Thực trạng kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm trong các doanh nghiệp xây lắp

Do những đặc điểm sản phẩm và sản xuất xây lắp đã bộc lộ những tồn tại cần được ngiên cứu ,hoàn thiện nhất là về hạch toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm xây lắ.Nhiều DN còn

Thực trạng kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm trong các doanh nghiệp xây lắp

1.Những tồn tại cơ bản

Do những đặc điểm sản phẩm và sản xuất xây lắp đã bộc lộ những tồn tại cần được ngiên cứu ,hoàn thiện nhất là về hạch toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm xây lắ.Nhiều DN còn hạch toán tuỳ tiện từ việc xác định đối tượng chi phí

SX ,đối tượng tính giá thành đến việc phân bổ nội dung các yếu tố xây lắp ,nội dung các khoản mục tính giá thành ,việc kiểm kê khối lượng xây lắp dở dang cuối

kì ,phương pháp tính chi phí của khối lượng làm dở đã làm cho giá thành thực tế của công trình ,hạng mục công trình không còn chính xác nữa,dễ tạo lãI giả lỗ thật Năm 1994,Bộ xây dựng tiến hành kiểm tra báo cáo quyết toán năm của 98 DN xây lắp nhà nước ,đã loại ra khỏi chi phí xây lắp những khoản chi không hợp lí ;tính lại khối lượng xây lắp dở dang cuối năm đã làm tăng lợi nhận lên 36 tỉ đồng Trong đó

có những đơn vị lớn như :Tổng công ti xây dựng số 1là 9 tỉ đồng ;Tổng công ti xây dựng HN là 6,97 tỉ đồng ;Tổng công ti xây dựng Sông Đà là 2,46 tỉ đồng;Tổng công ti XNK xây dựng là 2,42 tỉ đồng …Điển hình và phổ biến là hạch toán sai các yếu tố chi phí và khoản mục giá thành về Vật liệu (nhất là coppha);tiền lương (nhất

là hình thức khoán gọn);chi phí máy thi công(lẫn lộn giữa yếu tố chi phí và khoản mục chi phí giá thành )

,chi phí SXC(không phân tích rành mạch giữa chi phí sản xuất chung và chi phí QLDN;phân bổ chi phí SXC và chi phí QLDN ở mỗi DN theo một tiêu chuẩn khác nhau ,phương pháp tính giá trị khối lượng xây lắp dở cuối kì một cách tuỳ tiện…) 2.Những thực trạng về chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm xây lắp

2.1 Thực trạng về nội dung và phân loại chi phí sản xuất :

Trong các doanh nghiệp xây lắp hiện nay việc xác định số lượng các khoản mục chi phí và nội dung từng khoản mục chi phí chưa thống nhất Các doanh nghiệp

còn lẫn lộn giữa chi phí quản lí và phục vụ SX ở các tổ đội xây lắp với chi phí quản lí DN

2.2 Thực trạng về kế toán tập hợp chi phí SX xây lắp :

*.K ế toán chi phí NVL trực tiếp

Trong các doanh nghiệp xây lắp hiện nay việc xác định nội dung và mức tiêu hao NVL còn tuỳ tiện :Có DN tính cả chi phí NVL dùng ở bộ phận quản lí đội ,Vật liệu dùng cho MTC vào chi phí NVL trực tiếp;Chi phí vật liệu luân chuyển phân bổ một lần cho đối tượng sử dụng lần đầu.Việc sử dụng các tàI khoản còn chưa thống nhất ,có DN sử dụng TK 621 “chi phí NVL trực tiếp”,có DN không làm thế mà lại dùng TK 154”Chi phí sản xuất kinh doanh dở dang”

*Kế toán chi phí nhân công trực tiếp

Việc xác định nội dung chi phí nhân công trực tiếp ở các doanh nghiệp chưa thống nhất Vì có DN tính cả tiền lương của nhân viên quản lí đội, nhân viên điều khiển máy ;có DN chỉ tính tiền lương của công nhân trực tiếp sản xuất xây lắp nhưng bao gồm cả các khoản tình theo lương như :BHXH,BHYT,KPCĐ

Việc sử dụng các tàI khoản còn tuỷ tiện:Đối với tiền công lao động thuê ngoàI chỉ hạch toán vào chi phí nhân công trực tiếp khi đã thanh toán cho người lao động Kế toán không sử dụng TK334.2’PhảI trả CN thuê ngoàI’.Điều này vi phạm kế toán dồn tích!

