Chúng ta căn cứ vào chính các phòng trong lăng mộ: một căn phòng hình chữ nhật xây dựng trong phần đáy của công trình, có nhiều bậc thang dẫn xuống, gần đó là các cửa ra vào bằng đá cẩm[r]
Trang 17 KỲ QUAN THẾ GIỚI CỔ ĐẠI
5 LĂNG MỘ VUA MAUSOLUS TẠI HALICARNASSUS - THỔ NHỈ KÌ
Ngôi mộ cổ khổng lồ với diện tích hơn 1.000 m2 do Hoàng hậu Artimise xây dựng cho phu quân Mausolos - Vua xứ Caria Nó nằm bên bờ biển tây nam Thổ Nhĩ Kỳ và nhằm cất giữ những gì còn lại của Mausolus
Ngôi mộ đồ sộ của ông hoàn tất sau khi ông mất năm 353 TCN Đây đúng nghĩa là một công trình tưởng niệm, vượt xa tất cả các ngôi mộ khác cùng thời về kích thước và tầm vóc: chiều cao gần 45 m, chiếm một diện tích hơn 1.216 m2 Mặc dù hiện nay những gì còn lại của ngôi mộ không nhiều, nhưng người ta biết được ít nhiều về công trình này qua các ghi chép lịch sử và khai quật khảo cổ
Lăng hầu như vuông góc theo sơ đồ, các cạnh hướng Đông và Tây dài hơn các cạnh hướng Bắc và Nam một ít Lăng nằm trên một bậc đài vòng có kích thước 38x32 m, phía trên bậc đài vòng là dãy cột Ionic bao quanh tất cả bốn mặt, một kim tự tháp gồm 24 bậc thang nằm trên đỉnh của toàn bộ công trình Đá vôi trắng và đá cẩm thạch trắng dùng để
ốp mặt tiền, trong khi phần lõi làm bằng đá núi lửa màu xanh lục Một hệ thống gồm các ống thoát nước và hành lang ngầm giúp cho công trình luôn khô ráo và vững chãi Quanh lăng là tường thành bao bọc chiếm một diện tích 2,5 hécta, có cổng vào ở hướng Đông
Năm trong số những điêu khắc gia cừ khôi nhất của Hy Lạp được trưng dụng để trang trí Lăng: Scopas, Bryaxis, Leochares, Timotheos và Praxiteles Bốn người, mỗi người chịu trách nhiệm trang trí một mặt của lăng, trong khi người thứ năm đảm trách việc thực hiện hiện tượng chiếc xe ngựa tứ mã kéo khổng lồ đặt trên đỉnh kim tự tháp bậc thang Hai trụ ngạch chạy liên tục quanh các mặt của lăng mộ, một mô tả trận đấu giữa người Lapith và Centaur, trụ còn lại mô tả trận chiến giữa người Hy Lạp và Amazon, trong khi các hình người và sư tử không có giá đỡ, có kích thước bằng người thật hay to hơn, đặt trên các
bệ bằng đá vôi màu xanh da trời
Chúng ta không hề biết gì về lăng cho đến khi nó bị sụp đổ (có lẽ do động đất), thậm chí một số quả quyết lăng chưa hề xây dựng hoàn tất Tất cả thông tin về địa điểm lăng đã bị thất lạc vào thế kỷ 15 khi các kỵ sĩ của Thánh John tràn vào, đốt đá cẩm thạch để làm vữa vôi và dùng đá công trình để gia cố thành trì của họ ở Bodrum Chính họ là những người đặt chân đến phòng để thi hài Mausolus nằm dưới đáy của công trình vào năm
1522, thật không may, tài sản trong lăng bị cướp mất, một ít chi tiết được ghi lại
Ngôi mộ đạt đến chiều cao 45 m, trong đó các dãy cột chiếm gần bằng 1/3 tổng chiều cao lăng Chiều cao của phần kim tự tháp có thể là 6,8 m, trong khi nhóm tượng xe ngựa được giả định có chiều cao ấn tượng 6 m - gấp khoảng hai lần kích thước thật Như vậy phần chiều cao còn lại cho bục đài vòng sẽ là 20,2 m
Chỉ riêng bục đài vòng cũng cần đến khoảng 24.563 m3 đá phải khai thác, đẽo gọt, vận chuyển và đặt đúng vị trí, riêng phần nham thạch màu xanh lục sử dụng trong nội thất được khai thác tại chỗ trong khi phân tích cho thấy các loại đá khác đến từ những nguồn khác nhau ở rất xa Đá cẩm thạch làm trụ ngạch Amazon lấy từ đảo Kos, trong khi trụ ngạch của xe ngựa có lẽ loại đá cẩm thạch Phrygy nằm sâu trong nội địa vùng Afyon Việc thu nhập nguyên liệu từ nhiều địa điểm khác nhau cho thấy Mausolus giữ vai trò quan trọng về uy thế chính trị trong vùng
