Tiếng việt cao cấp 2 giáo trình dùng cho sinh viên chuyên ngành việt ngữ học cho người nước ngoài năm thứ ba

L Ờ I N Ó I Đ Ầ UĐe phục vụ cho việc giảng dạy chuyên ngành Việt ngữ học cho người nước ngoài thuộc chương trình Cử nhân Ngôn ngữ học tại Khoa Ngôn ngữ học Trường Đại học Khoa học Xã hội

TCUONG DAI HOC KHOA HOC XÄ HÖI VÄ NHÄN VÄN

KHOA NGÖN NG& HOC

TR A N TRI D O I

THƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

KHOA NGỔN NGỮ HỌC

T R Ầ N T R Í D Õ I

■ ( G i á o trìn h d ù n g c h o s i n h v i ê n c h u y ê n n g à n h

Việt n g ữ h ọ c c h o n g ư ờ i n ư ớ c n g o à i n ã m t h ứ B a )

M Ụ C L Ụ C

Trang

LỎI NÓI ĐẤU 7

Bài thứ nhất I Bời đ ọ c : Sụ tích b án h chưng, bánh g iày 11

II Từ ngữ v à rèn luyện ngữ p h á p 14

III C â u hỏi v à bài t ậ p 15

Bài thứ hai I Bài đ ọ c: Môn d õ n g hộ đ ô i 20

II Tử ngữ và rèn luyện ngữ p h á p 22

III C â u hỏi v à bài t ậ p 23

Bài thứ b a 29

I Bãi đ ọ c: Đưòng lên trò i 29

II Tử ngữ v à rèn luyện ngữ p h á p 32

III C â u hỏi v à bài t ậ p 33

Bài thứ tư I Bởi đ ọ c : Bộ đội Cụ H ồ 39

II Tù ngữ v à rèn luyện ngữ p h á p 43

III C â u hỏi v à bài t ộ p 44

Bài Hìứ nâm I Bài đ ọ c: Một cụ b à sống q u a b a th ế k ỷ 51

II Từ ngữ và rèn luyện ngữ p h á p 54

III C â u hỏi và bài t ậ p 56

Bài đ ọ c th ê m 62

5

Bài ỉhứ sáu

I Bài đ ọc: Hồn trinh n ữ 66

II Từ ngữ v à rèn luyện ngữ p h á p 74

III C âu hỏi v à bài t ậ p 76

Bài thứ b ày I Bài đọc: Đi c â u rá n 84

II Từ ngữ v à rèn luyện ngữ p h á p 91

III C âu hỏi v à bài t ậ p 93

Bài thứ tám I Bài đ ọc: Q u ãn g đòi cò n lạ i 100

II Tù ngữ v à rèn luyện ngữ p h ó p 106

III C âu hỏi v à bài t ậ p 108

Bài thứ chín I Bài đ ọc: Việt Nam trong hành trình gia n h ậ p WTO 113

II Từ ngữ v à rèn luyện ngữ p h á p 118

III C âu hỏi v à bài t ạ p 120

Bài đ ọ c th ê m 129

Bài ỉhứ mưòi I Bài đ ọ c: Địa lý g iao th ô n g vận tài Việt N a m 136

II Tù ngữ v à rèn luyện ngữ p h á p 140

III C â u hỏi v à bài t ậ p 142

Bài thứ mưdi một I Bài đ ọc: Một c à n h m ua b á n 148

II Tù ngữ v à rèn luyện ngữ p h á p 156

III C âu hỏi v à bài t ộ p 158

Bài thứ mưòl hai I Bàl đọc: Âm v an g Điện B iên 164

II Tử ngữ v à rèn luyện ngữ p h á p 168

III C âu hỏl v à bàl t ộ p 170

Bài đ ọ c th ô m 177

L Ờ I N Ó I Đ Ầ U

Đe phục vụ cho việc giảng dạy chuyên ngành Việt ngữ học cho người nước ngoài thuộc chương trình Cử nhân Ngôn ngữ học tại Khoa Ngôn ngữ học Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội), tôi được phân công phụ trách soạn thào Giáo trình dùng cho môn Tiếng Việt cao cắp 2, dành cho sinh viên học ừ năm học thứ Hai hoặc thứ Ba Trên cơ sờ những kinh nghiệm thu được nhờ đã tham gia giảng dạy môn Tiếng Việt tại Ban Việt học, Khoa Đông Á, Trường Đại học Paris VII (Pháp) năm học 1992 - 1993 và 2003 - 2004, tại Học viện Ngôn ngừ và Văn hoá Phương Đông, Đại học Ngoại n?ừ - Ngoại thương Quảng Đông (Trung Quốc) nám học 2002 - 2003 và tại Khoa Ngôn ngữ học từ năm học 2003 - 2004 đến nay; trên cơ sờ đề cương môn học theo hệ tín chỉ đã được thông qua, chúng tôi tiến hành biên soạn tập tài liệu này Như vậy, mục đích của Giáo trình là nhằm phục vụ cho chương trình năm thứ Ba các lớp sinh viên người nước ngoài theo học chương trình Cử nhân Ngôn ngừ học sau khi họ đă học xong phần Tiếng Việt cơ sở và Tiếng Việt cao cắp 1.

