy học bằng phương pháp tình huống

Để nâng cao hiệu quả của phương pháp tình huống cần phải sử dụng nhiều phương tiện, trang thiết bị dạy học hiện đại Do đó, yêu cầu đối với cơ sở vật chất là cần phải có đầy đủ phương tiện dạy và học như máy tính có kết nối

internet, máy chiếu, loa míc trợ giảng, giấy khổ rộng, bút dạ, sách báo tham khảo đáp ứng được nhu cầu giảng dạy và học tập, nghiên cứu của cả giảng viên và sinh viên khi áp dụng phương pháp tình huống vào dạy học

Ngoài ra, khi dạy học bằng phương pháp tình huống, do yêu cầu cần thảo luận nhóm nên phòng học phải rộng rãi, bàn ghế phù hợp, thuận tiện và dễ thay đổi vị trí để sinh viên có thể áp dụng thảo luận nhóm khi nghiên cứu các tình huống mà giảng viên yêu cầu

1.3 Cơ sở thực tiễn của phương pháp tình huống trong dạy học môn Công tác quốc phòng, an ninh ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên

1.3.1 Đặc điểm chung và đặc điểm về sinh viên, giảng viên giảng dạy học môn Công tác quốc phòng, an ninh ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên

* Những đặc điểm chung về Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh

- Đại học Thái Nguyên

Trung tâm Giáo dục quốc phòng Thái Nguyên được thành lập tại Quyết định số 2963/QĐ-TCCB ngày 17/12/1992 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Ngày 15/02/2017, Bộ Giáo dục và Đào tạo ra Quyết định số 437/QĐ-BGDĐT đổi tên Trung tâm Giáo dục quốc phòng Thái Nguyên thành Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên Hiện nay, Trung tâm có các nhiệm vụ chính là: (1) Tổ chức Giáo dục Quốc phòng, an ninh cho sinh viên, sinh viên các trường Đại học, cao đẳng, trung học chuyên nghiệp, dạy nghề và trung học phổ thông trong khu vực; (2) Đào tạo sĩ quan dự bị; (3) Thực hiện nhiệm vụ nghiên cứu khoa học sư phạm quân sự

Hệ thống cơ sở vật chất của Trung tâm gồm giảng đường, hội trường, thư viên, nhà làm việc của Ban Giám đốc, nhà công vụ, ký túc xá sinh viên, thao trường kỹ chiến thuật, nhà kho quân khí, quân trang; sân vận động Trung tâm có diện tích khoảng 15,5327 ha đã đáp ứng được yêu cầu học tập, nghiên cứu khoa học quân sự và các hoạt động rèn luyện, sinh hoạt tập thể của người học

và cán bộ, giảng viên Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên có khả năng tổ chức học tập tập trung cho mỗi khóa khoảng 1700 sinh viên

Trong hơn 28 năm xây dựng và phát triển, Trung tâm đã 3 lần di chuyển địa điểm với nhiều khó khăn, thiếu thốn về cơ sở vật chất Tuy nhiên, với sự quan tâm của Đảng ủy, Ban Giám đốc Đại học Thái Nguyên, Quân khu 1 và sự cố gắng, nỗ lực của tập thể đơn vị, đội ngũ cán bộ, viên chức, người lao động, Trung tâm đã phát huy tốt bản chất truyền thống quân đội, quyết tâm vượt qua mọi khó khăn để từng bước xây dựng, ổn định cơ cở vật chất bảo đảm cho quá trình hoạt động tổ chức thực hiện thắng lợi nhiệm vụ giáo dục quốc phòng, an ninh

Nhờ vào sự nỗ lực, cống hiến, phục vụ cho Giáo dục và Đào tạo, Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên đã được Đảng, Nhà nước tặng Huân chương bảo vệ Tổ quốc hạng nhì và hạng ba; Thủ tướng chính phủ tặng bằng khen; được Bộ Giáo dục & Đào tạo, Uỷ ban nhân dân tỉnh Thái Nguyên, Tư lệnh Quân khu 1 tặng nhiều Bằng khen cho các tập thể và cá nhân đã có thành tích xuất sắc trong công tác Giáo dục quốc phòng, an ninh

* Đặc điểm sinh viên và giảng viên giảng dạy học môn Công tác quốc phòng, an ninh ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên

- Đặc điểm giảng viên giảng dạy học môn Công tác quốc phòng, an ninh

ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên

Giảng viên giảng dạy môn Công tác quốc phòng, an ninh ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên bao gồm 2 nhóm:

Một là: Giảng viên là những Sĩ quan biệt phái do Bộ chỉ huy quân sự tỉnh Thái Nguyên cử về để tham gia vào công tác giảng dạy của Trung tâm theo chế

độ quân sự Các đồng chí này sau khi về Trung tâm sẽ được phân công về khoa giáo viên, tiến hành nghiên cứu, dự giờ và giảng dạy

Hai là: Giảng viên được Đại học Thái Nguyên tuyển dụng tham gia giảng dạy theo chế độ dân sự Giảng viên được đào tạo bài bản trong các nhà trường

sư phạm có tiếng trong nước như Đại học Sư phạm Hà Nội I, Đại học Sư phạm

Hà Nội II, Đại học Sư phạm Thái Nguyên Giảng viên phần lớn là những người ở độ tuổi tương đối còn trẻ, sau khi được tuyển dụng sẽ được cử đi học hai năm văn bằng 2 về Quốc phòng - an ninh Sau khi hoàn thành khóa học trở về trung tâm, giảng viên sẽ tiến hành nghiên cứu, dự giờ và lên lớp dạy học

Số lượng giảng viên giảng dạy môn Công tác quốc phòng tại Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên hiện nay thể hiện qua bảng số liệu dưới đây:

Bảng 1.1 Số lượng giảng viên giảng dạy môn Công tác quốc phòng,

an ninh ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh -

Đại học Thái Nguyên năm học 2019 - 2020

(Nguồn: Kết quả điều tra, khảo sát)

Về phẩm chất chính trị, đạo đức, lối sống, có thể khẳng định giảng viên đang tham gia giảng dạy môn Công tác quốc phòng, an ninh ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên luôn có ý thức chính trị, phẩm chất và đạo đức nghề nghiệp tốt, tự giác chấp hành nghiêm túc đường lối của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước, luôn cố gắng học tập và rèn luyện để nâng cao năng lực chuyên môn, nhận thức chính trị, đáp ứng ngày càng tốt hơn yêu cầu của công tác giáo dục quốc phòng, an ninh cũng như yêu cầu của xã hội

Bên cạnh đó, toàn thể đội ngũ giảng viên luôn yêu nghề, tâm huyết với nghề nghiệp, ý thức cao trong việc giữ gìn danh dự, lương tâm nhà giáo Có tác phong làm việc khẩn trương, nhanh nhẹn và khoa học; có tinh thần trách nhiệm, luôn thương yêu, đoàn kết, giúp đỡ đồng nghiệp trong cuộc sống và trong công tác Đối với người học luôn hoà nhã, thân ái, độ lượng và bao dung Sống có mục đích, có lý tưởng, có ý chí vượt khó vươn lên, có tinh thần phấn đấu với động cơ trong sáng và tư duy sáng tạo

Giảng viên khối dân sự dạy môn Công tác quốc phòng, an ninh ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên được đào tạo chính quy tại trường Đại học sư phạm nên có phương pháp, kỹ năng sư phạm tốt Tuy nhiên, do đặc thù, nên còn một bộ phận giảng viên khối quân sự, chủ yếu được đào tạo các trường quân sự, mặc dù trình độ chuyên môn sâu nhưng phương pháp và nghiệp vụ sư phạm còn khiêm tốn Tuy nhiên, các đồng chí cũng luôn nỗ lực học hỏi, ý thức được việc thường xuyên phải đổi mới, nâng cao trình độ chuyên môn và năng lực dạy học Mặc dù vậy, cũng không tránh khỏi lối truyền thụ khô khan, đôi phần khó hiểu do vẫn cứng nhắc về phương pháp dạy học, điều đó làm hạn chế chất lượng dạy học nói chung tại Trung tâm

Như vậy, nhu cầu thực tiễn đòi hỏi tất cả giảng viên giảng dạy môn Công tác quốc phòng, an ninh tại Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên phải đổi mới phương pháp, hình thức tổ chức dạy học để nâng cao chất lượng dạy học ở Trung tâm

