Giải pháp nâng cao khả năng cạnh tranh trong hoạt động cho vay tiêu dùng tại Ngân hang thương mại cổ phần các doanh nghiệp ngoài quốc doanh Viêt Nam.doc

Giải pháp nâng cao khả năng cạnh tranh trong hoạt động cho vay tiêu dùng tại Ngân hang thương mại cổ phần các doanh nghiệp ngoài quốc doanh Viêt Nam

Lời mở đầu

Trong nền kinh tế thị trường, doanh ngiệp muốn tồn tại và phát triển thì phải khôngngừng đổi mới,phát triển phù hợp với quy luật và phải thắng được trong cạnhtranh.Kinh doanh trong lĩnh vực tiền tệ-tín dụng cũng không nằm ngoài quy luật đó,hiện nay sự cạnh tranh gay gắt trong lĩnh vực tài chính - ngân hàng đã tạo ra cơ hộicho các ngân hàng thương mại Việt Nam phát triển và tự khẳng định mình, song nócũng tạo ra những thách thức lớn mà các ngân hàng phải đối đầu.Các ngân hangthương mại Việt Nam nói chung,đặc biệt là các Ngân hàng TMCP,trong đó có Ngânhàng thương mại cổ phần các doanh nghiệp ngoài quốc doanh Viêt Nam gặp rấtnhiều khó khăn do vốn nhỏ ,cơ sở vật chất nghèo nàn,chưa có nhiều kinh nghiêmhoạt động trong nền kinh tế thị trường Cùng cạnh tranh với các Ngân hàng thươngmại khác (Ngân hang quốc doanh, Ngân hàng nước ngoài và các Ngân hàng thươngmại cộ phần khác) có trình độ và công nghệ ngân hàng cao trong điều kiên nước tađang hội nhập đã đặt ra cho Ngân hàng thương mại cổ phần các doanh nghiệp ngoàiquốc doanh Viêt Nam nhiều khó khăn cần phải khắc phục.Trong đó,phải làm thếnào vừa mở rộng thị phần vừa nâng cao chất lượng cho vay để trở thành một trongnhững ngân hàng hàng đầu tại Việt Nam.Một hướng đi mới mà Ngân hàng thươngmại cổ phần các doanh nghiệp ngoài quốc doanh Viêt Nam đã tìm ra và đang trongnhững bước đầu của quá trình thực hiện: Đó chính là chiến lược ngân hàng bán lẻ.Ngân hàng bán lẻ là ngân hàng chủ yếu cung cấp các dịch vụ trực tiếp cho doanhnghiệp, hộ gia đình và các cá nhân, với quy mô các khoản giao dịch nhỏ, bao gồmtiền gửi tiết kiệm, tài khoản ATM, cho vay thế chấp, cho vay tiêu dùng cá nhân

Vì vậy em đã chọn đề tài “Giải pháp nâng cao khả năng cạnh tranh trong hoạt động cho vay tiêu dùng tại Ngân hang thương mại cổ phần các doanh nghiệp ngoài quốc doanh Viêt Nam “làm chuyên đề thực tập tốt nghiệp cho mình

Ngoài phần mở bài, kết luận chuyên đề được chia làm ba chương

Chương I: Tổng quan về cho vay tiêu dùng và khả năng cạnh tranh trong hoạt động cho vay tiêu dùng của ngân hàng thương mại.

Chương II: Thực trạng hoạt động cho vay tiêu dùng và khả năng cạnh tranh trong hoạt động cho vay tiêu dùng tại VPBank.

Chương III: Một số giải pháp nâng cao khả năng cạnh tranh trong hoạt động cho vay tiêu dùng tại VPBank.

Trong thời gian thực tập vừa qua tại VPBank chi nhánh Khâm Thiên , đề tài

đã được hoàn thành với sự giúp đỡ của cán bộ và nhân viên Phòng tín dụng và đặc biệt là sự hướng dẫn tận tình của Thạc sĩ Lê Hương Lan

Chương 1.Tổng quan về cho vay tiêu dùng và khả năng cạnh tranh trong hoạt

động cho vay tiêu dùng của ngân hàng thương mại 1.1Tổng quan về ngân hàng thương mại

1 1 1 Ngân hàng thương mại.

1.1.1.1 Khái niệm ngân hàng thương mại

Ngân hàng thương mại được hiểu theo nhiều cách khác nhau ở các nước trênthế giới ở một số nước thì khái niệm này dùng để chỉ một tổ chức tài chính tiền tệ

mà hoạt động kinh doanh chủ yếu của nó là nhận tiền gửi từ các cá nhân hay tổchức kinh tế sau đó để cho các cá nhân hay tổ chức khác vay lại Phạm vi hoạt độngcủa các ngân hàng thương mại có thể không được phép kinh doanh tổng hợp cácdịch vụ khác như đầu tư tài chính, cung cấp dịch vụ cho các nhóm ngành nghề riêngbiệt Trong khi đó ở một số nước khác thì lại cho rằng ngân hàng thương mại làngân hàng được phép kinh doanh tổng hợp tất cả các dịch vụ ngân hàng

Theo pháp luật nước Mỹ, bất kỳ một tổ chức nào cung cấp tài khoản tiền gửicho phép khách hàng rút tiền theo yêu cầu và cho vay đối với các tổ chức kinhdoanh hay cho vay thương mại sẽ được xem là một Ngân hàng thương mại [1]

Một cách tiếp cận khác của Peter S.Rose cho thấy: Ngân hàng thương mại làloại hình tổ chức tài chính cung cấp một danh mục các dịch vụ tài chính đa dạngnhất - đặc biệt là tín dụng, tiết kiệm và dịch vụ thanh toán và thực hiện nhiều chứcnăng tài chính nhất so với bất kỳ một tổ chức kinh doanh nào trong nền kinh tế [2]

Theo quan điểm của các nhà kinh tế Việt Nam: Ngân hàng thương mại làmột tổ chức tín dụng kinh doanh trong lĩnh vực tiền tệ, tín dụng với hoạt độngthường xuyên là nhận tiền gửi, sử dụng số tiền này để cấp tín dụng và cung ứng cácdịch vụ thanh toán [3]

Trên thực tế, các ngân hàng thương mại ở nước ta ngoài việc thực hiện cáchoạt động ghi trong luật nêu trên thì còn phải thực hiện các hoạt động khác phù hợpvới yêu cầu phát triển kinh tế, xã hội thực hiện theo định hướng xã hội chủ nghĩa

Như vậy, ở Việt nam, các ngân hàng thương mại thường được hiểu như

một tổ chức tín dụng thực hiện các dịch vụ tổng hợp về kinh doanh tiền tệ như nhận gửi của khách hàng để cho vay, cung cấp lại vốn đầu tư, các dịch vụ thanh toán và chịu sự giám sát chặt chẽ của Nhà nước

1.1.1.2 Các hoạt động cơ bản của ngân hàng thương mại:

Để thực hiện chức năng kinh doanh tiền tệ, ngân hàng thương mại thực hiệntổng hợp nhiều hoạt động nghiệp vụ, trong đó có thể chia thành 3 hoạt động nghiệp

vụ chính, đó là:

- Hoạt động nghiệp vụ tài sản nợ (Nghiệp vụ tạo vốn)

- Hoạt động nghiệp vụ tài sản có (Cho vay và đầu tư)

- Hoạt động trung gian (Dịch vụ ngân hàng)

a Hoạt động nghiệp vụ tài sản nợ (Nghiệp vụ tạo vốn):

Đây là một trong hai nghiệp vụ quan trọng nhất của ngân hàng thương mại,Nghiệp vụ tài sản nợ của ngân hàng thương mại là nghiệp vụ tạo vốn bằng nhiềuhình thức khác nhau để tạo nguồn vốn hoạt động cho ngân hàng Các nguồn vốn củangân hàng thương mại bao gồm:

- Vốn tự có và coi như tự có: Nguồn vốn này của ngân hàng thương mạichiếm tỷ trọng nhỏ trong toàn bộ nguồn vốn hoạt động nhưng nó lại có vai trò hếtsức quan trọng trong hoạt động kinh doanh ngân hàng thương mại Nguồn vốn nàychính là cơ sở để xác định lượng vốn được phép huy động, tỷ lệ được phép cho vay

và khả năng đảm bảo thanh toán của ngân hàng cho khách hàng Nguồn vốn này cóthể được cấp từ Nhà nước (Ngân hàng thương mại quốc doanh) hoặc thu hút từ các

cổ đông đóng góp (Ngân hàng thương mại cổ phần) Nguồn vốn này bao gồm vốnpháp định, các quỹ dự trữ, quỹ phúc lợi, khen thưởng và lợi nhuận chưa chia

- Vốn huy động: Nguồn vốn này được các ngân hàng thương mại huy động

từ các đơn vị kinh tế, các tổ chức xã hội và từ dân cư theo các hình thức sau:

+ Tiền gửi không kỳ hạn: Là loại tiền nằm trong tài khoản vãng lai hoặc tàikhoản thanh toán của khách hàng và có thể rút ra bất kỳ lúc nào Bộ phận tiền gửinày bao gồm: tiền gửi thanh toán được bảo quản trên 3 tài khoản của ngân hàng là:tài khoản tiền gửi thanh toán hay còn gọi là tài khoản séc và tài khoản vãng lai cóthể dư có (thể hiện tiền gửi của khách hàng) hoặc dư nợ (thể hiện tài khoản ngânhàng cho khách hàng vay) Ưu điểm của tiền gửi không kỳ hạn là chi phí huy độngthấp nhưng nhược điểm là tính ổn định không cao nên các ngân hàng thương mạithường phải thực hiện một mức dự trữ bắt buộc để đảm bảo khả năng thanh toán

+ Tiền gửi có kỳ hạn: Là loại tiền gửi có quy định cụ thể về thời hạn rút tiềncủa khách hàng Nó có thể là tiền gửi có kỳ hạn của doanh nghiệp khi có các khoảnthu và xác định được thời gian chi trả hoặc các khoản tiền tích luỹ của doanhnghiệp

+ Tiền gửi tiết kiệm: Tiền gửi tiết kiệm là nguồn vốn quan trọng của ngânhàng Đặc điểm của loại tiền gửi này là người gửi tiền được ngân hàng giao cho mộtquyển sổ tiết kiệm, sổ này coi như giấy chứng nhận có tiền gửi vào quỹ của ngânhàng

Hai loại tiền gửi có kỳ hạn và tiền gửi tiết kiệm có tính chất ổn định trongthời gian dài nên rất được các ngân hàng thương mại chú trọng và có biện pháp kíchthích bằng việc tạo ra các sản phẩm huy động với thời hạn và mức lãi suất huy độngkhác nhau với nguyên tắc thời hạn càng dài thì lãi suất huy động càng cao

- Vốn vay: Ngân hàng có thể huy động vốn vay bằng cách vay ngắn, trunghoặc dài hạn từ ngân hàng hay các tổ chức tín dụng khác hoặc nhận quỹ uỷ thác đầu

tư của các tổ chức tài trợ (chính phủ hay quốc tế) để cho vay ưu đãi đối với một sốđối tượng được lựa chọn

- Vốn huy động khác: Ngân hàng có thể huy động vốn bằng cách phát hànhcác loại chứng khoán (kỳ phiếu, trái phiếu ) để huy động vốn từ dân cư hay tổchức, công ty nào đó

b Hoạt động nghiệp vụ tài sản có:

Hoạt động nghiệp vụ tài sản có là hoạt động nghiệp vụ sử dụng nguồn vốncủa ngân hàng thương mại vào các hoạt động kinh doanh chủ yếu sau:

- Hoạt động cho vay: Là việc ngân hàng thương mại cho khách hàng vay một

số tiền để họ sử dụng trong một thời gian nhất định và khi hết hạn vay, người vayphải hoàn trả ngân hàng một khoản tiền bao gồm cả gốc và lãi

Nghiệp vụ cho vay là hoạt động nghiệp vụ sinh lời chủ yếu của các ngânhàng thương mại và cũng là hoạt động nghiệp vụ có thể thúc đẩy hay kìm hãm cáchoạt động kinh tế trong nền kinh tế quốc dân