*Bàn riêngvề chi phí tiền lương trong điều kiện thực hiện hình thức khoán gọn khối lượng xây lắp

Trong các DNXL của nước ta hiện naydụng phổ biến hình thức khoán gọn khối lượng công việc ,hạng mục công trình Giá khoán gọn bao gồm nhiều khoản mục chi phí như :nhân công ,vật liệu ,CCDC thi công,MTC, chi phí quản lí của đội … Nhưng trong chế độ kế toán chưa có qui định việc tổ chức hạch toán kế toán của hình thức khoán gọn,kể cả chứng từ kế toán đến hạch toán đối ứng tàI khoản ,sổ kế toán Do vậy trong các DNXL thường hạch toán khoán gọn rất tuỳ tiện Hợp đồng

khoán gọn do từng DN tự thiết kế ,không phù hợp với những nguyên tắc và chuẩn mực của chứng từ kế toán Hạch toán đối ứng TK đều hạch toán qua TK ‘thanh toán với công nhân viên chức ‘ và tính vào khoản mục ‘chi phí nhân công ‘trong giá thành mặc dù trong khoán gọn không chỉ có tiền lương.Tình trạng này đã làm cho việc tính thu nhập của CNV trong DNXL rất sai lệch so với thực tế thu nhập Vì kế toán đã tính cả chi phí vật liệu ,CCDC ,MTC …theo giá khoán gọn ,đồng thời khoản mục giá thành xây lắp về tiền lương tăng lên về chi phí vật liệu ,MTC chi phí chung… giảm đI so với thực tế ,làm cho việc phân tích ,so sánh,đánh giá giữa giá thành thực tế với giá thành dự toán bị sai lệch lớn

Về sổ kế toán theo dõi khoán gọn chưa có qui định các DN không có sổ theo dõi thậm chí có nhiều XN ,đội xây dựng DN khi kiểm tra không thể giảI trình được chi phí thực tế của hạng mục công trình hoặc khối lượng công việc đã nhận khoán

*Về hạch toán chi phí sử dụng MTC

Hạch toán sử dụng chi phí MTC trong các DNXL ở nước ta thường lẫn lộn hạch toán thi công chuyên bằng máy với thi công hỗn hợp giữa máy và thủ công.Đáng lí những DN thi công chuyên bằng máy như các DN làm nền móng của tổng công ti

XD nền móng và kĩ thuật hạ tầng ;câc công ti XD công trình ngầm …thì chi phí MTC phảI được hạch toán theo các yếu tố chi phí xây lắp ,không hạch toán riêng khoản mục MTC như các DN thi công thi công hỗn hợp giữa máy và thủ công

Mà với các DN đó khi hạch toán các chi phí cho MTC vào chung một khoản mục

‘Chi phí sử dụng MTC’trong giá thành công trình ,hạng mục công trình ,nhưng không phân tích được đầy đủ và chi tiết theo từng yếu tố chi phí ,do vậy khi tính các yếu tố chi phí XL trong kì rất khó khăn Ngược lại theo qui định hiện hành về chi phí về chi phí MTC bao gồm 4 khoản mục chủ yếu là khấu hao cơ bản ;SCL và SCTX ;tiền lương CN điều khiển máy ;nhiên liệu động lực nhưng phần lớn những DNXL khi hạch toán chi phí sử dụng máy đều không phân tích được chi tiết 4 khoản mục này Tình hình đó đã dẫn đến những khó khăn trong việc so sánh chi

phí thực tế với chi phí dự toán về MTC ,cũng như việc điều tra khảo sát số liệu thực tế về sử dụng MTC để xây dựng các định mức đơn giá sử dụng MTC ở nước ta

Mặt khác kế toán chi phí sử dụng MTC còn những tồn tại làm tăng chi phí như kê khai tăng số ca máy, chi phí tạm thời của MTC hạch toán hết vào chi phí thời kì phát sinh

*.Chi phí SXC

Trong các doanh nghiệp xây lắp hiện nay việc xác định nội dung và hạch toán chi phí SXC chưa thống nhất Việc phân bổ chi phí SXC cho các công trình ,hạng mục công trình đều thực hiện phân bổ theo mức chi phí thực tế và áp dụng phương pháp phân bổ

Đối với trường hợp áp dụng phương thức khoán SP xây lắp ở các DNXL hiện nay ,các DN đã xây dựng được qui chế phân cấp quản lí tàI chính Tuy nhiên qui chế khoán trong các DNXL chưa có sự thống nhất ,chưa đầy đủ các điều khoản ,còn thiếu cơ sở khoa học mang nặng tính chủ quan ,chưa đề cập đến khoản lãI do

hạ giá thành Về tổ chức hạch toán chưa có đầy đủ các chứng từ ,chứng từ chưa phản ánh đúng mức chi phí thực tế bỏ ra (trường hợp đơn vị nhận khoán không tổ chức kế toán riêng ).Việc vận dụng các TK còn tuỳ tiện,chưa phản ánh đựơc khoản lãi hạ giá thành