- Đặc điểm sinh viên tham gia học môn Công tác quốc phòng, an ninh ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên

Với nhiệm vụ chính trị chủ yếu là giáo dục, đào tạo, bồi dưỡng kiến thức

quốc phòng, an ninh cho sinh viên các trường thành viên, các khoa trực thuộc

Đại học Thái Nguyên, nên đối tượng chính tham gia học tập môn Công tác quốc phòng, an ninh ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên là tất cả sinh viên đang học tập ở các trường thành viên của Đại

học Thái Nguyên Cũng giống như sinh viên các trường đại học, cao đẳng trên

cả nước, sinh viên theo học tại Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh Đại học Thái Nguyên có các đặc điểm chung như:

Nhận thức của sinh viên phát triển, đặc biệt là khả năng tự ý thức Nhờ đó, sinh viên có hiểu biết sâu hơn về bản chất sự vật, biết tự đánh giá và điều chỉnh bản thân cho phù hợp với đạo đức xã hội Mục tiêu học tập, rèn luyện của sinh viên cũng rõ ràng hơn Động cơ học tập hàng ngày tốt hơn

Thế giới quan của sinh viên cũng phát triển phong phú, đa dạng hơn Việc nhìn nhận, đánh giá các vấn đề trong học tập, cuộc sống, nhờ đó cũng chính xác hơn

Được nhìn nhận với vai trò là những nhà trí thức tương lai, ở sinh viên sớm nảy sinh nhu cầu, khát vọng thành đạt Học tập ở đại học là cơ hội tốt để sinh viên được trải nghiệm bản thân Vì thế, sinh viên rất thích khám phá, tìm tòi cái mới; đồng thời, thích bộc lộ những thế mạnh của bản thân, qua đó nâng cao vốn sống, hiểu biết cho bản thân

Ở lứa tuổi này sinh viên bắt đầu có sự ổn định về tình cảm, trong đó có tình cảm nghề nghiệp - một động lực giúp họ học tập một cách chăm chỉ, sáng tạo, khi họ thực sự yêu thích và đam mê với nghề lựa chọn Do đó, sinh viên là những người trẻ tuổi giàu nghị lực, ước mơ và hoài bão

Sinh viên học ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên thường là đối tượng năm thứ nhất nên nhiều khi cũng không tránh khỏi tình cảm ủy mị của những “đứa trẻ” lần đầu xa vòng tay bố mẹ đến ở môi trường tập trung Chính vì vậy, các giảng viên ở đây không chỉ là chuyên gia giáo dục mà nhiều khi họ còn đóng vai trò là chuyên gia tư vấn tâm lý cho sinh viên để tiếp thêm nghị lực và động cơ học tập cho các em

Bên cạnh những ưu điểm, sinh viên cũng không tránh khỏi những hạn chế chung của lứa tuổi thanh niên, như sự thiếu chín chắn trong suy nghĩ, hành động, đôi khi còn “ham chơi” hơn “ham học” Trong xu thế mở cửa, hội

nhập quốc tế và trong điều kiện phát triển của khoa học công nghệ, sinh viên

có nhiều điều kiện giao lưu, tiếp xúc với các nền văn hoá trên thế giới Việc học tập, tiếp thu những tinh hoa, văn hoá của các nền văn hoá tiên tiến trên thế giới là cần thiết Tuy nhiên, do đặc điểm tâm sinh lý chưa ổn định hết, do tâm lý ham thích và muốn chinh phục những điều mới lạ kết hợp với sự bồng bột, thiếu kinh nghiệm sống nên một bộ phận sinh viên đã hấp thụ những yếu

tố không phù hợp với chuẩn mực văn hóa truyền thống tốt đẹp của dân tộc Điều đó, đã tạo ra nhiều hệ lụy xấu cho sinh viên như tâm lý thụ động, lười học, ham chơi…

Ngoài những đặc điểm chung nói trên, sinh viên tham gia học môn Công tác quốc phòng, an ninh ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên còn có những đặc điểm riêng biệt dưới đây:

