Bài giảng triết học - Chương 12

Triết học ra đời cả ở phương Đông và phương Tây (khoảng từ thế kỷ thứ VIII đến thế kỷ thứ VI trước công nguyên ) tại một số trung tâm văn minh cổ đại của nhân loại như Trung Quốc,ấn Độ,

"Quan niệm sai lầm cho rằng mình đã biết rồi thường sớm lẻn vào trong đầu bạn ngay trước khi bạn thực

sự biết"

Georg Wilhelm Friedrich Hegel (1770-1831, triết gia Đức)

"Lạy Chúa, xin hãy cho con được trong sạch, nhưng

không phải lúc này"

Saint Augustine (354-430, triết gia Algeria), Thú nhận

"Cogito ergo sum" (Tôi tư duy, vậy tôi tồn tại).

"Lẽ phải là món hàng được phân phối đều nhất, vì ai cũng tin rằng mình có nhiều lẽ phải"

René Descartes (1596-1650, triết gia Pháp)

Chương 12

NHÀ NƯỚC VÀ CÁCH MẠNG

12.1 NHÀ NƯỚC

12.1.1 Nguồn gốc và bản chất của nhà nước

Nguồn gốc: do mâu thuẫn giai cấp ngày càng sâu sắc, không thể điều hòa, cần có một tổ chức bạo lực

Bản chất: là công cụ chuyên chính, là tổ chức chính trị của giai cấp thống trị, nhằm bảo vệ trật tự hiện hành

và đàn áp sự phản kháng của các giai cấp khác

Chương 12

NHÀ NƯỚC VÀ CÁCH MẠNG

Benedict Spinoza ((1632-1677, Hà Lan), Chuyên luận về thần học và chính trị học: trong một xã hội được cai trị dựa trên lý trí, tự do ngôn luận là cần thiết để bảo

Chương 12

NHÀ NƯỚC VÀ CÁCH MẠNG

12.1.2 Đặc trưng cơ bản của nhà nước

Quản lý dân cư trên một vùng lãnh thổ nhất định

Có một hệ thống các cơ quan quyền lực chuyên nghiệp mang tính cưỡng chế đối với mọi thành viên trong xã hội

Hình thành hệ thống thuế khóa để nuôi bộ máy nhà

nước

Chương 12

NHÀ NƯỚC VÀ CÁCH MẠNG

12.1.3 Chức năng cơ bản của nhà nước

Góc độ tính chất của quyền lực chính trị: công cụ

thống trị giai cấp và thực hiện chức năng xã hội.

Góc độ phạm vi tác động của quyền lực nhà nước ở cấp

vĩ mô: chức năng đối nội và chức năng đối ngoại.

Chương 12

NHÀ NƯỚC VÀ CÁCH MẠNG

Georg Wilhelm Friedrich Hegel (1770-1831, Đức)

- Trong sự phát triển xã hội, không bao giờ có tình

trạng không xung đột > sùng bái nhà nước

"Con người có được hiện hữu trọn vẹn là nhờ nhà

Chương 12

NHÀ NƯỚC VÀ CÁCH MẠNG

2 Thu hút tài nguyên

Cũng như con người không thể sống nếu không có

máu, nhà nước không thể vận hành nếu không có thu nhập từ thuế Chính tài nguyên có sẵn ấy cho phép nhà nước thực hiện những công tác khác

Trong ý nghĩa ấy, một chính phủ hiệu năng phải có khả năng thu hút từ xã hội các tài nguyên đủ dùng, gom các tài nguyên ấy thành vốn liếng chung của quốc gia và dùng chúng cho những mục đích quốc gia

trong chung một đường biên nhất định.

Chương 12

NHÀ NƯỚC VÀ CÁCH MẠNG

4 Ðiều chỉnh xã hội và kinh tế

Xã hội hiện đại đầy rẫy những rủi ro do kỹ nghệ,

thương mại, đô thị hóa và bất cân đối của quyền lực

và thông tin đem lại Do đó, để bảo vệ nhân dân và môi sinh, nhà nước cần thông qua những luật lệ tác động lên nhiều khía cạnh của đời sống kinh tế và xã hội Không ai có thể phủ nhận rằng hết thảy các xã hội hiện đại có qui củ và hợp lý thì đều được điều chỉnh cao độ, dù nó dân chủ hay không

Chương 12

NHÀ NƯỚC VÀ CÁCH MẠNG

6 Tái phân phối tài nguyên

Mục đích của nó là cung cấp cơ hội tối thiểu với sự an toàn kinh tế cũng như ngăn chặn sự bất ổn chính trị vốn có khuynh hướng làm điêu đứng xã hội nào đang

có những phân hóa xã hội sâu sắc Một chính sách tái phân phối các tài nguyên hiếm hoi cho các nhóm xã hội khác nhau sẽ khiến nhà nước có khả năng duy trì trật tự xã hội và gia tăng tính chính thống của nó