Nghiệp vụ cho vay có thể được phân loại theo các tiêu thức khác nhau như:+Theo thời gian: gồm có cho vay ngắn hạn và cho vay trung, dài hạn

+Theo đối tượng vay: cho vay nông nghiệp, công nghiệp, công ích, cá nhân

- Hoạt động đầu tư: bao gồm:

+ Đầu tư chứng khoán

+ Đầu tư liên doanh, liên kết

c Hoạt động trung gian (Dịch vụ ngân hàng):

Trong hoạt động ngân hàng, các dịch vụ ngân hàng được coi là các hoạt độngnghiệp vụ bên thứ ba bên cạnh các hoạt động nghiệp vụ có và các hoạt động nghiệp

vụ nợ Thông thường ngân hàng cung cấp các dịch vụ trung gian như:

+ Hoạt động bảo lãnh: Là việc ngân hàng cam kết trả thay cho khách hàngtrong trường hợp khách hàng không có khả năng thanh toán hoặc không thực hiệnđầy đủ nghĩa vụ với bên yêu cầu bảo lãnh

+ Thanh toán

+ Kinh doanh ngoại hối, vàng bạc đá quý

+ Nhận uỷ thác, ký gửi

+ Hoạt động tư vấn đầu tư

+ Hoạt động đại lý kinh doanh chứng khoán

Các hoạt động của ngân hàng thương mại có quan hệ bổ sung, hỗ trợ chonhau Trong đó hoạt động nghiệp vụ nợ là cơ sở để thực hiện hoạt động nghiệp vụ

có Hoạt động nghiệp vụ có làm tăng khả năng sinh lời của ngân hàng thương mại,góp phần mở rộng nguồn vốn hoạt động của ngân hàng do được tăng vốn dự trữ,tăng khả năng huy động vốn Trên cơ sở hoạt động nghiệp vụ tín dụng, các ngânhàng thương mại có thể thực hiện được các hoạt động nghiệp vụ trung gian Nếuthực hiện tốt hoạt động nghiệp vụ trung gian thì ngân hàng thương mại có điều kiệntăng nguồn vốn vì hoạt động nghiệp vụ trung gian vừa gần hoạt động nghiệp vụ cólại vừa gần hoạt động nghiệp vụ nợ

1.2.Hoạt động cho vay tiêu dùng của NHTM.

1.2.1 Khái quát về cho vay tiêu dùng.

Hoạt động cho vay tiêu dùng đã có một lịch sử phát triển lâu dài, nó xuấthiện từ thời phong kiến, tại nhiều quốc gia khác nhau Tuy nhiên, nó chỉ thực sự cónhững bước tiến đáng kể và mạnh mẽ trong khoảng thời gian gần đây

Vào những năm 80 của thế kỷ 20, hệ thống ngân hàng thương mại của Mỹphải tiến hành cải cách trước sự cạnh tranh gay gắt ảnh hưởng đến việc thực hiệncác nghiệp vụ của các NHTM Trong thực tế, sự cạnh tranh mạnh mẽ đã tạo ranhững thay đổi to lớn trong lĩnh vực công nghệ, luật pháp , và chính sự thay đổi đó

đã tạo ra sự thay đổi về các dịch vụ mà ngân hàng cung ứng, đồng thời vai trò củaNHTM trong hệ thống tài chính cũng không còn duy trì được như trước, từ đó đã

dẫn đến sự thay đổi cơ cấu trong các NHTM Môi trường cạnh tranh thay đổi mộtcách nhanh chóng và mạnh mẽ khiến các ngân hàng thương mại nếu không tiếnhành đổi mới thì không thể tham gia cạnh tranh trong hệ thống tài chính được.

Các NHTM không chỉ phải cạnh tranh với chính các ngân hàng trong cùng

hệ thống, mà bên cạnh đó nó còn phải đối đầu với các tổ chức tài chính như: Công

ty tài chính, Công ty bảo hiểm, Công ty thuê mua v.v đã ra đời và đang cùng thamgia chia sẻ thị phần thị trường với nó Cuộc cạnh tranh giữa các tổ chức tài chínhcàng diễn ra mạnh mẽ khi vào những năm 1970, các nhà môi giới đã tạo lập nên

“thị trường tiền tệ bán lẻ” Do đó, đến đầu những năm 1980, trước đòi hỏi của cácngân hàng về một “lĩnh vực tham gia ở mức độ cao hơn”, Quốc hội Mỹ đã cho phépcác ngân hàng cung ứng “tài khoản thị trường tiền tệ” và dịch vụ môi giới

Cũng trong giai đoạn này, sự tiến bộ vượt bậc của khoa học kỹ thuật đã tạo

ra nhiều phương tiện máy móc hiện đại như: máy tính nối mạng, máy rút tiền tựđộng v.v , đã góp phần nâng cao khả năng cạnh tranh không chỉ giữa các ngânhàng mà còn với các tổ chức tài chính khác Cùng với các tiến bộ đó, hoạt động tíndụng của hệ thống NHTM đã có sự thay đổi Nếu như trước đây, các ngân hàng chỉgiới hạn trong phạm vi hoạt động cho vay thương mại, thì đến giai đoạn này họ đã

mở rộng lĩnh vực hoạt động bằng việc triển khai hoạt động cho vay tiêu dùng, đặcbiệt là sau cuộc khủng hoảng vào những năm 1980

Một yếu tố khách quan thúc đẩy hoạt động tín dụng tiêu dùng phát triểnmạnh đó là xuất phát từ mối quan hệ giữa ngân hàng và khách hàng Thông qua mốiquan hệ này, ngân hàng thấy được nhu cầu tín dụng theo hình thức này từ cả phíangười sản xuất lẫn người tiêu dùng Các nhà sản xuất cần có sự hỗ trợ để gia tăngtiêu thụ hàng hoá, còn người tiêu dùng cần tìm nguồn tài trợ cho các nhu cầu màhiện tại sự tích luỹ của họ chưa đáp ứng được

Ngày nay, lĩnh vực cho vay tiêu dùng đang phát triển mạnh mẽ Nhiều công

ty chuyên môn hoá đã tìm kiếm nhiều dạng dịch vụ khác nhau và hiện đang mởrộng dần ra, phù hợp với việc cung cấp đa dạng các loại hình dịch vụ Lĩnh vực nàycũng không còn chỉ do các ngân hàng và công ty tài chính thực hiện nữa mà các

công ty bảo hiểm, công ty chứng khoán, ngân hàng tiết kiệm bưu điện vv cùngtham gia cung cấp dịch vụ này.

Tại Việt Nam, hoạt động cho vay tiêu dùng của NHTM đã phát triển vàonhững năm 1993 – 1994, trong thời gian đầu này tập trung nhiều vào cho vay trảgóp, các sản phẩm cung ứng còn rất đơn điệu Tuy nhiên, do chưa có hành langpháp lý rõ ràng nên hoạt động được một thời gian các ngân hàng tỏ ra rất lúng túngtrong việc cấp tín dụng theo hình thức này

Hiện nay, khi mà một số văn bản pháp luật hướng dẫn đã ra đời thì lĩnh vựccho vay tiêu dùng ở nước ta lại đang trong xu thế rộ lên, nó đang được xem là thịtrường tiềm năng lớn và có nhiều điều kiện phát triển mạnh cho các NHTM tại ViệtNam

Vậy thế nào là cho vay tiêu dùng?

Có người thì cho rằng: cho vay tiêu dùng là hình thức tài trợ cho nhu cầu chitiêu (mua sắm phương tiện, đồ dùng, sửa chữa nhà cửa, chi cho học hành, y tế, dulịch ) của cá nhân hay hộ gia đình

Tuy nhiên, một khái niệm mang tính đầy đủ về cho vay tiêu dùng tại NHTM

là: Cho vay tiêu dùng nghiệp vụ trong đó ngân hàng là người cho vay , người đi vay

là các cá nhân , hộ gia đình ,trên nguyên tắc hoàn trả cả gốc và lãi trong một khoảng thời gian xác định nhằm giúp ngượi tiêu dung sử dụng hàng hoá,dịch vụ trước khi họ có khả năng chi trả ,tạo điều kiện cho họ được hưởng mức sống cao hơn

1.2.2 Đặc điểm của cho vay tiêu dùng

Quy mô khoản vay nhỏ nhưng số lượng các khoản vay rất lớn.

Do mục đích vay tiêu dùng nên quy mô các khoản vay không lớn Vì nhu cầucủa dân cư với các loại hàng hoá xa xỉ là không cao hoặc đã có tích luỹ trước đốivới các loại tài sản có giá trị lớn Song, nhu cầu vay tiêu dùng là khá phổ biến dođối tượng của loại hình cho vay này là mọi cá nhân trong xã hội từ những người có

thu nhập cao đến những người có thu nhập trung bình và thấp với nhiều nhu cầuphong phú và đa dạng.

Nguồn trả nợ: khách hàng trích nguồn thu nhập từ lương, thu nhập từ hoạt

động kinh doanh của mình (không phải là từ kết quả sử dụng những khoản vay đó)

Mục đích vay: Nhằm phục vụ nhu cầu tiêu dùng của cá nhân, hộ gia đình

không phải xuất phát từ mục đích kinh doanh Nhu cầu đó có thể xuất phát từ việc:mua nhà, sửa chữa nhà, xây dựng, mua sắm phương tiện, đồ dùng, hay các nhu cầu

du lịch, học hành hoặc giải trí

Về rủi ro: Các khoản cho vay tiêu dùng có độ rủi ro cao vì bên cạnh sự ảnh

hưởng của các yếu tố khách quan như môi trường kinh tế, văn hóa, xã hội nó cònphải chịu tác động của những nhân tố chủ quan xuất phát từ bản thân khách hàng

Trong cuộc sống, chúng ta không thể lường trước được hết hậu quả do nhữngrủi ro khách quan như suy thoái kinh tế, mất mùa, thiên tai… Đặc biệt, hoạt độngcho vay tiêu dùng phụ thuộc vào chu kỳ kinh tế, nhất là khi nền kinh tế rơi vào tìnhtrạng suy thoái Khi đó, người tiêu dùng sẽ không thấy tin tưởng vào tương lai vàcùng với những lo lắng về nguy cơ thất nghiệp, họ sẽ hạn chế việc vay mượn từngân hàng

Ngoài ra, cho vay tiêu dùng còn chịu một số rủi ro chủ quan như tình trạngsức khoẻ, khả năng trả nợ của cá nhân và hộ gia đình…Điều đó tạo nên rủi ro lớncho ngân hàng, hơn nữa thông tin tài chính của đối tượng này rất khó đầy đủ vàchính xác hoàn toàn Mặt khác yếu tố đạo đức của cá nhân người tiêu dùng cũng lànhân tố tác động trực tiếp vào việc trả nợ cho ngân hàng, hay số lượng các khoảnvay tiêu dùng là rất lớn trong khi đó số lượng CBTD ngân hàng lại có hạn cũng sẽtạo nên rủi ro cho ngân hàng

Chi phí mỗi khoản cho vay tiêu dùng là khá lớn.

Do thông tin về nhân thânD, lai lịch và tình hình tài chính của khách hàngthường không đầy đủ và khó thu thập, ngân hàng phải bỏ nhiều chi phí cho công tácthẩm định và xét duyệt cho vay Hơn nữa phần lớn các khoản vay với số lượng lớn

và giá trị nhỏ nên ngân hàng phải chịu một khoản chi phí đáng kể để quản lý hồ sơkhách hàng Chính vì thế, cho vay tiêu dùng trở thành khoản mục có chi phí lớnnhất trong các khoản mục tín dụng ngân hàng

Lợi nhuận từ cho vay tiêu dùng cao

Do rủi ro cao và chi phí tính trên một đơn vị tiền tệ của cho vay tiêu dùng lớnnên ngân hàng thường đặt lãi suất rất cao đối với các khoản cho vay tiêu dùng Bêncạnh đó, số lượng các khoản cho vay tiêu dùng là khá nhiều, khiến cho tổng quy môcho vay tiêu dùng là rất lớn, cùng với tiền lãi thu được từ mỗi khoản vay làm chotổng lợi nhuận thu được từ hoạt động cho vay tiêu dùng là đáng kể

1.2.3 Phân loại cho vay tiêu dùng

Có nhiều cách phân chia cho vay tiêu dùng thành các loại khác nhau, tuỳtheo tiêu thức chúng ta lựa chọn mà cho vay tiêu dùng được phân chia thành:

Căn cứ vào mục đích vay.

