MỘT SỐ KIẾN NGHỊ NHẰM HOÀN THIỆN KIỂM TOÁN CHU TRÌNH TIỀN LƯƠNG VÀ NHÂN VIÊN TRONG KIỂM TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH TẠI CÔNG TY CỔ PHÂN KIỂM TOÁN VÀ TƯ VẤN

Do đó, việc hoàn thiện kiểm toán chu trình tiền lương và nhân viên trong kiểm toán Báo cáo tài chính là một yêu cầu tất yếu và quan trọng, góp phần đưa hoạt động kiểm toán Việt Nam phát

MỘT SỐ KIẾN NGHỊ NHẰM HOÀN THIỆN KIỂM TOÁN CHU TRÌNH TIỀN LƯƠNG VÀ NHÂN VIÊN TRONG KIỂM TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH TẠI

CÔNG TY CỔ PHÂN KIỂM TOÁN VÀ TƯ VẤN.

3.1 TÍNH TẤT YẾU PHẢI HOÀN THIỆN

Cùng với sự hội nhập và phát triển nền kinh tế đất nước, hoạt động kiểm toán, đặc biệt là kiểm toán Báo cáo tài chính ngà càng khẳng định là công cụ hỗ trợ đắc lực trong quản lý kinh tế nói chung và quản lý tài chính nói riêng Do đó, hoạt động kiểm toán, đặc biệt là kiểm toán độc lập, đã trở thành nhu cầu tất yếu đối với hoạt động kinh doanh nhằm nâng cao chất lượng quản lý và chất lượng thông tin của các doanh nghiệp cung cấp cho các đối tương sử dụng

Tại Việt Nam, hoạt động kiểm toán ra đời chưa lâu, trong khi trên thế giới, hoạt động kiểm toán đã biết đến hàng thế kỷ đây là một một lợi thế của kiểm toán Việt Nam trong việc kế thừa và phát huy thành quả của nước đi trước, mặc dù vẫn còn gặp nhiều khó khăn trong quá trình hội nhập với hoạt động kiểm toán thế giới Trong những năm gần đây, kiểm toán đã hình thành và phát triển nhanh chóng thích ứng với nhu cầu của nền kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế Để tạo hành lang pháp lý cho sự phát triểnt và hội nhập kinh tế nói chung và hội nhập kế toán, kiểm toán nói riêng, Nhà nước đã ban hành các văn bản chế độ hướng dẫn hoạt động kế toán và kiểm toán Mới đây, Bộ Tài chính đã ban hành 27 chuẩn mực kiểm toán Đây là những diều kiện cần thiết để có thể phát triển hoạt động kiểm toán cả

về truớc mắt lẫn lâu dài, đưa hoạt động kiểm toán nước ta từng bước hội nhập với khu vực và thế giới

Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đã đạt được chúng ta còn gặp rất nhiều khó khăn trong quá trình kiểm toán Một vấn đề quan trọng là kết quả kiểm toán chưa thực sự được đánh giá cao và sử dụng phổ biến tại nước ta Để khác phục tình trạng này trước hết cần nâng cao nhận thức của mọi người về hoạt động kiểm toán, tiếp tục phát triển Hệ thống Chuẩn mực kiểm toán Sự ra đơi đầy đủ và có hệ

thống của Chuẩn mực Kiểm toán Việt Nam sẽ là bằng chứng cho sự tồn tạivà phát triển của hoạt động kiểm toán và là kim chỉ nam cho hoạt động kiểm toán Nhưng quan trọng hơn là hoạt động kiểm toán mà đặc biệt là kiểm toán tài chính phải tự khẳng định mình và hoàn thiện

