Điều đó chứng minh rằng việc vận dụng các bản đồ tư duy để củng cố kiến thức sau mỗi bài học đã nâng cao được kết quả học tập tiếng anh của học sinh lớp 9A3 trường THCS Lý Tự Trọng.. II[r]
Trang 1ĐỀ TÀI: VẬN DỤNG BẢN ĐỒ TƯ DUY ĐỂ CỦNG CỐ KIẾN THỨC NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG TIẾNG ANH CỦA HỌC SINH LỚP 9A3 TRƯỜNG THCS LÝ
TỰ TRỌNG
Người thực hiện:
- Quách Hoàng Long – Giáo viên trường THCS Lý Tự Trọng – Hòa Thành.
MỤC LỤC
MỤC LỤC 1
I Tóm tắt đề tài ………… 2
II Giới thiệu 3
1.Hiện trạng 3
2.Giải pháp thay thế 4
+ Vấn đề nghiên cứu 7
+ Giả thuyết nghiên cứu 7
III Phương pháp nghiên cứu 7
1 Khách thể nghiên cứu 7
2 Thiết kế nghiên cứu 7
3 Quy trình nghiên cứu 8
4 Đo lường và thu thập dữ liệu 8
IV Phân tích dữ liệu và kết quả 9
1.Phân tích dữ liệu 9
2.Bàn luận 10
V Kết luận và khuyến nghị 11
+ Kết luận .11
+ Khuyến nghị .11
VI Tài liệu tham khảo
Minh chứng và Phụ lục cho đề tài nghiên cứu
Trang 2ĐỀ TÀI: VẬN DỤNG BẢN ĐỒ TƯ DUY ĐỂ CỦNG CỐ KIẾN THỨC NHẰM NÂNG
CAO CHẤT LƯỢNG HỌC TẬP TIẾNG ANH CỦA HỌC SINH LỚP 9A3 TRƯỜNG THCS LÝ TỰ TRỌNG.
Người thực hiện:
Quách Hoàng Long – Trường THCS Lý Tự Trọng
I Tóm tắt đề tài
Bản đồ tư duy (BĐTD) còn gọi là sơ đồ tư duy, lược đồ tư duy,… là hình thức ghi chép nhằm tìm tòi đào sâu, mở rộng một ý tưởng, hệ thống hóa một chủ đề hay một mạch kiến thức,… bằng cách kết hợp việc sử dụng đồng thời hình ảnh, đường nét, màu sắc, chữ viết với sự tư duy tích cực Đặc biệt đây là một sơ đồ mở, không yêu cầu tỉ lệ, chi tiết chặt chẽ như bản đồ địa lý, có thể vẽ thêm hoặc bớt các nhánh, mỗi người vẽ một kiểu khác nhau, dùng màu sắc, hình ảnh, các cụm từ diễn đạt khác nhau, cùng một chủ đề nhưng mỗi người có thể “thể hiện” nó dưới dạng BĐTD theo một cách riêng, do đó việc lập BĐTD phát huy được tối đa khả năng sáng tạo của mỗi người
BĐTD chú trọng tới hình ảnh, màu sắc, với các mạng lưới liên tưởng (các nhánh) Có thể vận dụng BĐTD vào hỗ trợ dạy học kiến thức mới, củng cố kiến thức sau mỗi tiết học, ôn tập hệ thống hóa kiến thức sau mỗi chương, mỗi học kỳ
Qua nghiên cứu và thực nghiệm giảng dạy cho thấy một số GV còn gặp khó khăn trong việc tổ chức hoạt động dạy học trên lớp với việc thiết kế và sử dụng BĐTD Bài viết này
sẽ đưa ra một số gợi ý giúp giáo viên giải quyết khó khăn trên
Giải pháp của tôi là vận dụng các bản đồ tư duy được thiết kế một cách logic để củng cố các kiến thức trọng tâm sau mỗi bài học thay vì chỉ sử dụng các bài tập củng cố đơn điệu trước đây
Nghiên cứu nầy của tôi được tiến hành trên 2 nhóm tương đương với mỗi nhóm là 10 học sinh ở hai lớp 9 của trường THCS Lý Tự Trọng Lớp 9A3 là lớp thực nghiệm và lớp 9A2 là lớp đối chứng Lớp thực nghiệm được thực hiện giải pháp thay thế khi củng cố các kiến
