Trong khi đó, triều đình Huế ngày càng bi đát, kinh tế khó khăn: nông nghiệp không được chăm sóc, đê điều sạt lở, tài chính thiếu hụt, duy trì chính sách bế quan toả cảng… Đất nước bị su[r]
Trang 1
Tuần 22 Tiết 38: KHÁNG CHIẾN LAN RỘNG RA
TOÀN QUỐC (1883 – 1884)
A Mục tiêu bài học:
1 Kiến thức:
- Nắm được diễn biến chiến tranh xâm lược VN của thực dân Pháp sau khi chúng đã làm chủ 6 tỉnh Nam Kỳ và cuộc kháng chiến của nhân dân Bắc Kỳ lần thứ nhất và lần thứ hai
- Thông qua các sự kiện lịch sử từ sau hiệp ước 1874 đến 1884, hiểu thêm những cơ sở, dữ kiện để đi đến kết luận về quá trình nước ta từ một quốc gia độc lập trở thành thuộc địa của Pháp
- Thấy được mặc dù nhân dân ta chiến đấu hết sức anh dũng nhưng dò nhà nước phong kiến không biết tổ chức, vận động, không có đường lối chiến lược, chiến thuật đúng đắn, thiết quyết tâm, thiên về tư tưởng đầu hàng nên đã không thể thắng đựơc giặc
2 Kỹ năng:
- Rèn luyện kỹ năng tường thuật sự kiện lịch sử
- Kỹ năng nêu vấn đề và giải đáp vấn đề
- Sự dụng bản đồ, tranh ảnh lịch sử
3 Tư tưởng:
- Có thái độ đúng khi xem xét sự kiện lịch sử, công, tội của nhà Nguyễn
- Củng cố lòng tự hào dân tộc trước các chiến công
- Trân trọng lịch sử, tôn kính các vị anh hùng dân tộc
C Tiến trình giảng dạy
I Ổn định
II Kiểm tra bài cũ:
1 Trình bày cuộc khởi nghĩa của nhân dân trở thành ĐN và 3 tỉnh miền Đông Nam Kỳ?
2 Trình bày cuộc kháng chiến của nhân dân ở 3 tỉnh Miền Tây?
III Giảng bài mới:
I Thực dân Pháp đánh Bắc Kỳ lần thứ nhất, cuộc kháng chiến ở Hà Nội và các tỉnh đồng bằng Bắc Kỳ.
1 Tình hình VN trước khi Pháp đánh chiếm Bắc Kỳ.
Mục tiêu 1: Những nét cơ bản của tình hình VN sau
1867
? Âm mưu của Pháp sau 1867 ?
HS đọc phần chữ nhỏ tr 119 sgk
? để thực hiện âm mưu này Pháp đã làm gì ? ( về chính
a Âm mưu và hành động của
Trang 2trị-quân sự, kinh té , văn hóa ) -> Âm mưu gấp rút đánh
ra BK
- GV phân tích: Trước khi mở rộng cuộc xâm lược ra
Bắc Kỳ, Pháp củng cố các vùng đất mà chúng đã chiếm
được (thiết lập bộ máy cai trị, thuế khoá, bắt đầu cho xây
dựng thực dân Pháp Sài Gòn, làm cầu tầu, sửa chữa tàu
biển, vơ vét lúa gạo…
Cho hs đọc đoạn chữ nhỏ tr 120
? Trước tình hình đó Nhà Nguyễn thi hành chính sách
đối nội, đối ngoại ntn ? Nhận xét ?
Trong khi đó, triều đình Huế ngày càng bi đát, kinh tế
khó khăn: nông nghiệp không được chăm sóc, đê điều sạt
lở, tài chính thiếu hụt, duy trì chính sách bế quan toả
cảng… Đất nước bị suy yếu, nd cực khổ → khởi nghĩa
nông dân nổ ra ở nhiều nơi: Phúc Yên, Hà Đông, Bắc
Ninh… GV dùng bản đồ chỉ các cuộc k/nghĩa của ND
triều đình đàn áp khởi nghĩa cầu cứu nhà Thanh, thậm
chí nhờ Pháp từ Sài Gòn đem quân ra dẹp các toán thổ
phỉ, trong khi đó nhà Nguyễn cự tuyệt các đề nghị cải
cách tiến bộ
? Tình hình đó có lợi gì cho Pháp ?