Khi vào Trung tâm sinh viên phải ở tập trung 5 tuần để tham gia học tập

và huấn luyện Ngay buổi đầu tiên đến Trung tâm, sinh viên sẽ di chuyển đến

ở kí túc xá của Trung tâm và chịu sự quản lý nghiêm khắc của cán bộ Trung tâm Đa số sinh viên khi đến học tại đây đều chấp hành tốt mọi nội quy, quy chế của Trung tâm; thực hiện đầy đủ 10 chế độ trong ngày và 3 chế độ trong tuần, xếp đặt trật tự nội vụ gọn gàng, ngăn nắp Với kỷ luật nghiêm khắc của quân đội được áp dụng ở Trung tâm trong việc quản lý người học đã hình thành ở sinh viên tính kỷ luật, tinh thần đồng đội, sự gọn gàng, chu đáo, biết quan tâm, giúp đỡ nhau, có ý thức xây dựng tập thể lớp đoàn kết, cần cù, chịu khó trong lao động

Tuy nhiên, bên cạnh đó, vẫn còn một bộ phận nhỏ sinh viên, do được sự nuông chiều từ nhỏ của bố mẹ và người thân, nên khi vào sống tập trung với điều kiện “kham khổ” và kỷ luật nghiêm ngặt trong quân đội đã không chịu được, hoặc có những hành vi vi phạm kỉ luật như tự ý rời Trung tâm khi chưa

có sự đồng ý của cán bộ quản lý, không chịu sắp xếp nội vụ gọn gàng theo quy định

Cá biệt còn có một số sinh viên chưa thực sự coi trọng công tác Giáo dục quốc phòng - an ninh nên nghĩ rằng học ở Trung tâm chỉ cần qua loa là được Điều đó đã ảnh hưởng không nhỏ đến kết quả học tập và rèn luyện của sinh viên nói chung tại Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên

1.3.2 Nội dung, chương trình và thực trạng việc dạy học môn Công tác quốc phòng, an ninh ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh Đại học Thái Nguyên

1.3.2.1 Nội dung, chương trình học môn Công tác quốc phòng, an ninh ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên

Chương trình học của môn Công tác quốc phòng, an ninh hiện nay ở nước ta được biên soạn theo Thông tư số 31/2012/TT-BGDĐT ngày 12 tháng 9

năm 2012 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo về chương trình Giáo dục

quốc phòng - an ninh

Nội dung của chương trình môn Công tác quốc phòng, an ninh ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên cung cấp những hiểu biết cơ bản giúp sinh viên nhận thức được âm mưu thủ đoạn của các thế lực thù địch đối với cách mạng Việt Nam trong giai đoạn hiện nay, trên cơ sở đó đấu tranh phòng chống chiến lược "Diễn biến hòa bình", bạo loạn lật đổ của các thế lực thù địch; đấu tranh phòng chống địch lợi dụng vấn đề dân tộc và tôn giáo chống phá cách mạng Việt Nam để giữ gìn an ninh chính trị và bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ Việt Nam xã hội chủ nghĩa Môn học cũng trang bị cho sinh viên kiến thức về chiến tranh cng nghệ cao; kiến thức về xây dựng lực lượng dân quân tự vệ, lực lượng dự bị động viên, phong trào toàn dân đấu tranh phòng chống tội phạm và tệ nạn xã hội, bảo vệ an ninh quốc gia và giữ gìn trật

tự, an toàn xã hội; bảo vệ vững chắc chủ quyền lãnh thổ biên giới, biển đảo Việt Nam Cấu trúc chương trình gồm 8 bài, được phân phối như sau:

Bài 1: Phòng chống chiến lược "Diễn biến hoà bình", bạo loạn lật đổ của các thế lực thù địch đối với cách mạng Việt Nam (5 tiết)

Bài 2: Phòng chống địch tiến công hoả lực bằng vũ khí công nghệ cao (3 tiết)

Bài 3: Xây dựng lực lượng dân quân tự vệ, lực lượng dự bị động viên và động viên công nghiệp quốc phòng (4 tiết)

Bài 4: Xây dựng và bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, biên giới quốc gia (3 tiết) Bài 5: Một số nội dung cơ bản về dân tộc, tôn giáo và đấu tranh phòng chống địch lợi dụng vấn đề dân tộc và tôn giáo chống phá cách mạng Việt Nam (3 tiết)