Trong những năm học vừa qua, phần cơ bản của tập Giáo trình này

đà được chúng tôi sử dụng để giảng dạy cho sinh viên Trung Quốc (thuộc Học viện Ngoại ngừ Đại học Dân tộc Quàng Tây, Đại học Ngoại ngữ - Ngoại thương Quảng Đông, Học viện Ly Giang Đại học Sư phạm Quàng Tây và Đại học Dân tộc Vân Nam v.v) theo học năm thứ Ba và sinh viên Hàn Quốc lóp QX.2009 theo học chương trình Cử nhân Ngôn ngữ học, chuyên ngành Việt ngừ học cho người nước ngoài tại Khoa Ngôn ngừ học.

Mục đích của môn học là nhàm nâng cao trình độ thực hành tiếng Việt cho sinh viên thông qua việc: a, Mở rộng vốn từ cả ở khía cạnh

7

cung cấp thêm số lượng từ mới và cách sừ dụng chính xác nét nghĩa của từ; b, Rèn luyện để nâng cao khả năng thực hành nhũng kết cấu ngữ pháp thông dụng hay là lối nói thông thường mà người Việt dùng liàng ngày; c, Tăng cường năng lực viết và nói tiếng Việt của sinh viên ngirời nước ngoài; d, Ngoài ra, Giáo trình còn dành ưu tiên cho việc Ôn tập cách dùng hư từ hay các từ công cụ ngữ pháp của tiếng Việt mà họ đà học ở những phần trước.

Cả bốn mục tiêu nói trên sẽ được người soạn giáo trình lồng ghép vào nhau thông qua các dạng văn bản bài đọc và bài tập thực hành cũng như bài tập ôn luyện Như vậy, mồi bài học trong cuốn sách này đều được biên soạn theo hướng mở cho cả người dạy lẫn người học Cho nên,

để đạt mục đích nói trên, người dạy khi sử dụne tập tài liệu này sẽ phái

có những sáng tạo riêng của mình bàng cách soạn thảo thêm nhừng nội dung mới được nhắc qua hay còn thiếu đối với từng lớp học, từng đối tượng cụ thể Nói cách khác, khi sử dụng giáo trình để dạy trên lớp, người dạy nhất thiết phải có thời gian chuẩn bị bài giảng cho riêng mình một cách kỹ lưỡng Còn đối với người học, một yêu cầu bắt buộc là sinh viên phải luyện tập, tức là phải cố gắng làm hết những bài tập đã được nêu ra, kể cả những câu hòi dễ lẫn nhừng câu hỏi hay bài tập mà ngay người bản ngữ, nếu không chú ý, cũng thấy rất khó làm.

Khi biên soạn Giáo trình này, chúng tôi đã chọn lọc và tiếp nhận nhừng ý kiến góp ý của Hội đồng nghiệm thu Bài giảng gồm PGS TS Nguyễn Hồng cổn, PGS TS Đào Thanh Lan, TS Nguyễn Văn Chính, PGS TS Hoàng Anh Thi, ThS Nguyền Văn Mạo Trong số các thành viên nói trên, có bốn thành viên đã sử dụng tập Bài giảng do chúng tôi biên soạn để giảng dạy cho sinh viên nước ngoài Vì thế, ý kiến đóng góp cùa họ là thực sự hữu ích đối với chúng tôi Nhân đây, tôi xin chân thành cảm ơn về những góp ý rất có giá trị cùa Hội đồng, giúp chúng tôi nâng cao chất lượng khi biên soạn cuốn giáo trình.

Để tạo điều kiện cho sinh viên làm quen với những kiểu văn bản tiếng Việt khác nhau, trong giáo trình, chúng tôi đã trích dẫn văn bàn chơ bài đọc từ rất nhiều nguồn Vì thế, văn bản sử dụng cho bài đọc là hết sức đa dạng Trong khi đó, một đòi hỏi bắt buộc là văn bàn bài đọc trong giáo trình lại cần có một sự nhất quán nhất định Chính vì thế, chúng tôi đã có

diêu chinh lại ít nhiều văn bản nguồn nhàm tạo ncn sự thống nhất cần thiết

về vàn bàn cho mỗi bài đọc Đối với nhừng trường hợp như vậy, dưới mồi bài cụ thể, chúng tôi đều ghi rò “Phỏng theo” từ nguồn tài liệu nào.

Vì dùng để dạy tiếng Việt cho người nước ngoài, trong giáo trình chủng tôi cũng đã sử dụng một số hình ảnh minh hoạ Những hình ảnh minh hoạ này phần lớn được lấy từ những trang báo điện tử đã được công

bố rộng rãi Và ờ dưới mồi một hình ảnh minh hoạ, chúng tôi đều ghi rõ xuất xứ cùa chúng để thể hiện sự minh bạch từ nguồn trích dẫn.

Người biên soạn ý thức rất rò đây là một Giáo trình nghiêng hẳn về phong cách giảng dạy thực hành, một yêu cầu thiết yếu đối với sinh viên nước ngoài theo học chuyên ngành Việt ngữ học cho người nước ngoài

thuộc chương trình Cử nhân Ngôn ngữ học Cho ncn, sự khó khăn chính là làm sao để những vấn đề ngừ pháp tiếng Việt được sinh viên nưóc ngoài nắm bắt đầy đù và điều quan trọng hơn cả là phải thực hành, tức là sử dụng chúng một cách tốt nhất Mong muốn là như vậy nhưng việc thực hiện không phải dễ dàng Vì thế, người biên soạn Giáo trình

mo ng muốn và bày tỏ lòng biết ơn đối với các đồng nghiệp cũng như các bạn sinh viên khi sử dụng tài liệu này sẽ đóng góp cho chúng tôi những ý kiế n quý báu để bổ sung, từng bước hoàn thiện cuốn Giáo trình này trong những năm tiếp theo.

