1.3 Để dạy tốt văn biểu cảm ,giáo viên nên chú ý trước tiên đến việc đổi mới cách ra đề .Từ đề tài chung cho cả lớp ( có tính định hướng chung ) ,phải thực hiện quá trình cá thể hóa đề b[r]
Trang 2I LÍ DO CHỌN SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM :
“Văn học là nhân học” Văn học có vai trò rất quan trọng trong đời sống và trong sự phát triển tư duy của con người
Là một môn học thuộc nhóm khoa học xã hội, môn văn có tầm quan trọng trong việc giáo dục quan điểm, tư tưởng, tình cảm cho học sinh Đồng thời cũng
là môn học thuộc nhóm công cụ, môn văn còn thể hiện rõ mối quan hệ với các môn học khác Học tốt môn văn sẽ tác động tích cực tới các môn học khác và ngược lại ,các môn học khác cũng góp phần học tốt môn văn Điều đó đặt ra yêu cầu tăng cường tính thực hành, giảm lí thuyết, gắn học với hành, gắn kiến thức với thực tiễn hết sức phong phú, sinh động của cuộc sống
Môn văn trong nhà trường bậc THCS chia làm ba phân môn: Văn học ,Tiếng việt, Tập làm văn Trong thực tế dạy và học ,phân môn tập làm văn là phân môn “nhẹ kí” nhất Cố thủ tướng Phạm Văn Đồng đã từng nói: “Dạy làm văn là chủ yếu là dạy cho học sinh diễn tả cài gì mình suy nghĩ, mình cần bày tỏ một cách trung thành, sáng tỏ chính xác ,làm nỗi bật điều mình muốn nói” ( Dạy văn là một quá trình rèn luyện toàn diện, Nghiên cứu giáo dục, số 28 , 11/1973)
Năm học 2012 – 2013, tôi được phân công giảng dạy môn ngữ văn 7 Tôi nhận thấy mặc dù biểu lộ tình cảm, cảm xúc là một nhu cầu thiết yếu của con người nhưng học sinh chưa biết cách bộc lộ cảm xúc của mình để “khơi gợi lòng đồng cảm nơi người đọc” ( Văn 7 – tập 1) Khi hành văn ,các em còn lẫn lộn ,chưa phân biệt rõ ràng, rạch ròi giữa văn biểu cảm với các thể loại văn khác Chính vì thế ,điểm các bài kiểm tra và điểm trung bình môn văn của các em còn thấp Thực tế đó quả là đáng lo ngại thực trạng vấn đề này ra sao? Vì sao học sinh gặp nhiều khó khăn trong việc làm văn biểu cảm ? Cần phải làm gì để nâng cao chất lượng dạy và học văn biểu cảm cho học sinh THCS? §ó là những vấn
đề tôi trăn trở, day dứt, muốn cùng được chia sẻ với các đồng nghiệp trong sáng kiến kinh nghiệm này
II.GIỚI HẠN NGHIÊN CỨU
Chương trình Trung học cơ sở ban hành năm 2002, phần Nội dung chương trình quy định văn biểu cảm chỉ được học 14 tiết ở học kì I lớp 7 Chính vì thế trong sáng kiến kinh nghiệm này, tôi chỉ đề cập đến nội dung văn biểu cảm trong SGK văn 7 tập 1
III MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
Khi đặt ra vấn đề: Làm thế nào để nâng cao chất lượng dạy và học văn biểu cảm ở bậc THCS? ,tôi muốn các đồng nghiệp chia sẽ cùng tôi những kinh nghiệm giảng dạy, trao đổi bàn luận để tìm ra biện pháp thiết thực, khả thi nhất ,giải quyết triệt để tình trạng học sinh chỉ chú ý đến môn học tự nhiên hơn môn học xã hội, bộc lộ tình cảm ,cảm xúc một cách hạn chế Mục đích cuối cùng của người viết sáng kiến này là mỗi giáo viên văn sẽ đào tạo cho đất nước những thế hệ học sinh ,không chỉ thành thục về kĩ năng mà còn giàu có về cảm xúc, có tâm hồn trong sáng, nhân ái, biết vươn tới Chân – Thiện – Mĩ
Trang 3PHẦN B: GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I.CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Văn biểu cảm là loại văn thể hiện nội tâm ,tâm trạng của người viết Ngồi trước trang giấy ,nếu tâm hồn trống rỗng không cảm xúc ,đầu óc mông lung không rõ ý nghĩ gì thì người viết không thể có được một bài văn biểu cảm có hồn Lúc đó ,bài văn hoặc khô khan ,nhạt nhẽo ,ngắn ngủi hoặc giả tạo ,vay tình mượn ý Người giáo viên ,khi dạy văn THCS nói chung ,dạy văn biểu cảm nói riêng ,ngoài nắm kiến thức ,phương pháp lên lớp còn cần có một tâm hồn ,một trái tim sống cùng tác giả ,tác phẩm
Để dạy và học tốt văn biểu cảm ở THCS ,người dạy và người học cần nắm vững
hệ thống 6 bài học và luyện tập về văn biểu cảm (trong số 14 tiết học văn biểu cảm ở lớp 7 – học kì I ) gồm :
- Tìm hiểu chung về văn biểu cảm
- Đặc điểm của văn biểu cảm
- Đề văn biểu cảm và cách làm bài văn biểu cảm
- Cách lập ý của bài văn biểu cảm
- Các yếu tố tự sự và miêu tả trong văn biểu cảm
- Cách làm bài văn biểu cảm về tác phẩm văn học
II THỰC TRẠNG CỦA VIỆC DẠY HỌC VĂN BIỂU CẢM
Qua giảng dạy chương trình ngữ văn lớp 7,tôi nhận thấy kĩ năng nhận diện các phương thức biểu đạt trong văn bản ,kĩ năng viết ,bộc lộ cảm xúc trong bài tập làm văn của một bộ phận học sinh còn yếu
Khi viết bài tập làm văn số 2 với đề bài “Loài cây em yêu”.Dù mới học và hình thành kĩ năng tạo lập văn bản biểu cảm xong nhưng nhiều học sinh không phân biệt được văn miêu tả và văn biểu cảm nên bài viết không phải viết về thái
độ và tình cảm của mình đối với một loài cây cụ thể mà tả về loài cây đó Hoặc tiết viết bài tập làm văn số 3 đề yêu cầu “Cảm nghĩ của em về hình ảnh người bà thân yêu của mình” một học sinh viết :
“Bà nội hay thức khuya dậy sớm để làm việc mà tối nội chưa làm Bà thường đi làm thuê để kiếm tiền nuôi chúng em.Em thấy vậy bảo bà nội hay là nội đừng đi làm thuê nữa ,nội chuyển sang nấu xôi đi bán.Nội suy nghĩ một hồi lâu rồi nói ,đó cũng là một ý kiến hay”
Liệu khi đọc đoạn văn trên ,các đồng nghiệp của tôi có cho rằng đó là một đoạn văn biểu cảm ?Toàn bài viết của em học sinh đó đều là những lời văn ,đoạn văn tương tự như thế Cũng với đề văn như trên ,một học sinh khác viết
“Cảm nghĩ của em về bà là một người bà yêu mến con cháu”.Các em cảm nhận
và viết văn như nghĩa vụ ,làm qua loa cho xong rồi đem nộp Kể cả học sinh khá ,dù cảm và hiểu được yêu cầu của đề ,xác định đúng hướng làm bài nhưng kể vẫn nhiều hơn biểu cảm
Trang 4
III NGUYÊN NHÂN
Nguyên nhân dẫn đến thực trạng trên thì có nhiều song theo tôi ,do một số nguyên nhân chủ yếu sau :
1.Đối với người dạy
Đa số giáo viên đều tận tụy với công tác giảng dạy,chăm lo quan tâm đến học sinh nhưng vẫn còn những mặt hạn chế sau :