Trang 3thức sau mỗi bài học đều sử dụng bản đồ tư duy Kết quả cho thấy tác động đã có ảnh hưởng rõ rệt đến kết quả học tập của học sinh, lớp thực nghiệm đã đạt kết quả học tập cao hơn so với lớp đối chứng Điểm bài kiểm tra đầu ra của lớp thực nghiệm có giá trị trung bình là 8,2 điểm bài kiểm ra đầu ra của lớp đối chứng là 6,9 Kết quả kiểm chứng T-test cho thấy p=0,005 < 0,05 có nghĩa là có sự khác biệt lớn giữa điểm trung bình của lớp thực nghiệm và lớp đối chứng Điều đó chứng minh rằng việc vận dụng các bản đồ tư duy để củng cố kiến thức sau mỗi bài học đã nâng cao được kết quả học tập tiếng anh của học sinh lớp 9A3 trường THCS Lý Tự Trọng
II Giới thiệu
Việc phát triển tư duy cho học sinh và giảng dạy kiến thức về thế giới xung quanh luôn là một trong những ưu tiên hàng đầu của những người làm công tác giáo dục Nhằm hướng các
em đến một phương cách học tập tích cực và tự chủ, chúng ta không chỉ cần giúp các em khám phá các kiến thức mới mà còn phải giúp các em hệ thống được những kiến thức đó Việc xây dựng được một “hình ảnh” thể hiện mối liên hệ giữa các kiến thức sẽ mang lại những lợi ích đáng quan tâm về các mặt: ghi nhớ, phát triển nhận thức, tư duy, óc tưởng tượng và khả năng sáng tạo…Một trong những công cụ hết sức hữu hiệu để tạo nên các
“hình ảnh liên kết” là bản đồ tư duy
Bản đồ tư duy là cách để ghi nhớ chi tiết, để tổng hợp, hay để phân tích một vấn đề ra thành một dạng của lược đồ phân nhánh Mind Mapping là một phương pháp rất hiệu quả trong việc ghi chú bài học, những lược đồ tư duy không chỉ đưa ra những dữ liệu mà còn cả cấu trúc chung của một môn học và mối quan hệ quan trọng của các phần với nhau, chúng giúp cho học sinh có thể liên kết các ý tưởng và tạo ra những mối liên hệ mà học sinh không thể tạo ra bằng những cách khác được
1 Hiện trạng
+ Về phía học sinh
Chưa biết hay thiếu kỹ năng hệ thống hoặc tổng hợp lại kiến thức đã học, chưa biết sắp xếp lại kiến thức đã học một cách hợp lý, chưa có khả năng phân tích những chủ điểm bài học,
đa số học sinh chỉ học thuộc lòng, học vẹt, thuộc một cách máy móc, thuộc nhưng không
Trang 4nhớ được kiến thức trọng tâm, không nắm bắt được những chủ điểm nổi bật hoặc không biết liên tưởng, liên kết các kiến thức liên quan lại với nhau Thực tế cho thấy một số học sinh học rất chăm chỉ nhưng vẫn học kém, các em này thường học bài nào biết bài đấy, học phần sau đã quên phần trước và không biết liên kết các kiến thức với nhau, không biết vận dụng kiến thức đã học trước đó vào những phần sau Phần lớn số học sinh này khi đọc sách hoặc nghe giảng trên lớp không biết cách tự ghi chép để lưu thông tin, lưu kiến thức trọng tâm vào trí nhớ của mình
