Kế họach truyền thông giáo dục sức khỏe của nghành mầm non - Phần 6

Mới đây người ta còn phát hiện Vitamin A có khả nǎng làm tǎng sức đề kháng với các bệnh nhiễm khuẩn, uốn ván, lao, sởi, phòng ngừa ung thư… Vitamin A là thành phần thiết yếu của sắc tố v

KẾ HOẠCH TRUYỀN THÔNG GIÁO DỤC

SỨC KHOẺ CỦA NGÀNH HỌC MẦM NON 2005 – 2006 Tháng 6/06:

1 Giới thiệu các thực phẩm giàu Vitamin A

Cách chế biến các món ăn từ các thực phẩm giàu Vitamin A

2 Vai trò của chất kẽm đối với sự phát triển cơ thể - Giới thiệu các thực phẩm

có kẽm

3 Hưởng ứng ngày Môi trường thế giới 5/6 – Vệ sinh môi trường sống của trẻ

4 Hưởng ứng ngày gia đình Việt Nam 28/6

******************

Thực phẩm giàu Vitamin A

Vai trò của vitamin A đối với cơ thể

Vitamin A là một vi chất có vai trò quan trọng đặc biệt đối với trẻ nhỏ, gồm 4 vai trò chính như sau:

• Tǎng trưởng: Giúp trẻ lớn lên và phát triển bình thường Thiếu Vitamin A trẻ sẽ chậm lớn, còi cọc

• Thị giác: Vitamin A có ai trò trong quá trình nhìn thấy của mắt, biểu hiện sớm của thiếu Vitamin A là giảm khả nǎng nhìn thấy lúc ánh sáng yếu (quáng gà)

• Bảo vệ biểu mô: Vitamin A bảo vệ sự toàn vẹn của các biểu mô, giác mạc mắt, biểu

mô da, niêm mạc khí quản, ruột non và các tuyến bài tiết Khi thiết Vitamin A, biểu mô

và niêm mạc bị tổn thương Tổn thương ở giác mạc mắt dẫn đến hậu quả mù loà

• Miễn dịch: Vitamin A tǎng cường khả nǎng miễn dịch của cơ thể Thiếu Vitamin A làm giảm sức đề kháng với bệnh tật, dễ bị nhiễm trùng nặng đặc biệt là Sởi, Tiêu chảy và viêm đường Hô hấp dẫn tới tǎng nguy cơ tử vong ở trẻ nhỏ

Mới đây người ta còn phát hiện Vitamin A có khả nǎng làm tǎng sức đề kháng với các bệnh nhiễm khuẩn, uốn ván, lao, sởi, phòng ngừa ung thư…

Vitamin A là thành phần thiết yếu của sắc tố võng mạc nên rất quan trọng đối với mắt

Ngoài ra, nó còn giúp giữ toàn vẹn lớp tế bào biểu mô bao phủ bề mặt và các khoang trong cơ thể

Thiếu vitamin A sẽ gây khô da ở màng tiếp hợp, giác mạc, nặng hơn sẽ làm thủng giác mạc và dẫn đến mù lòa Nó còn gây sừng hóa nang lông, bề mặt da thường nổi gai, làm giảm tốc độ tăng trưởng và sức đề kháng của cơ thể với bệnh tật

Thực phẩm giàu Vitamin A

Gan gà: 6.960mcg

Cà rốt: 5.040mcg

Gan lợn: 6.000mcg

Đu đủ chín: 2.100mcg

Trứng vịt lộn: 875mcg

Rau ngót: 6.650mcg

Lươn: 1.800mcg

Rau dền: 5.300mcg

Thừa vitamin A sẽ gây đau bụng, buồn nôn, bơ phờ, chậm chạp, phù gai thị, bong da

toàn thân Ngộ độc có thể xảy ra khi uống trên 40.000 đơn vị mỗi ngày, gây đau xương

khớp, rụng tóc, môi khô nứt nẻ, chán ăn, gan lách to Đối với phụ nữ mang thai 3 tháng đầu, nếu dùng quá 10.000 đơn vị vitamin A mỗi ngày có thể khiến thai nhi dị dạng Beta caroten - một tiền tố của vitamin A có hoạt tính cao nhất - có thể làm vàng da, nhất là ở gan bàn tay, chân Nhu cầu hàng ngày về vitamin A ở trẻ em là 400mcg và người trưởng thành là 600mcg

