THỰC TRẠNG VỀ CÁC DỊCH VỤ NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM TRONG THỜI GIAN QUA

Dịch vụ của hầu hết các ngân hàng thương mại Việt Nam hiện còn khá thô sơ, chủng loại nghèo nàn, chủ yếu là những dịch vụ mang tính truyền thống như nhận tiền gửi, cho vay và thanh tốn..

THỰC TRẠNG VỀ CÁC DỊCH VỤ NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM TRONG THỜI GIAN QUA.

2.1 Thực trạng về các dịch vụ ngân hàng thương mại Việt Nam trong thời gian qua:

Nền kinh tế Việt Nam trong 5 năm qua đã có nhiều bước tăng trưởng đáng kể, tốc

độ tăng trưởng GDP tăng dần hàng năm như năm 2003 là 7,34%, năm 2004 là 7,79%, năm 2005 là 8,44%, năm 2006 là 8,17%, năm 2007 là 8,48% Điều này đã tạo điều kiện thuận lợi giúp môi trường hoạt động ngân hàng ngày càng phát triển Hệ thống ngân hàng đã có những cải thiện đáng kể về năng lực, thể chế, tài chính, hoạt động, công nghệ, quản trị điều hành, cơ cấu tổ chức và mạng lưới hoạt động Nhu cầu

về số lượng và chất lượng dịch vụ ngân hàng Việt Nam ngày càng tăng Một số dịch

vụ ngân hàng hiện đại đã được triển khai và xã hội chấp nhận ( ngân hàng điện tử: home banking, mobile banking, phone banking, thẻ ATM…) Số lượng các tổ chức cung cấp dịch vụ ngân hàng ngày càng tăng cùng với quá trình tự do hố kinh tế và mở cửa thị trường tài chính trong nước

Trong thời gian qua, hệ thống ngân hàng đã huy động và cho vay một khối lượng vốn lớn cho nền kinh tế, hỗ trợ khu vực kinh tế tư nhân phát triển, phát triển kết cấu hạ tầng kinh tế- xã hội, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu, thực hiện công nghiệp hố, hiện đại hố và giải quyết các vấn đề xã hội Với vai trò nòng cốt trong hệ thống tài chính, hệ thống ngân hàng là kênh huy động và phân bổ nguồn lực tài chính chủ chốt, góp phần tạo nên những thành tựu phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam trong thời gian qua Giai đoạn 2002 - 2006, dư nợ tín dụng tăng trưởng bình quân 25% / năm, đạt

qui mô tại thời điểm cuối năm 2006 và tăng trưởng tiền gửi bình quân 37% / năm, đạt qui mô tại thời điểm cuối năm 2006 Doanh số thanh tốn trong nước tăng nhanh nhờ

phát triển các hệ thống thanh tốn điện tử ( thanh tốn liên ngân hàng, bù trừ, chuyển

tiền ), bình quân gần 34% / năm Hệ thống thanh tốn điện tử liên ngân hàng đã đi vào

hoạt động từ tháng 5 năm 2002, đạt khối lượng giao dịch thanh tốn trung bình

Mặc dù có những bước tiến quan trọng về qui mô và trình độ phát triển, song

hệ thống dịch vu ïngân hàng vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế và bất cập như:

2.1.1 Hạn chế về số lượng và chất lượng dịch vụ:

Dịch vụ của hầu hết các ngân hàng thương mại Việt Nam hiện còn khá thô sơ, chủng loại nghèo nàn, chủ yếu là những dịch vụ mang tính truyền thống như nhận tiền gửi, cho vay và thanh tốn

2.1.1.1 Huy động vốn:

Tính đến cuối năm 2007, tăng trưởng huy động vốn của tồn hệ thống ngân hàng đạt 47,64% so với năm 2006, cao hơn so với tốc độ tăng trưởng 36,53% của năm

2006 Trong đó, huy động vốn bằng VND tăng 53,99%, cao hơn so với mức 41,15% của năm 2006; huy động bằng ngọai tệ đạt 29,66% cao hơn so với mức 25,31% của năm 2006

Biểu đồ 2.1 Huy động vốn từ nền kinh tế (1)