Công ty cổ phần Kiểm toán và Tư vần luôn nhận thấy yêu cầu liên tục hoàn thiện chương trình kiểm toán sẽ mang lại lợi thế rất lớn cho hoạt động kiểm toán của công ty Nó giúp kiểm toán viên giảm thiểu rủi ro tiết kiệm chi phí đồng thời tạo uy tín đối với khách hàng Vì vậy, nghiên cứu, ứng dụng và cải tiến chương trình kiểm toán là nhiệm vụ hàng đầu của công ty Hoàn thiện chương trình kiểm toán tài chính tức là hoàn thiện từng bộ phận cấy thành của một cuộc kiểm toán cùng với quá trình chuyển đổi cơ chế kinh tế kinh tế, nhiều loại hình doanh nghiệp mới đã ra đời và hoạt động tại Việt Nam Hệ quả tất yếu là sự vận dụng đa dạng nhiều hình thức tiền lương và các cách tính, trích lương và các khoản theo lương Trong bất kỳ doanh nghiệp nào, tiền lương và các khoản liên quan cũng luôn là một yếu tố quan trọng có ảnh hưởng lớn đến quá trình sản xuất kinh doanh cũng như mối quan hệ giữa đội ngũ lãnh đạo doanh nghiệp và người lao động trong doanh nghiệp đó Chính vì thế, cùng với quá trình phát triển và hội nhập của nền kinh tế, kiểm toán chu trình tiền lương trong kiểm toán Báo cáo tài chính cũng yêu cầu phải

có sự hoàn thiện nhằm thích ứng với sự thay đổi của bản thân chu trình tiền lương

và nhân viên và các doanh nghiệp Do đó, việc hoàn thiện kiểm toán chu trình tiền lương và nhân viên trong kiểm toán Báo cáo tài chính là một yêu cầu tất yếu và quan trọng, góp phần đưa hoạt động kiểm toán Việt Nam phát triển và hội nhập với hoạt động kiểm toán thế giới

3.2 ĐÁNH GIÁ CHUNG VỀ HOẠT ĐỘNG KIỂM TOÁN TẠI CÔNG TY CỔ PHẦN KIỂM TOÁN VÀ TƯ VẤN

3.2.1 Thuận lợi

Qua một thời gian thực tập tại Công ty Kiểm toán, tôi nhận thấy A&C Co là một Công ty hàng đầu trong lĩnh vực kế toán và kiểm toán ở Việt Nam Trong những năm qua, những đóng góp không nhỏ của tập thể cán bộ, nhân viên toàn Công ty và cũng như từng thành viên trong Ban giám đốc đã đưa Công ty phát triển vượt bậc, đóng góp vào sự phát triển chung của kiểm toán Việt Nam

Một nhân tố không nhỏ tạo nên những thành công nói trên cho công ty A&C

là đội ngũ cán bộ nhân viên trong Công ty Công ty luôn đặt mục tiêu đào tạo và phát triển nhân viên là mục tiêu chiến lược để phát triển Đội ngũ nhân viên làm việc tại Công ty có trình độ chuyên môn cao, được tuyển chọn kỹ càng Nhiều nhân viên đã có bằng kiểm toán viên Việt Nam (CPA), một số kiểm toán viên cao cấp đang theo học chương trình kế toán viên công chứng (ACCA) của Vương Quốc Anh Ban Giám đốc Công ty luôn coi công tác đào tạo là một sự đầu tư đúng hướng trong xu thế hội nhập quốc tế hiện nay Với sự quan tâm đó, từng thành viên trong Công ty đã phấn đấu nỗ lực hết mình vì công việc, luôn luôn trau dồi kiến thức đúc kết ra nhiều bài học kinh nghiệm quý báu, trước hết là để tự hoàn thiện mình, sau

đó là để đóng góp vào sự phát triển chung của Công ty

Một điểm mấu chốt cho sự thành công của công ty A&C trong nhiều năm qua là chất lượng dịch vụ Thực tế hiện nay cho thấy các khách hàng luôn tìm đến những nhà tư vấn có chất lượng dịch vụ cung cấp cao nhất, đa dạng nhất để đáp ứng đầy đủ các nhu cầu của mình với giá phí phù hợp Nắm bắt được điều này, công ty A&C đã luôn cố gắng nâng cao chất lượng dịch vụ cung cấp và đó sẽ là điểm ưu tiên lớn của Công ty trong chiến lược phát triển của mình

Môi trường làm việc tại Công ty rất thuận lợi cho việc học tập và trau dồi kiến thức Tất cả mọi người trong Công ty đều vui tính, dễ thân thiện, luôn có sự giúp đỡ giữa các kiểm toán viên trong quá trình làm việc, đặc biệt là sự chỉ bảo của các kiểm toán viên đã có kinh nghiệm làm việc đối với những kiểm toán viên mới vào nghề đó cũng là một nét văn hoá đặc sắc trong Công ty