- Phương pháp giảng dạy chưa thực sự phù hợp với một bộ phận không nhỏ học sinh yếu kém dẫn đến chất lượng chưa cao
- Do điều kiện khách quan nên việc sử dụng đồ dùng dạy học ,phương pháp trực quan vào tiết học hạn chế ,ảnh hưởng đến chất lượng tiếp thu bài của học sinh
- Một số giáo viên chưa thực sự tâm huyết với nghề ,chưa khơi gợi được mạch nguồn cảm xúc ẩn sau mỗi trái người học
- Do sĩ số lớp đông nên rất khó cho giáo viên trong việc theo sát, kèm cặp từng học sinh trong một tiết dạy
1 Đối với học sinh
- Một số học sinh vì lười học,chán học nên không chuẩn bị tốt tâm thế cho giờ học văn
- Vì trường nằm trên địa bàn thuộc vùng thµnh phè, phè x¸, qu¸n net, vµ nhiÒu trß ch¬i tiªu khiÓn cuèn hót c¸c em nªn viÖc c¶m thô v¨n ch¬ng cña häc sinh cßn yÕu, l¬ lµ häc tËp
- Đa số các em lười hoặc không bao giờ đọc sách, kể cả văn bản troSGK
- Đời sống văn hóa tinh thần ngày một nâng cao ,một số nhu cầu giải trí như xem ti vi ,chơi game ngày càng nhiều làm cho một số em chưa có
ý thức học bị lôi cuốn, xao nhãng việc học
IV.C¸ch d¹y mét bµi cô thÓ
Ti
êt 24: Đặc điểm của văn bản biểu cảm, đề văn biểu cảm
và cách làm bài văn biểu cảm
A / Mục tiêu :
Sau tiết học, HS Nắm được:
1.Kiến thức: Hiểu các đặc điểm cụ thể của bài văn biểu cảm Hiểu đặc điểm của phương thức biểu cảm là thường mượn cảnh vật, đồ vật, con người để bày tỏ t/cảm Khác với văn m/tả là nhằm mục đích tái hiện đối tượng được m/tả
- Biết cách vận dụng những kiến thức về văn biểu cảm vào đọc – hiểu văn bản
- Bố cục của bài văn BC, yêu cầu của bài văn BC và cách biểu cảm gián tiếp và trực tiếp
2.Tư tưởng:HS có tình cảm gắn bó với cảnh vật xung quanh
3.Kĩ năng:Rèn kĩ năng nắm bắt kiến thức cơ bản,phân biệt được đặc điểm
cơ bản giữa các thể loại đã học
Trang 5- Nhận biết các đặc điểm của văn bản biểu cảm.
B / Chuẩn bị : * HS : Đọc, soạn bài và chuẩn bị bài trước ở nhà.
* GV : Soạn giáo án.Bảng phụ
C / Hoạt động trên lớp :
* Tổ chức lớp :
* Kiểm tra bài cũ : 4 phút
H? Văn biểu cảm là gì ? có những cách biểu hiện nào ? H? Đọc đoạn văn ( thơ) là văn biểu cảm ?
Văn biểu cảm là … nhằm biểu đạt t/cảm, cảm xúc , sự đánh giá … khêu gợi lòng
đồng cảm (văn biểu cảm còn gọi là văn trữ tình)
Có 2 cách biểu cảm: trực tiếp - gián tiếp
HS đọc đoạn văn ( thơ) và nêu nội dung biểu cảm
* Bài mới :
`- Hoạt động 1 :
+ Mục tiêu : Tạo tâm thế và định hướng chú ý cho học sinh vào học bài
mới.
+ Phương pháp: Thuyết trình.
+ Thời gian: 2 phút
Văn biểu cảm cú những đặc điểm nào? Nội dung của nó muốn nêu lên vấn đề gì? Bố cục bài văn gồm mấy phần? Hôm nay, ta vào tìm hiểu bài
để nắm rõ điều đó
`- Hoạt động 2 : I / Tìm hiểu đặc điểm của VB biểu cảm :
+ Mục tiêu : HS nắm được đặc điểm của văn bản biểu cảm, đề văn biểu
cảm và cách làm bài văn biểu cảm
+ Phương pháp : vấn đáp giải thích, phân tích
+ Thời gian: 10 phút
* 1 HS đọc bài văn “ tấm gương ”
H? Bài văn biểu đạt t/cảm gì ?
H? Để biểu đạt t/cảm ấy, t/giả đã làm ntn
H? Tác giả biểu cảm trực tiếp hay gián
tiếp ?
H? Bố cục bài văn gồm mấy phần ? chỉ ra
các phần ?
* HS thảo luận - nêu nhận xét :
H? em có nhận xét gì về t/cảm, sự đánh
giá của tác giả ?
* GV chốt :
* 1 HS đọc đoạn văn của Nguyên Hồng
H? Đoạn văn biểu đạt t/cảm gì ?
H? T/cảm ấy được biểu hiện trực tiếp hay
1) Ví dụ 1 :
a) Đọc bài văn “ tấm gương ”
- Ca ngợi đức tính trung thực, ghét thói xu nịnh, dối trá
- Mượn h/ả “ tấm gương ”, ví tấm gương với người bạn tốt
Gián tiếp ca ngợi người trung thực
- Bố cục : 3 phần + Mở bài : giới thiệu đặc điểm gương
+ Thân bài : các đức tính của gương
+ Kết bài : Khẳng định lại
b) Nhận xét :
- Tình cảm , sự đánh giá rõ ràng chân thực
Trang 6gián tiếp ? vì sao em biết ?
* HS thảo luận - nêu nhận xét:
H? Căn cứ vào 2 VD đã tìm hiểu , em
thấy văn biểu cảm có những đặc điểm gì ?
* GV chốt :
- GV gọi 1 HS đọc ( ghi nhớ )
- H/ả “ tấm gương ” có sức khêu gợi, tạo nên giá trị của bài văn
2) Ví dụ 2 :
a) Đọc đoạn văn của Nguyên Hồng :
- Tình cảm : biểu hiện nỗi khổ đau, cô đơn của đứa con với người mẹ đang ở xa cầu mong sự thông cảm, giúp đỡ
- Biểu hiện trực tiếp qua những câu cảm thán, từ ngữ, câu hỏi biểu cảm
b) Nhận xét :
- Mỗi bài văn biểu cảm tập trung biểu đạt 1 t/cảm
- Phương thức biểu đạt: trực tiếp hay gián tiếp ( thông qua m/tả, kể chuyện )
- Bố cục : 3 phần
- Tình cảm phải rõ ràng, trong sáng, trung thực
3) Kết luận : ( ghi nhớ : SGK
- 86 )
`- Hoạt động 3: II / Đề văn biểu cảm và các bước làm bài văn biểu
cảm :
+ Mục tiêu : HS nắm được kiến thức về đặc điểm của văn bản biểu cảm
và vận dụng ở các ví dụ
+ Phương pháp : vấn đáp giải thích, phân tích và thảo luận nhóm
H? Gạch chân những từ có t/chất gợi ý
trong các đề bài ?
- GV hướng dẫn HS tìm hiểu 1 số đề cụ
thể
H? Xác định đối tượng m/tả được dùng
làm phương tiện biểu cảm ?
H? Xác định mục đích m/tả ?
H? em có nhận xét gì về các đề văn biểu
cảm ?
* HS thảo luận - nêu nhận xét :
* GV chốt:
- Đề văn biểu cảm bao giờ cũng nêu ra đối
tượng biểu cảm và định hướng t/cảm cho
bài làm
H ? Nhắc lại các bước cần tiến hành khi
tạo lập VB ?
GV lưu ý cho HS : với văn biểu cảm
1) Đề văn biểu cảm :
a) Ví dụ : ( 5 đề : SGK - 88 )
* HS đọc 5 đề ở mục I ( SGK - 88 )
- Các từ : Quê hương , cảm nghĩ , biết ơn , vui buồn , nụ cười
* Đề a : Vườn cây quê
hương
- Đối tượng : vườn cây ở quê hương em
- Bày tỏ những suy nghĩ, t/cảm về vườn cây của quê hương mình, qua đó nói lên niềm tự hào của quê hương
b) Nhận xét :
- Đề văn biểu cảm bao giờ
Trang 7cũng phải tuân thủ các bước trên.
H? ở bước tìm hiểu đề , tìm ý cần xác
định được điều gì ?
* HS thảo luận - trả lời
* GV chốt:
- Xác định đối tượng phát biểu cảm nghĩ
-Hình dung và hiểu ntn về đối tượng ấy
H? Dàn bài cần đảm bảo yêu cầu gì ?
* HS thảo luận - trả lời :
* GV chốt:
- Sắp xếp các ý theo bố cục 3 phần
H? Em sẽ dự định viết các phần của bài
văn ntn ?
* GV chốt:
- MB : Nêu cảm xúc đối với nụ cười của
mẹ
- TB : Nêu các biểu hiện, sắc thái nụ cười
của mẹ
- KB : Lòng yêu thương, kính trọng mẹ
* HS thảo luận - trả lời
H? Sau khi viết có cần kiểm tra lại
không ? vì sao ?
H? Vậy để làm được 1 bài văn biểu cảm,
em cần phải thực hiện những bước nào
- GV gọi 1 HS đọc ( ghi nhớ )
* Bài văn : ( SGK - 89 )
H? Bài văn biểu đạt t/cảm gì ? về đối
tượng nào ?
H? Em hãy đặt nhan đề cho bài văn ?
H? Đặt đề văn thích hợp cho bài văn trên
H? Em hãy nêu lên dàn ý của bài văn ?
cũng nêu ra đối tượng biểu cảm và định hướng t/cảm cho bài làm
2) Các bước làm bài văn biểu cảm :
- Tìm hiểu đề, tìm ý
- Lập dàn ý
- Viết bài
- Sửa bài
a) Tìm hiểu đề, tìm ý
- Xác định đối tượng phát biểu cảm nghĩ
-Hình dung và hiểu ntn về đối tượng ấy
:
b) Lập dàn ý
- Sắp xếp các ý theo bố cục 3 phần
- MB : Nêu cảm xúc đối với
nụ cười của mẹ
- TB : Nêu các biểu hiện, sắc thái nụ cười của mẹ
- KB : Lòng yêu thương, kính trọng mẹ
c) Viết bài
Viết bài theo các bố cục đã lập dàn bài
* HS rút ra kết luận qua mục ( ghi nhớ )
d) sửa bài :
- Cần phải kiểm tra lại để tránh sai sót
* Ghi nhớ : ( SGK - 88 )
1 HS đọc ( ghi nhớ : SGK
-88 )
* HS đọc bài văn ( SGK
-89 )
- Tình cảm yêu mến, gắn bó với quê hương An Giang
- Nhan đề : An Giang quê tôi
Kí ức một miền quê …
Trang 8- Đề văn : Cảm nghĩ về quê hương An Giang
* Dàn ý :
a) MB : giới thiệu tình yêu quê hương An Giang
b) TB : ( Biểu hiện )
- Tình yêu quê từ tuổi thơ
- Tình yêu quê trong chiến đấu, những tấm gương … c) KB :
- Khẳng định lại tình yêu và niềm tự hào là người con của đất mẹ An Giang
Theo lối trực tiếp bằng các
từ ngữ : Tôi yêu, tôi nhớ …
III) Luyện tập:
+ Mục tiêu : HS nắm được kiến thức về đặc điểm của văn bản biểu cảm
và vận dụng vào làm bài tập phần luyện tập.
+ Phương pháp : vấn đáp giải thích, phân tích và thảo luận nhóm
+ Thời gian:10 phút
- Đọc bài "cây phượng” và thảo luận nhóm
- Viết bài hoàn chỉnh về đề văn “ Loài cây em yêu”
- So sánh văn biểu cảm và văn miêu tả:
* Văn miêu tả là tái hiện sự vật , sự việc Làm cho sự vật, sự việc đó hiện
ra trước mắt người đọc Miêu tả là mục đích Phương thức tự sự là phương tiện
* Văn biểu cảm: Là bộc lộ tình cảm của người viết về sự vật, con người… Qua đó khêu gợi lòng đồng cảm nơi người đọc Như vậy dùng phương pháp miêu tả, tự sự để biểu cảm Biểu cảm là mục đích còn tự sự, miêu tả
là phương tiện
IV) Củng cố :
+Mục tiêu: HS khái quát hóa và khắc sâu kiến thức vừa học
+ Phương pháp: Khái quát hóa
+ Thời gian: 2 phút
H ? Văn biểu cảm có những đặc điểm gì ? Đề văn biểu cảm gồm mấy phần? Cách làm bài văn biểu cảm?
V Hướng dẫn về nhà : 2 phút
- Học thuộc ( ghi nhớ ) để nắm chắc những đặc điểm của văn biểu cảm,
đề văn, cách làm văn biểu cảm
V MỘT SỐ GIẢI PHÁP ĐỂ NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY VÀ HỌC VĂN BIỂU CẢM BẬC THCS
Trang 9Cố thủ tướng Phạm Văn Đồng từng đánh giá rất cao lứa tuổi học sinh trong nhà trường như sau “Lứa tuổi từ 7 đến 17 là rất nhạy cảm,thông minh
lạ lùng lắm”.Từ thực tế giảng dạy ,tôi mạnh dạn đưa ra một số giải pháp để nâng cao chất lượng dạy và học văn biểu cảm ở bậc THCS như sau :
1 Đối với giáo viên
1.1 Ngoài một số phương pháp tích cực trong dạy học phân môn tập làm văn như : Phương pháp dạy tập làm văn thông qua hoạt động ,phương pháp trực quan ,hình thức vấn đáp ,thảo luận Giáo viên cần vận dụng sáng tạo một số phương pháp khác như phương pháp đóng vai ,phương pháp
sử dụng trò chơi học tập
1.2 Dù dạy văn biểu cảm về sự vật và con người hay văn biểu cảm về tác phẩm văn học ,giáo viên luôn phải định hướng và hướng dẫn các em nắm vững quy trình để làm một bài văn biểu cảm tốt.Quy trình đó bao gồm :
a.Tìm hiểu đề và tìm ý
* Tìm hiểu đề
Một đề bài thường ra dưới dạng khái quát nhằm thích hợp với tất cả đối tượng học sinh Do đó ,quá trình tìm hiểu đề bài sẽ diễn ra như một hoạt động nhằm cá thể hóa đề bài cho từng học sinh kết quả của quá trình này là mỗi học sinh có một đề bài cho riêng mình Trong đề bài văn biểu cảm ,giáo viên cần định hướng cho các em tìm hiểu đề bằng cách tìm ra lời giải cho các câu hỏi sau :
- Em định phát biểu cảm nghĩ ,tình cảm ,mong muốn về đồ vật (con vật ,loài cây,cảnh vật ) nào ? về người nào ? về tác phẩm nào ?
- Em viết bài biểu cảm đó nhằm mục đích gì?(giãi bày cảm xúc,tình cảm nào?)
- Em viết bài biểu cảm đó để ai đọc ?(cô giáo ,thầy giáo ,bố mẹ ,bạn bè .) Lời giải đáp cho ba câu hỏi trên sẽ quyết định nội dung bài viết (trình bày cảm xúc gì ?) ,giọng điệu bài viết (viết cho bạn bè phải là giọng văn thân mật ,có thể suồng sã; còn viết cho thây cô hoặc bố mẹ phải thân thiết nhưng nghiêm trang )
* Tìm ý
Tìm ý cho bài văn biểu cảm chính là tìm cảm xúc ,tìm những ý nghĩ và tình cảm để diễn đạt thành nội dung của bài Ý nghĩ ,cảm xúc ,tình cảm muôn màu muôn vẽ trong các bài văn biểu cảm đều bắt nguồn từ việc quan sát cuộc sống xung quanh ,từ những gì người viết đã sống và trải qua ,đã tiếp xúc trong tác phẩm Vì thế ,muốn tìm ý cho bài văn biểu cảm không phải cứ ngồi một chỗ mà đợi ý nghĩ ,cảm xúc đến Sau khi có một đề bài ,hãy quan sát kĩ đối tượng đề bài nêu ra để từ đó ,cảm xúc xuất hiện Nếu không có điều kiện quan sát trực tiếp ,hãy lục lọi trong trí nhớ ,trong kỉ niệm những gì mình biết
về đối tượng và từ từ nhớ lại các chi tiết Nếu cả kỉ niệm trong kí ức cũng không có thì tìm đọc sách báo ,xem phim ảnh về đối tượng để ghi nhận các chi tiết cần thiết