+ Về phía giáo viên
Nhiều năm đứng lớp trực tiếp giảng dạy tôi nhận thấy giáo viên còn rất nhiều lúng túng hoặc xáo mòn, gặp nhiều khó khăn trong việc giúp đỡ học sinh hệ thống hóa lại kiến thức trong các tiết học, không phát huy được tính chủ động sáng tạo của học sinh, bài học thiếu tính sinh động và hào hứng
* Nguyên nhân gây ra hiện trạng
Một thực tế không thể phủ nhận được là cả giáo viên lẫn học sinh đều thiếu hẵn phương pháp tổng hợp hay hệ thống hóa kiến thức một cách hợp lý Chính vì hiện trạng nầy tôi đã quyết định chọn một trong những phương pháp đang được đánh giá cao đó là củng cố và hệ thống hóa kiến thức thông qua việc lập lược đồ (bản đồ) tư duy (Mindmap)
2 Giải pháp thay thế
2.1 L ập một lược đồ tư duy hiệu quả
Hãy viết tiêu đề của một chủ đề mà bạn đang nghiên cứu ở giữa trang giấy và vẽ một vòng tròn xung quanh nó Tạo cho trung tâm một hình ảnh rõ ràng và “mạnh” miêu
tả được nội dung tổng quất của toàn bộ mind map;
Khi bạn bắt đầu đi từ những ý chính của chủ đề mà mình đã lựa chọn (hoặc những
sự kiện hay thông tin quan trọng mà liên quan đến chủ đề) hãy vẽ những đường xuất phát từ vòng tròn chứa tiêu đề và đặt tên những đường thẳng phù hợp với ý chính đã chọn;
Mỗi ý quan trọng vẽ một đường phân nhánh xuất phát từ hình trung tâm và nối với một ý phụ;
Trang 5 Nên dùng các đường kẻ cong thay vì các đường thẳng thu hút được sự chú ý của mắt hơn rất nhiều các đường thẳng buồn tẻ;
Từ mỗi ý quan trọng, lại vẽ các phân nhánh mới các ý phụ bổ sung cho ý đó;
Từ các ý phụ này lại, mở ra các phân nhánh chi tiết cho mỗi ý;
Tiếp tục vẽ hình phân nhánh các ý cho đến khi đạt được giản đồ chi tiết nhất (hình rễ cây mà gốc chính là đề tài đang làm việc)
Chú ý : Khi bạn nắm được các công đoạn để tạo ra một lược đồ tư duy, bạn có thể phát triển
sự sáng tạo của riêng mình để đưa ra một lược đồ ngắn gọn, súc tích và dễ hiểu nhất Nhưng bạn cũng nên để ý những điểm nhỏ sau để lược đồ tư duy của mình đạt hiệu quả cao:
Sử dụng màu sắc để làm nổi bật vấn đề và màu sắc sẽ nâng cao chất lượng và vận tốc ghi nhớ
Những gì không có trong trình bày thì không nên đưa vào mindmap;
Sử dụng mũi tên, biểu tượng hoặc những hình ảnh để chỉ ra sự liên kết;
Đừng để bị tắc ở một khu vực Nếu cạn kiệt suy nghĩ thì chuyển sang nhánh khác;
Ghi ngay ý tưởng vào nơi hợp lý ngay khi nghĩ ra nó Đừng lưỡng lự; Nếu viết chữ
cô đọng nó thành một từ khóa chính (danh từ kép chẳng hạn).
2.2 Một số hoạt động dạy học trên lớp với BĐTD :
Trang 6Hoạt động 1: HS lập BĐTD theo nhóm hay cá nhân với gợi ý của GV.
Hoạt động 2: HS hoặc đại diện của các nhóm HS lên báo cáo, thuyết minh về BĐTD
mà nhóm mình đã thiết lập.