*.Đánh giá sản phẩm dở dang và tính giá thành sản phẩm xây lắp

Việc đánh giá SP xây lắp dở dang ở các doanh nghiệp xây lắp còn tuỳ tiện có DN dùng phương pháp ước lượng ,có DN căn cứ vào giá trị dự toán (theo chi phí thực

tế )nhân với tỉ lệ dở dang Tính giá thành sản phẩm xây lắp ở các DNXL hiện nay được tiến hành hàng quí và áp dụng phương pháp tính giá thành trực tiếp nhưng chưa phân tích được theo đúng nội dung cáckhoản mục giá thành

NgoàI những vấn đề tồn tại trên đây tổ chức công tác kế toán trong điều kiện thực hiện chế độ kế toán mới còn bộc lộ một số điểm như:

Trong tình hình quản lí TS và kho tàng của các DN xây lắp hiện nay chưa thật thích hợp

Đối với một số NVL ngoàI trời như vôI tôI ,cát vàng cát đen ,đá dàm ,đá sỏi …khi xuất dùng khó có thể đo đếm số thực tế thì các DNXL căn cứ vào định mức tiêu hao vật tư và khối lượng công việc thực tế thi công để tính NVL xuất dùng trong tháng cho từng đối tượng Cuối tháng kiểm kê thực tế từng thứ tồn kho để đối chiếu với sổ sách và điều chỉnh chênh lệch

Về hạch toán chi tiết nhập xuất tồn vật tư hàng hoá chưa áp dụng thống nhất một phương pháp trong toàn ngành ,có nơI áp dụng theo thẻ song song ,lại có nơI theo

sổ số dư …Nhưng trong một DNXL khi áp dụng một phương pháp cũng lại không hoàn chỉnh theo phương pháp đó như : ở tổng công ti XDHN các DN áp dụng phương pháp sổ số dư nhưng lại có thêm sổ theo dói nhập xuất tồn cho những thứ vật tư tương tự

ở DNXL nào cũng phảI dùng coppha đà giáo để phục vụ công tác bê tông và xây tường

Côppha và đà giáo có loại bằng kim loại ,gỗ ,tre ,luồng ,có loại được định hình có loại tháo rời Tuy khác nhau nhưng đều sử dụng luân chuyển cho nhiều kì xây lắp Giá trị của nó chiếm một phần không nhỏ trong chi phí vật liệu công trình nhưng từ trước đến nay việc hạch toán và quản lí nó rất tuỳ tiện Đối với loại đủ tiêu chuẩn TSCĐ thì được kế toán theo chế độ kế toán TSCĐ ,còn đối với loại thông thường được coi như ccdc lao động Nhiều DN XL khi sử dụng loại coppha

đà giáo này thường xuất hết vào công trình sử dụng lần đầu Với cách hạch toán này đá làm cho chi phí sản xuất và Zsp lần đầu tăng một cách bất hợp lí

TráI lại có DN lại có căn cứ phân bổ rất tuỳ tiện(phân bổ theo tháng mà không căn

cứ vào thời gian luân chuyển ,định mức tiêu hao khối lượng công việc

Cuối mỗi tháng hoặc kết thúc công trình hoặc hạng mục công trình không tiến hành kiểm kê đánh giá giá trị coppha để di chuyển đI nơI khác tiếp tục sử dụng và theo dõi phân bổ hợp lí

3.Thực trạng về chứng từ –sổ kế toán-báo cáo tàI chính và về kiểm tra kế toán

*Về chứng từ :

Không lập đầy đủ hoặc chỉ lập trên mảnh giấp viết tay khi có hđkt

Lập chứng từ không hợp lệ không theo mấu qui định không có đủ chữ kí

Chứng từ không hợp pháp không hợp với nội dung hoạt động kinh tế phát sinh,khai man số liệu …

*Về sổ kế toán:

Sổ còn mở tuỳ tiện ,không đầy đủ ,ghi chép không cập nhật ,sai phương pháp chuyên môn nghiệp vụ

Để ngoàI sổ kế toán các khoản vật tư ,tài sản đất đai và các loại quĩ tráI phép để chi dùng cho mục đích riêng ,thậm chí có DN mở riêng một hệ thống sổ ghi các loại quĩ này

Việc sửa chữa ,tẩy xoá kế toán viên thực hiện không đúng qui định ,việc lưu trữ đôI khi còn thiếu khoa học và an toàn

*Về báo cáo TC:

Nộp BCTC cho các cơ quan quản lí còn rất chậm so với thời hạn qui định Số lượng báo cáo không đầy đủ hoặc trong một báo cáo không ghi đủ các chỉ tiêu qui định

BC thiếu chính xác thiếu trung thực số liệu không phản ánh đúng thực tế hoạt động của DN

Mặt khác không ít DN bố trí kế toán giữ kho ,giữ quĩ làm tiếp liệu thậm chí có trường hợp người phụ trách kế toán kiêm thủ quĩ ,thủ kho

*Về kiểm tra kế toán:Công tác kiểm tra kế toán trong nhiều khâu quản lí bị xem nhẹ và buông lỏng ,nhất là sự kiểm tra kế toán của cơ quan quản lí cấp trên đối với đơn vị trực thuộc

4.Đánh giá thực trạng kế toán chi phí SX và tính giá thành SPXL trong các DNXL hiện nay

Nhìn chung các DNXL có được cấc ưu điểm sau đây:

Các DN đã nhanh chóng tiếp cận với chế độ kế toán DN ,tổ chức công tác kế toán phù hợp với đặc điểm SXKD và tình hình phân cấp quản lí TC Đảm bảo phản ánh đầy đủ ,kịp thời mọi hoạt động kinh tế TC phát sinh

Các DN nhìn chung đã xác định đúng nội dung chi phí SXKD ,phân loại và tập hợp chi phí theo qui định

Đã tổ chức kế toán chi phí SX theo từng công trình ,hạng mục công trình phù hợp với đặc điểm SX đáp ứng yêu cầu công tác quản lí

Đã nhanh chóng trang bị ứng dụng KHKT vào công tác kế toán

………

Tuy nhiên thì vẫn còn rất nhiều tồn tại như ở trên em đã trình bày !

5.Nguyên nhân của những tồn tại

5.1.Nguyên nhân khách quan

Do hậu quả tất yếu sâu xa của nền SX nhỏ đối với cơ chế quản lí hành chính bao cấp trước đây đã làm cho những chủ DN và người quản lí nhận thức không đúng đắn về vị trí vai trò tác dụng của hạch toán trong quản lí SX của DN ,của cấp trên đồng thời những hệ quả của nền SX nhỏ lạc hậu của cơ chế quản lí cũ cũng tạo nên môI trường thuận lợi cho việc duy trì cách làm việc tuỳ tiện xem nhẹ luật pháp kỉ cương tạo thành thói quen và tập quán không dễ khắc phục ngay khi chuyể sang nền KTTT

Nền kinh tế nước ta đang trong giai đoạn quá độ ,chuyển từ cơ chế KHH tập trung sang cơ chế TT nhiều chế độ ,chính sách đang trong quá trình xây dựng và hoàn thiện đã ảnh hưởng không nhỏ đến công tác kế toán cả 2 mặt xây dựng một hệ thống chế độ kế toán thích hợp cũng như phảI đấu tranh ngăn chặn những tiêu cực của cơ chế thị trường xâm nhập

Điều kiện giao lưu với QT còn hạn chế ,thiếu những thông tin về tiến bộ KH kinh nghiệm tiên tiến trong công tác kế toán của QT

Phương tiện và điều kiện VCKT cần thiết cho công tác kế toán còn thô sơ ,chưa đầu tư thích đáng (máy vi tính)

5.2.Ngyên nhân chủ quan

Các chế độ ,thể lệ kế toán tàI chính có liên quan đến công tác kế toán đã được sửa đổi bổ sung qua mỗi thời kì nhưng trong điều kiện nền kinh tế còn đang chuyển đổi nhiều cơ chế chính sách còn chưa đồng bộ kinh nghiệm thực tiễn trong quản lí nền KTTT còn ít ỏi cho nên chế độ kế toán mới không tránh khỏi những bất cập khó có thể thoả mãn được các hoạt động SX của DN trong nền KTQD

Công tác chỉ đạo thực hiện hệ thống chế độ kế toán mới và kiểm tra kế toán ở các ngành các cấp chưa được tăng cường đúng mức nhiều nơI có tình trạng buông lỏng Bộ máy KT nhiều nơI vừa yếu về trình độ chuyên môn ,vừa thiếu về số lượng ý thức tôn trọng và chấp hành chế độ, pháp luật của cán bộ kế toán chưa được năng cao thậm chí có nơI lợi dụng để tham nhũng công quĩ…

Trình độ và năng lực chuyên môn của đội ngũ kế toán yếu kém phần lớn được đào tạo và đã làm công tác lâu năm trong môI trường của cơ chế hành chính quan liêu bao cấp chưa được đào tạo những kiến thức mới