→ Tình hình đó càng tạo điều kiện cho Pháp thực hiện
mưu đồ mở rộng xâm lăng nhưng trước 1873 Pháp vẫn
chưa dám đưa quân ra Bắc Kỳ vì tình hình chính trị nước
Pháp chưa ổn định
=> sơ kết : Sau khi chiếm NK Pháp gấp rút đánh ra
MB Triều đình vẫn bảo thủ -> đất nước suy yếu ->
Pháp càng dễ dàng thực hiện âm mưu mở rộng chến
tranh
Pháp :
- Biến miền Nam thành bàn đạp
để đánh ra Trung, Bắc kì
- Thiết lập bộ máy thống trị, quân đội
-Tiến hành bóc lột ND NK
- Tuyên truyền báo chí, đào tạo tay sai
b Thái độ của nhà Nguyễn:
Không tỉnh ngộ, tiếp tục chính sách đối nội , đối ngoại lỗi thời
c Nhân dân: Nổi dậy đấu tranh
khắp nơi
2 Thực dân Pháp đánh chiếm Bắc Kỳ lần thứ nhất
(1873)
2 Thực dân Pháp đánh chiếm Bắc Kỳ lần thứ nhất (1873) Mục tiêu 2: Sự đánh chiếm BK lần thứ nhất của P , tinh
thần chiến đấu của ND ta
- Tại sao 1873 quân Pháp ở Nam Kỳ lại triển khai đánh
(Nam Kỳ được củng cố, biết triều đình Huế suy yếu,
không có phản ứng )
- GV dùng bản đồ giới thiệu các cuộc k/nghĩa của nông
dân
- Tình hình đó có lợi gì cho Pháp ? ( tiến dánh MB)
-> Sơ kết : Sau khi chiếm NK Pháp gấp rút c/bị đánh BK
Triều đình vẫn bảo thủ, - Đất nước suy yếu -> Pháp dễ
dàng thực hiện âm mưu mở rộng c/tranh
a Diễn biến :
- Đuy-puy gây rối ở Hà Nội
- Lấy cớ giải quyết vụ Đuy-puy, Pháp đem quân ra BK
- 20/11/1873 Pháp đánh chiếm
Hà Nội
Trang 3Mục tiêu 2 : Sự đánh chiếm BK lần I , Tinh thần chiến
đấu của nd ta
- Vì sao đến năm 1873 Pháp quyết tâm đánh chiếm
BK ? ( NK được củng cố, t/đình suy yếu, nhu nhược.)
- Để dọn đường xâm lược Pháp đã làm gì ?
- ( Dựng lên vụ Đuy-puy)
- Vì sao Pháp đem quân ra BK dễ dàng ?(t/đình nhờ )
diễn biến quá trình Pháp đánh Hà Nội lần thứ nhất
11.10.1873 lấy cớ giải quyết vụ Đuy – Puy gây rối "
Ganiê đem quân ra Bắc, đến Hà Nội hắn giở trò khiêu
khích, cướp phá, đánh đập binh lính, dân thường, khước
từ thương thuyết với Nguyễn Tri Phương " có thêm viện
binh, Pháp tự tuyên bố mở cửa sông Hồng 20.11.1873
đánh thành Hà Nội
- GV cho HS số liệu tương quan lực lượng
Pháp : 212 lính, 11 đại bác, 2 tàu chiến
1 tàu đổ bộ
Ta: 7.000 quân + nhân dân
- GV phân tích: Nguyễn Tri Phương, N.T.Lâm chiến đấu
anh dũng, thà chết không chịu hàng giặc, nêu chi tiết về
toán quân ở cửa 6 Thành Hà, các hàng động của các văn
thâu, sĩ phu yêu nước ở Hà Nội nhưng cuối cùng thành
vẫn bị mất
" GV nhấn mạnh: đây là thất bại của đường lối chính trị
bạc nhược và chính sách quân sự bảo thủ của nhà
Nguyễn cùng những sai lầm chủ quan của N.T.Phương
- GV trình bày tiếp: Sau khi chiếm HN, Pháp đánh Hưng
Yên, Phủ Lý, Hải Dương, Ninh Bình, Nam Định
b Kết quả :
Pháp chiếm Hà nội và một số tỉnh đồng bằng BK
c Nguyên nhân thất bại :