Chế biến một số món ăn từ thực phẩm giàu Vitamin A

Chế biến thức uống trị bệnh từ cà rốt

Chữa tiêu chảy ở trẻ nhỏ: 500g cà rốt, gọt vỏ, thái mỏng, nấu với 1 lít nước cho thật

nhừ, sau đó nghiền nát rồi cho thêm ít muối và nước cho đủ 1 lít, đun sôi trở lại Lọc lấy nước cho trẻ uống làm nhiều lần, mỗi lần 100-150 ml

Cháo gạo cà rốt: Cho 200g cà rốt đã cạo sạch vỏ, xắt mỏng và 20g gạo (rang lên càng

tốt) vào nấu cho thật nhuyễn Nêm một chút muối làm cháo cho trẻ ăn trong 1-2 ngày tiêu chảy

(Vỏ cà rốt rất tốt, trong cả hai bài thuốc chữa tiêu chảy trên, khi chế biến để nguyên

vỏ càng tốt, nhưng cần phải rửa cho thật kỹ)

Cao huyết áp, viêm thận, tiểu đường, táo bón mãn tính, da khô, vảy : 250g cà rốt

cạo vỏ, thái miếng, cộng với 250g dâu tây bỏ cuống, dùng máy ép hai thứ lấy nước cốt Lấy hỗn hợp trên hòa với 5 ml nước cốt chanh và 2-3 miếng đường phèn, chia uống vài lần trong ngày

500g cà rốt, 500g lê, nước chín để nguội 1.000 ml, 20ml mật ong Lê rửa sạch để ráo nước, ngâm với nước muối 3% trong 15 phút, sau đó thái miếng, dùng máy ép lấy nước;

cà rốt rửa sạch, cạo vỏ thái miếng, dùng máy ép lấy nước Hòa hai thứ nước ép với nhau, chế thêm mật ong, quấy đều rồi chia uống vài lần trong ngày Đây cũng là một loại đồ uống rất giàu chất dinh dưỡng, có tác dụng cường thân lực, bồi bổ sức khỏe, làm đẹp da

và râu tóc, phòng chống tích cực bệnh lý ung thư, đặc biệt thích hợp với những người ở tuổi trung và lão niên

150g cà rốt, 50g mật ong, nước chín để nguội vừa đủ Cà rốt rửa sạch, cạo vỏ, thái thành miếng nhỏ rồi dùng máy ép lấy nước (nếu không có máy ép thì giã thật nát rồi dùng vải bọc lại, vắt lấy nước cốt), cho mật ong và chế thêm nước vừa đủ, quấy đều rồi uống Dịch thể thu được có màu quất chín rất hấp dẫn, mùi vị thơm ngon tự nhiên Nước có công dụng bổ dưỡng, nâng cao năng lực miễn dịch của cơ thể, giúp phòng chống bệnh cao huyết áp

Phòng chống ung thư: 100g cà rốt, 500g mía, 80g chanh quả, nước chín để nguội vừa

đủ Cà rốt rửa sạch, cạo vỏ, thái miếng, đem hầm thật nhừ, đánh nhuyễn rồi dùng vải lọc lấy nước; mía róc vỏ, chẻ nhỏ, dùng máy ép lấy nước Hòa nước cà rốt và nước mía với nhau, vắt chanh, quấy đều rồi chia uống vài lần trong ngày Dịch thể thu được có màu hồng vàng, mùi thơm, vị ngọt, dùng làm nước giải khát và bổ dưỡng khá tốt Theo các nhà dinh dưỡng học Trung Quốc, loại đồ uống này có tác dụng phòng chống ung thư