Cho vay tiêu dùng bất động sản Là khoản tín dụng được cấp nhằm tài trợ

cho nhu cầu mua, xây dựng, cải tạo nhà cho khách hàng (cá nhân hay hộ gia đình).Đặc điểm của những món vay này là quy mô thường lớn, thời gian dài Việc đánhgiá giá trị tài sản tài trợ có vai trò vô cùng quan trọng đối với ngân hàng Nếu nhưtrong cho vay tiêu dùng thông thường thì thu nhập tương lai của người vay là yếu tốquan trọng để ngân hàng quyết định có cho vay hay không thì trong cho vay nhà ở,giá trị và tình hình biến động giá của tài sản được tài trợ là yếu tố mà ngân hàng rấtquan tâm Bởi vì khoản tín dụng tài trợ cho loại tài sản này có giá trị lớn, nên sựbiến động theo hướng không có lợi của nó sẽ dẫn tới những thiệt hại rất lớn chongân hàng

 Cho vay tiêu dùng thông thường

Đây là những khoản cho vay phục vụ nhu cầu cải thiện đời sống như muasắm phương tiện§, đồ dùng, du lịch, học hành, y tế hoặc giải trí Đặc điểm củanhững khoản tín dụng này thường có quy mô nhỏ, thời gian tài trợ ngắn Do đó màmức độ rủi ro đối với ngân hàng là thấp hơn những khoản cho vay tiêu dùng bất

động sản Đối với loại cho vay này, yếu tố quyết định cho vay hay không là khảnăng trả nợ của người vay, sau đó mới xem xét đến giá trị tài sản đảm bảo.

Căn cứ vào phương thức hoàn trả.

Theo tiêu thức này thì cho vay tiêu dùng được phân thành:

Cho vay tiêu dùng trả góp:

Theo hình thức tài trợ này, thì người đi vay trả nợ cho ngân hàng (gồm cảgốc và lãi) theo nhiều lần, theo những kỳ hạn nhất định do ngân hàng quy định(tháng, quý ) Hình thức này áp dụng cho các khoản vay có giá trị lớn hoặc vớinhững khách hàng mà thu nhập định kỳ của họ không đủ để thanh toán hết một lần

số nợ vay Đối với loại cho vay này ngân hàng cần chú ý đến những vấn đề cơ bảnsau:

- Loại tài sản được tài trợ: thiện chí trả nợ của người vay sẽ tốt hơn khi tài

sản hình thành từ tiền vay thỏa mãn nhu cầu lâu bền của họ trong tương lai Với mỗingân hàng, họ rất quan tâm đến việc lựa chọn tài sản để tài trợ và thường họ chỉmuốn tài trợ cho những tài sản có thời gian sử dụng dài, có giá trị lớn; với những tàisản này, người vay có thể hưởng tiện ích của nó trong một khoảng thời gian dài

- Số tiền phải trả trước: với hình thức này, ngân hàng sẽ yêu cầu người đi

vay phải có vốn tự có trên tổng phương án xin vay, phần còn lại ngân hàng sẽ chovay, thường chỉ cho vay từ 45% - 65% tổng giá trị tài sản tùy theo các yếu tố như:loại tài sản, thị trường tiêu thụ tài sản sau khi đã sử dụng, thực lực tài chính, trình độ

và nhân thân, lai lịch của người vay Quy định này của ngân hàng nhằm tránhtrường hợp khách hàng dùng tài sản hình thành từ vốn vay làm tài sản thế chấp, khiphải phát mại tài sản không gây nhiều rủi ro cho ngân hàng

Điều khoản thanh toán.

Số tiền thanh toán mỗi kì hạn phải phù hợp với khả năng về thu nhập sau khi

đã trừ đi các khoản chi tiêu khác

Giá trị tài sản không được thấp hơn số tiền cho vay chưa được thu hồi

Thời hạn cho vay không nên quá dài nhằm tránh cho việc tài sản tài trợ bịgiảm giá trị theo thời gian đi kèm với rủi ro tín dụng tăng lên.

Số tiền mà khách hàng phải thanh toán mỗi kì hạn trả nợ có thể được tínhbằng các phương pháp như sau:

Phương pháp lãi đơn: theo đó, vốn gốc người đi vay phải trả từng kì hạn trả

nợ được tính đều nhau, bằng cách lấy vốn gốc ban đầu chia cho số kì hạn thanh toánhoặc có thể được thực hiện theo quý hay theo năm tài chính

Phương pháp lãi gộp: đây là phương pháp thường được áp dụng trong cho

vay tiêu dùng trả góp Theo phương pháp này, trước hết lãi được tính bằng cách lấyvốn gốc nhân với lãi suất và thời hạn vay, sau đó cộng gộp với vốn gốc rồi chia cho

số kì hạn phải thanh toán để tìm số tiền phải thanh toán ở mỗi kì hạn trả nợ

Vấn đề phân bổ lãi vay theo thời gian.

Khi sử dụng phương pháp lãi gộp để tính lãi, các ngân hàng thường tiến hànhphân bổ phần lãi cho vay đã được tính Việc phân bổ có thể được thực hiện theođịnh kì gắn liền với các kì hạn thanh toán hoặc có thể được thực hiện theo quý hoặctheo năm tài chính

Cho vay tiêu dùng trả một lần.

Đây là hình thức tài trợ mà theo đó số tiền vay của khách hàng sẽ được thanhtoán một lần khi hợp đồng tín dụng đến hạn Đặc điểm của các khoản tín dụng nàythường có quy mô nhỏ, thời hạn cho vay ngắn Ngân hàng áp dụng hình thức nàybởi đây là biện pháp sẽ giúp ngân hàng không mất nhiều thời gian như khi phải tiếnhành thu nợ làm nhiều kỳ Trong thực tế, khoản cho vay tiêu dùng cấp theo hìnhthức này là rất ít

Căn cứ vào phương thức cho vay giữa ngân hàng và khách hàng vay vốn.

Theo đó cho vay tiêu dùng được phân thành:

Cho vay tiêu dùng trực tiếp:

Đây là hình thức trong đó ngân hàng trực tiếp tiếp xúc với khách hàng củamình, việc thu nợ cũng được tiến hành trực tiếp bởi chính ngân hàng Có thể hìnhdung qua các bước sau:

(1) Ngân hàng và người tiêu dùng ký hợp đồng tín dụng với nhau

(2) Người tiêu dùng trả trước nhà cung cấp một phần số tiền mua hàng hoácủa mình

(3) Ngân hàng thanh toán số tiền còn thiếu cho nhà cung cấp

(4) Nhà cung cấp giao hàng hoá cho người tiêu dùng

(5) Người tiêu dùng thanh toán khoản nợ cho ngân hàng

Ưu điểm của hình thức tài trợ này là: rất linh hoạt vì có sự đàm phán trực tiếpgiữa ngân hàng và khách hàng, quyết định cho vay hay không hoàn toàn do ngânhàng quyết định, ngoài ra ngân hàng có thể sử dụng triệt để trình độ kiến thức kinhnghiệm của CBTD Hơn nữa, khi khách hàng quan hệ trực tiếp với ngân hàng, cónhiều khả năng họ sẽ sử dụng các dịch vụ khác của ngân hàng như mở tài khoảntiền gửi tiết kiệm, dịch vụ chuyển tiền và như vậy quyền lợi của cả hai phía ngânhàng và khách hàng đều được thỏa mãn trên cơ sở thỏa thuận trực tiếp của cả haibên

Cho vay tiêu dùng gián tiếp:

Đây là hình thức ngân hàng không trực tiếp ký hợp đồng với người tiêudùng, mà theo hình thức này ngân hàng sẽ ký kết hợp đồng với chính nhà cung cấp,thực ra là mua những khoản nợ, để trên cơ sở đó nhà cung cấp sẽ bán chịu hàng hoácho người tiêu dùng Hợp đồng ký kết giữa ngân hàng và nhà cung cấp quy định rõđiều kiện bán chịu như: đối tượng khách hàng được bán chịu, loại hàng được bánchịu, số tiền được bán chịu v.v Thông qua những điều kiện đó mà nhà cung cấp sẽthoả thuận với khách hàng của mình về việc bán chịu hàng hoá.Có thể hình dungqua các bước sau:

(1) Ngân hàng và nhà cung cấp ký hợp đồng mua bán nợ

(2) Nhà cung cấp và người tiêu dùng ký kết hợp đồng mua bán chịu hànghoá

(3) Nhà cung cấp giao hàng hoá cho người tiêu dùng

(4) Nhà cung cấp bán bộ chứng từ bán chịu hàng hóa cho ngân hàng để đượcthanh toán

(5) Ngân hàng thanh toán cho nhà cung cấp

(6) Người tiêu dùng thanh toán khoản nợ cho ngân hàng

Cho vay tiêu dùng gián tiếp thường được thực hiện thông qua các phươngthức sau:

Tài trợ truy đòi toàn bộ: theo phương thức này, khi bán hàng cho ngân hàng

các khoản nợ mà người tiêu dùng đã mua chịu, công ty bán lẻ cam kết thanh toáncho ngân hàng toàn bộ các khoản nợ nếu khi đến hạn, người tiêu dùng không thanhtoán cho ngân hàng

Tài trợ truy đòi hạn chế: theo phương thức này, chịu trách nhiệm của Công

ty bán lẻ đối với các khoản nợ người tiêu dùng mua chịu, không thanh toán chỉ giớihạn trong một chừng mực nhất định, phụ thuộc vào các điều khoản đã được thỏathuận giữa ngân hàng với công ty bán lẻ

Tài trợ miễn truy đòi: theo phương thức này, sau khi bán các khoản nợ cho

ngân hàng, công ty bán lẻ không còn trách nhiệm trong việc chúng có được hoàn trảhay không Phương thức này chứa đựng rủi ro cao cho ngân hàng nên chi phí củakhoản vay thường được ngân hàng tính cao hơn so với các phương thức nói trên vàcác khoản nợ được mua cũng được kén chọn rất kỹ Ngoài ra, chỉ những công tybán lẻ rất được ngân hàng tin cậy mới được áp dụng phương thức này

Tài trợ có mua lại: khi thực hiện cho vay tiêu dùng theo phương thức miễn

truy đòi hoặc truy đòi hạn chế, nếu rủi ro xảy ra, người tiêu dùng không trả được nợthì ngân hàng sẽ thanh lý tài sản để thu hồi nợ Trong trường hợp này, nếu có thỏathuận trước thì ngân hàng có thể bán trở lại cho công ty bán lẻ phần nợ mình chưađược thanh toán

Ưu điểm của cho vay tiêu dùng gián tiếp

Theo hình thức này, ngân hàng sẽ có điều kiện tiếp xúc được với một lượngkhách hàng khá đông đảo, khắc phục được tâm lý e ngại của họ khi tìm đến vớingân hàng Điều đó, giúp ngân hàng tiết kiệm được chi phí trong việc cấp tín dụng

vì ngân hàng chỉ phải ký hợp đồng với chính nhà cung cấp mà thôi Việc cấp tíndụng kiểu này cũng giúp ngân hàng giảm thiểu rủi ro Bởi, khi mà ngân hàng cóquan hệ tốt với nhà cung cấp hoặc hợp đồng ký với nhà cung cấp có những điềukiện ràng buộc (được truy đòi), thì khi người tiêu dùng không thanh toán cho ngânhàng, ngân hàng có quyền truy đòi nhà cung cấp về khoản nợ trên (có được nguồnthu nợ thứ hai cho ngân hàng) Mặt khác, khi đã có hợp đồng ràng buộc thì nhàcung cấp cũng phải cân nhắc trước quyết định có bán chịu hàng hoá cho người tiêudùng hay không (gián tiếp giúp ngân hàng thẩm định khách hàng)