Đường lối chính trị bạc nhược, chính sách quân sự lỗi thời nặng
về thương thuyết của nhà Nguyễn
1 Kháng chiến ở Hà Nội và các tỉnh đồng bằng Bắc Kỳ 1873 – 1874.
Mục tiêu 3 : Tinh thần phản kháng của nd ta ở Hà Nội
và các tỉnh lân cận HƯ 1874
- GV dùng bản đồ giới thiệu quá trình mở rộng của Pháp
1873
Cho HS đọc phần chữ nhỏ
- GV tường thuật cuộc kháng chiến chống Pháp của nhân
dân ta
* Ở Hà Nội: Các toán nghĩa binh quấy rối địch, đốt cháy
kho đạn
* Tại Nam Định, quân của Phạm Văn Nghị kháng cự sôi
nổi
ND Hà Nội anh dũng đứng lên chống giặc
- Ở các tỉnh đồng bằng phía Bắc:
* Trận Cầu Giấy 21/12/1873 -> Pháp hoang mang, nd phấn khởi-> triều đình muốn thương lượng, kí Hiệp ước Giáp Tuất
Trang 4* Trận cầu giấy: Quân cờ đen của Lưu Vĩnh Phúc phục
kích giết Gacniê cùng nhiều sĩ quan
Chiến thắng Cầu Giấy có nghĩa ntn ?
( quân Pháp hoang mang, quân ta phấn khởi, tinh thần
chống giặc lên cao.)
- GV nêu rõ: Trong khi quân ta hăng hái phấn khởi đánh
giặc thì nhà Nguyễn lại cầm chừng, thiên về thương
thuyết → 16.3.1874 ký hoà ước với Pháp: Pháp sẽ rút
khỏi Bắc Kỳ, nhà Nguyễn chính thức thừa nhận 6 tỉnh
Nam Kỳ hoàn toàn thuộc Pháp
- GV nhấn mạnh: Hiệp ước 1874 là 1 tính toán thiên cận
của triều đình, xuất phát từ ý thức bảo vệ quyền lợi giai
cấp và dòng họ Đó laf bước trượt dài trên con đường đi
đến đầu hàng hoàn toàn của nhà Nguyễn
16/3/1874 Nội dung : Thừa nhận 6 tỉnh
NK thuộc Pháp , Pháp rút khỏi BK
IV: Sơ kết bài:
Sau khi chuẩn bị kỹ càng, cuối năm 1873 Pháp bắt đầu đưa quân đánh Bắc Kỳ 20.11.1874 chúng nổ súng đánh thành Hà Nội, thừa thắng chiếm luôn Hưng Yên, Phủ Lý, Hải Dương, Ninh Bình, Nam Định Triều đình không có kế sách đối phó hữu hiệu từ sau khi Phpá chiếm, chỉ năng
về thương lượng → 16.3.1873 ký hiệp ước lần 2 với Pháp
1 BT: Cho HS làm bài tập ở sgk, sbt
2 Dặn dò: HS chuẩn bị tiết 40
Trang 5
Tuần 23:
Tiết 39 :
II/ THỰC DÂN PHÁP ĐÁNH CHIẾM BẮC KỲ LẦN THỨ HAI
NHÂN DÂN BẮC KỲ TIẾP TỤC KHÁNG CHIẾN 1882 - 1884
A Mục tiêu bài học:
1 Kiến thức:
- Âm mưu của Pháp khi chiếm được NK chuẩn bị đánh chiếm BK lần II – xâm lược cả nước VN
- Sự chống trả quyết liệt của quân dân Hà Nội và các địa phương ở BK trước cuộc tấn công của TD Pháp
- Nội dung cơ bản của hiệp ước, 1883 và 1884
- Trách nhiệm của triều đình Huế đối với việc để mất nước vào tay Pháp
* THMT : Các nước PT trong đó có Pháp mở rộng việc xâm chiếm thuộc địa trên TG
2 Kỹ năng: Rèn cho HS kỹ năng