Hoạt động 3: HS thảo luận, bổ sung, chỉnh sửa để hoàn thiện BĐTD về kiến thức của bài học đó GV sẽ là người cố vấn, là trọng tài giúp HS hoàn chỉnh BĐTD, từ đó dẫn dắt đến kiến thức của bài học.
Hoạt động 4: củng cố kiến thức bằng một BĐTD mà GV đã chuẩn bị sẵn hoặc một BĐTD mà cả lớp đã tham gia chỉnh sửa hoàn chỉnh, cho HS lên trình bày, thuyết minh về kiến thức đó.
Chú ý: - BĐTD là một sơ đồ mở nên không yêu cầu tất cả các nhóm HS có chung một kiểu BĐTD, GV chỉ nên chỉnh sửa cho HS về mặt kiến thức, góp ý thêm về đường nét vẽ, màu sắc và hình thức (nếu cần)
* Một số nghiên cứu gần đây liên quan đến đề tài.
Một Bản đồ Tư duy có thể được thực hiện dễ dàng trên một tờ giấy với các loại bút màu khác nhau, tuy nhiên, cách thức này có nhược điểm là khó lưu trữ, thay đổi, chỉnh sửa Một giải pháp được hướng đến là sử dụng các phần mềm để tạo ra Bản đồ Tư duy Tôi xin giới thiệu một số phần mềm tiêu biểu trong thể loại “phần mềm mind mapping” (mind mapping software)
- Phần mềm Buzan's iMindmap™: một phần mềm thương mại, tuy nhiên có thể tải bản
dùng thử 30 ngày Phần mềm do công ty Buzan Online Ltd thực hiện Trang chủ tại
www.imindmap.com
- Phần mềm Inspiration: sản phẩm thương mại của công ty Inspiration Software, Inc Sản
phẩm có phiên bản dành cho trẻ em (các em từ mẫu giáo đến lớp 5) rất dễ dùng và nhiều màu sắc Trang chủ tại www.inspiration.com
- Phần mềm Visual Mind: sản phẩm thương mại của công ty Mind Technologies Phần
mềm dễ sử dụng và linh hoạt trong sắp xếp các nút chứa từ khóa Trang chủ tại www.visual-mind.com
- Phần mềm FreeMind: sản phẩm hoàn toàn miễn phí, được lập trình trên Java Các icon
chưa được phong phú, tuy nhiên chương trình có đầy đủ chức năng để thực hiện mind
Trang 7mapping Trang chủ tại:
http://freemind.sourceforge.net/wiki/index.php/Main_Page
- Ngoài ra, chúng ta còn có thể tham khảo một danh sách các phần mềm loại mind mapping tại địa chỉ sau:
http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_mind_mapping_software
* Vấn đề nghiên cứu
Vấn đề ở đây được đặt ra là: Việc vận dụng bản đồ tư duy để củng cố kiến thức có nâng cao được chất lượng học tập tiếng anh của học sinh lớp 9A3 hay không?