Nhược điểm của cho vay tiêu dùng gián tiếp

Bên cạnh những ưu điểm trên thì hình thức này cũng bộc lộ những nhượcđiểm sau:

Đó là, ngân hàng không trực tiếp tiếp xúc với khách hàng đã được nhà cungcấp bán chịu hàng hoá, do đó mà không thể nắm được tình hình thực tế của khách

hàng mà ngân hàng tài trợ, ngân hàng cũng phải đối mặt với tình trạng nhà cung cấpchỉ vì muốn bán được hàng mà đã không xem xét kỹ lưỡng về khách hàng khi thẩmđịnh Mặt khác, ngân hàng còn phải chịu rủi ro khi người tiêu dùng không thanhtoán khoản vay cho ngân hàng, trong khi hợp đồng giữa ngân hàng và nhà cung cấplại không có điều khoản được truy đòi mặc dù đây chỉ là hãn hữu Bởi, chỉ nhữngnhà cung cấp thật sự tin cậy thì ngân hàng mới ký hợp đồng kiểu này, và nhữngkhoản nợ được mua theo điều kiện này cũng được lựa chọn rất kỹ càng

Sự khác nhau giữa cho vay tiêu dùng trực tiếp và cho vay tiêu dùng gián tiếp:

-Nếu ngân hàng quan hệ tốt với các công ty bán lẻ thì cho vay tiêu dùng giántiếp sẽ mang lại độ an toàn cao hơn cho ngân hàng Rủi ro trong hoạt động cho vaynày sẽ được san sẻ giữa ngân hàng với các công ty bán lẻ.Còn trong cho vay tiêudùng trực tiếp mọi rủi ro sẽ do ngân hàng tự gánh chịu

-Tuy nhiên trong hoạt động cho vay tiêu dùng trực tiếp, các quyết định củangân hàng trong việc có cho vay hay không đạt độ chuẩn mực cao hơn nhiều lần sovới những quyết định của Nhà cung cấp; bởi, những nhân viên tín dụng họ được đàotạo vững về chuyên môn nghiệp vụ, trong khi đối với Nhà cung cấp thì những nhânviên của họ lại mạnh về khía cạnh bán hàng mà không mạnh về khía cạnh thẩmđịnh tín dụng Mặt khác, trong một số tình huống nhân viên bán lẻ thường chỉ chútrọng vào việc bán cho được nhiều hàng hóa nên đôi khi những quyết định của họ làvội vàng dẫn đến nhiều khoản tín dụng được cấp không chính đáng Bên cạnh đó,việc tiếp xúc trực tiếp với khách hàng cũng tạo điều kiện cho ngân hàng có thể xử lýlinh hoạt được ngay những tình huống phức tạp như: một vài điều kiện của kháchhàng không đúng theo mẫu quy định trước, khách hàng bổ sung yêu cầu (về hạnmức vayv, thời hạn vay ), khách hàng yêu cầu về phương thức hoàn trả Trongkhi, với phương thức gián tiếp thì Nhà cung cấp không thể đáp ứng được điều này,tức là với họ mọi quy định trong hợp đồng phải nhất nhất tuân theo

1.2.4 Vai trò của cho vay tiêu dùng

Đối với Ngân hàng thương mại.

Hoạt động chủ yếu của các ngân hàng thương mại là nhận tiền gửi (huy độngvốn) và sử dụng khoản tiền (sử dụng vốn) đó trong kinh doanh nhằm thu lợi nhuận,ngân hàng nhận tiền gửi từ nhiều nguồn khác nhau (cá nhân, tổ chức vv), theonhiều hình thức khác nhau Việc sử dụng cũng theo nhiều hình thức khác nhau: tíndụng, kinh doanh ngoại tệ, thanh toán, mua trái phiếu vv Tuy vậy, trên tổng thể thìhoạt động tín dụng của ngân hàng thương mại là hoạt động chiếm thị phần cao nhất,mang lại cho ngân hàng nhiều lợi nhuận nhất Cùng với quá trình phát triển kinh tếthì lĩnh vực tài trợ của ngân hàng thương mại cũng có nhiều thay đổi, nhằm giúpcho các ngân hàng có thể thích ứng được trước những biến động của thực tế.

Lúc đầu, các ngân hàng thương mại cũng không mấy quan tâm đến thịtrường cho vay tiêu dùng, bởi đây là thị trường mà các khoản tài trợ có quy mô nhỏ,chi phí tài trợ là lớn, rủi ro cũng cao Tuy nhiên, khi mà cuộc cạnh tranh để giànhthị phần thị trường trở lên khốc liệt, các ngân hàng thương mại không chỉ phải cạnhtranh với chính các ngân hàng trong hệ thống, mà còn phải cạnh tranh với các tổchức tài chính phi ngân hàng đã khiến thị phần trên một số thị trường của các ngânhàng bị thu hẹp, trong khi thị trường cho vay tiêu dùng đang có xu thế lên cao Dovậy, các ngân hàng đã phải hướng mục tiêu của mình vào lĩnh vực này, và cho vaytiêu dùng đã dần trở thành một loại hình sản phẩm phổ biến trong các ngân hàngthương mại, một loại sản phẩm mang lại thu nhập tương đối cao trong tổng doanhthu của các ngân hàng

Mặc dù các khoản tài trợ theo hình thức cho vay tiêu dùng là nhỏ, nhưng với

số lượng các khoản này lại rất lớn (đối tượng có nhu cầu vay tiêu dùng bao gồm tất

cả các thành phần trong xã hội), vì thế tổng quy mô tài trợ là rất lớn Bên cạnh đó,lãi suất của các khoản tài trợ theo hình thức này là rất cao (bởi người nhận tài trợ họchỉ quan tâm đến thoả mãn nhu cầu trước mắt mà họ được hưởng, họ không mấyquan tâm đến lãi suất phải trả) nên đã mang lại cho ngân hàng một tỷ suất lợi nhuậntương đối lớn trong tổng lợi nhuận của ngân hàng Đặc biệt, với ngân hàng có quy

mô nhỏ, uy tín chưa cao vv, khó có thể cạnh tranh được với các ngân hàng có quy

mô lớn, uy tín cao trong việc giành những khách hàng lớn (thường là các tổ chức

mà nhu cầu vay vốn đáp ứng cho hoạt động sản xuất kinh doanh), hoặc có nhữngkhi nhờ những mối quan hệ tốt có thể giành được khách hàng, nhưng ngân hàng lại

không thể đáp ứng được quy mô khoản vay của họ thì thị trường cho vay tiêu dùng

là vô cùng quan trọng đối với các ngân hàng này

Đối với người tiêu dùng.

Cho vay tiêu dùng có tác dụng đặc biệt với những người có thu nhập thấp vàtrung bình Thông qua nghiệp vụ cho vay tiêu dùng, họ sẽ được hưởng các dịch vụ,tiện ích trước khi có đủ khả năng về tài chính như mua sắm các hàng hoá thiết yếu

có giá trị cao như nhà cửa, xe hơi… hay trong trường hợp chi tiêu cấp bách như nhucầu về y tế

Có thể nói rằng bất cứ một người nào đều mong muốn được thoả mãn nhữngnhu cầu của riêng mình bắt đầu từ những hàng hoá tất yếu rồi đến những hàng hoá

xa xỉ hơn Tuy nhiên thực tế là một người trẻ lại chưa có đủ khả năng chi trả chonhững nhu cầu của mình do đó họ cần thời gian tích luỹ tiền, người tiêu dùng sẽkhéo léo phối hợp giữa thoả mãn ở hiện tại với khẳ năng thanh toán ở hiện tại vàtương lai Có thể nói người tiêu dùng là người được hưởng trực tiếp và nhiều nhấtlợi ích mà hình thức cho vay này mang lại trong điều kiện họ không lạm dụng chitiêu vào những việc không chính đáng vì khi đó sẽ làm giảm khả năng tiết kiệm vàchi tiêu trong tương lai

Đối với nền kinh tế -xã hội.

Sự sung túc của một nền kinh tế được thể hiện rõ qua mức cầu về hàng hoátiêu dùng của dân cư Mức cầu đó chính là số lượng và mức độ của các nhu cầu cókhả năng thanh toán Việc phát triển hoạt động cho vay tiêu dùng của các NHTM sẽlàm tăng đáng kể những nhu cầu có khả năng thanh toán đó hay nói cách khác đâychính là một giải pháp hữu hiệu để kích cầu và qua đó làm cho nền kinh tế trở nênnăng động hơn

Khi sức mua của người tiêu dùng tăng lên thị trường hàng hoá tiêu dùng cũng theo

đó mà trở nên sôi động hơn, góp phần quan trọng trong việc nâng cao khả năngcạnh tranh của hàng hoá trong nước, thúc đẩy nền kinh tế phát triển Bên cạnh đó,Nhà nước cũng sẽ đạt được các mục tiêu kinh tế – xã hội khác như giải quyết công

ăn việc làm cho người lao động, tăng thu nhập, giảm bớt các tệ nạn xã hội, cải thiện

và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân

1.2.5.Quy trình cho vay tiêu dùng

Quá trình cho vay tiêu dùng của ngân hàng thương mại gồm các bước sauđây: nhận hồ sơ tín dụng, thẩm định tín dụng, xét duyệt và quyết định cho vay, hoàntất các thủ tục pháp lý trước khi giải ngân, kiểm tra sau khi giải ngân và phát hiệnnhu cầu mới của khách hàng

Bước 1: Nhận hồ sơ tín dụng: cán bộ tín dụng hướng dẫn khách hàng lập hồ

sơ vay đầy đủ và đúng quy định của bản hướng dẫn thực hiện quy chế cho vay tiêudùng

Bước 2: Thẩm định cho vay tiêu dùng: đây là khâu quan trọng nhất trong quy

trình cho vay tiêu dùng, quyết định chất lượng cho vay, nó bao gồm các nội dungsau:

+ Thẩm định nhân thân người cho vay vốn và người bảo lãnh (nếu có): cán

bộ tín dụng phải đảm bảo khách hàng vay vốn có đầy đủ năng lực pháp luật và nănglực hành vi dân sự, đủ tư cách pháp lý vay vốn ngân hàng đồng thời đảm bảo kháchhàng vay vốn có ý thức rõ ràng về trách nhiệm phải hoàn trả đầy đủ và đúng hạn cáckhoản nợ

+ Thẩm định mục đích vay tiền: thông thường những đặc điểm cơ bản của

những người đi vay được bộc lộ qua mục đích của việc vay tiền Cán bộ tín dụng sẽhỏi xem khách hàng sử dụng tiền vay vào mục đích gì? Liệu mục đích đó có phùhợp với chính sách cho vay của ngân hàng hay không? Có bằng chứng nào cho thấykhách hàng đang thực hiện hoạt động đảo nợ hay không, việc đảo nợ theo kiểu vaytiền từ người nay để trả cho người kia bị hầu hết các ngân hàng phản đối

+ Thẩm định về tình hình tài chính và khả năng thanh toán.