Nguồn: Shaoguang Wang (Vương Thiệu-quang, 王 紹 光 紹 光 光 ), giáo sư môn khoa học chính trị, Ðại học Trung Hoa - Hongkong Những

Chương 12

NHÀ NƯỚC VÀ CÁCH MẠNG

12.1.4 Các kiểu và các hình thức của nhà nước

Kiểu: dùng để chỉ nhà nước đó thuộc về giai cấp nào, tồn tại trên cơ sở kinh tế nào, tương ứng với hình thái kinh tế-xã hội nào

4 kiểu: nhà nước chủ nô, phong kiến, tư sản, vô sản

Chương 12

NHÀ NƯỚC VÀ CÁCH MẠNG

Mỗi kiểu nhà nước tồn tại dưới các hình thức khác nhau- khái niệm dùng để chỉ cách thức tổ chức và phương thức thực hiện quyền lực nhà nước (hình thức cầm

quyền của giai cấp thống trị- bị quy định bởi bản chất giai cấp của nhà nước, tương quan lực lượng giữa các giai cấp, cơ cấu giai cấp-xã hội, đặc điểm truyền thống chính trị của đất nước)

Nhà nước chủ nô: quân chủ, cộng hòa quý tộc, cộng hòa dân chủ Phong kiến: phân quyền, tập quyền Tư sản: cộng hòa, cộng hòa đại nghị, quân chủ lập hiến, tổng

"Trong mỗi vận rủi của số phận, điều bất hạnh nhất của vận rủi là việc từng được hạnh phúc"

"Mỗi người là một bản thể độc đáo của lý tính"

Boethius (480-524, triết gia Ý), Sự an ủi của triết học

"Giống như tất cả mọi sự vật, giá trị hoặc sự hữu ích

của một người là sự hy sinh của anh ta"

Francis Bacon (1561-1626, triết gia Anh)

Chương 12

NHÀ NƯỚC VÀ CÁCH MẠNG

12.2 CÁCH MẠNG XÃ HỘI

12.2.1 Khái niệm, nguồn gốc và bản chất

Cách mạng xã hội: biến đổi có tính bước ngoặt và căn bản về chất trong mọi lĩnh vực đời sống xã hội, là phương thức chuyển từ hình thái kinh tế-xã hội này lên hình thái kinh tế-xã hội kia

Nguồn gốc: mâu thuẫn lực lượng sản xuất-quan hệ sản xuất, biểu hiện về mặt xã hội là mâu thuẫn giai cấp.Bản chất: đỉnh cao của đấu tranh giai cấp giành chính

Chương 12

NHÀ NƯỚC VÀ CÁCH MẠNG

Voltaire (1694-1778, triết gia Pháp)

- Đại biểu của thời kỳ Ánh sáng của Tây Âu mà khởi

nguồn là từ Pháp

- Tán thành việc sử dụng lý trí và quyền bất đồng chính kiến để chống lại sự tuân phục truyền thống và thế giá

- Cách mạng Pháp 1789 coi Voltaire là cha đỡ đầu của

tư tưởng tự do, và đã đi xa hơn tư tưởng bất bạo

động của ông

Chương 12

NHÀ NƯỚC VÀ CÁCH MẠNG

Jean Jacques Rousseau (1712-1778, triết gia Pháp)

- Nhà tư tưởng lãng mạn của cách mạng Pháp Tác giả

Khế ước xã hội

- Con người vốn tốt đẹp, nhưng bị hư hỏng bởi xã hội

Chương 12

NHÀ NƯỚC VÀ CÁCH MẠNG

12.2.2 Quan hệ giữa điều kiện khách quan và

nhân tố chủ quan trong cách mạng xã hội

Điều kiện khách quan: hoàn cảnh xã hội, tình thế cách mạng (sự chín muồi của mâu thuẫn lực lượng sản xuất-quan hệ sản xuất, mâu thuẫn giai cấp, những đảo lộn sâu sắc về kinh tế-xã hội-chính trị)

Nhân tố chủ quan: nhận biết tình thế, tập hợp và xây dựng lực lượng, chớp thời cơ hành động của chủ thể

12.2.4 Cách mạng xã hội ở các nước tư bản chủ

nghĩa hiện nay

"Những ý kiến mới luôn luôn bị nghi ngờ và thường bị phản đối mà không có bất cứ lý lẽ nào ngoại trừ vì chúng chưa trở nên phổ biến"

"Không có tri thức nào của một người có thể vượt qúa kinh nghiệm của người ấy"

"Chúng ta có một ý niệm về bản thể tinh thần cũng rõ ràng như chúng ta có ý niệm về thân xác"

John Locke (1632-1704, triết gia Anh)