Phục hồi sức khỏe: Cà rốt 150 g, 150g táo tây (loại táo quả to nhập từ Trung Quốc

hoặc châu Âu), 15ml nước cốt chanh, 10ml mật ong Cà rốt và táo rửa sạch, thái miếng rồi dùng máy ép lấy nước (với táo nên ép ngay vì để lâu sẽ bị biến màu, nếu cần thì ngâm trong dung dịch nước muối 2-3%), cho mật ong và nước chanh vào quấy thật kỹ và uống hàng ngày Đây là loại thức uống có tác dụng nâng cao sức đề kháng và giúp phục hồi sức khỏe rất tốt

Cao huyết áp và chán ăn: 250g cà rốt, 100g quýt, 150g chuối tiêu chín, 2 miếng đường phèn Cà rốt rửa sạch, cạo vỏ, thái miếng, dùng máy ép lấy nước; quất vắt lấy nước cốt Chuối tiêu bóc vỏ, đánh nhuyễn rồi đổ nước cà rốt và nước quất vào, quấy thật đều, chế thêm đường phèn, chia uống vài lần trong ngày Loại nước này có mùi thơm khá đặc biệt,

dễ uống và giá trị bổ dưỡng rất cao, đặc biệt thích hợp cho những người bị cao huyết áp

và chán ăn

Viêm họng, viêm phế quản: 1kg cà rốt, 250g trám tơi, 100g đường trắng Cà rốt rửa sạch, thái chỉ; trám bỏ hạt, thái lát mỏng Hai thứ đem ép lấy nớc rồi đun sôi lên, chế thêm đường trắng, chia uống vài lần trong ngày Đây là loại nước giải khát và bổ dưỡng rất hữu ích, đặc biệt thích hợp cho những người bị viêm họng, viêm phế quản, viêm amiđan, viêm gan

Tiêu tan mệt mỏi: Một quả táo tàu, một góc tư dứa cà hai của cà rốt, ép khoảng 250ml nước nguyên chất dùng làm nước giải khát rất thơm ngon và bổ dưỡng, có thể làm tiêu tan mệt mỏi, tinh thần minh mẫn

Thịt heo xào cà rốt

Thịt heo xào cà rốt là món ăn của người Trung Quốc, chế biến nhanh đơn giản, giàu Vitamin A từ cà rốt

Thànhphần

1 muỗng dầu thực vật

450g thịt heo nạc sắt thành những miếng mỏng nhỏ

3 tô nhỏ cà rốt cắt thành những lát mỏng 1/3 tách gia vị, hạt nêm

2 nhánh hành xanh, rửa sạch, cắt nhỏ

Chế biến

Đun nóng dầu thực vật ở nhiệt độ trung bình Thêm thịt và cà rốt vào đảo đều trong vòng 5 phút

Nêm gia vị, hạt nêm rồi đun, đảo đều trong 7 phút cho đến khi cà rốt khô và săn lại Trút hành xanh vào đảo thêm 1 phút rồi bắc ra ăn nóng

Sinh tố đu đủ sữa

Sữa đu đủ là loại thức uống mát miệng, thơm ngon, thích hợp với người suy nhược cơ thể, da khô

Lấy một lát đu đủ chín, tươi, cắt thành những miếng nhỏ cho vào cốc sữa Nếu không sẵn sữa tươi, có thể dùng sữa bột Cho thêm ít mật ong, ít nước đun sôi để nguội rồi cho vào máy xay sinh tố Cũng có thể dùng dao, thìa băm nhuyễn đu đủ ra Pha xong, nên uống ngay

Trong sữa chứa hàm lượng anbumin, đường, các sinh tố và khoáng chất kích thích công năng tiêu hoá, giảm thiểu lượng cholesterol trong máu, giúp phòng tránh các bệnh

về tim, tiểu đường Đu đủ chứa protease, giúp phân giải protein thành acid amin, phân

giải protein khó tiêu hoá trong ruột, đồng thời phân giải mỡ rất nhanh

Cocktail hoa quả

Vật liệu:

- 1/2 quả đu đủ chín

- 1/2 quả dứa

- 1/2 quả dưa lê

- 2 quả chuối

- 2 quả kiwi

- 50 g dâu tây và 300 g đường kính trắng

CÁCH LÀM VÀ TRÌNH BÀY:

Đu đủ gọt vỏ, bỏ hạt, cắt miếng nhỏ cho vào nồi đổ ngập nước Đun sơi nửa chừng khoảng 5 phút thì vớt ra ngồi nhúng nước lạnh và để ráo hết nước

Cho khoảng 7 bát con nước vào nồi, bỏ đu đủ vào đun Khi sơi vặn nhỏ lửa đun trong

10 phút Đu đủ mềm bỏ đường vào đun cho đến khi tan đường thì cho dâu tây, dứa, lê và kiwi vào đun tiếp khoảng 10 phút Cuối cùng cho chuối vào đun, sơi thì bắc ra khỏi bếp

* Lưu ý:

Với cách làm này bạn cĩ thể chọn các loại hoa quả theo ý thích Nếu sử dụng lê phải ngâm trong nước lạnh trước khi nấu, nếu khơng lê sẽ bị biến mầụ

Cocktail hoa quả để lạnh, trước khi ăn cĩ thể chế thêm đường

Món ăn bổ dưỡng và vị thuốc từ rau ngót

Rau ngót là loại rau lành và bổ dưỡng Không chỉ là một món ăn thông thường, rau ngót còn có tác dụng chữa dị ứng, tưa lưỡi ở trẻ sơ sinh, chữa đổ mồ hôi trộm, chứng đái dầm ở trẻ em

- Với chứng đái dầm ở trẻ em, cách chữa bằng rau ngót rất đơn giản Chỉ cần 40g rau

ngót tươi rửa sạch, giã nát, sau đó cho một ít nước đun sôi để nguội vào rau ngót đã giã, rồi khuấy đều, để lắng và gạn lấy nước

Phần nước gạn được chia làm hai lần để uống, mỗi lần uống cách nhau khoảng 10

phút Bài thuốc này không chỉ chữa chứng đái dầm ở trẻ em mà còn chữa được bệnh dị ứng, chữa sót nhau

- Với chứng tưa lưỡi ở trẻ sơ sinh, cách chữa bằng rau ngót cũng rất đơn giản Lấy lá

rau ngót tươi rửa sạch, giã nát lấy nước bôi đều lên lưỡi vài lần là khỏi

- Chữa chứng đổ mồ hôi trộm, táo bón ở trẻ em, lấy 30g rau ngót, 30g bầu đất, 1 quả

bầu dục lợn rồi nấu canh cho trẻ ăn Đây không chỉ là món canh ngon, bổ dưỡng lại có tác dụng chữa bệnh, mà nó còn là vị thuốc kích thích ăn uống với những trẻ chán ăn

- Món canh rau ngót tưởng như rất bình thường, nhưng thực sự, dù chỉ là canh nấu suông hay canh nấu với thịt, nó đều là một vị thuốc bổ, giúp tăng cường sức khoẻ với người mới ốm dậy, người già yếu hoặc phụ nữ sau khi sinh

- Đặc biệt, với những phụ nữ sắp sinh con, hàng ngày nếu được ăn canh rau ngót nấu với mùng tơi sẽ giúp tăng sức cho các bắp thịt, giúp việc sinh nở dễ dàng hơn