- Xác định mức thu nhập: với các cán bộ tín dụng (CBTD) mức thu nhập và

sự ổn định trong thu nhập của khách hàng là những thông tin quan trọng Nhữngkhách hàng có mức lương cơ bản và mức lương còn lai sau khi nộp thuế cao sẽđược đánh giá cao CBTD cũng đồng thời tiến hành kiểm tra người chủ cơ quan nơicác khách hàng làm việc để đánh giá chính xác về mức thu nhập

- Xác định số dư các tài khoản tiền gửi: một tiêu thức gián tiếp về tổng thunhập và sự ổn định thu nhập của khách hàng là số dư tiền gửi trung bình hàng ngày

mà khách hàng duy trì CBTD phải kiểm tra con số này thông qua các ngân hàng cóliên quan

- Xác định sự ổn định về việc làm và nơi cư trú: CBTD rất quan tâm tớikhoảng thời gian làm việc Hầu hết các ngân hàng đều không muốn cho vay đối vớinhững người mới chỉ làm việc tại những nơi làm việc hiện tại một vài tháng, nhất làcho vay các khoản tiền lớn; thời gian sống tại nơi cư trú hiện tại cũng rất được quantâm vì nếu khoảng thời gian một người sống ở một nơi càng lâu thì có thể tin rằngcuộc sống của người đó rất ổn định còn với một người thường xuyên thay đổi chỗ ở

sẽ là một yếu tố bất lợi đối với ngân hàng khi quyết định cho vay

- Xác định năng lực hoàn trả: đó là việc đánh giá khả năng trong tương laingười vay có các nguồn tài chính để trả hay không Năng lực này được đánh giá quanhiều tiêu thức khác nhau (có thể dùng phương pháp cho điểm với từng tiêu thức)

đó là: tuổi đời nghề nghiệp, sức khoẻ, thu nhập và sự ổn định của thu nhập cũngnhư khả năng tháo vát của người vay

+ Thẩm định tài sản đảm bảo: đối với tài sản đảm bảo là bất động sản, cần

chú ý đến tính pháp lý và giá trị của bất động sản Giá trị bất động sản phụ thuộcvào các yếu tố như: quy mô và chất lượng bất động sản, mức cung cầu của bất độngsản ở địa phương trong trường hợp phải phát mại tài sản của người đi vay cũng làmột yếu tố được xem xét khi đánh giá tài sản thế chấp không được duy trì tốt ngânhàng có thể không lấy được toàn bộ số tiền đã cho vay bằng cách thanh lý tài sản

Sau toàn bộ bước trên, cán bộ tín dụng lập tờ trình trong đó ghi tổng quát vềtình hình của khách hàng: nhận thức, mục đích vay, số tiền vay, khả năng trả nợ vàtài sản đảm bảo Cán bộ tín dụng đưa ra những đánh giá về khách hàng và ý kiến cócho vay hay không đối với khách hàng Nếu cho vay thì ghi kèm số tiền, thời hạn,lãi suất và điều kiện kèm theo

Bước 3: Xét duyệt và quyết định cho vay: khi nhận được tờ trình kèm theo

hồ sơ vay vốn liên quan, trưởng phòng tín dụng xem xét và yêu cầu CBTD giảithích bổ sung và chỉnh sửa

Khâu quyết định cho vay do ban tín dụng thực hiện và chịu trách nhiệm vềquyết định cho vay hay không cho vay.

Bước 4: Hoàn tất các thủ tục pháp lý trước khi giải ngân CBTD và các bộ

phận pháp lý trước khi giải ngân như: ký hợp đồng đảm bảo tiền vay, ký hợp đồngtín dụng và hoàn thành các điều kiện khác theo quy định của Hội đồng tín dụng sau

đó tiến hành giải ngân cho khách hàng

Bước 5: Kiểm tra sau khi giải ngân: quá trình này được tiến hành bằng cách

định kỳ 3 tháng hoặc 6 tháng hay đột xuất tuỳ vào biểu hiện từ phía khách vay

Việc theo dõi này đem lại cho ngân hàng các thông số cần thiết nhằm xử lýkịp thời với từng tình huống khi không quá muộn CBTD cần theo dõi các mặt:

+ Sự ổn định về tài chính của người vay

+ Mục đích cho vay có được chấp nhận không

+ Kiểm tra tài sản đảm bảo

+ Kiểm tra tiến độ trả nợ

+ Phát hiện nhu cầu mới của khách hàng để phục vụ

1.3.Khả năng cạnh tranh trong hoạt động cho vay tiêu dung của ngân hàng thương mại

1.3.1.Khái niệm về cạnh tranh và khả năng cạnh tranh trong hoạt động kinh doanh ngân hang

1.3.1.1.Tính tất yếu và khái niệm cạnh tranh trong hoạt động kinh doanh ngân hàng

Trước hết, chúng ta hãy cùng tìm hiểu về sự cạnh tranh nói chung trong nềnkinh tế.Trong nền kinh tế thị trường, cạnh tranh là quy luật hoạt động tự nhiên,không lệ thuộc vào nhận thức hoặc sự lựa chọn chủ quan của con người Kháiniệm cạnh tranh từ rất lâu đã được các học giả kinh tế của các trường phái kinh

tế khác nhau quan tâm Trước hết, sự cạnh tranh thuần tuý có thể được định

nghĩa như là một tình huống trong đó có quá nhiều kẻ mua và người bán đến nỗi một người có thể tham gia hoặc tách rời thị trường đó mà không để lại ảnh hưởng cụ thể nào.

Trong chủ nghĩa Mác- Lênin, Cạnh tranh là sự ganh đua, sự đấu tranh về

kinh tế giữa những người sản xuất với nhau, giữa người sản xuất với người tiêu dùng hàng hoá và dịch vụ nhằm giành giật những điều kiện thuận lợi trong sản xuất và tiêu dùng hàng hoá để thu được nhiều lợi ích nhất cho mình.

Từ khái niệm trên có thể thấy cạnh tranh là một phần tất yếu của nền kinh tếthị trường và cạnh tranh có trong mọi ngành, mọi lĩnh vực kinh tế Đối với hoạtđộng của NHTM nói chung sự cạnh tranh gay gắt đã bắt đầu trên thế giới từ nhữngnăm 70 của thế kỉ XX do những yếu tố cơ bản sau :

- Công nghệ ngân hàng có khuynh hướng quốc tế hoá

- Các thị trường vốn mới mở đã làm biến đổi hệ thống trung gian truyềnthống

- Công nghiệp ngân hàng tại nhiều nước đã bắt đầu đa dạng hoá các dịch

vụ

- Ngành công nghiệp ngân hàng đã tìm mọi cách phát triển các tổ chức phingân hàng, tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động trong lĩnh vực chuyên biệt

Xuất phát từ khái niệm về cạnh tranh có thể kết luận : Cạnh tranh trong hoạt

động kinh doanh ngân hàng là chủ thể ngân hàng với nghệ thuật sử dụng tổng hợp các phương thức, yếu tố nhằm dành được phần thắng trên thị trường với lợi nhuận cao nhất, nâng cao vai trò và vị thế của mình trên thị trường

Hay đơn giản hơn, cạnh tranh là sự đối đầu giữa các NHTM, đó là những nỗlực mà mỗi ngân hàng đang phục vụ một thị trường nào đó cố gắng tìm kiếm lợinhuận và nắm bắt một thị phần lớn hơn về khách hàng

1.2.1.2 Khái niệm về khả năng cạnh tranh của ngân hàng

Mục tiêu của kinh doanh là tối đa hoá lợi nhuận và an toàn trong kinh doanhnên cạnh tranh chính là một trong các chìa khoá của mỗi doanh nghiệp để đạt đượctham vọng thương trường Kinh tế thị trường càng phát triển cạnh tranh càng quyếtliệt và sâu rộng Cạnh tranh chính là yếu tố nội tại của quá trình kinh doanh và tiếpxúc với cạnh tranh là điều không tránh khỏi Do vậy, điều cần thiết cho mỗi doanh

nghiệp là phải có một năng lực cạnh tranh

Có nhiều quan điểm khác nhau về khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp Cóquan điểm gắn sức cạnh tranh với ưu thế của sản phẩm mà doanh nghiệp đưa ra thịtrườn, có quan điểm gắn sức cạnh tranh của doanh nghiệp với hiệu quả kinh doanh.Tuy nhiên, theo tác giả Lê Đăng Doanh – Viện nghiên cứu quản lý Kinh tế Trung

ương thì khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp có thể hiểu là khả năng duy trì hay

gia tăng lợi nhuận, thị phần trên thị trường của các sản phẩm và dịch vụ của doanh nghiêp.

Theo một định nghĩa khác, khả năng cạnh tranh là khả năng của doanh

nghiệp nhằm đáp ứng và chống lại các đối thủ trong cung cấp sản phẩm, dịch vụ một cách lâu dài và có lợi nhuận.

Ngân hàng là một loại hình doanh nghiệp đặc biệt với những đặc điểm, chứcnăng khác nhiều so với các tổ chức kinh tế nói chung vì vậy năng lực cạnh tranh của

ngân hàng có thể được định nghĩa như sau:Khả năng cạnh tranh của một NHTM

là khả năng tạo ra và sử dụng có hiệu quả các lợi thế so sánh để giành thắng lợi trong quá trình cạnh tranh với NHTM khác.

Từ khái niệm trên có thể rút ra đôi điều về khả năng cạnh tranh của NHTM,

đó là :

- Sức cạnh tranh là một yếu tố năng động, luôn được đặt trong sự phát triểnliên tục của nền kinh tế thị trường nên không thể đánh giá trên một chỉ tiêu duy nhất

mà phải đánh giá thông qua một hệ thống chỉ tiêu tổng hợp

- Các lợi thế so sánh (hiện có và được tạo ra) chỉ là những yếu tố tiềm năng,điều quan trọng là các lợi thế này phải được sử dụng một cách hợp lý, có hiệu quảđồng thời phải luôn đầu tư nhằm duy trì và tăng cường thêm năng lực một cách bềnvững Có như vậy sức cạnh tranh mới được công nhận

- Cạnh tranh là một hoạt động có chủ đích, do vậy năng lực cạnh tranhthường gắn liền với kết quả hoạt động cạnh tranh, tức mức độ đạt được các mục tiêucạnh tranh đã đề ra và mục tiêu cuối cùng của các loại hoạt động cạnh tranh khôngphải là sự thất bại trong kinh doanh của các NHTM khác mà là sự di chuyển kháchhàng từ NHTM khác về ngân hàng mình

Tóm lại,Khả năng cạnh tranh của các NHTM là chỉ tiêu tổng hợp phản ánh

khả năng tự duy trì lâu dài một cách có ý chí trên thị trường, trên cơ sở thiết lập mối quan hệ bền vững với khách hàng để đạt được một số lượng lợi nhuận nhất định, đồng thời đó cũng là khả năng đối phó một cách thành công các sức ép của các lực lượng cạnh tranh

1.3.2 CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG TỚI khả năng CẠNH TRANH CỦA NGÂN HÀNG

Bất kỳ loại hình ngân hàng nào khi tham gia trên thị trường đều sẽ phải chịu

sự tác động của môi trường xung quanh nó, ảnh hưởng của từng loại môi trườngkhác nhau sẽ có tác động nhiều chiều tới năng lực cạnh tranh của ngân hàng vì vậy

các nhà chiến lược ngân hàng cần phải chú ý nghiên cứu, phân tích kỹ lưỡng môitrường của mình :

1.3.2.1 Môi trường vĩ mô

Đầu tiên là môi trường dân số, là một môi trường quan trọng bởi nó không

chỉ tạo thành nhu cầu và kết cấu nhu cầu của dân cư về sản phẩm của ngân hàng màcòn là căn cứ trong việc hình thành hệ thống phân phối của ngân hàng Môi trườngdân số bao gồm những yếu tố cơ bản về nhân khẩu học như: tổng dân số, tỷ lệ tăngdân số, những biến đổi về cấu trúc dân số, xu thế di chuyển địa dư dân cư, chínhsách dân số của quốc gia

Môi trường địa lý cũng có ảnh hưởng tới năng lực cạnh tranh của từng ngân

hàng vì những vùng địa lý khác nhau với lịch sử phát triển khác nhau, phong tụckhác nhau, điều kiện kinh tế- xã hội khác nhau sẽ có nhu cầu về sản phẩm dịch vụtài chính ngân hàng khác nhau

Môi trường kinh tế bao gồm những yếu tố ảnh hưởng đến khả năng thu nhập,

thanh toán, chi tiêu, nhu cầu và cách thức sử dụng sản phẩm dịch vụ ngân hàng củakhách hàng như : thu nhập bình quân đầu người, tỷ lệ xuất nhập khẩu, tốc độ tăngtrưởng và phát triển kinh tế, tỷ lệ lạm phát, sự ổn định về kinh tế, chính sách đầu tư

và tiết kiệm của Chính phủ Do đó, nó chi phối đến mọi hoạt động của ngân hàngnhư huy động vốn và cho vay nền kinh tế Có thể nói, môi trường kinh tế là một yếu

tố tác động rất mạnh mẽ tới năng lực cạnh tranh của NHTM

Môi trường kỹ thuật công nghệ : Sự thay đổi về công nghệ có tác động mạnh

mẽ tới nền kinh tế và xã hội Nó làm biến đổi phương thức sản xuất, cách thức tiêudùng và cả phương thức trao đổi của xã hội nói chung cũng như của NHTM nóiriêng Ngân hàng là một trong những ngành rất quan tâm tới việc ứng dụng côngnghệ thông tin trong hoạt động kinh doanh Ngày nay, hoạt động của ngân hàngkhông thể tách rời khỏi sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin

Môi trường chính trị – pháp luật : Kinh doanh ngân hàng là một trong những

ngành kinh doanh chịu sự kiểm soát chặt chẽ của luật pháp và các cơ quan chứcnăng của Chính phủ Môi trường pháp lý luôn đem đến cho NHTM một loạt các cơhội mới và cả những thách thức mới Bên cạnh đó, sự ổn định của nền chính trị ởnước sở tại cũng đóng vai trò to lớn trong sự phát triển của ngân hàng Như vậy,môi trường chính trị – pháp luật tạo cơ sở pháp lý ràng buộc và tác động đến việchình thành, duy trì và phát triển năng lực cạnh tranh của các NHTM

Môi trường văn hoá - xã hội : Hành vi của khách hàng và cả đối thủ cạnh

tranh của ngân hàng bị chi phối khá nhiều bởi các yếu tố văn hoá - xã hội như tâm

lý, cách nhận thức, trình độ dân trí, trình độ văn hoá, lối sống, thói quen sử dụng vàcất trữ tiền tệ và sự hiểu biết của công chúng về hoạt động ngân hàng

Tóm lại, hoạt động nói chung, năng lực cạnh tranh của NHTM nói riêng đều

bị tác động bởi các yếu tố thuộc môi trường vĩ mô Trong đó, chỉ có yếu tố địa lý làtương đối ổn định còn các yếu tố kinh tế, chính trị, pháp luật, văn hoá- xã hội, kỹthuật – công nghệ luôn biến động Do đó, đòi hỏi các nhà quản trị ngân hàng phảichủ động điều chỉnh các chiến lược cạnh tranh phù hợp để nâng cao năng lực cạnhtranh của mình

1.3.2.2 Môi trường vi mô

Trước hết: Đó là các yếu tố thuộc về nội lực của ngân hàng:

Quy mô vốn và tình hình tài chính : Vốn tự có của ngân hàng là những giá trị

tiền tệ mà ngân hàng tạo lập được, thuộc sở hữu riêng của ngân hàng, thông qua gópvốn của các chủ sở hữu hoặc hình thành từ kết quả kinh doanh Vốn là cơ sở để

ngân hàng tiến hành các hoạt động kinh doanh của mình Tình hình tài chính của

ngân hàng cũng là một yếu tố quan trọng không kém Một ngân hàng có tình hìnhtài chính lành mạnh không những tạo cơ sở cho việc tăng cường phát triển các sảnphẩm dịch vụ mới mà còn là cơ hội để nâng cao uy tín của mình với các cơ quanquản lý và công chúng

Hệ thống mạng lưới chi nhánh của mỗi ngân hàng cũng ảnh hưởng tới năng

lực cạnh tranh của NHTM thông qua việc nó được nhiều khách hàng biết đến Ngânhàng có càng nhiều chi nhánh, càng có cơ hội nâng tầm ảnh hưởng của mình, tuynhiên phải kết hợp với việc tổ chức hợp lý, tiết kiệm các “chân rết” này

Chất lượng nhân viên ngân hàng : ngân hàng là một ngành kinh doanh dịch

vụ nên yếu tố con người đóng vai trò quan trọng trong việc tạo hình ảnh tốt đẹp củangân hàng tới công chúng Nhân viên ngân hàng là những người trực tiếp tham giavào quy trình phân phối sản phẩm dịch vụ nên góp phần tạo ra chất lượng dịch vụ

mà ngân hàng cung ứng Chất lượng nhân viên càng cao, lợi thế cạnh tranh củangân hàng càng lớn

Năng lực điều hành của ban lãnh đạo và cấu trúc tổ chức ngân hàng : ban

lãnh đạo ngân hàng là những người hoạch định mọi đường lối, chiến lược cho mọihoạt động của ngân hàng Một ban lãnh đạo giỏi với một cấu trúc hợp lý, có khảnăng vận hành nhịp nhàng sẽ phát huy tối đa mọi nguồn lực đồng thời đạt được cácmục tiêu chiến lược cạnh tranh của ngân hàng mình

Các loại sản phẩm dịch vụ của ngân hàng và qui trình cung ứng dịch vụ của ngân hàng : những ngân hàng xây dựng được danh mục sản phẩm đa dạng, luôn đổi

mới với một quy trình nhanh gọn, tiết kiệm tối đa thời gian cho khách hàng sẽ đượckhách hàng yêu thích và do đó khả năng cạnh tranh sẽ được nâng cao rõ rệt.

Công nghệ thông tin sử dụng trong ngân hàng : như đã đề cập, ngân hàng là

ngành có liên quan mật thiết tới công nghệ thông tin và để có một qui trình cungứng dịch vụ nhanh chóng, thuận tiện, một hệ thống thông tin phụ trợ hiệu quả thìngân hàng nhất thiết phải có một công nghệ hiện đại

Uy tín và bề dày hoạt động của ngân hàng : thực tế đã chứng minh, những

ngân hàng tồn tại lâu đời trên thị trường sẽ có được sự tin tưởng từ công chúng hơnnhững ngân hàng mới thành lập Và những NHTM của nhà nước thì thường đượccoi là tốt hơn các NHTMCP Đây là điều khiến các NHTMCP có thiệt thòi hơntrong xuất phát điểm cạnh tranh

Thứ hai: Đó là các đơn vị hỗ trợ cho hoạt động ngân hàng trong hoạt động

kinh doanh như : tuyên truyền, quảng cáo, tin học, cung cấp ấn chỉ, phương tiện kỹthuật Việc duy trì tốt mối quan hệ với các đơn vị này sẽ tạo điều kiện thuận lợi chohoạt động kinh doanh nói chung và nâng cao năng lực cạnh tranh nói riêng

Cuối cùng, không thể không kể đến đối thủ cạnh tranh của ngân hàng, bao

gồm hai nhóm chính là nhóm ngân hàng và các trung gian tài chính phi ngân hàngkhác Nghiên cứu đối thủ cạnh tranh là một căn cứ quan trọng để ngân hàng đưa rachiến lược cạnh tranh của mình Khi phân tích đối thủ cạnh tranh thì cần phải nắmđược đối thủ của ngân hàng là ai? chiến lược của đối thủ là gì? mục tiêu của đối thủ,điểm mạnh, điểm yếu của đối thủ

1.3.3 CÁC BIỆN PHÁP SỬ DỤNG TRONG CẠNH TRANH CỦA NGÂN HÀNG

1.3.3.1 Cạnh tranh bằng các chiến lược cạnh tranh

Theo giáo sư Michael S Porter, chuyên gia nổi tiếng về phân tích ngành vàđối thủ cạnh tranh thì bất cứ một doanh nghiệp nào dù trong hay ngoài nước đềuluôn chịu sức ép của 5 lực lượng cạnh tranh khác nhau từ bên ngoài Đó là : các đốithủ cạnh tranh hiện hành, các đối thủ cạnh tranh tiềm ẩn, các sản phẩm/ dịch vụ thaythế, vị thế giao kèo của nhà cung ứng, vị thế giao kèo của người mua Để đối phóvới 5 lực lượng cạnh tranh này, có ba cách tiếp cận chung có thể thành công nhằmvượt lên đối thủ khác là :

a Chiến lược cắt giảm chi phí

Là chiến lược trong đó yêu cầu việc xây dựng mạnh mẽ các điều kiện vậtchất kết hợp được giữa quy mô và tính hiệu quả, theo đuổi việc giảm chi phí từ kinhnghiệm Kiểm soát chặt chẽ chi phí trực tiếp và gián tiếp, tối thiểu hoá các chí phí

về nghiên cứu và phát triển, chi phí bán hàng, quảng cáo Chi phí thấp mang lại cho

ngân hàng tỷ lệ lợi nhuận cao hơn, bảo vệ ngân hàng khỏi sức ép của những kháchhàng lớn trong việc giảm giá

b Chiến lược khác biệt hoá

Là chiến lược làm khác biệt hoá các sản phẩm dịch vụ của ngân hàng, tạo rađiểm độc đáo riêng được thừa nhận Khác biệt hoá sản phẩm nếu đạt được sẽ làchiến lược tạo khả năng cho ngân hàng thu được tỷ lệ lợi nhuận cao hơn mức bìnhquân bởi nó tạo nên một vị trí chắc chắn cho ngân hàng trong việc đối phó với 5 lựclượng cạnh tranh và không cần phải quan tâm tới việc cắt giảm chi phí

c Chiến lược trọng tâm hoá

Chiến lược trọng tâm hoá là sự tập trung vào một nhóm người mua cụ thể,một bộ phận trong các loại sản phẩm dịch vụ, nó được xây dựng xung quanh việcphục vụ thật tốt một thị trường tiêu đích và mỗi chính sách kèm theo đều được pháttriển theo tư tưởng này Kết quả của chiến lược trọng tâm hoá là doanh nghiệp cóthể đạt được sự khác biệt hoá qua việc đáp ứng tốt hơn nhu cầu của một đối tượng

cụ thể hoặc đạt mức chi phí thấp hơn khi phục vụ đối tượng này hoặc cả hai

Như vậy, cả ba chiến lược trên đều chứa đựng những mặt tích cực và tiêucực của nó Vì thế để chọn một chiến lược chính xác nhất cho việc nâng cao nănglực cạnh tranh của mình, ngân hàng cần phải xem xét kỹ càng những yêu cầu đểthực hiện từng chiến lược cũng như thấy được kết quả mà mỗi chiến lược mang lại

Ta có thể tham khảo qua bảng sau:

Bảng 1.1 : Lợi thế và mục tiêu của các chiến lược cạnh tranh

Khác biệt hoá Nhấn mạnh chi phí Trọng tâm hóaLợi thế của chiến

lược

Tính duy nhấtđược kháchhàng nhận biết

1.3.3.2 Cạnh tranh bằng chiến lược Marketing hỗn hợp

Bên cạnh việc xây dựng một chiến lược cạnh tranh cụ thể theo mô hình củaMichael S.Porter thì mọi ngân hàng đều có thể sử dụng chiến lược Marketing hỗnhợp (Marketing – mix) gồm 7P (product, price, place, promotion, people, process vàpucblic relation)

* Chiến lược sản phẩm (product)

Đây là chiến lược quan trọng nhất trong chiến lược marketing hỗn hợp củangân hàng bởi nó không những quyết định ngân hàng sẽ cung cấp dịch vụ gì mà cònxác định việc cung cấp như thế nào và cho ai Để cạnh tranh được trên thị trường,ngân hàng không thể bán cái mình có mà phải bán cái khách hàng cần do đó nộidung cơ bản của chiến lược này là phải phát triển và quản lý có hiệu quả danh mụcsản phẩm dịch vụ của ngân hàng

* Chiến lược giá (price)

Trong nền kinh tế thị trường, giá là một yếu tố mà bất kỳ người tiêu dùngnào cũng quan tâm và là căn cứ để họ chọn lựa sản phẩm, các ngân hàng cũngkhông nằm ngoài quy luật đó nên giá cả sẽ là những công cụ cạnh tranh hàng đầucủa mỗi ngân hàng Giá của sản phẩm dịch vụ ngân hàng bao gồm lãi suất (huyđộng và cho vay), tỷ giá hối đoái và các loại phí dịch vụ

* Chiến lược phân phối (place)