(1) Nguồn

số liệu: Báo cáo thường niên Ngân hàng Nhà nước năm 2007

Nghiệp vụ huy động vốn của các ngân hàng thương mại Việt Nam hiện nay vẫn chủ yếu dưới dạng tiền gởi tiết kiệm có kỳ hạn của khách hàng cá nhân ( bình quân chiếm hơn 70% tổng nguồn vốn huy động ), chỉ trừ một số ít ngân hàng như Ngân hàng Ngoại thương Việt Nam hiện là trung tâm thanh tốn của các tổ chức tín dụng ( ngồi Ngân hàng Nhà Nước, phần lớn các tổ chức tín dụng đều mở tài khoản tại Ngân hàng Ngoại thương để tiện giao dịch ).Tiền gởi thanh tốn chiếm tỷ trọng khá thấp trong tổng nguồn huy động với đa số là tiền gởi định kỳ Một trong những ngân hàng

thương mại lớn là TMCP Á Châu tỷ trọng tiền gửi thanh tốn cũng khá thấp chưa đến 20%

Bảng 2.1 Tiền gởi của khách hàng và các TCTD khác

tại Ngân hàng TMCP Á Châu (2)

(triệu VNĐ)

Năm 2006

(triệu VNĐ)

Năm 2007

(triệu VNĐ)

1 Tiền gởi của các TCTD khác:

- Tiền gởi không kỳ hạn (thanh tốn)

- Tiền ký quỹ

- Tiền gởi có kỳ hạn

2 Tiền gởi của các khách hàng:

- Tiền gởi không kỳ hạn (thanh tốn)

- Tiền gởi có kỳ hạn

- Tiền gởi tiết kiệm

- Tiền gởi vốn chuyên dùng

- Tiền ký quỹ

3 Tỷ trọng tiền gởi không kỳ hạn

1.103.576

13.242

1.090.334

19.984.920

2.608.012

402.610 16.360.429 22.516 591.353

12%

2.733.133

17.895

2.715.238

33.606.013

4.283.482

1.869.963 26.648.920 166.142 637.506

11,8%

6.994.030

25.275

16.056 6.952.699

55.283.104

10.121.064

4.212.542 39.891.744 57.956 999.798

16%

(2)Nguồn số liệu: Báo cáo thường niên của NHTMCP Á Châu năm 2005, 2006, 2007

Tiền gởi tiết kiệm vẫn chỉ chung chung cho mọi đối tượng sử dụng, chưa có sự phân biệt dành cho từng loại đối tượng khách hàng khác nhau ( như sinh viên học sinh ), dịch vụ huy động thiếu sự đa dạng về mục đích gởi tiền của khách hàng ( như tiết kiệm an sinh, tiết kiệm tích lũy, tiết kiệm du học, tiết kiệm mua nhà…)

Bảng 2.2 Bảng so sánh các hình thức huy động tiền gởi dành cho khách hàng cá

nhân của Ngân hàng TMCP Á Châu và Ngân hàng HSCB (3)

1 Bằng VNĐ

- Tiền gởi thanh tốn

- Tiền gởi không kỳ hạn

- Tiền gởi có kỳ hạn

2 Bằng USD

- Tiền gởi thanh tốn

- Tiền gởi không kỳ hạn

- Tiền gởi có kỳ hạn

3 Sản phẩm thẻ

- Thẻ thanh tốn và rút tiền

nội địa

- Thẻ tín dụnng nội địa

- Thẻ tín dụng quốc tế

4 Bằng vàng

- Tiền gởi có kỳ hạn

- Kiểm định – Giữ hộ

5 Tiền gởi tích góp dự thưởng

1 Tiền gởi tiết kiệm ( Saving Account)

- Tiết kiệm đầu tư (Investment Savings)

- Tiết kiệm thông thường (Regular Savings)

- Tiết kiệm ngoại tệ (Foreign Currency) 2.Tiền gởi thanh tốn séc (Chequing Account)

- Tài khoản trọn gói trực tiếp (Direct Banking

Package)

- Tài khoản cơ bản (Basic banking)

- Tài khoản trọn gói thực hiện (Performance

Package)