* Giả thuyết nghiên cứu
Giả thuyết của vấn đề nghiên cứu trên là: Có, việc vận dụng bản đồ tư duy để củng cố kiến thức sẽ nâng cao được chất lượng học tập tiếng anh của lớp 9A3
III Phương pháp nghiên cứu
1 Khách thể nghiên cứu
Tôi đã chọn 2 nhóm học sinh của lớp 9A3 và 9A2 của trường để làm công tác nghiên cứu trên cơ sở tương đồng về sĩ số , tỉ lệ nam nữ và học lực Cụ thể như sau:
Bảng 1: Sĩ số và học lực của 2 nhóm học sinh lớp 9A3 và lớp 9A2
Lớp
Tổng
2 Thiết kế nghiên cứu
Chọn 2 nhóm, mỗi nhóm là 10 học sinh: lớp 9A3 là lớp thực nghiệm, lớp 9A2 là lớp đối chứng Tôi dùng bài kiểm tra hình thức 45 phút làm bài kiểm tra trước tác động, Kết quả kiểm tra cho thấy điểm trung bình của hai nhóm có sự khác nhau, do đó tôi dùng phép kiểm chứng T-Test để kiểm chứng sự chênh lệch giữa điểm số trung bình của 2 nhóm trước khi tác động
Trang 8Kết quả
Bảng 2 : Kiểm chứng để xác định nhóm tương đương
P = 0,83 > 0,05 từ đó kết luận sự chênh lệch điểm số trung bình của hai nhóm thực nghiệm
và đối chứng là không có ý nghĩa , hai nhóm được coi là tương đương
Sử dụng thiết kế 2: Kiểm tra trước và sau tác động đối với các nhóm tương đương ( được
mô tả ở bảng 2 )
Bảng 3 : Thiết kế nghiên cứu
Thực nghiệm –
Vận dụng bản đồ tư duy vào việc củng cố bài 03
Đối chứng -
Bình thường không vận
Ở thiết kế này, tôi sử dụng phép kiểm chứng T-Test độc lập
3 Quy trình nghiên cứu
* Chuẩn bị bài của giáo viên
củng cố bài học, quy trình chuẩn bị bài của học sinh bình thường
có thể chuẩn bị trước các bản đồ tư duy được ghi bằng các tập tin hình ảnh hoặc các bảng phụ bìa cứng, chuẩn bị trước các bước trình bày báo cáo theo từng nhóm
* Tiến hành dạy thực nghiệm
Thời gian tiến hành thực nghiệm vẫn tuân theo kế hoạch dạy học của nhà trường và theo thời khóa biểu để đảm bảo tính khách quan
4 Đo lường và thu thập dữ liệu
Bài kiểm tra trước tác động là bài kiểm tra 1 tiết số 1 ở học kỳ I
Bài kiểm tra sau tác động là bài kiểm tra 1 tiết số 3 ở học kỳ II
Trang 9Bài kiểm tra sau tác động là bài kiểm tra sau khi học xong các bài có vận dụng bản đồ tư duy, nội dung kiểm tra gồm có các phần theo đúng quy định của một bài kiểm tra 1 tiết, có biểu điểm và đáp án cụ thể, các bài kiểm tra được sửa chữa cụ thể trước lớp
IV Phân tích dữ liệu và bàn luận kết quả
1 Phân tích dữ liệu
Bảng 4: So sánh điểm trung bình bài kiểm tra sau tác động
Bài kiểm tra trước tác động
Bài kiểm tra sau tác động
Bài kiểm tra trước tác động
Bài kiểm tra sau tác động
Độ lệch chuẩn
giá trị P của
Chênh lệch giá
trị TB chuẩn
Như trên đã chứng minh rằng kết quả hai nhóm trước tác động là tương đương Sau tác động kiểm chứng chênh lệch điểm trung bình bằng T-test cho kết quả p = 0,005 cho thấy sự
chênh lệch giữa điểm trung bình nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng rất có ý nghĩa, tức
là chênh lệch kết quả điểm trung bình nhóm thực nghiệm cao hơn điểm trung bình nhóm đối chứng là không ngẫu nhiên mà do kết quả của tác động
Chênh lệch giá trị TB chuẩn SMD = (8,2-6,9)/1,2 = 1,09 Theo bảng tiêu chí Cohen, chênh lệch giá trị trung bình chuẩn SMD = 1,09 cho thấy mức độ ảnh hưởng của việc vận dụng bản đồ tư duy để củng cố kiến thức tác động đến kết quả học tập của nhóm thực nghiệm là lớn