Trang 10Đối với văn biểu cảm về tác phẩm văn học ,cảm xúc và suy nghĩ về tác phẩm văn học được nảy sinh từ bản thân tác phẩm Tìm ý trong trường hợp này chính là đọc kĩ ,đọc đi đọc lại nhiều lần tác phẩm ,ngẫm nghĩ tìm ra vẻ đẹp ,tìm ra triết lí của nội dung ,tìm ra cái mới ,cái độc đáo của các yếu tố hình thức nghệ thuật
Tình cảm trong văn biểu cảm là tình cảm nhân văn Đó là tình yêu thiên nhiên, yêu đất nước, yêu con người, ghét thói tầm thường độc ác Vậy giáo viên phải giúp học sinh cảm nhận được tình cảm nhân văn trong bài văn đó
là gì? Lấy các ví dụ trong các văn bản thuộc thơ trữ tình để làm ví dụ
b Lập dàn ý
Bài văn biểu cảm cũng có kết cấu ba phần (mở bài ,thân bài ,kết bài ) như các kiểu văn bản khác Mở bài nhằm giới thiệu đối tượng và cảm xúc chính
về đối tượng Phần thân bài là sự phát triển các cảm xúc chính đã nêu ra ở phần mở bài Phần kết bài khép lại các ý đã trình bày
c Viết bài
Viết bài văn biểu cảm là việc viết các đoạn văn và nối chúng với nhau ,tạo thành chỉnh thể thống nhất Khi viết bài cần thực hành thành thạo kĩ năng hành văn ,đặt câu ,sử dụng từ ,chọn giọng điệu ,cách bộc lộ cảm xúc phù hợp.Khi viết bài ,kết nối các đoạn trong bài văn biểu cảm cần chú ý đến lôgíc phát triển của cảm xúc ,của tình cảm Theo lôgíc này ,mỗi đoạn trong bài đều phải hướng vào làm nổi rõ lên cảm xúc chính ,tình cảm chính Khi viết bài học sinh phải nắm được cách biểu cảm trực tiếp , hay gián tiếp qua hình ảnh
từ ngữ nào, qua miêu tả hay tự sự để bộc lộ tình cảm
d Sửa bài
Đa số học sinh khi làm bài không biết cách phân phối thời gian hợp lí nên viết xong là nộp bài ,thậm chí hết thời gian nhưng vẫn chưa làm xong bài Do
đó ,khâu tự sửa bài sau khi viết không được coi trọng GV cần nhắc nhở các
em chú trọng hơn đến việc sửa bài trước khi nộp
1.3 Để dạy tốt văn biểu cảm ,giáo viên nên chú ý trước tiên đến việc đổi mới cách ra đề Từ đề tài chung cho cả lớp ( có tính định hướng chung ) ,phải thực hiện quá trình cá thể hóa đề bài (quá trình hướng dẫn mỗi học sinh
đi từ đề tài chung cho cả lớp đến việc xác định đề bài riêng ,đề bài cụ thể phù hợp với vốn sống ,với tình cảm ,cảm xúc riêng của mỗi học sinh ).Một lí luận sư phạm tôi đã rút ra được trong quá trình giảng dạy ,đó
là :Giáo viên không được bắt học sinh viết bài văn biểu cảm về đề tài các
em chưa được sống ,chưa có hiểu biết ,có cảm xúc nếu GV đó muốn học sinh làm tốt yêu cầu mình đưa ra
1.4 Khi chấm bài làm văn biểu cảm của học sinh ,GV nên coi trọng tính cá biệt ,sự độc đáo trong suy nghĩ ,rung động có trong nội dung hơn là độ dài của bài Nếu bài văn biểu cảm của các em chỉ cần có được một ,hai cảm nhận hoặc một,hai nội dung có sắc thái tình cảm riêng ,các thầy cô giáo nên trân trọng ,biểu dương và tỏ thái độ đánh giá cao qua cách cho điểm