- Tường thuật, sử dụng bản đồ, tranh ảnh lịch sử
3 Tư tưởng:
- Có thái độ đúng đắn khi bàn về nguyên nhân mất nước
- Củng cố lòng tự hào dân tộc - Tôn kính các vị anh hùng dân tộc
B Đồ dùng:
- sgv, sbt, bản đồ
III Giảng bài mới:
1 Thực dân Pháp đánh chiếm Bắc Kỳ lần hai (1882)
Mục tiêu 1 : Thực dân Pháp đánh chiếm Hà Nội, Sự kháng
cự của t/đình
Giảng : H/Ư 1874 làm mất một phần quan trọng về chủ
quyền lãnh thổ, nbgoaij giao, thương mại của VN -> gây nên
làn sóng mạnh mẽ trong ND cả nước - k/n Trần Tấn, Đặng
Như Mai[r N/Tĩnh - P/trào cả nước chống thực dân , PK
- Tình hình nước ta sau H/Ư 1874 ? Thái độ t/đình Huế ra
sao ?
- Tại sao phải mất gần 10 năm Pháp mới lại tiến đánh Bắc
Kỳ?
- HS: dựa vào sgk trả lời
- GV nhấn mạnh: 1870 – 1880 Anh, Đức, T.B.Nha có ý
thương thuyết với triều đình Huế " khiến Pháp muốn hành
động gấp
* Âm mưu của Pháp :
-Sau hiệp ước 1874 P quyết tâm chiếm bằng được BK, biến nước
ta thành thuộc địa
- Lấy cớ cớ nhà Nguyễn vi phạm hiệp ước 1874,…
* Diễn biến :
3/4/1882 Ri-vi-e đưa quân ra
HN khiêu khích 25/4/1882 Ri-vi-e gởi tối hậu thư đòi HD nộp thành HN -> Pháp
mở tiến công -> trưa thành Hà Nội thất thủ, HD tự vẫn
Trang 6- GV hỏi: Trong bối cảnh đó, tình hình nước ta ntn?
- HS: Kinh tế
Quốc phòng
Đối nội
Đối ngoại
-GV phân tích: Lấy cớ vu cáo nhà Nguyễn vi phạm hiệp ước
1784, dùng quân Lưu Vĩnh Phúc ngăn cản việc đi lại trên
Sông Hồng tiếp tục cấu tạo, giết đạo " 25.4.1882 sau khi
được tăng quân, Pháp nổ súng đánh thành Hà Nội
Cho hs quan sát chân dung HD nói về sự lo lắng đối phó của
ông
GV hỏi: Cuộc chiến đấu bảo vệ thành Hà Nội có gì khác năm
1873
- HS: * Tăng cường phòng thủ
* Trong ngoài phối hợp
* Một số người chủ trường đưa trình triều đình kế
hoạch chiến đấu lâu dài, dựa vào rừng núi nhưng không được
chấp nhận
- GV phân tích: khi thành mất Hoàng Diệu tự vẫn, Pháp thừa
cơ chiếm các tỉnh đồng bằng, Quân Thanh với danh nghĩa
“Thiên triều” kéo sang VN -> tình hình càng thêm phức tạp
Tư liệu về HD -> giáo dục tư tưởng cho hs
2 Nhân dân Bắc Kỳ tiếp tục kháng chiến
- GV nhấn mạnh: Tinh thânf chủ động đánh giặc của quân
dân Hà Nội và các tỉnh đồng bằng Bắc Kỳ (Thực hiện vườn
không nhà trống, đào hào đắp lũy để cản địch ) ->chiến
thắng cầu giấy 19.5.1883) làm nức lòng quân dân ta: dùng
lược đồ chỉ trận CG
Sau khi Ri-vi-e bị giết tình hình BK ntn ? ( P càng lấn tới )
- Thái độ của nhà Nguyễn ntn?