Hà Nội, tháng 8 năm KÝ SỬU 2009

Người biên soạn TRÀN TRÍ DÕI

9

B À I T H Ứ N H Ấ T

I BÒ! đ ọ c

SỤ TÍCH BÁNH CHƯNG, BÁNH GIÀY

Y ào thời đó, vua Hùng Vương đang trị vì đất nước Thấy mình đà

g i à , SJTC klioẻ ngày một suy yếu, vua có ý định chọn người nối ngôi Vua

có cả thảy hai mươi hai người con trai, người nào cũng đã khôn lớn và tài trí ho'! người Vua chưa biết chọn ai trong số họ để nối ngôi mình Nhân mùa Xuân ngày Tết, nhà vua bèn quyết định mờ một cuộc thi tài để kén chọ n người nối ngôi.

Vua Hùng Vương cho mời tất cả các hoàng tử lại hội họp và truyền ràng:

- Cha biết mình gần đất xa trời, chẳng còn trị vì được bao lâu nữa Cha muốn truyền ngôi cho một người trong anh em các con Nhân ngày Tet., các con mồi người hãy làm một mâm cỗ để cúng tổ tiên Ai làm đưẹrc món ăn quý và vừa ý ta thì sẽ được ta truyền ngôi cho.

Nghe vua cha phán truyền như thế, các hoàng tử thi nhau cử người nhà của mình đi khấp nơi tìm kiếm thức ăn quý Họ lặn lội ngược xuôi, lên ngàn xuống biển, không sót một chồ nào.

' rong số hai mươi hai hoàng từ, Lang Liêu là hoàng tử thứ mười tárn Chàng mồ côi mẹ từ thuở nhỏ, từng sống cô đơn và làm việc với nhừng người dân chân lấm tay bùn Chẳng ai có thể giúp chàng lo toan gì

cả Oiỉ còn ba ngày nữa là đến ki thi mà chàng vẫn chưa có được thứ gi Đêim hôm đó, sau một ngày lao động mệt nhọc, chàng nằm gác tay lên trám, suy nghĩ, lo lấng rồi ngủ thiếp đi lúc nào không biết Trong lúc ngù,

chàng mơ mơ màng màng thấy có một vị nừ thần từ trên trời bay ;uống

Nữ thần bào chàng:

- To lém nhất trên đời này không gì bàng trời và đất, thứ qu/ nhất trên trần gian không gì bằng hạt gạo do con người một nấng hai sương làm ra Hăy đem vo cho tôi chỗ nếp này và lấy cho tôi một ít đậu xinh để làm bánh trời và bánh đất Đó là những thứ quý giá nhất ở trên đời.

Vị nữ thần lần lượt bày ra những tàu lá dong màu xanh mưct, vừa gói bánh vừa giảng giải:

- Bánh này giống hình đất Mặt đất có núi rừng, đồng ruộng tlì màu phải xanh như lá dong, hình đất vuông nên bánh hình vuông TroriỊ bánh phải cho thịt, cho đỗ để lấy ý nghĩa trong đất có cầm thú, cỏ câ} Còn bánh này giống hình trời Hãy đem nếp đồ lên cho dẻo, giã ra ch» mịn, nặn hình tròn và khum khum giống vòm trời.

Tỉnh dậy, Lang Liêu bắt tay vào làm thứ bánh như trong giấc nộng Chàng chọn thứ nếp cái hoa vàng hạt to mẩy thơm phức do chính src lao động của chàng làm ra Chàng cùng dân làng vào rừng săn con lợi rừng

to nhất mang về Có nếp cái hoa vàng, có thịt lợn rừng, chàng bít đầu làm thứ bánh trời đất như lời nừ thần giảng giải.

Ngày các hoàng tử đem các món ăn đến dự thi là một ngày nácnhiệt nhất ở Phong Châu Người đến xem đông nghìn nghịt Nhân dànkitìấp mọi miền kéo về dự như ngày hội lớn Đúng vào lúc mặt trời mọi, vua Hùng đi đến nơi làm lễ cúng tổ tiên Chiêng trống, cờ quạt thật là rin ră Tất cả mọi người háo hức trông chờ kết quả cuộc thi.

Nhừng thứ nem công, chả phượng, tay gấu, gan tê các hoàig tử mang đến rất nhiều nhưng nhà vua chẳng thấy thứ gì ngon Đi đếnm.âm

cỗ có thứ bánh quê mùa cùa Lang Liêu, vua ra lệnh nếm thử Nếm ;oing, vua cha vừa thấy ngon vừa thấy lạ nên rất ngạc nhiên, đòi chàng léi Ihỏi cách thức làm Chàng hoàng tử cứ thực thà tâu lên, không quên nhic lại lời giảng giải ý nghĩa hai thứ bánh trong giấc mộng lạ cùa mình.