Công ty xây dựng một chương trình kiểm toán rất chặt chẽ Chương trình kiểm toán này hướng dẫn rất cụ thể việc thực hiện kiểm toán các phần hành Phương pháp kiểm toán rất đa dạng phù hợp với từng loại hình doanh nghiệp cũng như phù hợp với các dịch vụ kiểm toán mà Công ty thực hiện kiểm toán Hệ thống

hò sơ kiểm toán được các chủ nhiệm kiểm toán soát xét rất kỹ trước khi phát hành báo cáo kiểm toán cho khách hàng Điều này là rất cần thiết vì nhờ vậy mà Ban giám đốc có thể kiểm soát được công việc mà mỗi nhân viên trong Công ty thực hiện Do đó tất cả các cuộc kiểm toán đều đạt chất lượng cao, Báo cáo kiểm toán có tính thuyết phục cao, và Công ty ngày càng nâng cao uy tín của mình hơn

3 2.2 Khó khăn

Cùng với những điểm mạnh nêu trên, Công ty còn tồn tại một số khó khăn vướng mắc cần phải được khắc phục khi thực hiện một cuộc kiểm toán

Thực tế hiện nay cho thấy nhu cầu kiểm toán của các doanh nghiệp ngày càng lớn, nhưng số lượng kiểm toán viên làm việc tại các Công ty kiểm toán lớn và

có uy tín hiện nay rất ít Chính vì vậy mà khối lượng công việc của các kiểm toán viên thường rất nhiều và kiểm toán viên thường xuyên chịu sức ép công việc Nhiều nhân viên, trong đó có các kiểm toán viên cao cấp, đã xin chuyển ngành công tác, đến làm việc tại các Công ty khác Vì khối lượng công việc nhiều, số lượng nhân viên lại có hạn nên Công ty đã gặp rất nhiều khó khăn khi thực hiện các dịch vụ kiểm toán cho khách hàng

 Thứ nhất: Kiểm toán viên không thể thực hiện một cách toàn diện chu

trình tiền lương và nhân viên.Cụ thể:

+ Nhìn chung quy mô của các Công ty khách hàng khá lớn nhưng do hạn chế

về thời gian thực hiện cuộc kiểm toán nên các thủ tục kiểm tra chi tiết, đặc biệt là đối với chu trình tiền lương và nhân viên, được thực hiện với số lượng nhỏ Nếu sau khi thực hiện các thủ tục phân tích, kiểm toán viên không phát hiện thấy có

biến động trọng yếu hay có vấn đề bất thường nào trong khoản mục thì thường giảm bớt một số lượng lớn các thủ tục kiểm tra chi tiết

+ Kiểm toán viên thường ít khi tính lại lương của người lao động mà chấp nhận bảng lương đó là hợp lý vì kiểm toán viên có quan niệm rằng khoản mục này

có mức rủi ro thấp

+ Kiểm toán viên thường không kiểm tra tính đúng đắn và hợp lý của các hợp đồng lao động, hoặc nếu có kiểm tra thì cũng chỉ xem xét một cách nhanh chóng vì không có đủ thời gian trong khi kiểm toán viên còn phải làm các phần hành khác

 Thứ hai: Các tài khoản trong chu trình có số dư nhỏ thường chỉ được kiểm

toán viên thực hiện kiểm tra lướt qua Vì không có đủ thời gian nên kiểm toán viên phải chú trọng vào các phần hành có số dư hoặc số phát sinh lớn để có thể giảm tối

đa những sai phạm trọng yếu khi thực hiện cuộc kiểm toán Trong phần lập kế hoạch kiểm toán, đánh giá rủi ro rất được cá kiểm toán viên quan tâm, bởi vì dựa vào đó kiểm toán viên có thể biết trọng tâm công việc mình làm khi thực hiệnkiểm toán cho các đơn vị khách hàng