Xây dựng được chiến lược sản phẩm dịch vụ tốt, chiến lược giá hợp lý vẫnchưa đủ đảm bảo cho sự thành công của chiến lược cạnh tranh mà đòi hỏi các nhàlãnh đạo ngân hàng phải hoạch định được chiến lược phân phối phù hợp để đưa sảnphẩm dịch vụ ngân hàng đến với khách hàng một cách tốt nhất Thực tế cho thấy,chính cách phân phối sản phẩm dịch vụ mới là yếu tố quyết định tới năng lực cạnhtranh của ngân hàng chứ không phải sản phẩm bởi đó là cách mà khách hàng có thểbiết đến và tiếp cận được với ngân hàng

* Chiến lược giao tiếp khuếch trương (promotion)

Hay còn gọi là chiến lược xúc tiến hỗn hợp, đây là một trong những chiếnlược quan trọng, có vị trí độc lập tương đối trong mối quan hệ mật thiết với cácchiến lược sản phẩm, giá, phân phối Các hoạt động truyền thông này là công cụtruyền tin về ngân hàng, về sản phẩm dịch vụ, giá cả và kênh phân phối của ngânhàng với các khách hàng hiện tại và tiềm năng, giúp họ có căn cứ quyết định lựachọn, sản phẩm dịch vụ và ngân hàng

* Cạnh tranh bằng chất lượng nhân viên (people)

Từ tính không tách biệt giữa sản xuất và tiêu thụ của sản phẩm dịch vụ ngânhàng nên có thể nói, yếu tố con người có tính chất quyết định trong cạnh tranh ngânhàng Theo đó, một nhân viên giỏi phải hội đủ mọi yếu tố về: trình độ nghiệp vụ,nghệ thuật và phương pháp làm việc, nghệ thuật và thái độ giao dịch, tiếp xúc vớikhách hàng

* Cạnh tranh bằng quy trình (process)

Thời gian là vàng nên những dịch vụ nào càng nhanh chóng thuận tiện thì sẽ

có được sự tin tưởng, hài lòng từ khách hàng.Điều này phụ thuộc vào quy trình màngân hàng cung cấp dịch vụ cho khách hàng Những quy trình nhanh gọn, chính xáckhông những tiết kiệm thời gian cho cả khách hàng và ngân hàng mà còn tiết kiệmchi phí hoạt động, tránh sai sót cho ngân hàng

* Cạnh tranh bằng uy tín, hình ảnh của ngân hàng với công chúng (public relation)

Quan hệ công chúng là hoạt động của ngân hàng thông qua các phương tiện thông tin đại chúng hoặc do chính ngân hàng thiết kế để truyền đạt những thông tin về ngân hàng và hoạt động của ngân hàng nhằm tạo dựng trong lòng khách hàng và công chúng một hình ảnh tốt, một thái độ tích cực về ngân hàng cũng như các sản phẩm của ngân hàng qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh cho ngân hàng

1.3.4 Nhóm chỉ tiêu phản ánh khả năng cạnh tranh của ngân hàng thương mại.

Có nhiều chỉ tiêu phản ánh hiệu quả kinh doanh của một ngân hàng, trongđánh giá cho vay tiêu dùng người ta chỉ sử dụng các chỉ tiêu sau:

1.3.4.1- Nhóm chỉ tiêu phản ánh hiệu quả hoạt động cho vay tiêu dùng của ngân hàng thương mại

Tỷ trọng thu lãi từ

cho vay tiêu dùng =

Thu lãi từ hoạt động cho vay tiêu dùngTổng thu lãi từ hoạt động cho vay: cho biết hoạt động cho vay tiêu dùng đóng góp bao nhiêu vào tổng lãi từ hoạt độngcho vay Tỷ trọng này còn giúp việc xây dựng định hướng phát triển hoạt động chovay tiêu dùng

1.3.4.2 Nhóm chỉ tiêu phản ánh chất lượng dịch vụ ngân hàng

Chất lượng dịch vụ luôn là vấn đề quan tâm của mọi NHTM vì nó không chỉ

là một lợi thế cạnh tranh mà còn mang ý nghĩa sống còn với mỗi ngân hàng

Các công trình nghiên cứu về chất lượng dịch vụ đều chỉ ra rằng : Một là,chất lượng dịch vụ ngân hàng được đánh giá theo quan điểm chủ quan của kháchhàng; Hai là, chất lượng dịch vụ được khách hàng đánh giá chủ yếu dựa trên các tínhiệu vô hình trong quá trình giao dịch như sự tin cậy, sự cảm tình, sự thuận tiện, sựthông cảm.

Đối tượng kinh doanh của các NHTM là tiền tệ nên chất lượng dịch vụkhông chỉ được đánh giá thông qua chất lượng phục vụ của nhân viên ngân hàng màcòn được đánh giá thông qua độ an toàn, chính xác trong xử lý nghiệp vụ, tính đơngiản thuận tiện trong giao dịch và cuối cùng là khoảng thời gian cần thiết để có thểhoàn tất một giao dịch

Tóm lại, các chỉ tiêu phản ánh chất lượng dịch vụ bao gồm:

- Chất lượng nhân viên trực tiếp cung ứng dịch vụ

1.3.4.3 Nhóm chỉ tiêu phản ánh tính đổi mới trong hoạt động ngân hàng

Cạnh tranh gay gắt đòi hỏi các NHTM luôn phải đổi mới hoạt động của mìnhsao cho phù hợp nhất với thị trường Do thị trường luôn thay đổi vì vậy khả năngđổi mới linh hoạt trở thành chỉ tiêu phản ánh sức cạnh tranh của các NHTM Cácchỉ tiêu cụ thể phản ánh sự đổi mới trong hoạt động kinh doanh của các NHTM baogồm:

- Số lượng sản phẩm, dịch vụ mới

- Số lượng địa điểm phân phối mới

- Những thay đổi mới khác trong quá trình cung ứng dịch vụ, cơ cấu tổ chức,chiến lược kinh doanh, hệ thống quản lý

Để có thể tính toán được các chỉ tiêu trên, các NHTM thường lập nên nhữngphòng ban chuyên trách thống kê thông tin từ nội bộ ngân hàng và từ những NHTM

khác thông qua nguồn thông tin đại chúng để so sánh với nhau, tìm ra những lợi thế

mà ngân hàng đã có hay chưa có so với đối thủ cạnh tranh

1.3.4.4 Nhóm chỉ tiêu phản ánh sự hài lòng của khách hàng

Xin đề cập đến một định nghĩa đơn giản về sức cạnh tranh của ngân hàng: đó

là khả năng đưa một số lượng lớn sản phẩm, dịch vụ tới số đông khách hàng vàđược khách hàng chấp nhận Thật vậy, các NHTM cạnh tranh nhau là để thu hútđược nhiều khách hàng thông qua việc thoả mãn tốt nhất nhu cầu của họ Nên có thểnói, đây là nhóm chỉ tiêu mang tính tổng hợp và quan trọng nhất Sự hài lòng củakhách hàng sẽ có được khi họ nhận được dịch vụ đúng, chất lượng cao, giá cả hợp

lý và tốn ít thời gian

Theo trên thì sự thoả mãn của khách hàng ít nhiều đã được trình bày ở nhómchỉ tiêu phản ánh chất lượng dịch vụ và đổi mới nên tại nhóm chỉ tiêu này chủ yếu

sẽ được đánh giá theo khía cạnh kết quả của vấn đề:

- Tốc độ tăng trưởng / suy giảm số lượng khách hàng

- Tốc độ tăng trưởng / suy giảm thị phần

Chương 2 Thực trạng cho vay tiêu dung và khả năng cạnh tranh trong hoạt động cho vay tiêu dung tại VPBank

2.1.Khái quát về VPBank

Vốn điều lệ ban đầu khi mới thành lập là 20 tỷ VND Sau đó, do nhu cầuphát triển, VPBank đã tiếp tục tăng vốn điều lệ lên 70 tỷ VND theo quyết định số193/QĐ-NH5 ngày 12/9/1994 và tiếp tục tăng lên 174,9 tỷ VND theo quyết định số53/QĐ - NH5 ngày 18/3/1996 của Ngân hàng Nhà nước Đến cuối năm 2007,VPBank nhận được NHNN chấp thuận cho VPBank được nâng vốn điều lệ lên

2000 tỷ VND

Những năm 1994 - 1996 là giai đoạn phát triển năng động của VPBank.Ngân hàng đã đạt được một số kết quả khả quan trên các mặt hoạt động kinh doanh.Tuy nhiên, những năm sau đó Ngân hàng phải đối mặt với nhiều khó khăn do ảnhhưởng của cuộc khủng hoảng tài chính Châu Á và do những sai lầm từ bản thânngân hàng Ngân hàng rơi vào tình trạng chịu sự kiểm soát đặc biệt của Ngân hàngNhà nước Tuy nhiên với sự giúp đỡ của các cơ quan Nhà nước và Ngân hàng Nhànước đặc biệt là sự đồng lòng, quyết tâm của toàn thể cán bộ nhân viên Ngân hàng,vào ngày 6/7/2004 thống đốc Ngân hàng Nhà nước đã ký quyết định số 835/QĐ huỷ

bỏ kiểm soát đặc biệt đối với VPBank

Năm 2000, Hội đồng quản trị quyết định lựa chọn mục tiêu chiến lược của

Ngân hàng trong vòng mười năm tới là trở thành ngân hàng bán lẻ hàng đầu ở ViệtNam và trong khu vực Để có thể thực hiện được chiến lược trên Ngân hàng đãđồng loạt thực hiện các hoạt động cải tổ về nhân sự, công nghệ thông tin, quy trìnhnghiệp vụ… cũng trong thời gian này, Ngân hàng đã thành lập "trung tâm đào tạo"

để thực hiện việc đào tạo nguồn nhân lực cho VPBank

Trong suốt quá trình hoạt đọng, VPBank luôn chú ý đến việc mở rộng quy

mô và tăng cường mạng lưới hoạt động Cuối năm 1993, Thống đốc Ngân hàng Nhànước ký giấy phép số 0018-GCT ngày 16/12/1993 chấp thuận cho mở chi nhánh tại

TP Hồ Chí Minh Ngày 19/11/1994, VPBank được phép mở rộng thêm chi nhánhtại Hải Phòng theo giấy phép số 0020/GCT và ngày 20/7/1995, thành lập chi nhánh

Đà Nẵng theo giấy phép số 0026/GCT Trong năm 2005, VPBank đã chính thứckhai trương và đưa vào hoạt động 7 chi nhánh cấp I là chi nánh Hà Nội; chi nhánhHuế (theo công văn số 1106/NHNN - CNH ngày 01/10/2004); chi nhánh Sài Gòn(theo công văn chấp thuận số 1350/NHNN - CNH ngày 23/11/2004).Tuy còn rấtnon trẻ nhưng tất cả các chi nhánh đều sớm đi vào ổn định và kinh doanh tốt, liêntục có lãi Trong năm 2007, VPBank đã mở thêm khoảng 50 điểm giao dịch mới tạicác tỉnh, thành phó là kinh tế trọng điểm của cả nước

Số lượng cán bộ, nhân viên trong toàn hệ thóng VPBank tính đến nay là trên

2600 người Bằng việc chăm lo nghiêm túc đến công tác tuyển dụng nhân viên,đồng thời thường xuyên quan tâm đến công tác đào tạo, nâng cao trình độ nghiệp vụcho nhân viên, VPBank có một đội ngũ cán bộ, nhân viên năng động, nhiệt tình và

có trình độ nghiệp vụ cao Đây sẽ là một trong những tiền đề giúp ngân hàng pháttriển và có thể cạnh tranh được khi hệ thống Ngân hàng Việt Nam bước vào hộinhập

Năm 2007 và những năm tiếp theo, VPBank tiếp tục kiên trì đường lối chiếnlược ngân hàng bán lẻ, phấn đếu đạt mức tăng trưởng về mọi mặt, năm sau cao hơnnăm trước Một trong những giải pháp quan trọng là phải tăng cao được sức cạnhtranh của Ngân hàng đồng thời phấn đấu hết sức mình để phục vụ khách hàng tốthơn, góp phần vào sự phát triển kinh tế xã hội của đất nước

2.1 2.Chức năng hoạt động

Là một ngân hàng thương mại cổ phần, VPBank thực hiện các hoạt độngkinh doanh tiền tệ và dịch vụ ngân hàng theo quy định của ngân hàng Nhà nước,trên cơ sở thực hiện đầy đủ các nghiệp vụ cơ bản của một Ngân hàng thương mạitrong nền kinh tế thị trường