Trưa hôm ấy, vua Hùng Vương trịnh trọng tuyên bố hoàng tr t hử mười tám Lang Liêu được giải nhất và được nối ngôi vua Vua cần Ihai thứ bánh giơ lên cho mọi người xem và nói rằng:

12

- Hai thứ bánh này bày tỏ được lòng hiếu thảo của con cháu, vì nó tôn công lao ông bà tổ tiên to lớn như Trời Đất Nó chứa đầy tình cảm quê iươrg, ruộng đồng nhờ nó được làm bàng những hạt ngọc quý nhất của Dất Trời và những hạt ngọc ấy mọi người lao động cần cù đều làm ra đu-ợc và là thứ nuôi sống mọi người Chẳng phải đó là những món ăn ngon nhát, quý nhất để chúng ta dâng cúng tổ tiên hay sao?

Gói bánh chưng ngày Tết (nguồn: vietnamnet.vn)

Bánh chưng ngày Tết (nguồn: vietnamnet.vn)

Từ đó thành tục lệ, hàng năm cứ đến ngày Tết, mọi người đều làm hai thứ bánh ấy để thờ cúng tổ tiên Thứ bánh vuông gọi là bánh chưng,

thứ bánh tròn gọi là bảnh giầy. Đây là hai thứ bánh không thể thiếu của người dân Việt Nam trong ngày Tet cổ truyền.

Hoàng tử Lang Liêu sau đó được làm vua trị vì đất nước, tức là vua Hùng Vương thứ bảy.

(Phỏng theo Nguyễn Đổng Chi trong Truyện cổ Việt Nam)

đồ xôi gần đắt xa trời nếp cái hoa vàng

bèn

lặn lội

mồ côi

vo gạo hảo hức chân lấm tay bùn quê mùa

3 v ừ a v ừ a ( V u a c h a v ừ a t h â y n i Ị ơ n v ừ a t h á y l ợ )

4 Chảng phải hay sao? (Chẳng phủi đó là những món án ngon r.hẩí, quỷ nhat để chúng ta dâng cúng tô tiên hay sao?)

III C â u h ỏ i v à b à i t ạ p

а T r í lòi miệng những câu hỏi sau:

1 Vua Hùng có ý định gì và đã thực hiện điều đó như thế nào?

2 Theo anh chị, cách làm cùa vua Hùntĩ để thực hiện ý định ấy có tốt hay không? Vì sao?

3 Tại sao hoàng tử thứ mười tám Lang Liêu lại bân khoăn lo lắng khi taam dự cuộc thi?

4 Khi bày cho hoàng tử Lang Liêu cách làm bánh, nữ thần đă giảng giải ý nghĩa của chúng như thế nào?

5 Tại sao hoàng tử Lang Liêu lại được vua Hùng chọn để nổi ngôi vua?

б Theo anh chị, cách lựa chọn và giải thích của vua Hùng có ý nghĩa như tiế nào? Anh chị suy nghĩ gì về sự lựa chọn cùa vua Hùng Vương?

b Bài tập

1 Bài tập mở rộng vốn íừ

Hãy dùng từ hay ngừ đồng nghĩa hoặc gần nghĩa thay thế cho từ ngừ

in nghiêng trong những câu sau đây sao cho người ta vần hiểu đirợc ý nghĩa của nó.

1 Vào thời đó, vua Hùng Vương đang trị vì đất nước ( ).

2 Vua có cả thảy hai mươi hai người con trai, người nào cũng đã khôn lớn và tài trí hơn người ( ).

3 Chàng mồ côi mẹ từ thuở nhỏ, từng sống cô đơn và làm việc với những người dân chân lấm tay bùn ( ).

4 Vị nữ thần lần lượt bày ra những tàu lá dong màu xanh mượt , vừa gói bánh vừa giảng giải ( ).

5 Ngày các hoàng tử đem các món ăn đến dự thi là một ngày náo nhiệt

d Chí chú

Trong chính tả tiếng Việt, đôi khi người ta viết cả hai kiểu là bánh

dầy va bánh giầy.

B À I T H Ứ H A I

I B à i đ ọ c

MÔN ĐĂNG H ộ ĐÓI

Đoạn văn dưới đây trích trong Nửa chừng xu â n , một cuôn tiêu thuyết nổi tiếng của nhà văn Khái Hưng viết năm 1934 khi Việt Nam

còn bị thực dân Pháp đô hộ Khái Hưng tên thật là Trần Khánh Dư, sinh năm 1896 tại Hải Dương, mất năm 1947 Ông là người đứng đầu (cùng với nhà văn Nhất Linh) nhóm Tự lực văn đoàn nổi tiếng trước Cách mạng tháng Tám (1945).

Đoạn trích dưới đây là cuộc trao đổi giữa Lộc và mẹ (bà Án) về chuyện Lộc yêu Mai, muốn cưới Mai làm vợ nhưng không được mẹ đồng ý.

- Bẩm mẹ, bây giờ cô ấy vẫn ở với con, cô ấy đã

Bà Án đứng phắt dậy, trỏ tay vào mặt con, máng:

- Thể thì mày giỏi thật Mày dối tao, mày đánh lừa tao Mày đi thuê nhà riêng để ở với nó Mày còn coi tao ra gì nừa, thằng kia?