Bài 6: Những vấn đề cơ bản về bảo vệ an ninh quốc gia và giữ gìn trật tự

an toàn xã hội (3 tiết)

Bài 7: Xây dựng phong trào toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc (2 tiết) Bài 8: Những vấn đề cơ bản về đấu tranh phòng chống tội phạm và tệ nạn xã hội (2 tiết)

Chương trình môn Công tác quốc phòng, an ninh được xác định với những mục tiêu cụ thể về kiến thức, kỹ năng Người học sau khi học xong sẽ đạt được các yêu cầu sau:

* Mục tiêu về kiến thức:

MT1: Nắm vững nội dung cơ bản về âm mưu, thủ đoạn “Diễn biến hoà bình”, bạo loạn lật đổ của các thế lực thù địch chống phá các nước xã hội chủ nghĩa hiện nay Hiểu rõ âm mưu, thủ đoạn “Diễn biến hoà bình”, bạo loạn lật

đổ của các thế lực thù địch chống phá cách mạng Việt Nam hiện nay Nắm vững mục tiêu, nhiệm vụ, quan điểm và phương châm góp phần cùng toàn Đảng, toàn dân và lực lượng vũ trang làm thất bại chiến lược “Diễn biến hoà bình”, bạo loạn lật đổ của địch

MT2: Nắm được khái niệm, đặc điểm, thủ đoạn đánh phá và khả năng sử dụng vũ khí công nghệ cao của địch trong chiến tranh tương lai (nếu xảy ra)

MT3: Nắm vững nội dung cơ bản về xây dựng lực lượng dân quân tự vệ, lực lượng dự bị động viên và động viên công nghiệp quốc phòng

MT4: Nắm vững những kiến thức cơ bản về chủ quyền lãnh thổ, biên giới quốc gia của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong tình hình hiện nay

MT5: Nắm được những kiến thức cơ bản về dân tộc, tôn giáo, giải quyết vấn đề dân tộc, tôn giáo theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng

Hồ Chí Minh và quan điểm, chính sách của Đảng, Nhà nước ta hiện nay

MT6: Nắm được kiến thức cơ bản về bảo vệ an ninh quốc gia và giữ gìn trật tự, an toàn xã hội Hiểu rõ nội dung cơ bản về bảo vệ an ninh quốc gia và giữ gìn trật tự, an toàn xã hội

MT7: Nắm được những kiến thức cơ bản về công tác vận động quần chúng bảo vệ an ninh trật tự và phong trào toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc

MT8: Nắm vững những kiến thức cơ bản về phòng chống tội phạm và các loại tệ nạn xã hội

* Mục tiêu về kỹ năng:

MT9: Tuyên truyền vận động nhân dân nâng cao hiểu biết, chủ động phòng ngừa mọi âm mưu thủ đoạn chống phá của địch, bảo vệ chế độ Xã hội chủ nghĩa

MT10: Cùng toàn Đảng, toàn dân, toàn quân chủ động phòng tránh và đánh thắng vũ khí công nghệ cao của địch

MT11: Liên hệ tốt với thực tiễn hiện nay về xây dựng lực lượng dân quân tự vệ của Nhà trường nói riêng và lực lượng dân quân tự vệ nói chung

MT12: Nâng cao trách nhiệm của sinh viên trong việc bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, biên giới quốc gia đặc biệt là chủ quyền biển đảo

MT13: Tích cực đấu tranh phòng chống địch lợi dụng vấn đề dân tộc, tôn giáo để chống phá cách mạng Việt Nam

MT14: Đấu tranh phòng chống có hiệu quả trong bảo vệ an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội Nhận thức đúng đắn về nghĩa vụ và trách nhiệm của mình trong công tác bảo vệ an ninh quốc gia và giữ gìn trật tự an toàn xã hội

MT15: Có ý thức tự giác, tích cực tham gia vào phong trào toàn dân bảo

vệ an ninh trật tự, phòng ngừa đấu tranh chống tội phạm và các hành vi vi phạm pháp luật

MT16: Tham gia tích cực trong nhiệm vụ phòng chống tội phạm và các

tệ nạn xã hội trong Nhà trường và khu vực dân cư

Như vậy, với cấu trúc, đặc điểm và mục tiêu về kiến thức, kỹ năng của chương trình, chúng tôi thiết nghĩ, việc vận dụng phương pháp tình huống vào giảng dạy học môn Công tác quốc phòng, an ninh là phù hợp và chắc chắn sẽ mang lại hiệu quả cao như mong đợi