- Tài khoản đảm bảo kích hoạt (Performance

Activity)

- Tài khoản trọn gói chi phí thấp (Peak

Performance Package)

- Tài khoản cộng thêm (Performance PLUS)

- Tài khoản 60 (Performance 60)

(3)Nguồn: dữ liệu được lấy từ Website của 2 ngân hàng trên

Ở các nước phát triển, mọi giao dịch của khách hàng đều liên quan đến một loại tài khoản thông dụng nhất là tài khoản séc (hay còn gọi là tài khoản tiền gởi thanh tốn, tài khoản vãng lai) Bằng tài khỏan này, khách hàng được chi trả lương, sử dụng séc để thanh tốn cho người thụ hưởng, sử dụng tài khoản để rút tiền từ ATM, để chuyển tiền thanh tốn tiền điện, nước, điện thoại…

Phương thức giao dịch và cung cấp dịch vụ huy động của các Ngân hàng thương mại Việt Nam chủ yếu là tập trung và tiếp xúc trực tiếp, các hình thức giao dịch từ xa, phân phối dịch vụ phân tán dựa trên cơ sở nền tảng công nghệ thông tin và điện tử chưa phổ biến Các dịch vụ ngân hàng điện tử như home banking, telephone banking … mới bắt đầu được đưa vào sử dụng tại một số ngân hàng nên chất lượng tiện ích và hiệu quả kinh tế chưa cao Khách hàng vẫn chưa thể sử dụng các phương tiện này để thay thế cho tồn bộ các giao dịch phát sinh như mong muốn Dịch vụ Internet banking chưa được thực hiện rộng rãi ở các Ngân hàng thương mại Việt Nam

nên khách hàng phải mất nhiều thời gian cho việc đi lại chuyển giao chứng từ, nộp tiền, rút tiền … Chính các tiện ích khi sử dụng dịch vụ tiền gởi thanh tốn còn nhiều hạn chế nên lượng tiền mặt vẫn chưa thể giảm được trong lưu thông và chưa thu hút được tất cả các khách hàng sử dụng loại dịch vụ này Bên dạnh đó các dịch vụ này còn đòi hỏi tính an tồn và bảo mật khá cao nhưng tại các ngân hàng Việt Nam chưa hề có dòng khuyến cáo nào về vấn đề này khi truy cập dịch vụ online banking

Mức độ ứng dụng công nghệ trong phát triển sản phẩm và tính liên kết sản phẩm, dịch vụ ngân hàng còn thấp khiến cho tiện ích ngân hàng chưa cao Hệ thống máy ATM của các ngân hàng chưa kết nối giao dịch, thanh tốn chung giữa các Ngân hàng thương mại trong nước hoặc các máy ATM vẫn chỉ sử dụng

tập trung đối với loại thẻ nội địa mà chưa có gắn kết với các loại thẻ thanh tốn

thông dụng khác trên Thế giới Tính năng của các máy ATM vẫn chưa được phát huy triệt để như dùng để nạp tiền, chuyển tiền, thanh tốn tiền điện nước … mà chỉ được

sử dụng cho nhu cầu rút tiền mặt là chủ yếu

2.1.1.2 Cho vay:

Nghiệp vụ tín dụng của các ngân hàng chủ yếu dưới hình thức cho vay như cho vay sản xuất kinh doanh, cho vay tiêu dùng, cho vay sản xuất nông nghiệp, cho vay mua sắm bất động sản, tài trợ xuất nhập khẩu, cho vay du học…

Năm 2007, dư nợ cho vay của hệ thống Ngân hàng đối với nền kinh tế tăng 53,89% so với năm 2006, cao hơn nhiều so với mức tăng 25,44% của năm 2006 và

mức tăng 31,1% của năm 2005

Biểu đồ 2.2 Tín dụng đối với nền kinh tế (4) (ĐVT: ngàn tỷ đồng)

(4) Nguồn: Báo cáo thường niên của Ngân hàng Nhà nước năm 2007.