Các cuộc khai quật được tiến hành vào thế kỷ 19, trong thập niên 1960 và 1970 đã khôi phục sơ đồ mặt bằng của Lăng và cho thấy Lăng được xây dựng bằng cách nào Người
ta chọn một nghĩa địa làm địa điểm, san lấp mặt bằng, khoét và lấp đầy các hành lang, phòng ốc để tạo ra một gối tựa rắn Các tảng đá nham thạch ở địa phương dài đến cả mét để làm phần móng và lõi của bục đài vòng Dùng các que kim loại để kẹp chặt các tảng đá kề nhau để kết khối và đỡ tường, đồng thời được gia cố thêm bằng các chốt kim loại liên kết các khối đá ở các lớp đá khác nhau Dãy cột và kim tự tháp cũng được lên
Trang 2kế hoạch cùng lúc, mỗi cột trong dáy cột cách nhau 3 m sao cho có tổng cộng 36 cột Ionic Phía trên cột, các kẹp kim loại lại dùng để liên kết các khối đá trang trí đầu cột Chứng cứ khảo cổ không nhiều và sự mơ hồ, khó hiểu trong các ghi chép thời cổ đại về Lăng thật khó xác định bằng cách nào người ta đã đưa đá lên cao trong thi công Phải dùng cầu để định vị các khúc đá ngắn lấp cột phía trên bục đài vòng để tính kích thước
và độ cao dựng thẳng đá Một khi đã đúng vị trí, dùng các chốt gỗ cố định các khúc đá ngắn lắp cột để liên kết và giữ chặt đá Các khối đá ở bục đài vòng có thể được dựng thẳng theo cách tương tự, có thể bằng dây thừng buộc quanh các đầu có mấu lồi rồi sau
đó đẽo gọt mấu lồi này khi đá đã đặt đúng vị trí Việc đưa đá lên để xây dựng kim tự tháp
có lẽ còn khó khăn hơn, vì khi dùng bất cứ dụng cụ nào tính độ bền theo tỷ lệ không những kích thước tảng đá, mà còn tính đến độ cao để dựng đá đứng thẳng, khoảng
32-39 m
Lăng mộ vua Mausolus thời cổ đại.1
Việc nâng và lắp trang trí điêu khắc cũng là một vấn đề, nếu không nói là khó khăn hơn Nhấc bổng một tảng đá thường sợ đá bị gãy, rạn và khi đưa các tác phẩm điêu khắc tinh xảo, các chi rất dễ gãy Đối với các tác phẩm to bằng hay to hơn kích thước người thật, công việc đòi hỏi phải hoạch định vô cùng cẩn trọng
Lăng chính là kho tàng đầy ắp các tác phẩm trang hoàng, nhất là tác phẩm điêu khắc không có giá đỡ, khiến Lăng được liệt vào hạng Bảy kỳ quan thế giới cổ đại Vô số mảnh vụn còn sót lại, một số mảnh vụn có dấu vết của màu sơn: đỏ-nâu sơn trên tóc, râu: đỏ, xanh da trời và tía trên trang phục và áo choàng Tượng sư tử bao quanh gờ mái cũng được sơn màu nâu vàng nhạt Thế nhưng tất cả tác phẩm điêu khắc không giá đỡ được lắp đặt như thế nào vẫn còn là vấn đề gây nhiều tranh cãi Một số cho rằng muốn lắp dễ phải tạo bậc thang ở bục đài vòng, tạo ra các gỡ để tựa các bức tượng Số khác căn cứ vào tư liệu ghi chép thời cổ cho rằng không cần sử dụng bục đài vòng hình bậc thang, nhưng cuối cùng người cổ đại vẫn thành công trong việc lắp đặt các tượng Ngay cả số người tán thành giải pháp dùng bục đài vòng hình bậc thang cũng không nhất trí về số lượng các bậc