- HS: dựa vào sgk trả lời
- Gv nhận xét, kết luận
Pháp tỏa đi chiếm Hòn Gai, Nam Định và một số tỉnh khác
2 Nhân dân Bắc Kỳ tiếp tục kháng chiến :
Ở Hà Nội : ND tự tay đốt nhà …
chặn bước tiến của giặc
- Tại các nơi khác ND tiếp tục đắp đập, cắm kè, hầm chông, cạm bẫy cản giặc
Chiến CG lần thứ II 19/5/1883 Triều đình Huế bạc nhược , khủng hoảng chủ trương thương lượng hi vọng Pháp rút quân-> Pháp lấn tới tấn công Thuận An
3 Hiệp ước Patơnôt Nhà nước phong kiến VN sụp đỗ (1884)
- Mục tiêu 3 : Hiệp ước Pa-tơ-nôt , sự sụp đổ của nhà nước
PK
GV phân tích: Được giới tài phiệt ủng hộ, nghị viện Pháp
-18/8/1883 Pháp tấn công cửa biển Thuận An - t/đình Huế dựa vào sgk trả lời
Trang 7khẩn trương thông qua kế hoạch xâm lược quy mô, quyết
dùng vũ lực đè bẹp sử phản kháng của triều đình
- GV phân tích: 16.8.1883 Pháp đánh Sơn Tây và 1 số tỉnh
đồng bằng Bắc Kỳ đồng thời kéo quân tới uy hiếp rồi chiếm
Thuận An Triều đình lo sợ, cử người đi thương thuyết
Nhân cơ hội này Pháp buộc nhà Nguyễn ký hiệp ước
Hacmăng (Hòa Bình) vào 25.8.1883
Nội dung H/Ư ?
GV dùng lược đồ chỉ 3 miền theo qui định của H/Ư phân
tích các điều khoản nặng nề của H/Ư
- GV phân tích: Quân Thanh đã lợi dụng cuộc kháng chiến
này để mặc cả với Pháp về quyền lợi Sau khi Pháp – Thanh
đã điều đình với nhau bằng quy ước Thiên Tân (11.5.1884),
6.6.1884 Pháp cử Patonot cùng triều đình Huế ký bản hiệp
ước mới
- Bản hiệp ước này kết thúc sự tồn tại của nhà nước phong
kiến Nguyễn với tư cách 1 vương triều độc lập
Đánh giá về trách nhiệm của triều đình Huế đối với việc mất
nước
hoảng hốt xin đình chiến - Kí hai Hiệp ước :
H/Ư Hác-măng (25/8/1883) H/Ư Pa-tơ-nốt ( 6/61884)
* Nội dung : (sgk) -> Nhà Nguyễn đầu hàng hoàn toàn
IV: Sơ kết bài:
Cho hs đọc đoạn chữ xanh đầu bài
8.1882 Pháp đem quân tấn công Hà Nội lần thứ hai rồi sau đó chiếm các tỉnh đồng bằng và vùng Hòn Gai Cuộc kháng chiến ở Hà Nội và các tỉnh Bắc Kỳ dấy lên trong hoàn cảnh nhà Nguyễn chỉ tìm cách hoà hoãn với Pháp, vì vậy đã khôgn xoay chuyển được tình thế Hiệp ước Hacmăng và Patonôt đã chấm dứt sự tồn tại độc lập của nhà Nguyễn, nền bảo hộ của Pháp được xác lập ở VN
Tại sao nói từ 1862 -> 1884 là quá trình t/đình Huế đi từ đầu hàng từng bước đến đầu hàng hoàn toàn ?
BT: Cho HS làm bt ở sgt
2 Dặn dò: HS về học bài, chuẩn bị tiết 41
Vẽ trước lược đồ 85 vào vở
Chuẩn bị các câu hỏi sgk
Sưu tầm các mẫu chuyện về đất nước giai đoạn này