Gan lợn nướng

Vật liệu

500 gr gan lợn

200 gr mỡ gáy

Muối, đường, bột ngọt, tiêu xay, xì dầu, ngũ vị hương, dàu mè, hành tím, tỏi khô

Cách làm

Gan lợn đem xắt miếng cỡ 3x5cm dày dộ 0,4cm

Mỡ gáy cũng được xắt như gan nhung mỏng hơn, liệu chừng cắt bao nhiêu miếng gan thì cắt bấy nhiêu mỡ ướp gan + mỡ lợn với 3 củ hành tím + 5 nhánh tỏi băm nhỏ + 1/6 muỗng cà phê ngũ vị hương + 1/2 muỗng cà phê bột ngọt + 1 muỗng cà phê đường + 1/2 muỗng cà phê tiêu, trộn tất cả thật đều để độ 30 phút cho thịt thấm

Hành tây đem bóc sạch vỏ, chẻ hành thành nhũng múi có bản rộng cỡ miếng gan

Chế biến

Ðổ vào tô gam 1 muỗng xúp dầu mè, sau đo lấy cây xiên thịt, xiên 1 miếng gan + 1 miếng mỡ + 1 miếng hành tây Ðem nướng xiên gan trên bếp lửa, khi gan và mỡ đã xém vàng là gan đã chín

Trình bày:

Xếp một ít xà lách giòn đã trộn dầu giấm ra đĩa, sau đó tuốt những xiên gan nuống lên trên, có thể trình bày thêm vài lát cà chua cho đẹp mắt Món này được dọn ăn nóng chấm thêm với xì dầu có thả ớt xắt khoanh hoặc hoà thêm với tương ớt

Lươn hầm xả

Lươn hầm cùng sả và củ cải Món canh có thể ăn cùng bún và rau mồng tơi, chao

Nguyên liệu:

- 1 con lươn 600g

- 250g củ cải trắng;

- 5 cây sả

- 2 ít nước dùng

- 1 bó rau mồng tơi

- 1 kg bún

- 1 hũ chao nhỏ + muối

- Đường, nước mắm; tiêu + sả băm nhuyễn; ớt băm nhỏ

Thực hiện:

- Lươn làm sạch, rửa, cắt khúc dài 5cm, ướp nước mắm + tiêu + ớt băm nhỏ + sả băm nhuyễn + 1/2 muỗng cà phê đường

- Củ cải trắng gọt vỏ, rửa, cắt dọc làm tư, cắt khúc dài 5cm

- Sả cắt gốc, tách bỏ lá già, rửa, cắt bỏ phần lá, phần đầu sả cắt khúc dài 5cm, đập dập

- Rau mồng tơi nhặt, rửa vẩy ráo, luộc vừa chín, xóc ráo

- Tán nhuyễn các viên chao và khuấy đều với đường, múc cho vào chén nhỏ

- Cho vào xoong nước dùng + sả đập dập nấu sôi trên lửa vừa 10 phút, cho lươn + củ cải trắng vào nấu sôi, bớt lửa, hầm trên lửa nhỏ 20 phút, cho muối vào, để sôi lại 5 phút nhấc xuống

- Bún cắt ngắn, xếp rau mồng tơi quanh viền đĩa, cho bún vào giữa

- Múc ra thố, dọn dùng nóng với bún + rau mồng tơi + chao

Vai trò của chất kẽm đối với sự phát triển cơ thể

Kẽm là vi chất quan trọng duy trì sức khỏe và dinh dưỡng của con người Thiếu kẽm có thể dẫn đến một số rối loạn tiêu hóa, chuyển hóa, thần kinh