- Giời ơi! Đẹp mặt! Ông Tham con quan Án mà làm những việc khốn nạn nlur thế Nếu bèn quan Tuần mà biết chuyện này thì mày bào sao? Thì tao còn mặt mũi nào, hở thang kia?

Thây Lộc vẫn đứng yên, bà Án càng tức giận quát tháo:

- Muốn sống, ngày mai phải về đày ờ với tao Không biết tao điên hay sao mà lại để cho mày đi ở riêng như thế Còn con bé thì tao sẽ trình

sở cẩm bắt bỏ vào nhà thổ.

Lộc hai má đỏ bừng, cặp mắt sáng quắc:

- Bấm mẹ, người ấy đã là vợ con.

Bà Án vồ sập, gầm thét:

- Vự mày! Ai hỏi nó cho mày?

- Con hỏi lấy.

- À thằng này giỏi thật, vượt quyền cha mẹ Không cần biết ngũ luân ngũ thường là gì nữa! Phải rồi! Cậu văn minh! Cậu tự do kết hôn Nhưng cậu phải biết dù thế nào cậu cũng phải xin phép tôi đã chứ.

- Bầm mẹ, con đã xin phép mẹ, nhưng mẹ không bằng lòng.

- Vậy tôi không bàng lòng, cậu cứ lấy, có phải không?

Lộc lại gần mẹ, dịu dàng:

- Bum mẹ, con thiết tường lấy vợ là một sự quan trọng trong một đời người, phải tự chọn lấy một người ý hợp tâm đầu thì gia đình mới được vui vé, thuận hoà Chứ xưa nay cha mẹ hỏi vợ cho con, chỉ kén những chồ môn đăng hộ đ ố i

Bà Án cười gằn:

- Thế thì xưa nay, các gia đình dễ không hoà thuận, vui vè cả đấy! Bây giờ chúng mày đi học chừ Tây mới biết kén vợ, còn các cụ thì lấy liều lây lĩnh cả chăng?

- Bẩm mẹ, không phải thế Các cụ cùng có kén chọn, nhưng chi kén chọn những chồ ngang hàng mà thôi Thí dụ con quan thì lấy con quan.

Lộc không trả lời Bà Án lại nói:

Còn như nói gia đình các cụ cũng vui vẻ, êm thấm thì cái đó chì nhờ ờ sự bắt buộc mà có, chứ không phải vì tính tình vợ chồng hợp nhau.

(Phỏng trích theo Nửa chừng xuân của Khái Hưng)

nhà thô ngũ luân ngũ thường đỏ bừng

b Rèn I uyện cách nói

1 còn coi ra gì nữa (Mày còn coi tao ra gì nữa, thăng kia?)

2 còn mặt mũi nào (Thì tao còn mặt mùi nào, hở thắng kia?)

3 c ứ ( Vậy tôi không bằng lòng, cậu cứ lấy, có phải không?)

4 C ứ th ì (Cứ bao nhiêu phút thì có một chuyến xe buýt?)

III C ỡ u h ỏ i v à b à i t ạ p

a Trả Bời miệng những câu hỏi sau:

1 Cuiộc đối thoại của hai mẹ con nhà Lộc nói về chuyện gi?

2 Ý kiến của bà Án và của Lộc khác nhau như thế nào?

3. Anh (chị) cho biết những chồ bà Án thay đổi cách xưng hô và sự thay đổi như thế nhằm thể hiện điều gì?

4. Anh (chị) cho biết những chỗ Lộc thay đổi thái đ ộ và sự thay đổi ày nhằm mục đích gì?

5 Theo anh chị, trong hai mẹ con bà Án, ai có lý hơn ai? Vì sao?

b Bài tập

1 Bài tập mở rộng vốn từ

Hãy dùng từ hoặc ngữ đồng nghĩa hay gần nghĩa thay thế cho từ ngừ

in nghiêng trong những câu sau đây sao cho người ta vẫn hiểu đrợc ý nghĩa của nó.

1 Con Mai, có phải con bé nhà quê nó rù rê, quyến rũ anh không'1

8 Bây giờ chủng mày đi học chữ tây mới biết kén vợ, còn các cụ thì

lấy liều lấy lĩnh cả chăng? ( ).

9 Các cụ cũng có kén chọn, nhưng chỉ kén chọn những chồ ngang hàng mà thôi Thí dụ con quan thì lấy con quan ( ).

10 Còn như nói gia đình các cụ cũng vui vẻ, êm thấm thì cái đó chỉ nhờ

ờ sự bắt buộc mà có, chứ không ohài vì tính tình vợ chồng hợp nhau

( ••••)

2 Luyện tập n g ữ p h á p

Viết một câu mới hoàn chinh với những động từ hay cụm từ sau đây:

1 (lấy liều lấy lĩnh)

2 (kén chọn)

3 (vượt quyền cha mẹ)

4 (cười gằn)

- Chị có giải thích bao nhiêu đi nữa anh ấ y không thông cảm với chị điều đay đâu.

- Nói thi rất dễ, nhưng làm không dề một chút nào.

- Việc này là do cậu ấy làm anh lại cứ nghĩ là do tôi có phải không?

- Muốn làm tốt việc ấy, chúng ta phải suy nghĩ cho cẩn thận không thể làm nhanh được đâu.