Chúng ta căn cứ vào chính các phòng trong lăng mộ: một căn phòng hình chữ nhật xây dựng trong phần đáy của công trình, có nhiều bậc thang dẫn xuống, gần đó là các cửa ra vào bằng đá cẩm thạch đồ sộ Chỉ có một khối đá hình vuông to lớn nằm bên trong lối vào, có nhiều lỗ và khe để đóng chốt, lúc đầu dùng để định vị tảng đá Trong phòng này, vào năm 1522, các kỵ sĩ của Thánh John bắt gặp một bình đựng hài cốt hay quan tài Thế nhưng, khi họ trở lại vào ngày hôm sau, quan tài đã bị vỡ ra, vương vãi các vật nhỏ hình tròn và mảnh vụn từ trang phục bằng vàng Trong các cuộc khai quật gần đây, người ta chỉ tìm thấy một ít vật nhỏ hình tròn như thế Đây là tất cả những gì chúng ta biết được về cách mai táng ban đầu
Tại sao một công trình tưởng niệm công phu như thế lại xây dựng dành cho một nhà cai trị xứ Caria? Môn khoa học chính trị có thể đưa ra lời đáp Mausolus ham muốn thành lập một đế quốc Caria, thống nhất người Hy Lạp và các dân tộc khác, ngôi mộ của ông biểu tượng hóa tham vọng thống nhất bằng việc kết hợp các đặc điểm kiến trúc Hy Lạp,
Trang 3Lycia và Ai Cập Một trong số những nét mới của Lăng là gom kiến trúc và tác phẩm điêu khắc lại thành một mối quan hệ mới, tạo thế quân bình giữa hai thế lực có tiếng vang trong nhiều giai đoạn tiếp theo sau Mausolus cũng xây dựng một loại tính bất tử qua lăng mộ, mô phỏng nhiều (trên phạm vi nhỏ) các công trình tưởng niệm Hy-La, và cung cấp từ “mausoleum” cho chúng ta và hiện nay chúng ta vẫn còn dùng để gọi các công trình lăng mộ đồ sộ
Lăng mộ vua Mausolus thời cổ đại.2
Lăng mộ vua Mausolus hiện nay.1
Lăng mộ vua Mausolus hiện nay.2
Trang 4Lăng vua Maussollos (Mausolus), Halicarnassus - Thổ Nhĩ Kỳ
I have lying, over me in Halicarnassus, a gigantic monument such as no other dead person has, adorned in the finest way with statues of horses and men carved most realistically from the best
quality marble (King Maussollos - Lucian's Dialogues of the Dead) Mausolus Bạn có thấy thú vị không, khi biết rằng, chữ "mausoleum" (lăng tẩm, lăng mộ) trong tiếng Anh có nguồn gốc từ Mausolus - tên vị vua xứ Caria này ?
Đế quốc Ba Tư từng bá chủ những vùng lãnh thổ Mesopotamia, Bắc Ấn Độ, Syria, Ai Cập và Tiểu Á Vua Ba Tư không thể kiểm soát đế quốc rộng lớn của mình mà không có sự giúp đỡ của những Satrans (giống như là thống đốc, tỉnh trưởng hay vua của những vương quốc nhỏ phụ thuộc) Mausolus là một
"Satran" như thế, ông cai quản vương quốc nhỏ Caria phía Tây Tiểu Á Nằm xa kinh đô Ba Tư nên trên thực tế, nó như một nước tự trị Mausolus dời thủ phủ về Halicarnassus, thành phố trên bờ biển Aegean miền Địa Trung Hải (nay là thành phố Bodrum, phía Tây Nam Thổ Nhĩ Kỳ)
Mausolus biết nói tiếng Hy Lạp và rất ngưỡng mộ Hy Lạp về văn hóa và thể chế chính trị Ông đã lập nên nhiều thành phố với kiến trúc Hy Lạp dọc bờ biển và khuyến khích truyền thống dân chủ của Hy Lạp ở
xứ sở mình
Lăng mộ Mausolus đã được xây dựng từ khi vua còn sống Sau 24 năm trị vì (377-353 trước Công Nguyên), Mausolus mất Hoàng hậu Artemisia, cũng chính là em gái ông, đã gửi thư đến Hy Lạp để tìm những nghệ sĩ tài năng nhất thời bấy giờ, trong đó có Scopas, người từng giám sát việc tái thiết đền thờ nữ hoàng Artemis ở Ephesus, và những nhà điêu khắc lừng danh như Bryaxins, Leocharé, Timotheus cùng hàng trăm nghệ nhân khác Artemis mất 2 năm sau cái chết của chồng Cả hai đều được chôn trong lăng
mộ Và đến năm 350 trước Công Nguyên, công trình mới thực sự hoàn thành