 Thứ ba: Chương trình kiểm toán đã thiết lập được số lượng mẫu chọn

thông qua phương pháp chọn mẫu được áp dụng đối với chu trình tiền lương và nhân viên Số lượng mẫu được chọn theo phương pháp này sẽ đảm bảo được tính đại diện cho tổng thể Nhưng trong thực tế, do hạn hẹp về thời gian kiểm toán các kiểm toán viên thường chỉ chú ý vào các khoản mục có giá trị lớn hoặc các nghiệp

vụ có số tiền phát sinh nhiều Điều này sẽ không đảm bảo được tính đại diện của mẫu được chọn

Trong điều kiện ngành kiểm toán còn khá mới mẽ đối với Việt Nam cũng như hạn chế về nhận thức Những điều nêu trong chuyên đề này chưa thực sự phản ánh được hết tất cả các yêu điểm cũng như nhược điểm còn tồn tại trong hoạt động kiểm toán của công ty kiểm toán và tư vấn

3.3 MỘT SỐ KIẾN NGHỊ NHẰM HOÀN THIỆN KIỂM TOÁN CHU TRÌNH TIỀN LƯƠNG

VÀ NHÂN VIÊN DO CÔNG TY A &C THỰC HIỆN.

3.3.1 Căn cứ khoa học

Hoạt động kiểm toán ở Việt Nam đã được hơn 10 năm tuổi cùng với những thành công đạt được luôn có những khó khăn và thủ thách

Hiện nay, các công ty kiểm toán trong nước cũng như các công ty nước ngoài không ngừng tăng lên về số lượng cũng như chất lương dịch vụ Hội nhập kinh tế quốc tế và khu vực cũng đòi hỏi các công ty kiểm toán Việt Nam phải nâng cao chất lượng dịch vụ để có thể đứng vững trên thị trường Quốc tế Để có thể đạt được những mục tiêu đó, bên cạnh những vấn đề thuộc tầm vĩ mô của Nhà nước, bản thân các ngành kiểm toán cũng phải có sự hoàn thiện mình trong công tác kiểm toán Đặc biệt đối với Công ty cổ phần Kiểm toán và Tư vấn, còn non trẻ, thì vấn

đề hoàn thiện công tác kiểm toán càng trở nên quan trọng và cấp bách

Trong giai đoạn thực tập tại công ty A&C, được sự giúp đỡ chỉ bảo tận tình của Ban lãnh đạo công ty cũng chư các anh chị kiểm toán viên, em đã từng bước tiếp cận với chương trình kiểm toán nói chung và quy trình kiểm toán chu trình tiền lương và nhân viên nói riêng Thông qua việc nghiên cứu chương trình kiểm toán chuẩn và tham gia trực tiếp hoạt động kiểm toán tại các đơn vị khách hàng đã đem lại cho em các bài học bổ ích nhằm củng cố thêm lý thuyết được học, và qua đó giúp em có thể vận dụng lý thuyết để đưa ra một số nhận xét nhằm hoàn thiện kiểm toán chu trình tiền lương và nhân viên áp dụng tại công ty A&C

3.3.2 Phương hướng hoàn thiện

3.3.2.1 Về vấn đề thiếu nhân lực:

Công ty khắc phục bằng cách tuyển thêm nhân viên mỗi năm Nhưng không

vì thế mà Công ty thực hiện tuyển người hàng loạt, số người tuyển vào công ty A&C phải được chọn lọc kỹ càng bởi vì phương châm của Công ty là "Chất lượng nhân viên là chất lượng dịch vụ" Do vậy, mặc dù đang trong tình trạng thiếu nhân

lực nhưng Công ty vẫn chỉ tuyển những nhân viên giỏi, yêu cầu không những giỏi

về chuyên môn mà còn có tầm hiểu biết rộng, có khả năng quan sát tốt và phải có một phong cách của một người kiểm toán viên chuyên nghiệp

3.3.2.2.Về vấn đề thời gian:

Công ty đang xem xét và đang cố gắng nới rộng thời gian một cuộc kiểm toán để nâng cao chất lượng kiểm toán Nếu có đủ thời gian thì kiểm toán sẽ tăng cường thực hiện các thủ tục kiểm tra chi tiết trong chu trình tiền lương và nhân viên Đồng thời có thể thực hiện kiểm tra đầy đủ số mẫu đã được chọn, từ đó có thể nâng cao chất lượng của cuộc kiểm toán

