GIẢI PHÁP TÀI CHÍNH NHẰM BẢO TOÀN VÀ TĂNG TRƯỞNG NGUỒN QUỸ BẢO HIỂM XÃ HỘI Ở VIỆT NAM

GIẢI PHÁP TÀI CHÍNH NHẰM BẢO TOÀN VÀ TĂNG TRƯỞNG NGUỒN QUỸ BẢO HIỂM XÃ HỘI Ở VIỆT NAM3.1 Định hướng phát triển ngành BHXH của Nhà nước Việt Nam thực hiện đường lối đổi mới bắt đầu từ năm

GIẢI PHÁP TÀI CHÍNH NHẰM BẢO TOÀN VÀ TĂNG TRƯỞNG NGUỒN QUỸ BẢO HIỂM XÃ HỘI Ở VIỆT NAM

3.1 Định hướng phát triển ngành BHXH của Nhà nước

Việt Nam thực hiện đường lối đổi mới bắt đầu từ năm 1986 thực hiện quátrình chuyển đổi từ nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung, bao cấp sang nền kinh tế thịtrường định hướng xã hội chủ nghĩa đã đưa ra các nguyên tắc phát triển kinh tế gắnvới giải quyết các vấn đề xã hội, thực hiện công bằng xã hội, trong đó đặt vấn đềphát triển hệ thống an sinh xã hội, mà trụ cột là BHXH, như một tất yếu đảm bảocho các giá trị của chủ nghĩa xã hội Chính vì vậy, trong nhiều kỳ Đại hội Đảng -nhất là Đại hội Đảng IX và X vừa qua, vấn đề BHXH, an sinh xã hội được xác địnhnhư một trọng tâm trong đường lối phát triển kinh tế - xã hội của đất nước với tốc

độ nhanh và bền vững Nghị quyết Đại hội lần thứ IX của Đảng chỉ rõ: “ Thực hiệncác chính sách xã hội bảo đảm an toàn cuộc sống mọi thành viên cộng đồng, baogồm BHXH đối với người lao động thuộc các thành phần kinh tế ” Nghị quyếtcũng đã xác định lộ trình thực hiện sự nghiệp BHXH ở Việt Nam trong thời gian tớinhư sau: "Từng bước mở rộng vững chắc hệ thống bảo hiểm và an sinh xã hội Tiếntới áp dụng chế độ bảo hiểm cho mọi người lao động, mọi tầng lớp nhân dân" ĐếnĐại hội X của Đảng đã đặt nhiệm vụ “xây dựng hệ thống ASXH đa dạng, phát triểnmạnh hệ thống BHXH, BHYT tiến tới BHYT toàn dân” Đồng thời yêu cầu phải

“đổi mới hệ thống BHXH, đa dạng hoá hình thức bảo hiểm phù hợp với kinh tế thịtrường; xây dựng chế độ bảo hiểm thất nghiệp…”

3.1.1 Mục tiêu phát triển ngành BHXH

Hoạt động BHXH (bao gồm cả BHYT) ở Việt Nam đang trong giai đoạnhoàn thiện và phát triển, một mặt đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế, xã hội của ViệtNam, mặt khác phải tuân thủ đầy đủ các nguyên tắc và đảm bảo đúng bản chất củaBHXH, nhằm từng bước hòa nhập với sự phát triển trong lĩnh vực BHXH với cácnước trong khu vực và trên thế giới Những mục tiêu cần phải đạt được của chínhsách BHXH trong những năm tới như sau:

1 Thực hiện đầy đủ các chế độ BHXH theo quy định của Tổ chức Lao động Quốc

tế ILO về các tiêu chuẩn tối thiểu cho các loại trợ cấp BHXH, cụ thể là bổ sung chế

độ BHXH thất nghiệp, sau đó phát triển thêm chế độ BHXH chăm sóc người già

2 Mở rộng mạng lưới BHXH trong phạm vi toàn xã hội theo hướng: tiến tới thựchiện BHXH cho mọi người lao động, có việc làm và có thu nhập từ lao động; mởrộng BHYT đến toàn dân

3 Triển khai đa dạng và linh hoạt cả loại hình BHXH, BHYT bắt buộc và BHXH,BHYT tự nguyện cho phù hợp với từng nhóm đối tượng tham gia và thích ứng vớitừng giai đoạn phát triển kinh tế - xã hội

4 Thực hiện đầy đủ nghĩa vụ và quyền lợi của người tham gia BHXH Tăng nhanhnguồn thu của quỹ từ sự đóng góp của các bên tham gia BHXH Thực hiện chi trảđúng, đủ và kịp thời các chế độ BHXH hiện hành Nâng cao chất lượng KCB chongười có thẻ BHYT Đặc biệt, chú ý đến mức sống của người về hưu gắn liền vớikhả năng phát triển kinh tế chung của đất nước

5 Giảm dần nguồn chi từ ngân sách Nhà nước cho các đối tượng hưởng các chế độBHXH từ trước năm 1995 Từng bước điều chỉnh mối quan hệ tương thích giữamức đóng góp và quyền lợi được hưởng của từng chế độ BHXH nhằm đảm bảo cânđối quỹ BHXH lâu dài