1.3.2.2 Thực trạng dạy học môn Công tác quốc phòng, an ninh ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyênhiện nay

Lý luận và thực tiễn đã luôn khẳng định môn Giáo dục quốc phòng - an ninh góp phần giáo dục toàn diện cho học sinh, sinh viên về lòng yêu nước, yêu chủ nghĩa xã hội, niềm tự hào và sự trân trọng đối với truyền thống đấu tranh chống ngoại xâm của dân tộc, của các lực lượng vũ trang nhân dân Việt Nam;

có ý thức cảnh giác trước âm mưu thủ đoạn của các thế lực thù địch; có kiến thức cơ bản về đường lối quân sự của Đảng và công tác quản lý nhà nước về quốc phòng, an ninh; có kỹ năng quân sự để tham gia vào sự nghiệp xây dựng, củng cố nền quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân, sẵn sàng bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa

Nhận thấy tầm quan trọng về vị trí, vai trò của môn học, trong những năm qua, bộ môn Giáo dục quốc phòng - an ninh nói chung và môn Công tác quốc phòng, an ninh nói riêng ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên đã luôn tìm cách đổi mới phương pháp dạy học để có thể truyền đạt và giáo dục đầy đủ các kiến thức về quốc phòng, an ninh cho sinh viên Nhờ đó, bước đầu đã thu được nhiều thành tựu quan trọng cả về phương pháp dạy học lẫn phương pháp kiểm tra, đánh giá

Trong những năm gần đây, hầu hết giảng viên môn Công tác quốc phòng, an ninh đã thực hiện việc đổi mới phương pháp dạy học từ phương pháp thuyết trình độc thoại một chiều sang các phương pháp dạy học tích cực, nhằm khắc sâu kiến thức trọng tâm và hướng tới phát triển năng lực tự học, tự nghiên cứu, hình thành các phẩm chất đạo đức, chính trị, quân sự cho sinh viên Trong quá trình dạy học, giảng viên luôn chú trọng việc trang bị cho sinh viên các kĩ năng phân tích, liên hệ, so sánh, vận dụng tổng hợp kiến thức và kỹ năng đã được học vào trong cuộc sống

Trước xu thế phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin, nhằm giúp cho sinh viên có kiến thức đa chiều về quốc phòng, an ninh trong tình hình mới

và đồng thời phát triển năng lực công nghệ thông tin và truyền thông cho sinh viên, nhiều giảng viên đã chú trọng đổi mới, ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy học Những đoạn video ngắn, những hình ảnh minh họa cho phần lý luận/lý thuyết đã giúp sinh viên hiểu bài học, khắc sâu kiến thức cho sinh viên

Bên cạnh đó, một số giảng viên đã tiếp cận cách nhìn mới về dạy học, về phương pháp dạy học hiện đại, đã chú trọng việc dạy học lấy hoạt động của học sinh làm trung tâm, trong giờ học, đã hướng vào tổ chức các hoạt động dạy học thông qua các kỹ thuật dạy học hiện đại, thay vì chỉ độc thoại hay yêu cầu học sinh thảo luận nhóm Nhờ đó, chất lượng học của học sinh được tăng cường

Cùng với đổi mới phương pháp dạy học, giảng viên môn Công tác quốc phòng, an ninh cũng tích cực đổi mới phương pháp kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của sinh viên Trên cơ sở nhận thức đúng rằng phương pháp kiểm tra, đánh giá là cơ sở, động lực cho việc thúc đẩy, nâng cao chất lượng dạy và học

Do đó, thay vì tập trung vào thiết kế đề kiểm tra và thi cuối khóa học đều là đề

tự luận như trước đây, môn Công tác quốc phòng, an ninh đã chú trọng thay đổi phương pháp kiểm tra, đánh giá theo hướng hiện đại như thiết kế các câu hỏi trắc nghiệm khách quan, đề tự luận mở điều đó, còn có tác dụng hình thành, phát triển năng lực tự học của sinh viên Bởi lẽ, sinh viên hiểu rõ rằng, để làm