- Nếu làm cho tốt thì mới khó, chứ muốn nhanh thì nhiều người có thể làm được.

3 Thực hành viết

Hãy chuẩn bị một bài văn khoảng 150 từ sử dụng những từ ximg hô

khác nhau để thể hiện thái độ của mình về một việc gì đó và nói trước lớp.

C Bài tập về nhà

- “Lấy liều lấy lĩnh” là cách nói lặp lại động từ lấy và chen vào giữa

từ ghép “liều lĩnh” Trong tiếng Việt, người ta hay gặp cách nói này: làm vội làm vàng (làm/vội vàng), nói xuôi nói ngược (nói/ xuôi ngược), chạy đôn chạy đáo (chạy/đôn đáo) v.v.

B À I T H Ứ B A

ĐƯỜNG LÊN TRỜI

Ngày xưa, có một chàng trai tốt bụng, khoẻ mạnh, làm nương giỏi,

đi rùng kiếm cùi nhanh gấp mấy lần kẻ khác mà vẫn đói rách Anh quyết định tìm đường lên trời hỏi xem cớ sao mình phải khổ sở như vậy.

Đi một mạch từ sáng sớm đến lúc mặt trời lặn, anh dừng chân nghỉ nhờ một nhà bên chân núi Chủ nhà là một bà lão Bà chù nhà hỏi chuyện đầu đuôi, anh nói thực:

- Tòi lên trời hỏi xem tại sao nhừng người khỏe mạnh, chãm làm như tôi mà vẫn khổ.

I Bài đọc

Tiều phu đốn củi (nguồn: Wikipedia)

- Nhân thể cháu làm ơn hỏi hộ xem tại sao đứa con gái cùa lão đã

năm tuổi mà chưa biết nói, hay là nó bị câm?

Chàng trai nhận lời Sáng hôm sau, anh ra đi từ sáng tinh mơ Gặp một con sông lớn, chưa tìm được cách nào sang bờ bên kia thì bỗng một con thuồng luồng lưng đen rất to nổi lên nhận chở anh qua sông Biết chuyện anh lên trời, thuồng luồng nhờ anh hỏi xem tại sao mười tám năm liền, nó chuyên cõng giúp người qua sông mà chưa hoá thành rồng được Chàng trai lại vui vè nhận lời.

Bà chủ nhà liền nói:

T h u ổ n g lu ồ n g - cá sáu (nguồn: Wikipedia)

Anh băng rừng, vượt suối đi ngày đi đêm không biết mỏi Một hôm, mệt quá, anh ngả lưng vào một gốc cây to, ngủ thiếp đi.

Bồng xuất hiện một cụ già vẻ mặt hiền lành, tóc tráng như mày, da hồng hào như mặt trời buổi sáng Ông cụ lay anh dậy rồi ân cần hỏi chuyện Anh lễ phép thưa:

- Thưa cụ, con muốn lên trời .

Anh chưa nói hết, ông cụ đã ngắt lời:

- Có việc gì hỏi trời con cứ nói với ta, nếu giúp được con, ta không ngại Nhưng ta đang bận việc Con chỉ được hỏi hai điều thôi.

- Thưa cụ, một người đàn bà ở chân núi nọ c ó một đứa con gái đã lên năm tuổi rồi mà vần chira biết nói, không hiêu vì sao?

Cụ già mỉm cười:

- M uốn cháu bé nói được, thi người m ẹ phải đào lấy hũ vàng bên phủi và hũ bạc bên trái quả núi cạnh nhà đi.

Chàng trai hỏi tiếp:

- Con qua sông lớn, có một con thuồng luồng lưng đen nhờ hỏi tại sao mười tám năm liền nó chở giúp người qua sông mà vẫn chưa được hơá thành rồng?

- Con bảo nó nhả viên ngọc trona mồm ra thì mới bay lên hóa thành rồng được.

Chàng trai vui mừng quá cúi sát đất cảm ơn ông cụ Khi anh ngẩng đầu lên định hỏi tiếp về số phận của mình thì cụ già đà biến mất Anh rất lấy làm tiếc nhưng vẫn vui vẻ vi đă giúp được việc cho người khác.

Thuồng luồng hóa rồng rồi bay về trời.

Đen nhà người mẹ có cô con gái câm hôm trước, anh thấy bà đang đợi anh ở cửa Theo lời anh truyền lại, bà đào vàng và bạc lên Lạ thay, đứa bé bỗng cất tiếng gọi "Mẹ ơi!" Cảm ơn chàng trai tốt bụng, bà đưa biêu anh một nửa số vàng và một nửa số bạc đào được.

Từ đó, chàng trai trở nên giàu có Anh đem vàng bạc chia bớt cho những người nghèo khổ trong thôn xóm và dùng viên ngọc quý chừa bệnh cho mọi người.

Ai nấy đều yêu mến, kính trọng anh.

(Phòng theo Truyện cổ người Dao)

Chàng trai nói:

II T ừ n g ữ v à r è n l u y ệ n n g ữ p h á p

a Từ ngữ

b Rèn luyện cách nói

1 c h ư a được .thì (Gặp một con sông lớn, chca tìm được cách nào sang bờ bền kia thì bỗng một con thuồng luồn* lưng đen rất to nổi lên nhận chở anh qua sông.)

2 đi ngày đi đ ê m (Anh băng rừng, vượt suối đi ngày â đêm không biết mỏi )

32

3 rất lấy làm t i ế c (Anh rất lấy làm tiếc nhưng vẫn vui vẻ vì đã

ÍỊÌÚỊ) dược việc cho người khác )

4 Ai nấy đ ề u (Ai nấy đểu yêu mến, kinh trọng anh.)

Ili C â u h ỏ i v à b à i t ậ p

а T r ả lòi miệng những câu hỏi sau:

1 Anh chị cho biết chàng trai định lên trời làm gì? Vi sao chàng phải làm như vậy?

2 Trên đường đi lên trời, chàng gặp những ai? Họ nhờ chàng làm những việc gì?

3 »Gặp cụ già trong giấc mơ, chàng trai đã trình bày được những gì? Và

•chàng chưa kịp trinh bày điều gì?

4 Theo anh chị, chàng trai là một người như thế nào? Hãy tìm những

<câu, những ý trong bài chứng minh cho nhận định của mình.

5 Việc làm của chàng trai đã đưa lại kết quả gi cho chàng? Và điều đó

có xứng đáng với chàng hay không?

б 'Theo anh chị, cụ già chì cho chàng trai hỏi mình hai điều là nhằm imực đích gì?

7 T h e o anh chị, câu chuyện này có ý nghĩa như thế nào đối với chúng ta?

8 Theo anh chị, câu chuyện này có thể chia thành mấy đơạn thể liiộn mấy ý khác nhau?

b Bài tập

I B à i tập m ở rộng vốn từ

Hăy dùng từ hay ngừ đồng nghĩa hoặc gần nghĩa thay thế cho từ ngữ

in nghiêng trong những câu sau đây sao cho người ta vẫn hiểu đưực ý nghĩa của nó.

1 Anh quyết định tìm đường lên trời hỏi xem cớ sao mình phải khổ sở như vậy ( ).

2 Tôi lên trời hỏi xem tại sao những người khỏe mạnh, chăm làm như tôi mà vẫn khổ ( ).

3 Ngày xưa, có một chàng trai tốt bụng, khoẻ mạnh, làm nương giỏi,

đi rừng kiếm củi nhanh gấp mấy lần kẻ khác mà lúc nào cũng đói rách ( ) ( ).

4 Đi một mạch từ sáng sớm đến lúc mặt trời lặn, anh dừng chân nghỉ nhờ một nhà bên chân núi ( ).

5 Nhản thế cháu làm ơn hỏi hộ xem tại sao đứa con gái của lão đã năm tuổi mà chưa biết nói, hay là nó bị câm? ( ).

6 Chàng trai vui vẻ nhận lời Sáng hôm sau, anh ra đi từ sáng tinh mơ.

9 Bồng xuất hiện một cụ già vẻ mặt hiền lành, tóc trắng như mây, da hồng hào như mặt trời buổi sáng ( ).

10 Thuồng luồng cảm ơn, còng anh qua sông rồi nhả viên ngọc ra biểu

anh ( ).

34

- Không hiểu vì sao tôi đã gọi điện thoại cho anh ấy nhiều Ồm rồi chưa thấy anh ấy trả lời lại.

- Khi mọi người làm xong công việc cùa m ìn h chị ấy mới băt tay vào công việc Hình như chị ấy bận rộn công việc gì đ â y thì phải.

- Tám năm rồi, từ khi ra trường đến nay, chúng ta chưa gặp nhau Hỏm nay anh ra Hà Nội thăm gia đình tôi, anh phải ở lại đây ăn với gia đình tòi một bữa cơm m ới

- ít nói thì cũng không hay, nhưng nói nhiều thì cũng không tôt Chỉ một vừa hai phải thôi thì sẽ tốt hơn.

- Mười tám năm liền tiết kiệm từng đồng x u cho đến nay anh ấy vần chưa làm được nhà riêng để ở Neười ta nói rằng tiêt kiệm không thì chưa đú.

- Làu nay anh ấy vẫn là người ít nói Không hiểu vì sao mấy hôm nay anh ấ y nói nhiều và lại hay đùa nữa Chắc là có điều gỉ mới đây!

3 Thực hành viết

Viết một bài khoảng 250 chừ trình bày những hiểu biết và nhận định của mình về chủ đề chính của bài đọc này để trình bày trước lớp.

d Chú thích

- Người “Dao” là tên gọi một trong 53 dân tộc thiểu số ở Việt Nam.

- “Đi ngày đi đêm” là cách nói lặp lại động từ đi và chen vào giữa từ ghép hợp nghĩa “ngày đêm” Trong tiếng Việt, người ta hay gặp cách nói này: làm ngày làm đêm (làm/ngày đêm), xây nhà xây cửa (xây/ nhà cửa),

Ruộng nương (nguồn: vietnamnet.vn)

38

tế, thành viên đoàn đại biểu quân sụ Triều Tiên, nhiều vị khách quốc tế

và rất nhiều nhà báo nước ngoài Họ chờ đợi một lời tuyên bố quan trọng cùa Chủ tịch Hồ Chí Minh trước tình hình căng thắng lúc đó.