Kẽm tham gia vào các hoạt động của trên 300 enzym

trong các phản ứng sinh học quan trọng, trong đó có các

enzym tiêu hóa Đặc biệt là các enzym cần thiết cho sự

tổng hợp protein, acid nucleic cũng như sự tổng hợp, bài

tiết và hoạt động của nhiều hormon tăng trưởng quan trọng

như GH, IGF-1, testosteron, insulin, thymulin

Do đó, kẽm cần thiết cho việc phiên mã gien, sinh sản,

tái tạo và nhân đôi tế bào; cần cho sự tăng trưởng và phát

triển bình thường của các chức năng về miễn dịch, tiêu

hóa, não, nội tiết, xương, cơ, sự trưởng thành giới tính

cũng như chống oxyt hóa

Thiếu kẽm gây ra tình trạng suy giảm tiêu thụ năng

lượng nên thường kết hợp với thiếu năng lượng và nhiều

dưỡng chất khác…

Chất kẽm giúp tăng hấp thu, tổng hợp chất đạm, phân chia tế bào, tăng cảm giác ngon miệng nên rất quan trọng đối với trẻ em Trẻ nhũ nhi, trẻ nhỏ, vị thành niên và phụ nữ mang thai rất dễ bị thiếu kẽm do nhu cầu tăng cao Thiếu kẽm ở phụ nữ mang thai làm

Cho trẻ ăn thức ăn có nguồn gốc

từ động vật để bổ sung kẽm

giảm cân nặng và chiều cao trẻ sơ sinh Nhiều nghiên cứu cho thấy việc bổ sung kẽm giúp cải thiện chiều cao đối với trẻ thấp lùn và tăng cân nhanh ở trẻ suy dinh dưỡng

Kẽm giúp cơ thể chống chọi với bệnh tật do thúc đẩy các tế bào miễn dịch hoạt động hiệu quả hơn, làm lành vết thương Việc thiếu kẽm sẽ ảnh hưởng xấu đến sự phát triển và chức năng của hầu hết các tế bào miễn dịch, khiến ta dễ bị nhiễm trùng, tăng nguy cơ tiêu chảy cấp, viêm đường hô hấp, sốt rét

Kẽm sẽ giúp con người ăn ngon miệng hơn Thiếu nó, sự chuyển hóa của các tế bào vị giác bị ảnh hưởng, gây biếng ăn do rối loạn vị giác Không chỉ có tác dụng với thể chất, tình trạng thiếu kẽm còn ảnh hưởng xấu đến tinh thần, nó khiến bạn dễ nổi cáu Nguyên nhân là kẽm giúp vận chuyển canxi vào não, mà canxi lại đứng đầu trong danh sách các chất giúp ổn định thần kinh

Thiếu kẽm đang là vấn đề phổ biến trong cộng đồng, đặc

biệt là ở những nước nghèo, có chế độ ăn chủ yếu là ngũ cốc,

ít thức ăn động vật Theo nghiên cứu của tiến sĩ Nguyễn

Xuân Ninh,Viện Dinh Dưỡng Quốc gia, tỷ lệ thiếu kẽm ở trẻ

em Việt Nam khá cao: 25-40%, tùy địa phương và nhóm

tuổi Tình trạng này thường gặp ở trẻ nhỏ, trẻ sinh non,

không được bú mẹ,dinh dưỡng (đặc biệt là suy dinh dưỡng

thể còi), trẻ hay các bệnh nhiễm trùng và ký sinh trùng Phụ

nữ mang thai và người cao tuổi cũng hay thiếu kẽm

Các thực phẩm có kẽm

Kẽm có mặt nhiều nhất trong các thực phẩm như trai, sò;

khá nhiều trong thịt nạc đỏ (heo, bò), ngũ cốc thô và các loại

đậu (25-50 mg/kg) Ngũ cốc qua sơ chế, gạo đánh bóng, thịt

mỡ chứa lượng kẽm vừa phải (10-25 mg/kg) Cá, rau củ, rau

lá xanh và trái cây cũng chứa kẽm nhưng ít

Ngày Môi trường Thế Giới 5/6

Trong 3 tháng đầu đời, mỗi ngày em bé cần

120-140 mcg kẽm cho 1 kg thể trọng Nhu cầu này giảm dần và đến 6-12 tháng chỉ còn 1/4 Ở tuổi dậy thì, do

cơ thể tăng trưởng nhanh nên nhu cầu kẽm lại tăng vọt, khoảng 0,5 mg một ngày

Phụ nữ mang thai cần

100 mg kẽm trong suốt thai kỳ; nhu cầu trong 3 tháng cuối cao gấp đôi người không mang thai