Giả thuyết của đề tài “Vận dụng bản đồ tư duy để củng cố kiến thức nhằm nâng cao chất lượng học tập của học sinh” đã được kiểm chứng
Trang 101
2
3
4
5
6
7
8
9
Nhóm đối chứng Nhóm thực nghiệm
Biểu đồ so sánh điểm trung bình trước tác động và sau tác động của nhóm thực nghiệm và
nhóm đối chứng
2 Bàn luận
Kết quả của bài kiểm tra sau tác động của nhóm thực nghiệm là điểm trung bình = 8,2 Kết quả bài kiểm tra tương ứng của nhóm đối chứng là điểm trung bình = 6,9 Độ chênh lệch điểm số giữa hai nhóm là 1,3 Điều đó cho thấy điểm trung bình của 2 nhóm thực nghiệm và đối chứng đã có sự khác biệt rõ rệt, lớp được tác động có điểm trung bình cao hơn lớp đối chứng
Chênh lệch giá trị trung bình chuẩn của hai bài kiểm tra là SMD = 1,09 Điều này có nghĩa mức độ ảnh hưởng của tác động là rất lớn
Phép kiểm chứng T- test điểm trung bình bài kiểm tra sau tác động của hai nhóm là 0,005 Kết quả này khẳng định sự chênh lệch điểm trung bình của hai nhóm không phải là do ngẫu nhiên mà là do tác động, nghiêng về nhóm thực nghiệm
* Hạn chế
Nghiên cứu nầy sử dụng các phần mềm mindmap trong các tiết củng cố kiến thức là một giải pháp rất tốt nhưng để vận dụng có hiệu quả, giáo viên cũng cần có ít trình độ về công nghệ thông tin, có kỹ năng thiết kế kế hoạch bài học hợp lý
V Kết luận và khuyến nghị
Trang 11* Kết luận
Sử dụng thành thạo và vận dụng hiệu quả Bản đồ tư duy trong dạy học sẽ mang lại nhiều kết quả tốt và đáng khích lệ trong phương thức học tập của học sinh và phương pháp giảng dạy của giáo viên Học sinh sẽ học được phương pháp học tập, tăng tính chủ động, sáng tạo và phát triển tư duy Giáo viên sẽ tiết kiệm được thời gian, tăng sự linh hoạt trong bài giảng, và quan trọng nhất sẽ giúp học sinh nắm được kiến thức thông qua một “bản đồ” thể hiện các liên kết chặt chẽ của tri thức
Việc sử dụng các phần mềm mind mapping sẽ làm cho công việc lập bản đồ tư duy dễ dàng
và linh hoạt hơn, đồng thời, đây cũng là một bước tiến trong việc ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học nhằm nâng cao hiệu quả của công tác dạy học
bản đồ tư duy có thể vận dụng được với bất kì điều kiện cơ sở vật chất nào của các nhà trường hiện nay Có thể thiết kế bản đồ tư duy trên giấy, bìa, bảng phụ,… hoặc cũng có thể thiết kế trên phần mềm bản đồ tư duy Với trường có điều kiện cơ sở hạ tầng công nghệ thông tin tốt có thể cài vào máy tính phần mềm Mindmap cho giáo viên, học sinh sử dụng,
* Khuyến nghị:
+ Đối với cấp lãnh đạo:
- Khuyến khích giáo viên sử dụng bản đồ tư duy trong dạy học
- Tổ chức các buổi hội thảo và tập huấn về phương pháp và kỹ thuật sử dụng bản đồ tư duy cho giáo viên
- Quan tâm trang bị phần cứng, phần mềm giúp giáo viên dễ dàng tiếp cận
+ Đối với giáo viên
- Và điều cuối cùng các thầy cô cần nhớ rằng công việc giảng dạy là một công việc lâu dài và đòi hỏi người thầy giáo phải có những ý tưởng sáng tạo của riêng mình Hãy thử bắt đầu bằng việc lập một lược đồ tư duy về một chủ đề nào đó và truyền đạt tới học sinh của mình theo những bước ở trên Bạn sẽ thấy bài học của mình sinh động
và hào hứng lên rất nhiều
Tài liệu tham khảo
(1) Bản đồ Tư duy trong công việc – Tony Buzan – NXB Lao động – Xã hội
(2) www.mind-map.com (trang web chính thức của Tony Buzan)