6 Tiền nhàn rỗi của quỹ BHXH được đầu tư để bảo toàn và tăng trưởng, tham giatích cực vào thị trường tài chính

7 Nâng cao năng lực quản lý của bộ máy ngành BHXH Việt Nam theo hướng hiệuquả và hiện đại

8 Hoàn thiện hệ thống pháp luật về các chính sách, chế độ BHXH và đảm bảo đầy

đủ các điều kiện thực hiện của hệ thống pháp luật này

3.1.2 Quan điểm chỉ đạo quản lý quỹ BHXH

Một là, Đảm bảo sự lãnh đạo của Đảng và quản lý của Nhà nước

Chính sách, chế độ BHXH gắn liền với đời sống kinh tế của hầu hết các tầnglớp dân cư của quốc gia Chính sách, chế độ BHXH được thực hiện tốt trong đờisống xã hội là điều kiện quan trọng đảm bảo vững chắc ổn định chính trị và an toàn

xã hội Chính vì vậy, Đảng và Nhà nước ta coi chính sách BHXH là một trong

những chính sách xã hội quan trọng trong hệ thống chính sách xã hội Việc xâydựng, ban hành và tổ chức triển khai thực hiện chính sách, chế độ BHXH đối vớimọi tầng lớp nhân dân nói chung và người lao động nói riêng phải thể hiện và đảmbảo đầy đủ chủ trương, đường lối chính trị, vai trò và hiệu lực lãnh đạo của ĐảngCộng sản Việt Nam; phải thể hiện chức năng, quyền lực quản lý xã hội của Nhànước nhằm đảm bảo cho mọi người dân được bình đẳng về cơ hội, về quyền vànghĩa vụ tham gia và hưởng thụ các chế độ, chính sách về BHXH Vì vậy, có thểkhẳng định chính sách, chế độ BHXH là thể chế, sự cụ thể hóa chủ trương, đườnglối của Đảng và Nhà nước ta nhằm đảm bảo an toàn cho mọi người trong hoạt độngsản xuất và đời sống xã hội.

Hơn nữa, BHXH là hoạt động sự nghiệp dịch vụ công - một trong nhữngchức năng của quản lý nhà nước Kinh tế thị trường ngày càng phát triển, tăngtrưởng ngày càng cao thì nguy cơ phân hóa giàu nghèo, bất bình đẳng xã hội, nạnthất nghiệp gia tăng, tiềm ẩn bất ổn định xã hội lớn… do đó việc tăng cường quản lýnhà nước với hệ thống chính sách BHXH phù hợp là cơ sở để tạo ra ổn định kinh tế

- xã hội, xã hội đồng thuận, người lao động yên tâm làm việc góp phần thúc đẩytăng trưởng kinh tế nhanh, bền vững

Hai là, Phát huy nội lực để phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo ổn định chính trị và an toàn xã hội

Chế độ BHXH được ban hành và tổ chức thực hiện đối với các đối tượngtham gia nhằm huy động mọi tiềm năng của từng đơn vị, từng cơ quan, từng cánhân, vừa để giải quyết tốt mối quan hệ giữa tích lũy xã hội và tiêu dùng, vừa đểhình thành quỹ BHXH – là nguồn lực tài chính tập trung to lớn, một mặt đáp ứngnhu cầu chi tiêu đảm bảo quyền lợi cho người thụ hưởng các chế độ BHXH, gópphần đảm bảo an toàn xã hội; mặt khác đó là nguồn vốn trong nước to lớn để thamgia đầu tư phát triển nền kinh tế - xã hội của nước nhà Tất cả phấn đấu vì mục tiêudân giàu nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ và văn minh

Ba là, Quỹ BHXH được xây dựng theo mô hình tồn tích

Trước năm 1995, quỹ được thiết kế theo mô hình tọa thu – tọa chi, nguồn thu

BHXH chỉ là một trong những nguồn kinh phí để hình thành nguồn thu của NSNN.Thiết kế theo mô hình này đã dẫn đến sự ỷ lại vào sự bao cấp của NSNN, cùng với

cơ chế tập trung quan liêu bao cấp dẫn đến thu không đủ chi, sự cấp phát từ NSNN

để đảm bảo nhu cầu chi BHXH ngày càng lớn Mặt khác, tiềm năng để mở rộng đốitượng tham gia BHXH ở nước ta còn rất lớn và thời gian tham gia đóng BHXH củamỗi người dài, thiết kế quỹ BHXH theo mô hình tồn tích sẽ tạo ra được một nguồntài chính vô cùng lớn và quan trọng để phát triển nền kinh tế - xã hội, đồng thời tạo

ra một quỹ tiền tệ quan trọng để bảo đảm nhu cầu chi trả sau này cho người thụhưởng

Bốn là, Thiết kế quỹ BHXH phải đảm bảo nguyên tắc có đóng có hưởng, cân đối thu – chi, chia sẻ rủi ro

- Đối tượng thụ hưởng nguồn tài chính của quỹ BHXH phải tham gia vàđóng góp vào quỹ BHXH Mọi chủ sử dụng lao động đều phải có trách nhiệm đónggóp vào quỹ BHXH Nhà nước luôn luôn và có trách nhiệm bảo hộ cho quỹ trongtrường hợp quỹ mất cân đối thu ít hơn chi

Năm là, Thống nhất tổ chức sự nghiệp quản lý quỹ từ Trung ương đến cơ sở, thực hiện phân cấp quản lý quỹ BHXH

- Nhà nước thành lập một tổ chức thống nhất của Nhà nước theo hệ thốngdọc từ Trung ương đến cơ sở để tổ chức thực hiện tất cả các chế độ BHXH đối vớimọi người lao động và toàn thể nhân dân

- Phân cấp và quy định cụ thể rõ ràng chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, tráchnhiệm của từng cấp, từng đơn vị và từng cá nhân khi thực hiện nhiệm vụ quản lýquỹ BHXH

Sáu là, Quỹ BHXH được quản lý tập trung, thống nhất, hạch toán độc lập với NSNN theo chế độ tài chính và pháp luật quy định.

- Phải quản lý toàn diện, đồng bộ, chặt chẽ, an toàn, chính xác, kịp thời vàhiệu quả quỹ BHXH Hoạt động quản lý phải được tiến hành đồng bộ từ khâu banhành, hướng dẫn chế độ chính sách đến khâu tổ chức thực hiện Hệ thống các vănbản phải đồng bộ, không được chồng chéo, mâu thuẫn, dễ làm, dễ nhớ, dễ kiểm tra

Phải có sự phối hợp chặt chẽ giữa các đơn vị, bộ phận nghiệp vụ và từng cá nhântrong quá trình quản lý Tất cả các loại vốn, nguồn vốn trong hệ thống phải đượcquản lý chặt chẽ theo đúng chế độ tài chính của Nhà nước và quy định riêng củaBHXH Việt Nam Phải đảm bảo an toàn, hạn chế thất thoát rủi ro đến mức độ thấpnhất Tất cả hoạt động nghiệp vụ thuộc các lĩnh vực quản lý phải được xử lý kịpthời, đảm bảo chính xác và phải đạt hiệu quả cao về kinh tế và xã hội.

- Quản lý tập trung, thống nhất, đảm bảo công bằng, công khai, dân chủ Mọichế độ, chính sách, mọi chế độ thu, chi phải được áp dụng và điều chỉnh đối với mọiđối tượng một cách thống nhất trong toàn ngành theo pháp luật quy định Đảm bảocho mọi đối tượng được hưởng đầy đủ các quyền lợi khi đã thực hiện đầy đủ tráchnhiệm đóng góp

Phải xây dựng một cơ chế vận hành đảm bảo công bằng, dân chủ và côngkhai Cơ chế đó phải được xây dựng trên một hệ thống các tiêu thức, tiêu chí phảnánh đầy đủ các nội dung cần quản lý Phải thường xuyên tổ chức kiểm tra, giám sátquá trình tổ chức thực hiện của từng tổ chức, cá nhân trong quá trình thực hiện trênmột hệ thống tiêu thức, tiêu chí đã được mọi người, mọi đơn vị tham gia thảo luận

3.2 Những giải pháp nhằm bảo toàn và tăng trưởng quỹ BHXH

Do yêu cầu cần thiết là phải xây dựng một nền tài chính BHXH lành mạnh,dân chủ, công khai, minh bạch với tạo lập một Quỹ BHXH an toàn, cân đối, ổn địnhvững chắc, lâu dài Để làm được việc này phải thực hiện các giải pháp sau: tăng thu,

mở rộng đối tượng tham gia BHXH; tăng cường công tác quản lý các hoạt động thu

- chi Quỹ BHXH; triệt để tận dụng các nguồn tạm thời nhàn rỗi đưa vào hoạt độngđầu tư tăng trưởng Quỹ Theo tôi các giải pháp cần thực hiện gồm:

3.2.1 Đối với Chính Phủ và Các cơ quan quản lý Nhà nước

Các Bộ quản lý nhà nước, các tổ chức, các ngành theo chức năng của mình

có trách nhiệm giúp Chính phủ, Thủ tướng chính phủ tổng kết đánh giá quá trìnhthực hiện chính sách, chế độ BHXH theo quy định tại các văn bản hiện hành Từ đó

đề xuất với Chính phủ sửa đổi bổ sung, điều chỉnh để hoàn thiện hệ thống văn bảnpháp luật về chế độ hình thành và sử dụng quỹ BHXH để các chế độ chính sách

BHXH ngày càng phù hợp, sâu sát với thực tiễn, đúng đường lối, chủ trương củaĐảng và Nhà nước ta; bảo đảm thực sự công bằng cho mọi người lao động tham giaBHXH Theo tôi, trước mắt cần thực hiện ngay:

- Khẩn trương hướng dẫn thi hành bảo hiểm thất nghiệp sẽ có hiệu lực thi hành vàongày 1-1-2009

- Khắc phục sự chồng chéo, không thống nhất giữa các văn bản pháp luật: chẳnghạn như quy định về chế độ hưu trí ở Luật BHXH và Bộ luật lao động sửa đổi, bổsung (2002) không thống nhất:

+ Theo quy định tại điểm a, mục 2, điều 145 của Bộ Luật lao động thì nhữngngười đủ 60 tuổi đối với nam, 55 tuổi đối với nữ và có ít nhất đủ 15 năm đóngBHXH thì vẫn được hưởng lương hưu hàng tháng

+ Điểm a, khoản 1 của Điều 55 Luật BHXH lại quy định khác hẳn: là ngườilao động dù đã có đủ tuổi đời hưởng lương hưu nhưng nếu thời gian tham giaBHXH chưa đủ 20 năm thì không được hưởng lương hưu hàng tháng, mà chỉ đượcnhận trợ cấp một lần

- Tách chính sách tinh giảm biên chế với chính sách BHXH

- Điều chỉnh những bất cập của Luật BHXH như:

+ Quy định mức lương tối thiểu chung để giải quyết chế độ BHXH là mứclương tối thiểu chung trong khu vực Nhà nước; trong khi thu BHXH thì thực hiệnthu theo lương tối thiểu từng khu vực cụ thể

+ Lương bình quân làm căn cứ tính lương hưu cho khu vực Nhà nước là bìnhquân từ 5 đến 10 năm tùy theo khởi điểm đóng BHXH, còn không hưởng theo thangbảng lương Nhà nước là bình quân cả quá trình;

- Nâng cao mức xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực BHXH

- Trao quyền xử phạt các vi phạm trong lĩnh vực BHXH cho cơ quan BHXH

- Có sự ràng buộc giữa việc thành lập doanh nghiệp và thực hiện nghĩa vụ BHXH

- Quy định tiền lương trích nộp BHXH dựa trên cơ sở thu nhập thực tế của ngườilao động Để quy định này khả thi nên có quy định các khoản thu nhập đều phảithực hiện qua tài khoản cá nhân (điều này cũng phù hợp với xu hướng chung của

quốc tế)

- Loại bỏ các khe hở trong việc tăng lương trước thời gian cho người nghỉ hưu

Về lâu dài Chính phủ cần xây dựng các tiêu chuẩn về thống kê bảo hiểmnhằm mục đích duy trì chắc chắn vòng đời tối thiểu của quỹ BHXH Các tiêu chuẩnthống kê này như cơ sở để tự động tăng tỷ lệ đóng phí, mức trần của lương cũngnhư việc sửa đổi công thức tính trợ cấp và các yêu cầu thích hợp về quyền lợi Ví

dụ, khi vòng đời của quỹ BHXH bị giảm xuống dưới mức tối thiểu chuẩn, điều hòa

tỷ lệ đóng góp sẽ tự động khôi phục lại mức chuẩn Bên cạnh đó nên sớm xây dựngcác chính sách cụ thể và kế hoạch dài hạn cho việc bảo toàn và tăng trưởng quỹBHXH Trong đó, cần điều chỉnh một số quy định trong chính sách BHXH bắtbuộc: hạn chế việc nghỉ hưu trước tuổi như hiện nay, nên điều chỉnh tuổi nghỉ hưukhi suy giảm khả năng lao động tại Điều 51 khoản 1 thành nam đủ 55 tuổi, nữ đủ 50tuổi trở lên

3.2.2 Đối với Cơ quan BHXH

Quỹ BHXH chịu tác động bởi các nhân tố làm tăng quỹ và các nhân tố làmgiảm quỹ Vì vậy cần có các biện pháp để tận thu làm tăng quỹ và quản lý chặt chẽ,tiết kiệm các khoản chi từ quỹ

* Tiếp tục hoàn thiện cơ chế thu BHXH:

Đối với các nhân tố làm tăng quỹ, quy định của Luật BHXH đã có lộ trình

thực hiện tăng tỷ lệ trích nộp từ năm 2010 Ở đây tôi đề xuất các giải pháp đối với

số lượng người tham gia và mức thu nhập làm căn cứ trích nộp BHXH:

Để khắc phục tình trạng thất thu BHXH cần phải tăng cường quản lý thu đốivới khu vực doanh nghiệp ngoài quốc doanh vì đây là đối tượng còn nguồn thuBHXH rất lớn chưa được thực hiện

- Mở rộng đối tượng tham gia BHXH Hiện nay số người trong độ tuổi laođộng ở Việt Nam là khoảng hơn 53 triệu người, trong đó số được tham gia BHXHmới chỉ là: 8,14 triệu người, chiếm 15,35%, điều này cũng có nghĩa gần 85% sốngười trong độ tuổi lao động chưa được bảo vệ trước những rủi ro xã hội LuậtBHXH đã có thêm loại hình BHXH tự nguyện, cần tuyên truyền để người lao động

hiểu rõ quyền lợi khi tham gia BHXH.

- Tăng cường phối hợp với các ban, ngành có liên quan như: LĐTB&XH, Kếhoạch và Đầu tư, … để kiểm tra, giám sát, đôn đốc việc khai trình lao động, thangbảng lương và đóng BHXH Phối hợp với Công đoàn cơ sở thực hiện tuyên truyền

và phổ biến chế độ, chính sách, pháp luật về BHXH Phối hợp với Cơ quan Thuế đểnắm được thông tin của những đơn vị được cấp mã số thuế để tiếp cận tổ chức thuBHXH kịp thời hoặc lên kế hoạch thu nhằm hạn chế việc bỏ sót đối tượng thuBHXH

- Phối hợp với Ủy ban nhân dân phường, xã là nơi nắm rõ nhất tình hình biếnđộng và sử dụng lao động của các đơn vị Qua đó có thể nắm được tình hình thànhlập mới, giải thể chuyển đến, chuyển đi vì hiện nay công ty ma rất nhiều (đăng kýnhưng thực tế không hoạt động hoặc hoạt động khác địa chỉ đăng ký…)

- BHXH Việt Nam nên tổ chức hệ thống kiểm tra để giám sát sự tuân thủ củacác chủ sử dụng lao động Các nhân viên giám sát doanh nghiệp được phân côngtheo dõi số chủ sử dụng lao động nhất định để kiểm tra hoặc phân công theo địagiới Danh sách các đơn vị không thực hiện BHXH sẽ được đăng tải lên website của

Cơ quan BHXH hoặc website của Báo người lao động

- Có chế độ thưởng, phạt nghiêm minh đối với các đơn vị sử dụng lao động.Đối với các đơn vị thực hiện tốt thì khen thưởng hoặc nêu gương điển hình trên báo,tạp chí…Trái lại xử phạt thật nặng những đơn vị cố tình vi phạm

- Cải cách hành chính theo hướng: giảm bớt các thủ tục trong khâu tham giaBHXH và giải quyết chế độ chính sách BHXH

- Mức thu nhập làm căn cứ nộp BHXH: nên quy định nộp BHXH theo mứclương thực tế của người lao động Một mặt sẽ làm tăng đáng kể nguồn thu BHXHmặt khác là để đảm bảo khi được nhận trợ cấp BHXH trên cơ sở mức lương thực thìngười lao động mới có một khoản thu nhập tương đối so với khoản thu nhập mà họ

bị mất đi để đảm bảo nhu cầu chi tiêu của họ

* Đối với công tác quản lý chi: chi trả kịp thời, chính xác, đúng đối tượng

đảm bảo an toàn tránh thất thoát Quỹ BHXH; Quản lý và sử dụng nguồn lệ phí chi

trả đúng mục đích, đúng quy định.

- Thực hiện tốt và đúng quy trình quy định về công tác quản lý hồ sơ và sổ

BHXH đối với đối tượng thụ hưởng chế độ BHXH hàng tháng; quản lý chặt chẽcông tác xét duyệt chi trả các chế độ ốm đau, thai sản; chế độ dưỡng sức phục hồisức khỏe cho người lao động Để thực hiện tốt công tác này thì các quy định về điềukiện, thủ tục, đối tượng phải rõ ràng, cụ thể

- Cần cải tiến thủ tục, hồ sơ chi trả đảm bảo thuận tiện cho người lao động vàngười sử dụng lao động

- Tăng cường công tác quản lý tiền mặt trong tất cả các khâu: giao nhận ởNgân hàng, kho bạc, trên đường vận chuyển, trong quá trình tổ chức chi trả.Thường xuyên kiểm tra định kỳ và đột xuất tồn quỹ tiền mặt ở các khâu chi trả

- Nghiêm khắc xử lý các trường hợp thiếu trách nhiệm trong quản lý quỹ,tham ô, lãng phí gây thất thoát quỹ

- Tiết kiệm tối đa chi phí quản lý bộ máy, vì chi phí này được trích từ lợinhuận đầu tư tăng trưởng quỹ Tiết kiệm được chi phí này, quỹ BHXH sẽ có thêmnguồn bổ sung để tăng trưởng

- Mở rộng việc chi trả trợ cấp thường xuyên qua tài khoản cá nhân

* Ngoài ra, Cơ quan BHXH cần thực hiện các biện pháp hỗ trợ là:

- Tổ chức triển khai ứng dụng công nghệ thông tin vào mọi lĩnh vực hoạtđộng và mọi cấp quản lý của ngành BHXH, đảm bảo cho việc quản lý, điều hành,thống kê, lưu trữ được chính xác, kịp thời, năng suất, hiệu quả và thống nhất trongtoàn quốc

- Tăng cường công tác đào tạo, đào tạo lại và bồi dưỡng đội ngũ cán bộ, côngchức, viên chức theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại để hình thành đội ngũ cán bộhoạt động xã hội chuyên nghiệp

- Tăng cường công tác thông tin tuyên truyền Việc nhận thức đầy đủ vàđúng đắn về mục đích, ý nghĩa, tác dụng của chính sách BHXH, cũng như quyền lợi

và trách nhiệm của từng thành viên trong xã hội đối với chính sách BHXH là mộtyêu cầu tiên quyết cho việc tổ chức thực hiện các mục tiêu về BHXH đã đề ra Thực

tế trong những năm qua cho thấy, vẫn còn có một bộ phận không nhỏ cán bộ côngchức, dân cư và người lao động chưa hiểu biết hoặc hiểu biết chưa đầy đủ vềBHXH Do vậy, cần phải làm tốt công tác thông tin tuyên truyền trên các phươngtiện thông tin đại chúng như: đài phát thanh, báo chí, truyền hình và bằng các hìnhthức khác nhau như: phổ biến kiến thức cơ bản, giải đáp chế độ chính sách, thi tìmhiểu, các tiểu phẩm văn nghệ…với các nội dung cho phù hợp với từng nhóm đốitượng nhằm tuyên truyền chính sách chế độ BHXH một cách thường xuyên, liên tụctới mọi người ở mọi miền của đất nước.

3.2.3 Đối với người sử dụng lao động:

- Ngay ở khâu đăng ký kinh doanh, Cơ quan quản lý cần có một danh sách

về quyền và nghĩa vụ khi thành lập doanh nghiệp, người đứng tên đăng ký kinhdoanh ký cam kết sẽ thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ như nộp thuế, lệ phí, khai trình

sử dụng lao động và tham gia BHXH

- Có một khóa tập huấn cho người chuẩn bị thành lập doanh nghiệp: hướngdẫn cách thức thực hiện nghĩa vụ theo quy định, tuyên truyền về quyền và nghĩa vụcủa họ

- Có hình thức xử phạt thật nặng đối với những hành vi vi phạm pháp luật vềBHXH

3.2.4 Giải pháp tài chính nhằm bảo toàn và tăng trưởng quỹ BHXH

Để đạt được mục tiêu phát triển ngành BHXH, tăng nhanh nguồn thu củaquỹ BHXH từ các bên tham gia, giảm dần nguồn chi từ NSNN, bảo đảm cân đốiquỹ BHXH lâu dài đảm bảo Quỹ BHXH đáp ứng chi trả các chế độ BHXH Theotôi cần thực hiện một số vấn đề sau:

3.2.4.1 Đổi mới các chính sách kinh tế tài chính

Việc đổi mới các chính sách kinh tế tài chính sẽ thúc đẩy phát triển sản xuấtkinh doanh, tạo ra nhiều việc làm, tăng thu nhập cho người lao động, tạo cơ sở ổnđịnh cho việc tăng đóng góp BHXH, góp phần tạo tiền đề vững chắc cho sự pháttriển hoạt động BHXH theo nguyên tắc tự cân đối thu - chi

Việc đảm bảo cho nền kinh tế phát triển bền vững, chất lượng và hiệu quả

cao sẽ tạo ra khả năng động viên và khả năng đóng góp BHXH của người lao động

và các doanh nghiệp mới được duy trì và nâng lên; đồng thời, cũng tạo thêm nguồnlực tài chính để Nhà nước hỗ trợ cho các đối tượng đang hưởng BHXH từ NSNN,tạo lập nguồn kinh phí cho việc thực hiện các chế độ BHXH mới, đáp ứng nhu cầuphát triển toàn diện về thể chất và tinh thần của người lao động

3.2.4.2 Tiếp tục đổi mới chính sách tiền lương và chính sách phân phối thu nhập trong nền kinh tế.

Với chức năng đảm bảo xã hội, Nhà nước có trách nhiệm bảo đảm chi trả cácchế độ BHXH như trả lương hưu, trợ cấp ốm đau, thai sản và các chế độ BHXHkhác, hỗ trợ từ nguồn vốn xây dựng cơ bản tập trung của NSNN Hiện nay, với mứclương và thu nhập hàng tháng của cán bộ công nhân viên chức Nhà nước tương đốithấp, không đủ để có thể đóng góp BHXH với tỷ lệ cao hơn Do đó, vấn đề cải cáchtiền lương và thu nhập vừa để đảm bảo cho cán bộ công nhân viên Nhà nước có khảnăng tái tạo sức lao động, vừa có khả năng đóng BHXH, đồng thời, vừa có thể cắtgiảm sự bao cấp của NSNN đang trở nên hết sức quan trọng đối với sự phát triểncủa quỹ BHXH

3.2.4.3 Mức sinh lời từ đầu tư của quỹ phải cao hơn mức tăng chỉ số giá

Với nguyên tắc hoạt động tự cân đối thu - chi, quỹ BHXH phải thườngxuyên được bổ sung các nguồn tài chính từ các hoạt đông đầu tư sinh lời theo quyđịnh của pháp luật

Phải đặt ra yêu cầu mức sinh lời từ đầu tư của quỹ phải cao hơn mức tăngchỉ số giá, nhằm bảo toàn quỹ và góp phần làm tăng trưởng quỹ

Hiện nay, quỹ BHXH thực hiện nhiệm vụ bảo tồn và phát triển bằng cách sửdụng nguồn vốn nhàn rỗi để cho vay theo sự chỉ định của Nhà nước, nên khó bảotoàn vốn Sự tham gia đầu tư tài chính thông qua các công cụ tài chính như tínphiếu, trái phiếu Chính phủ đem lại nguồn thu nhập cho quỹ BHXH cũng còn bị hạnchế Do đó, bên cạnh việc đổi mới các chính sách kinh tế - tài chính, tạo môi trườngthuận lợi cho việc luân chuyển các luồng vốn để quỹ BHXH có thể sử dụng cácnguồn vốn nhàn rỗi vào đầu tư sinh lời thì cần có cơ chế, chính sách và pháp luật để

đảm bảo cho quỹ BHXH có quyền tự lựa chọn các dự án để đầu tư theo cơ chế thịtrường, phù hợp với môi trường đầu tư và tự chịu trách nhiệm về mức độ hiệu quảcũng như rủi ro trong đầu tư tài chính; bên cạnh đó, có thể tạm thời không nên đánhthuế thu nhập vào phần lợi nhuận thu được từ các hoạt động đầu tư sinh lời của quỹđem lại

3.2.4.4 Ngành BHXH nên thực hiện chi quản lý bộ máy tiết kiệm, có hiệu quả.

Nên thực hiện khoán quỹ lương cho đội ngũ cán bộ ngành BHXH, thực hiệntrả lương căn cứ vào doanh số thu BHXH, gắn tiền lương, tiền thưởng và quỹ phúclợi với kết quả lao động và tiết kiệm chi tiêu trong quản lý hành chính, đặc biệt làchi cho bộ máy quản lý phải hết sức tiết kiệm để tăng cường khả năng tự tích luỹ,đáp ứng các yêu cầu bảo tồn và phát triển quỹ BHXH

3.2.4.5 Đa dạng hóa các hình thức đầu tư của Quỹ BHXH

Đa dạng hóa các hình thức đầu tư của Quỹ BHXH đảm bảo nguyên tắc dàntrải rủi ro, tức là cùng lúc đầu tư vào nhiều dự án thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau;nguyên tắc đầu tư an toàn, hiệu quả kinh tế cao hơn hiện nay Sự đa dạng hóa cáchoạt động đầu tư nhằm bù trừ rủi ro, thậm trí trong trường hợp khả năng gặp rủi rothấp thì việc đa dạng hóa cũng giúp mang lại lãi suất cao hơn Cần mạnh dạn đưaQuỹ BHXH vào đầu tư những lĩnh vực có khả năng sinh lời như: cho vay ngân hàngthương mại vay, các dự án đầu tư có hiệu quả cao… điều quan trọng là phải có mộtchế độ tài chính minh bạch và rõ ràng Cần xác định rõ tỷ lệ tối đa cho phép quỹBHXH được đầu tư vào lĩnh vực có tỷ lệ rủi ro cao, chẳng hạn 10% tổng đầu tư(theo Ngân hàng Thế giới tỷ lệ này có thể tới 20% tổng đầu tư) Với lượng tiền tạmthời nhàn rỗi tương đối lớn (năm 2007 số dư quỹ BHXH hơn 68.000 tỷ đồng và dựkiến tới năm 2010 khoảng 100.000 tỷ đồng) thì việc đầu tư nguồn tiền này một cách

có hiệu quả, không chỉ góp phần làm tăng trưởng quỹ BHXH qua các năm mà còngóp phần thúc đẩy thị trường vốn Việt Nam phát triển

3.2.4.6 Đa dạng hóa các hình thức sở hữu đối với dịch vụ BHXH

Đa dạng hóa các hình thức sở hữu đối với dịch vụ BHXH, nhằm huy động sự

tham gia của các nguồn lực khác trong xã hội, chống độc quyền và khuyến khíchcạnh tranh lành mạnh giữa các loại hình dịch vụ BHXH.

3.2.4.6 Thành lập công ty đầu tư tài chính Quỹ BHXH:

Thành lập Công ty Quản lý quỹ trực thuộc Chính phủ để quản lý và thực hiệnđầu tư bằng chính nguồn vốn của Quỹ BHXH với các lý do sau:

- Nếu thực hiện cho vay để các tổ chức tài chính khác cho vay lại thì lợinhuận Quỹ BHXH sẽ giảm bớt một phần, hiệu quả đầu tư thấp

- Công ty Quản lý quỹ với nghiệp vụ chuyên về đầu tư tài chính để: thẩmđịnh dự án, xác định đối tác đầu tư, lãi suất đầu tư, quản lý rủi ro… sẽ chuyên mônhóa hơn trong lĩnh vực đầu tư tài chính, có thể phát huy tối đa hiệu quả sử dụngvốn

- Là một định chế độc lập có quyền tự lựa chọn các dự án để đầu tư theo cơchế thị trường, phù hợp với môi trường đầu tư và tự chịu trách nhiệm về mức độhiệu quả cũng như rủi ro trong đầu tư tài chính Tuy nhiên với điều kiện có sự ràngbuộc về quyền và trách nhiệm đối với Công ty trước Chính phủ, Hội đồng quản lý

và Tổng giám đốc BHXH Việt Nam

Đẩy mạnh hoạt động đầu tư tăng trưởng Quỹ BHXH là một nội dung và lànhiệm vụ rất quan trọng trong hoạt động quản lý tài chính Quỹ BHXH Tăng trưởngQuỹ BHXH, liên tục tăng trưởng Quỹ là nhân tố rất quan trọng có tác động trực tiếpđến sự đảm bảo cân đối vững chắc, lâu dài Quỹ BHXH Tuy nhiên quá trình đầu tư

phải đảm bảo: an toàn, có sinh lời, thanh khoản và đảm bảo lợi ích xã hội Trên cơ

sở đó, nhà đầu tư tính toán và lựa chọn phương án đầu tư để đạt hiệu quả cao nhất

Kết luận chương 3

Để hệ thống BHXH tiếp tục phát triển ổn định và bền vững thì vấn đề bảotoàn và tăng trưởng quỹ là yêu cầu cấp bách, phải được xem xét ngay từ bây giờ.Hiện tại, Quỹ BHXH hoạt động theo phương thức tồn tích, trong khoảng 10 đến 20năm tới, Quỹ BHXH sẽ có số tích lũy ngày càng lớn Nhưng đây là nguồn tồn tích

mang tính tạm thời, nếu cân đối dài hạn trong thời gian 30 - 40 năm thì khả năngmất cân đối Quỹ sẽ diễn ra do tốc độ tăng thu BHXH không theo kịp tốc độ tăngchi, đặc biệt là chi cho các đối tượng hưu trí.

Dựa vào mục tiêu phát triển ngành BHXH Việt Nam, quan điểm chỉ đạo quản lýQuỹ BHXH và tình hình quản lý quỹ trong thực tế luận văn đưa ra các nhóm giảipháp nhằm đạt các mục tiêu sau:

- Nâng cao hiệu quả thu, chi BHXH để số kết dư quỹ BHXH ngày càng lớn

- Nâng cao hiệu quả đầu tư sử dụng nguồn tiền nhàn rỗi của Quỹ BHXH, một mặtbảo toàn giá trị quỹ mặt khác làm cho quỹ tăng trưởng

- Đảm bảo khả năng chi trả trong tương lai của Quỹ BHXH

- Giảm bớt gánh nặng cho NSNN, từ đó NSNN có nhiều nguồn tài chính hơn để đầu

tư phát triển kinh tế - xã hội

Quỹ BHXH là ngôi nhà chung của mọi người tham gia BHXH, dùng để chechở cho họ khi gặp rủi ro Ngôi nhà ấy càng to, càng vững chắc thì khả năng chechở càng tốt

KẾT LUẬN

An sinh xã hội là một vấn đề lớn, quan trọng của mỗi quốc gia trong quátrình phát triển, mà trong đó BHXH là cốt lõi của ASXH Nền kinh tế càng pháttriển, yêu cầu đặt ra đối với hệ thống ASXH, BHXH ngày càng nặng nề và cấpbách Bất kỳ một Nhà nước nào cũng phải thừa nhận rằng sự nghèo khổ của ngườidân do ốm đau, tai nạn rủi ro, thất nghiệp… gây ra không chỉ là trách nhiệm của bảnthân cá nhân họ và gia đình mà còn là trách nhiệm của Nhà nước và cộng đồng xãhội.

Mười ba năm qua hoạt động của BHXH Việt Nam luôn hướng vào 4 mụctiêu chủ yếu, đó là: Mở rộng đối tượng tham gia BHXH ở mọi thành phần kinh tế,các tầng lớp dân cư, đảm bảo cho mọi người lao động đều được bình đẳng về quyềnlợi, nghĩa vụ trong việc tham gia và thụ hưởng Tổ chức thu, chi BHXH kịp thời,đúng chế độ, đúng đối tượng, sử dụng quỹ có hiệu quả Xây dựng kiện toàn tổ chức

bộ máy, không ngừng nâng cao năng lực chuyên môn, trình độ chính trị, ý thứctrách nhiệm của đội ngũ cán bộ Đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, hiện đại hóaphương tiện để đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ ngày càng tăng và hòa nhập nhanh vớicác nước trong khu vực và trên thế giới về lĩnh vực BHXH

Chính sách BHXH là nền tảng của hệ thống chính trị của quốc gia,trong đó Quỹ BHXH là xương sống của hệ thống BHXH Việc cân đối Quỹ BHXHtrong dài hạn nhằm xác lập khả năng bền vững của quỹ, đồng nghĩa với khả năngbền vững của hệ thống BHXH và hệ thống chính trị của quốc gia

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Bảo hiểm xã hội Việt Nam, Báo cáo kết quả hoạt động các năm từ 1995 đến 2006.

2 Bảo hiểm xã hội Việt Nam (2005), Tài liệu Hội thảo khoa học về Giác độ kinh tế và dân số của bảo hiểm hưu trí do BHXH Việt Nam phối hợp với tổ chức Inwent của Cộng hoà Liên bang Đức tổ chức tại Hà Nội trong các ngày 11 và 12/04/2005.

3 Bảo hiểm xã hội Việt Nam, Công văn 1564/BHXH-BT ngày 02/06/2008 về việc hướng dẫn thủ tục tham gia và giải quyết hưởng các chế độ BHXH đối với người tham gia BHXH tự nguyện.

4 Bộ Lao động thương binh và xã hội (1993), Một số công ước của Tổ chức lao động quốc tế (ILO).

5 Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội (1993), Thuật ngữ lao động, thương binh và xã hội, tập 1, NXB Lao động, Hà Nội

6 Bộ Lao động thương binh và xã hội (2002), Bộ Luật Lao động của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (đã được sửa đổi bổ sung), NXB Chính trị

quốc gia

7 Chính phủ (1995), Nghị định 12/CP ngày 26/1/1995 về việc ban hành Điều

lệ Bảo hiểm xã hội.

8 Chính phủ (1995), Nghị định 19/CP ngày 26/2/1995 về việc thành lập Bảo hiểm xã hội Việt Nam.

9 Chính phủ (2002) Nghị định số 100/2002/NĐ-CP ngày 26/1/2002 quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Bảo hiểm xã hội Việt Nam.

10 Chính phủ (2003), Nghị định số 01/2003/NĐ-CP ngày 09/1/2003 về việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Điều lệ BHXH ban hành kèm theo Nghị định12/CP ngày 26/1/1995.

11 Chính phủ (2007), Nghị định số 135/2007/NĐ-CP ngày 16/8/2007 quy định

về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực Bảo hiểm xã hội.

12 Chính phủ (2006), Nghị định số 152/2006/NĐ-CP ngày 22/12/2006 hướng dẫn một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội về Bảo hiểm xã hội bắt buộc.

13 Chính phủ (2008), Nghị định số 94/2008/NĐ-CP ngày 22/8/2008 quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Bảo hiểm xã hội Việt Nam.

14 Đảng cộng sản Việt Nam (2001), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX, NXB Chính trị quốc gia.

15 Đảng cộng sản Việt Nam (2006), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X, NXB Chính trị quốc gia.

16 Đỗ Văn Sinh (2004) Hoàn thiện quản lý quỹ BHXH ở Việt Nam, Luận văn

tiến sĩ khoa học, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội

17 Luật kinh doanh bảo hiểm (2001) NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội.

18 Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2006), Luật Bảo hiểm

xã hội của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, NXB Chính trị quốc gia.

19 Mạc Văn Tiến, Vũ Quang Thọ - Một số vấn đề cơ bản về kinh tế bảo hiểm, Nhà

xuất bản Chính Trị Quốc Gia, 1997

20 Nguyễn Văn Châu (1996), Thực trạng quản lý thu bảo hiểm xã hội hiện nay

và các biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác thu, đề tài khoa học cấp bộ,

Bảo hiểm xã hội Việt Nam

21 Nguyễn Tiến Phú- Phó Chánh Văn phòng BHXH Việt Nam (2005), "Nghiên cứu xây dựng lộ trình thực hiện BHXH đối với mọi người lao động ở Việt Nam"

đề tài nghiên cứu khoa học

22 Nguyễn Hữu Chí, Quỹ bảo hiểm xã hội và một số vấn đề về bảo toàn, phát triển quỹ bảo hiểm xã hội, Tạp chí Nhà nước và pháp luật Số 6/2006 trang 62.

23 Tạp chí Bảo hiểm xã hội, các năm 2003, 2004, 2005, 2006, 2007, 2008

24 Thủ tướng Chính phủ (1995) Quyết định 606/TTg ngày 29 tháng 06 năm

1995 về việc ban hành quy chế tổ chức và hoạt động của Bảo hiểm xã hội Việt Nam.

25 Thủ tướng Chính phủ (2001) Quyết định 37/2001/QĐ-TTg ngày 21 tháng 03

năm 2001 về nghỉ dưỡng sức phục hồi sức khỏe cho người tham gia bảo hiểm xã hội.

26 Thủ tướng Chính phủ (2007) Quyết định 41/2007/QĐ-TTg ngày 29 tháng 03

năm 2007 về quản lý tài chính đối với Bảo hiểm xã hội Việt Nam.

27 Ủy ban các vấn đề xã hội- Quốc hội khóa XII, Công văn 197/UBXH12 ngày 24/10/2007 Một số ý kiến của Ủy ban các vấn đề xã hội về báo cáo tình hình quản lý và sử dụng quỹ bảo hiểm xã hội của Chính phủ.

28 Báo lao động số 301 ngày 26/12/2007 “ Chỉ số giá tiêu dùng năm 2007 tăng

mức kỷ lục”

29 Bộ Tài chính, Thông tư 58/2007/TT-BTC ngày 12 tháng 6 năm 2007 Hướng dẫn quản lý tài chính đối với Bảo hiểm xã hội Việt Nam.

30 http:// www.gso.gov.vn website của Tổng cục thống kê

31 http:// www.bhxhhcm.org.vn website của BHXH TP Hồ Chí Minh

32 http:// www.bhxh.org.vn website của BHXH Việt Nam

33 http:// www.thongtindubao.gov.vn website của Bộ Kế hoạch và đầu tư ViệtNam