Trong khi đó , các loại hình cấp tín dụng khác vẫn chưa được triển khai phổ biến như: Cho thuê tài chính: chỉ một số ít các ngân hàng đã có Công ty cho thuê tài chính như Ngân hàng Ngoại thương, Ngân hàng Đầu tư và phát triển, Ngân hàng Nông nghiệp và phát triển nông thôn, riêng Ngân hàng Công Thương thì liên kết thành lập Công ty cho thuê tài chính

Cấp tín dụng tâïp trung chủ yếu dưới hình thức cho vay đã trở thành một trong những lĩnh vực tạo ra nhiều rủi ro nhất cho các ngân hàng Hầu hết tài sản có rủi ro chất lượng thấp nằm ở khối lượng nợ xấu ( tỷ lệ nợ xấu so tổng dư nợ tín dụng đã

giảm từ mức 7,2% năm 2002 xuống còn 2,65% năm 2006 theo tiêu chuẩn phân loại nợ

của Việt Nam, nhưng tỷ lệ này sẽ cao hơn, đối với một số ngân hàng có thể lên tới hai con số theo tiêu chuẩn phân loại nợ quốc tế ) Trong khi đó, khả năng trích lập dự phòng rủi ro còn hạn chế một số ngân hàng chưa trích dự phòng rủi ro đầy đủ

2.1.1.3 Những dịch vụ khác:

Các nghiệp vụ phái sinh tiền tệ, lãi suất, tỷ giá trong hoạt động kinh doanh vốn, ngoại hối ( hốn đổi, kỳ hạn, tương lai, quyền chọn ), dịch vụ đầu tư, bảo hiểm, dịch vụ

tư vấn … chưa được triển khai hoặc đang trong giai đoạn nghiên cứu, thử nghiệm ở các Ngân hàng thương mại Việt Nam

a/- Dịch vụ bảo hiểm: Dịch vụ bảo hiểm vẫn còn rất mới mẻ đối với thị trường

Việt Nam, người dân vẫn chưa quen sử dụng các sản phẩm về bảo hiểm cũng như hiểu hết tính chất quan trọng của nó Theo quy định tại Luật các Tổ chức tín dụng, các ngân hàng được phép thành lập công ty bảo hiểm độc lập nhưng cho đến nay các Ngân hàng thương mại Việt Nam tham gia bảo hiểm vẫn ở tư cách là đại lý cho các Công ty bảo hiểm trong nước và nước ngồi hoặc chỉ góp vốn cổ phần ở các Công ty bảo hiểm trong nước Chỉ mới một số ngân hàng thương mại hợp tác với công ty bảo hiểm để khai thác dịch vụ này nên bước đầu gặp nhiều khó khăn, nhất là trong việc đề nghị khách hàng chấp nhận mua bảo hiểm tại đúng đơn vị bảo hiểm mà ngân hàng hợp tác thay vì được tự do lựa chọn như trước đây Hơn thế nữa, bản thân cán bộ ngân hàng không đủ thời gian và nghiệp vụ để giải thích những tiện ích của sản phẩm cho người mua bảo hiểm

thương mại Việt Nam, các ngân hàng hiện nay chỉ thực hiện đầu tư cho chính mình như đầu tư kinh doanh chứng khốn nhằm hưởng chênh lệch giá, hùn vốn mua cổ phần vào các công ty cổ phần để hưởng cổ tức … nhưng vẫn chưa cung cấp dịch vụ đầu tư cho khách hàng

Ở các nước phát triển dịch vụ đầu tư đã được các ngân hàng thực hiện từ rất lâu, các ngân hàng cung cấp dịch vụ đầu tư cho khách hàng hay còn gọi là quản lý đầu

tư cho khách hàng dưới dạng đầu tư chứng khốn, đầu tư tiền tệ, đầu tư chênh lệch lãi suất, đầu tư cho kế hoạch hưu trí, hay ngay cả đầu tư vào danh mục các công ty ở nước ngồi … nhằm đáp ứng cho mục đích tài chính nào đó của khách hàng trong ngắn hạn và kể cả trong dài hạn Khi theo đuổi một chính sách đầu tư, ngân hàng nước ngồi luôn xem xét các yêu cầu đặc biệt của từng đối tượng khách hàng Chính vì thế mà danh mục dịch vụ đầu tư của các ngân hàng nước ngồi thường rất phong phú và đa dạng

c/- Dịch vụ quyền chọn vàng, ngoại tệ : Với năng lực còn nhiều hạn chế nên

dịch vụ tư vấn ở hầu hết các Ngân hàng thương mại Việt Nam còn bỏ ngỏ Các nghiệp vụ phái sinh tiền tệ, lãi suất, tỷ giá trong hoạt động kinh doanh vốn, ngoại hối