3.3.2.3 Về công tắc đánh giá hê thống kiểm soát nội đơn vị khách hàng.

Để khẳng định về sự thiết kế phù hợp và vận hành hiện hữu hệ thống KSNB tại đơn vị khách hàng, công ty nên thiết kế thủ tục kiểm soát chung cho mọi cuôc kiểm toán Các thủ tục nay cần được dưa vào chương trình kiểm toán Thủ tục kiểm soát được thiết kế với nhiều hình thức khác nhau song cách phổ biến la dưới dạng

hệ thống câu hỏi Các câu hỏi nên được lập dưới dạng câu hỏi đóng để không chiếm quá nhiều thời gian tìm hiểu về hệ thống kiểm soát nội bộ của đơn vị khách hàng Đối với chương trình kiểm toán tiền lương, BHXH, BHYT, kiểm toán viên

có thể đưa ra bảng câu hỏi như sau:

Bảng 22: Câu hỏi về hệ thống KSNB đối với chương trình kiểm toán tiền lương

ó

Khôn g

Ghi chú

1 Việc tuyển dụng lao động, nâng cấp nâng bậc

lương, có được lãnh đạo phê duyệt hay không?

2 Bộ phận nhân sự có được thông báo thường xuyên

việc chấm dứt hợp đồng lao động hay không ?

3 Người chấm công lao động có được độc lập với bộ

phận kế toán không ?

4 Bộ phận kế toán và bộ phận sản suất có thường

xuyên đối chiếu về số lượng lao động và ngay

công trên bảng tính lương và thanh toán lương

không ?

5 Các bảng thanh toán lương có được phê duyệt

trước khi thanh toán bởi người có quyền hay

không ?

6 Có xây dựng chế lương riêng đối đặc điểm sản

xuất của đơn vị không

7 Có chế độ khen thưởng sản xuất không?

Qua phỏng vấn nhân viên đơn vị dựa trên hệ thống câu hỏi đã xây dựng kết hợp việc quan sát thực tế tại đơn vị khách hành, kiểm toán viên có thể đánh giá được hệ thống kiểm soát nội bộ của đơn vị khách hàng nhanh chóng và sác định mức rủi ro phù hợp

3.3.2.4 Đối với thủ tục phân tích.

Thủ tục phân tích được sử dụng rộng rãi trong kiểm toán chu trình tiền lương

và nhân viên, nó giúp kiểm toán viên nhận thấy sự biến động bất thường, qua đó tiến hành các thủ tục bổ sung (điều tra, phỏng vấn, kiểm tra chi tiết…) để phát hiện các sai phạm trọng yếu Chuẩn mực kiểm toán số 520 quy định:

" Kiểm toán viên phải thực hiện phân tích khi lập kế hoạch kiểm toán và giai đoạn soát xét tổng thể về cuộc kiểm toán Quy trình phân tích cũng được thực hiện ở các giai đoạn khác trong quá trình kiểm toán"

Trong quá trình thực hiện quy trình phân tích, kiểm toán viên được phép sử dụng nhiều phương pháp khác nhau từ việc so sánh đơn giản đến những phân tích phức tạp đòi hỏi phải sử dụng các kỹ thuật thống kê tiên tiến Mức độ tin cậy vào kết quả của quy trình phụ thuộc vào các nhân tố sau:

- Tính trọng yếu các tài khoản hoặc nghiệp vụ

- Các thủ tục kiểm toán khác có cùng mục tiêu kiểm toán

- Độ chính xác dự kiến của quy trình phân tích

- Đánh giá rủi ro tiềm tàng và rủi ro kiểm soát

Trường hợp quy trình phân tích phát hiện được những chênh lệch trọng yếu hoặc mối liên hệ không hợp lý giữă thông tin tương ứng, hoặc có chênh lệch lớn với số liệu dự tính, kiểm toán viên phải thực hiện các thủ tục điều tra để thu thập đầy đủ các bằng chứng kiểm toán thích hợp Trong trường hợp các thủ tục bổ xung không giải thích được các chênh lệch thì kiểm toán viên phải xem xét lại mô hình ước tính

Đồng thời công ty nên sử dụng phân tích các tỷ suất sau:

+ Tỷ suất chi phí tiền lương/ tổng chi phí

+ Tỷ suất chi phí tiền lương/ doanh thu

+ Tỷ suất chi phí tiền lương/ lợi nhuận

Đối vơi những doanh nghiệp có số dư TK334 cuối kỳ lớn sẽ phản ánh được khả năng thanh toán của doanh nghiệp từ đó đánh giá được tình hình tài chính của doanh nghiệp để sác định mức độ rủi ro trong khi kiểm toán

3.3.2.5 Về vấn đề chọn mẫu kiểm tra

Theo Chuẩn mực Kiểm toán Việt Nam sô 530 Lấy mẫu kiểm toán và các thủ tục lựa chọn khác thì:

“Khi thiết kế thủ tục kiểm toán, kiểm toán viên phải xác định được các phương pháp thích hợp để lựa chọn các phần tử thử nghiệm nhằm thu thập bằng chứng kiểm toán thoã mãn mục tiêu thử nghiệm kiểm toán”

Các phương pháp lựa chọn phần tử kiểm tra bao gồm:

a/ Chọn toàn bộ (kiểm tra 100%)

b/ Lựa chọn các phần tử đặc biệt

c/ Lấy mẫu kiểm toán: lấy mẫu kiểm toán có thể áp dụng phương pháp thống

kê hoặc phương pháp phi thống kê, việc lựa chọn phương pháp lấy mẫu nào là tuỳ thuộc vào các xét đoán của kiểm toán viên xem phương pháp nào có hiệu quả hơn

Trong khi đó, chương trình kiểm toán có đưa ra một số phương pháp chọn mẫu áp dụng cho các cuộc kiểm toán do A&C tiến hành Đối với các thử nghiệm

cơ bản, số mẫu lựa chọn thường áp dụng theo phương pháp phân tầng kết hợp với chọn mẫu theo kỹ thuật CMA(Chon mẫu theo đơn vị tiền tệ) Theo phương pháp này các phần tử có giá trị lớn sẽ được lựa chọn, các phần tử còn lại sẽ được lấy ngẫu nhiên theo kinh nghiệm của kiểm toán viên:

Theo cách này, mẫu được chọn có mang tính chất đại diện cao do khả năng được lựa chọn của một đơn vị tiền tệ là như nhau, đồng thời số mẫu được chọn chịu ảnh hưởng của chỉ số của độ tin cậy kiểm tra chi tiết do đó số maãu chọn có thể giảm xuống trong trường hợp hệ thống kiểm soát được cho là tốt và ngược lại Điều này phù hợp với các quy định chuẩn mực:

“Trong quá trình thu thập bằng chứng, kiểm toán viên phải sử dụng khả năng xét đoán nghề nghiệp để đánh giá rủi ro kiểm toán và thiết kế các thủ tục kiểm toán

để bảo đảm rủi ro kiểm toán giảm xuống mức có thể chấp nhận được “

Tuy nhiên, khi tiến hành chọn mẫu cho các thử nghiệm kiểm soát, đặc biệt là đối với chu trình tiền lương và nhân viên, thực tế phát sinh là ngoài phương pháp chọn mẫu theo đơn vị tiền tệ (áp dụng đối vói các khoản chi tiêu quỹ), thì hầu hết các mẫu chọn là phi tiền tệ (kiểm tra danh sách lương khống,kiểm tra tính chính xác trong tính lương…), việc chọn mẫu đối với các thủ tục kiểm tra này được dựa trên việc chọn mẫu kiểm tra hệ thống, kết quả kiểm tra hệ thống sẽ giúp cho kiểm toán viên quyêt định mở rộng hay không quy mô mẫu chọn để kiểm tra chi tiết

Trên nhận xét đó, có thể thấy rằng, việc chọn mẫu này được thực hiện là phi thống kê do nó chỉ phù thuộc vào xét đoán của kiểm toán viên và rất khó có tính đại diện cao cho tổng thể Hơn nữa, số lượng mẫu chọn chưa có mối liên hệ chặt chẽ với việc đánh giá sơ bộ hệ thống kiểm toán nội bộ và các rủi ro kiểm toán Trong chuẩn mực kiểm toán Việt Nam 530 chỉ rõ: “…Cỡ mẫu chụi ảnh hưởng bởi rủi ro