- Huy động vốn ngắn hạn, trung hạn và dài hạn từ các tổ chức kinh tế và dân

cư với các sản phẩm tiền gửi tiết kiệm, tiền gửi thanh toán với các loại kỳ hạn khácnhau (không kỳ hạn, kỳ hạn ngắn từ 3 đến 12 tháng, trung và dài hạn trên 12 tháng),tiền gửi tiết kiệm bằng đồng đô la Mỹ, tiền gửi tiết kiện an sinh, tiền gửi tiết kiệmđồng Việt Nam bảo đảm bằng đô la mỹ, tiền gửi tiết kiệm bù đắp trượt giá bằng đô

- Dịch vụ thanh toán quốc tế

- Chiết khấu thương hiệu, trái phiếu và các chứng từ có giá khác

- Cung cấp các dịch vụ chuyển tiền trong nước và quóc tế

- Hùn vốn, liên doanh, mua cổ phần theo pháp luật hiện hành

- Cung cấp các dịch vụ giao dịch giữa các khách hàng và các dịch vụ ngânhàng theo quy định của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam

- Bên cạnh hoạt động cho vay, VPBank cũng tham gia nghiệp vụ bảo lãnhnhư bảo lãnh dự thầu, bảo lãnh thực hiện hợp đồng, bảo lãnh vay vốn tại các tổ chứctín dụng khác, bảo lãnh thanh toán hoặc tiền ứng trước

2.1.3 Cơ cấu tổ chức

Hội đồng quản trị (HĐQT) được bầu tại Đại hội cổ đông (ĐHCĐ) ngày

02/02/2002 gồm 5 thành viên trong đó có 3 uỷ viên thường trực gồm có chủ tịch,Phó chủ tịch thứ nhất và một uỷ viên thường trực Các uỷ ban thường trực HĐQT,bao gồm:

Ban kiểm soát: Do ĐHCĐ bầu 3 thành viên, trong đó 2 thành viên là cổ đông,

2 thành viên còn lại là thành viên chuyên trách

Hội đồng tín dụng là tổ chức do HĐQT thành lập (Tại Hội sở do P hó chủ

tịch thứ nhất làm chủ tịch; tại chi nhánh Hồ Chí Minh do chủ tịch Hội đồng quản trịlàm chủ tịch)

Phòng kiểm toán nội bộ

Nội dung chính của phòng kiỉem toán nội bộ là kiểm tra, đánh giá mức độ đầy

đủ ,tính hiệu lực và hiệu quả của hệ thống kiểm tra ,kiểm soát nôị bộ,kiểm toán nội

bộ các nội dung sau đây:

Mức độ đầy đủ , tính hiệu lực và hiệu quả của hệ thống kiểm tra ,kiểm soát nội bộ ;Việc áp dụng , tính hiệu lực , hiệu quả của các quy trình nhận dạng ,phương pháp

đo lường và quản lí rủi ro ,phương pháp đánh giá vốn ;

Hệ thống thông tin quản lí va hệ thồng thông tin tài chính

Tính đầy đủ, kịp thời , trung thực và mức độ chính xác của hệ thống hạch toán kế toán và cảu báo cáo tài chính ;

Cơ chế đảm bảo tuân thủ các quy định của pháp luật , quy ssịnh về các tỷ lệ bảo đảm an toàn trong hoạt ssộng của VPBank , các quy định nội bộ , các quy trình , cácquy tắc tác nghiệp ,quy tắc đạo đức nghề nghiệp ;

Các biện pháp bảo đảm an toàn tài sản ;

Đánh giá tính kinh tế và hiệu quả của các hoạt động , của việc sử dụng các nguồn kực , qua đó xác định mức độ phù hợp giữa kết quả hoạt động đạt được và mục tiêu hoạt động đề ra ;

Thực hiện các nội dung khác có kiên quan đến chức năng, nhiệm vụ cảu kiểm toánnội bộ theo yêu cầu của ban Kiểm soát , của Hội đồng quản trị , của ban Tổng giámđốc

Phòng pháp chế

-Thưc hiện việc cập nhập những văn bản pháp luật mới nhât của NHNN và các cơ quan thuôc chính phủ

-Tham mưu cho Ban kiểm soát , Hội đồng quản trị , Tổng giám đốc ra các quyết định phù hơp với các văn bản hiên hành của NHNN trong việc điều hành quản trị Ngân hàng

Sơ đồ cơ cấu tổ chức của toàn hệ thống VPBank

ĐẠI HỘI CỔ ĐÔNG

HỘI ĐỒNG QUẢN TRị TRịTRỊ BAN ĐIỀU HÀNH

PHÒNG TTQT & KIỀU HỐI

TRUNG TÂM ĐÀO TẠO

VP CỦA VPBANK

Phòng kế toán

Nắm tình hình nguồn vốn và sử dụng vốn , dự kiến biến động trong quý ,

tháng Tham gia xây dựng cân đối vốn _sử dụng vốn trong tháng , quý ;

Tổ chức hạch toán , theo dõi , quản lí các công cụ , vật dụng ,phươn tiện lam việc cua các phòng ban hội sở và của chi nhánh;

Hạch toán kế toán giao dịch với khách hàng ;

Quản lí các tài khoản tiền gửi của ngân hàng tại NHNN và tổ chức tín dụng.Thực hiện các nghiệp vụ thanh toán liên ngân hàng ;

Quản lí và tổ chức hạch toán thu nhập chi phí phảI thu phảI trả Kiểm tra và giám sát việc thu chi đúng nguyên tắc hiện hành của NHNN và của VPBank;

Thực hiện chế độ báo cáo kế toán , thống kê theo đúng quy định của NHNN và của VPBank.Thực hiện chế độ truyền số liệu qua mạng vi tính theo đúng hướng dẫn củaVPBank;

Bảo mật số liệu , lưu trữ an toàn số liệu , thông tin trên máy vi tính Lưu trữ , bảo quản sổ sách , chứng từ kế toán v à các biểu mẫu kế toán thống kê theo đúng chế độ quy định;

Phòng ngân quỹ

Triển khai thực hiện có hiệu quả các hoạt động liên quan đến nghiệp vụ tiền gửi tiếtkiệm, tiền gửi thanh toán, tiền ký quỹ, tiền giữ hộ, tiền vay, thu đổi ngoại tệ, kinhdoanh vàng SJC và nghiệp vụ ngân quỹ phù hợp với các quy định của Ngân hàngNhà nước và của Ngân hàng

.-Nghiên cứu, đề xuất, triển khai thực hiện các nghiệp vụ ở điểm 1, dịch vụ ngân hàng, biểu phí dịch vụ; các dịch vụ phi tín dụng liên quan đến hoạt động thanh toán

và ngân quỹ

-Nghiên cứu, soạn thảo và triển khai thực hiện các quy chế, quy định, quy trình vàcác hướng dẫn thực hiện về các hoạt động liên quan đến nghiệp vụ thanh toán vàngân quỹ của toàn hệ thống Ngân hàng.

Kết hợp với các Phòng, Ban tại Hội sở chính để thực hiện tốt nghiệp vụ & dịch vụNgân hàng liên quan

Phòng tổng hợp và Phát triển sản phẩm

Tham mưu cho Ban điều hành trong việc xây dựng và đề ra các chính sách, giảipháp để thực hiện chiến lược kinh doanh của ngân hàng trong từng giai đoạn cụ thể.Tham mưu cho Ban điều hành trong việc chỉ đạo hoạt động kinh doanh hàng ngày,tối đa hoá lợi nhuận của ngân hàng Cụ thể là các chính sách về: cấp tín dụng, huyđộng vốn , quản trị tài sản nợ, tài sản có và cung ứng các dịch vụ ngân hàng

Tham mưu cho Ban điều hành trong việc phát triển mạng lưới hoạt động; nâng caosức mạnh tài chính và năng lực cạnh tranh cũng như quảng bá hình ảnh của Ngânhàng trên Thị trường tài chính - tiền tệ

Làm đầu mối trong việc phối kết hợp giữa các Phòng, Ban, Chi nhánh để triển khaithực hiện một chính sách kinh doanh cụ thể hoặc việc cải tiến, phát triển một sảnphẩm - dịch vụ mới

Phòng thanh toán quóc tế và kiều hối

Thực hiện mối quan hệ quốc tế với các Ngân hàng đại lý

Thực hiện các dịch vụ đối ngoại khác

Dịch thuật các chứng từ, tài liệu liên quan đến lãnh vực thanh toán quốc tế choNgân hàng và khách hàng

Đầu mối trong việc thực hiện hoạt động thanh toán quốc tế trong hệ thống Ngân hàng cua VPBank

2.1.4.Tình hình hoạt động kinh doanh của VPBank trong những năm gần đây.

Trước xu thế hội nhập quốc tế, với những thuận lợi cũng như thách thức,ngành Ngân hàng nói chung và VPBank nói riêng đã có sự thay đổi trên nhiều mặt

để có thể bắt kịp với xu thế chung Trong những năm qua, VPBank liên tục mở

rộng mạng lưới hoạt động , duy trì sự đoàn kết nhất trí của HĐQT, ban kiểm soát,ban điều hành, không ngừng cải tiến nâng cao chất lượng hoạt động và và phát triểnthêm các sản phẩm mới, tăng cường hiệu quả công tác quản trị rủi ro, nâng cao chấtlượng đội ngũ nhân viên… nhằm tạo sức mạnh tổng hợp thúc đẩy VPBankphát triển.

2.1.4.1 Hoạt động huy động vốn

Huy động vốn là một hoạt động được VPBank rất chú trọng, với mục tiêu bảođảm vốn cho vay, an toàn thanh khoản và tăng nhanh tài sản có, nâng cao vị thế củaVPBank trong hệ thống ngân hàng Do đó, trong các năm qua, các hoạt động huyđộng vốn từ khu vực dân cư cũng như từ khu vực liên ngân hàng đều được VPBankkhai thác triệt để.Nhờ có chính sách lãi suất phù hợp,đa dạng hoá các sản phẩm huyđộng cùng với các chương trình khuyến mãi ,đặc biệt là với việc mở rộng mạng lướichi nhánh mà việc huy động vốn cũng trở nên thuận lợi hơn.Đến ngày31/12/2007,tổng số dư huy động vốn của VPbank là 15.355 tỷ đồng ,đạt 113% kếhoach cả năm 2007 ,tăng 6.290 tỷ đồng so với cuối năm 2006 (tương đương tăng69%).Trong đó nguồn vốn huy động của dân cư và tổ chức kinh tế (thị trường I ) đạt12.941 tỷ đồng tăng 138% so với cuố năm 2006 Nguồn vốn liên ngân hàng (thịtrường II ) cuối năm 2007 là 2.414 tỷ đồng giảm 1.210 tỷ đồng so với cuối năm2006

Bảng 2.1.Tình hình huy động vốn của VPBank từ năm 2005-2007

Trong những năm tới, VPBank sẽ tiếp tục mở rộng mạng lưới hoạt động trên

toàn quốc, đưa ra thêm nhiều sản phẩm huy động vốn đa dạng và thực hiện các

chương trình khuyến mãi dành cho khách hàng gửi tiền nhằm tiếp tục duy trì và đẩy

mạnh hoạt động huy động vốn

2.1.4.2 Hoạt động tín dụng.

Trong điều kiện nền kinh tế mở cửa và liên tục tăng trưởng mạnh, những năm

gần đây, Việt Nam được xem là một trong những nền kinh tế tăng trưởng cao hàng

đầu thế giới Nhu cầu vốn đầu tư tăng cao nên hoạt động tín dụng của các ngân

hàng khá sôi động.Tông dư nợ cho vay đến 31/12/2007 đạt 13.217 tỷ đồng ,tăng

8.186 tỷ đồng so với cuối năm 2006 (tương đương tăng 163% so với cuối năm

2006) và vượt 53% so với kế hoạch cả năm 2007 ,trong đó dư nợ cho vay bằng