đã có nhiều ngân hàng áp dụng như quyền chọn vàng, ngoại tệ… nhưng chưa phát triển mạnh hoặc triển khai mang tính thăm dò và thử nghiệm là chính

2.1.2 Hạn chế về thị trườngï:

Thị trường dịch vụ ngân hàng phát triển dưới mức tiềm năng, mức độ thỏa mãn nhu cầu xã hội về dịch vụ ngân hàng còn thấp do sự hạn chế về số lượng, chất lượng

và khả năng tiếp cận dịch vụ ngân hàng Nhiều dịch vụ ngân hàng quan trọng chưa được triển khai hoặc phát triển chưa đúng mức, đặc biệt là các dịch vụ ngân hàng cá nhân và dịch vụ ngân hàng bán lẻ hiện còn rất nhiều tiềm năng phát triển

Do tập quán thói quen về sử dụng tiền mặt trong lưu thông mà đại đa số người lao động chưa có thói quen sử dụng tài khoản Việc chi trả lương vẫn còn thực hiện bằng tiền mặt hay ngay cả thanh tốn tiền hàng hố dịch vụ của các doanh nghiệp vẫn bằng tiền mặt Trong khoảng 2 năm trở lại đây, Chính phủ chỉ đạo thực hiện chi trả lương cho cán bộ công nhân viên chức thông qua tài khoản, nhưng sau khi lương vào tài khoản, nhân viên lại ồ ạt đến các điểm đặt máy ATM của ngân hàng để rút hết tiền

sử dụng trong tiêu dùng của bản thân và gia đình như thanh tốn tiền điện, nước, trả nợ vay … thay vì có thể thực hiện bằng phương thức chuyển khoản Chính vì thế, giao dịch thực tế trên tài khoản không có hoặc có nhưng không đáng kể

Các ngân hàng chưa đáp ứng căn bản nhu cầu về dịch vụ ngân hàng của các nhóm đối tượng khác nhau, trong đó phải kể tới các đối tượng là người có thu nhập thấp, người nghèo và đối tượng không có tài sản bảo đảm rất khó tiếp cận với nguồn vốn cho vay của ngân hàng Trong khi đó, một bộ phận người dân có thu nhập cao cũng chưa được thỗ mãn về các nhu cầu dịch vụ ngân hàng cao cấp ( ngân hàng điện

tử, quản lý tài sản, thanh tốn, chuyển tiền quốc tế )

Ngồi ra, các thủ tục giao dịch tại ngân hàng hiện nay còn rườm rà, chưa thuận tiện cho khách hàng, phong cách phục vụ chưa mang tính chuyên nghiệp cao, thiếu sự trân trọng khách hàng ở một số ngân hàng cũng trở thành rào cản hạn chế khả năng tiếp cận dịch vụ ngân hàng của một bộ phận khách hàng có nhu cầu chính đáng cũng như có khả năng sử dụng có hiệu quả các dịch vụ ngân hàng Chính vì vậy, thị trường dịch vụ ngân hàng thương mại Việt Nam phát triển ở mức độ chưa cao