Mọi người còn nhớ: ngày 2 và 5-8-1964, đế quốc Mỹ dựng ra "sự kiện vịnh Bắc Bộ", mở đầu cuộc chiến tranh phá hoại bàng không quân

và hải quân đối với miền Bắc Rồi, đầu năm 1965 chuyển chiến lược từ

"chiến tranh đặc biệt" sang "chiến tranh cục bộ", ồ ạt đưa quân viễn chinh Mỹ vào trực tiếp xâm lược miền Nam Việt Nam.

Đại tư ớ n g Võ N guyên G iáp (nguồn: vnu.edu.vn)

Thấy trước âm mưu thâm độc của đế quốc Mỹ, từ tháng 3-1964, Bác

Hồ đã triệu tập Hội nghị chính trị đặc biệt, một "Hội nghị Diên Hồng" trong thời đại mới Hội nghị biểu thị ý chí sát đá của quân và dân ta quyết chiến quyết thắng giặc Mỹ xâm lược, bảo vệ miền Bấc, giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.

L in h Mỹ tạ i c h iế n trư ờ n g m ièn Nam V iệ t Nam (nguồn: vietnam net.vn)

Trong buổi lễ kỳ niệm 22-12 năm đó, mọi người chăm chú theo dõi bài diễn vãn cùa Bác Bác nói ngán, vén vẹn có 12 câu Bác dành tới chín40

câu để nói với quân dội Lời Bác thân thiết ưàn đầy tình cảm của một người cha Còn thông điệp quan trọng mà nhà báo và khách quốc tế chờ đợi thì Bác chi nói mồi một câu đanh thép, một lời tiên đoán hơn 10 nám sau đã thành sự thật vĩ đại: "Thắng lợi nhất định sẽ về chúng ta!".

T h a n h niên nhập ngũ th ờ i c h ố n g Mỹ (nguồn: vietnamnet.vn)

Đen nay tôi vẫn thấm thìa từng chừ, từng lời nói của Bác Hồ Đó là một nhận định sâu sấc nhất, một lời khen ngợi xứng đáng nhất, một lời động viên cố vũ toàn quân xung trận bước vào cuộc chiến đấu quyết liệt với giặc Mỹ xâm lược.

Tôi suy ngẫm: trên con đường trường chinh nửa thế kỷ, mồi chặng đường, mỗi bước đi cùa quân đội ta đều có công lao dạy dồ của Bác Hồ

v ề bản chất quân đội, Bác dạy: Quân đội ta là cùa nhân dân, từ nhân dân tnà ra, vì nhân dân phục vụ. Bởi vậy quân đội ta phải: Trung với nước, trung với Đảng, hiếu với dán. về lý tường chiến đấu cùa quân đội, Bác chỉ rõ: sần sàng chiến đấu hi sinh vì độc lập, tự do cùa Tổ quốc, vì chù nghĩa xã hội.

Trong trận quyết chiến chiến lược Điện Biên Phù, Bác đã trao lá cờ Quyết chiến quyết thẳng làm phần thưởng Ngày 7-5-1954, quân ta toàn thăng ở Điện Biên Phủ, cắm lá cờ Bác trao lên nóc hầm tướng Đờ Cát (De Castri) Chiến tháng lớn, Bác dạy: Thắng lợi tuy lớn nhưng mới là bơt đầu. Bác đã nhìn xa thấy trước.

Hầm Đ ờ Cát ở Đ iện B iê n Phù hiện nay (nguồn: vietnam net.vn)

Ngày 22-12-1964, trước cuộc chiến trực tiếp với đế quốc Mỹ, Bác dạy: "Nhiệm vụ nào cùng hoàn thành, khó khăn nào cùng vượt qua, kẻ thù nào cùng đánh thắng”. Đó là nội dung cùa tinh thần quyết chiến quyết thắng, là chủ nghĩa anh hùng cách mạng trên chặng đường rnới Lời dạy của Bác vào thời điểm bước vào cuộc chiến đấu quyết liệt là nguồn động viên cổ vũ quân và dân ta đạp bàng mọi khó khăn trỏ n gại, vượt qua mọi gian khổ hi sinh, hoàn thành xuất sác mọi nhiệm vụ đánh thắng mọi kẻ thù, dù đó là tên đế quốc đầu sỏ mạnh nhất, hung bạo ih.ất.

Xe tăng vào dinh Độc Lập 30-4-1975 (nguồn: vietnamnet vn)

42

Ngày 3 0 -4 -1 9 7 5 , bàng Dại tháng mùa Xuân, mà đinh cao là Chiến

d ịc h Hồ Chí Minh lịch sừ, quân và dân ta đã biến lời dạy cùa Bác H ồ thành hiện thực Đ ội quân trám trận trăm thang của N gư ờ i đã cắm lá cờ

c á c h nạng lên nóc dinh Dộc Lập, kết thúc cuộc chiến đấu 30 năm, giành lại t rọn vẹn giang sơn cho Tổ quốc.

N gày nay, Bác Hồ di xa, nhưne lời dạy của Bác vẫn khắc sâu trong trái tim mỗi người chúng ta từ các cựu chiến binh già đầu bạc đến các

ch ic n sĩ đang tiếp bước cha anh.

(Phòng theo Trung tướng H ông Cư,

hiền triết

cơ quan tướng lĩnh chăm chủ đầu sỏ viễn chinh

ỷ chí sắt đả lời tiên đoán