2.1.3 Hạn chế về tính cạnh tranh:

Tính cạnh tranh trong lĩnh vực hoạt động ngân hàng chưa chuyên nghiệp, phương thức cạnh tranh chủ yếu còn thô sơ hay chỉ chú trọng cạnh tranh về số lượng nhưng thiếu hẳn chất lượng hoạt động như mở rộng mạng lưới, cạnh tranh giá, giảm phí, hay đua nhau tăng lãi suất huy động tiết kiệm để thu hút nguồn tiền gởi Chưa bao giờ mà các điểm giao dịch của các Ngân hàng thương mại hiện nay lại bùng phát dữ dội như trong thời gian gần đây, điều này dẫn đến sự lãng phí về chi phí và của cải của

xã hội Bên cạnh đó các ngân hàng cũng tranh nhau tăng lãi suất huy động tiền gởi, điều này đã được Ngân hàng Nhà Nước cảnh báo rất nhiều lần, với lãi suất đầu vào tăng thì lãi suất đầu ra chắc chắn cũng phải tăng theo đã ảnh hưởng không tốt đến hiệu quả hoạt động kinh doanh của khách hàng và tác động không tốt đối với nền kinh tế

Vốn của các ngân hàng còn quá nhỏ bé Cạnh tranh không bình đẳng giữa các ngân hàng thuộc các thành phần kinh tế khác nhau vẫn tồn tại khá phổ biến do sự phân biệt đối xử giữa các loại hình ngân hàng, giữa các ngân hàng trong nước và ngân hàng nước ngồi ( giới hạn về phạm vi hoạt động, hình thức cung cấp, huy động vốn, hỗ trợ

từ Ngân hàng Nhà Nước )

Chất lượng dịch vụ chậm đổi mới Sự đơn điệu trong họat động dịch vụ khiến các ngân hàng không tận dụng được lợi thế về mạng lưới, về khách hàng, về kênh phân phối và công nghệ Cạnh tranh bằng chất lượng dịch vụ, công nghệ và thương hiệu chưa trở nên phổ biến, khiến thị trường dịch vụ ngân hàng thiếu ổn định và dễ xảy ra các cuộc đua tăng lãi suất và cạnh tranh mở rộng mạng lưới một cách lãng phí Mặt khác, không ít các ngân hàng có chiến lược kinh doanh theo kiểu “ phong trào ”, thiếu sự liên kết, hợp tác đã làm giảm đáng kể hiệu quả kinh doanh của cả hệ thống Ngân hàng thương mại Việt Nam nói chung

2.1.4 Hạn chế về tỷ trọng các loại dịch vụ ngân hàngï:

Tại các ngân hàng nước ngồi, thu về dịch vụ thanh tốn và ngân quỹ, lãi kinh doanh ngoại hối, dịch vụ đầu tư, dịch vụ bảo hiểm, dịch vụ thẻ, dịch vụ tư vấn và các dịch vụ khác trừ tín dụng thường chiếm tỷ trọng trên 40% trên tổng thu nhập của ngân hàng

Đối các ngân hàng tại Việt Nam, một số dịch vụ mới ra đợi nhưng vẫn chỉ ở mức nhỏ bé trong tổng thu nhập của ngân hàng Ngoại trừ số ít ngân hàng ở Việt Nam

cĩ thu nhập từ dịch vụ phi tín dụng trên 25% tổng thu nhập hàng năm như Ngân hàng Ngoại thương, Ngân hàng Á Châu cịn đại đa số các ngân hàng khác đều cĩ mức thu

dịch vụ phi tín dụng là dưới 25%, thậm chí cĩ ngân hàng dưới 10%

Bảng 2.3 Báo cáo thu nhập của HSBC (5)

ĐVT: triệu USD

Năm Chỉ tiêu

1 Tổng thu nhập, trong đĩ:

Thu từ hoạt động tín dụng

Thu phí và thu khác

2.Tỷ lệ thu dịch vụ ngồi hoạt

động tín dụng trên tổng thu

nhập

55.988 31.099 24.889

44,5%

61.704 31.334 30.370

49%

70.070 34.486 35.584

50,8%

87.601 37.795 49.806

56,9%

(5) Nguồn: Báo cáo thường niên năm 2006, 2007 của HSBC

Biểu đồ 2.3 Tỷ lệ các loại dịch vụ trong tổng thu nhập của Ngân hàng TMCP Á Châu năm 2007 (6)

Thu họat động tín dụng 78.4%

Thu dịch vụ 16.2%

Thu khác 5.4%

(6) Nguồn số liệu: Báo cáo thường niên của NHTMCP Á Châu năm 2007

2.1.5 Hạn chế về hoạt động tín dụngï: